https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

ÔN CỐ TÙNG THƯ

TĨNH–TRAI TRẦN–LÊ–NHÂN

Đốc–học BIÊN–DỊCH

HÁN HỌC DANH NGÔN

IN LẦN THỨ BA

ĐA CHÍ TIỀN NGÔN (Thư–kinh)

NHÀ XUẤT–BẢN THỌ–XUÂN 1957

---------------------------------------

Đánh máy : linh_tt ; Minhhanhtuc ; Songsongsau ; kimduyen ; searatuski ; nhapcua

Kiểm tra chính tả : Thư Võ

Biên tập ebook : Bùi Ánh Tâm

Ebook này được thực hiện theo dự án phi lợi nhuận

“SỐ HÓA 1000 QUYỂN SÁCH VIỆT MỘT THỜI VANG BÓNG”

của diễn đàn TVE-4U.ORG

https://thuviensach.vn

Cảm ơn tác giả TĨNH–TRAI TRẦN–LÊ–NHÂN

đã chia sẻ kiến thức đến người đọc.

https://thuviensach.vn

MỤC LỤC

ÔN CỐ TÙNG THƯ

CHƯƠNG THỨ NHẤT

I – TU THÂN

II – LẬP CHÍ

III – NHÂN PHẨM

IV. – HỌC VẤN

V. – TÍNH - TÌNH

VI. – THÀNH TÍN

VII. – CHÍ TIẾT

VIII. – NGÔN, HÀNH

IX. – QUÁ THẤT

X. – VỆ-SINH

CHƯƠNG THỨ HAI

I.– TRÌ GIA

II. – HIẾU, HỮU

III. – GIÁO DỤC

IV. – LỄ ĐỘ

V. – CẦN, ĐẠI

VI. – XA, KIỆM

VII. – TỪ, ÁI

VIII. – ĐỘ LƯỢNG

IX. – PHÒNG HOẠN

CHƯƠNG THỨ BA

https://thuviensach.vn

I. – XỬ SỰ

II. – TRÍ NGU

III. – DŨNG LỰC

IV. – CÔNG, TƯ

V. – TRI TÚC

VI. – GIỚI-THAM

VII. – XỬ THẾ

VIII. – NHÂN NGHĨA

IX. – KHIÊM CẨN

X. – CHÍ KHÍ

XI. – KHOAN THỨ

XII. – THIỆN, ÁC

XIII. – HIẾU, Ố

XIV. – THỦ-DỮ

XV. - GIAO TẾ

XVI. - BẦN, PHÚ

XVII. - ÂN, OÁN

XVIII. – LỢI, HẠI

XIX. – HỌA, PHÚC

XX. – TẾ NGỘ

XXI. – ĐẠT SINH

XXII – VẬT LOẠI

CHƯƠNG THỨ TƯ

I. – TẠP NGỮ

Bản đính – chánh

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Nhà xuất–bản « THỌ_XUÂN »

8, Bùi– Viện – SAIGON

ĐÃ XUẤT–BẢN :

LOẠI CỔ– VĂN :

– CỔ–HỌC TINH–HOA Tập I và II của NGUYỄN– VĂN NGỌC và TRẦN– LÊ– NHÂN

– HÁN HỌC DANH–NGÔN của TRẦN– LÊ– NHÂN

LOẠI Y–HỌC :

– PHÉP NUÔI CON của Bác– sĩ NGUYỄN– HẢI ; TRẦN– HỮU–

NGHIỆP ; NGUYỄN– VĂN– THỊNH

LOẠI NHI–ĐỒNG :

– HÒN MÁU RƠI của LIÊN– CHỚP

– ĐỨA TRẺ RỪNG XANH của VIỆT– QUANG

– CON KIẾN CÀNG của THANH THỦY

SẮP XUẤT BẢN :

https://thuviensach.vn

– ANH VĂN KHÓA BỔN của NGUYỄN– VĂN– TRUNG

– BÌNH GIẢNG CA–DAO của NGUYỄN– VĂN– TRUNG

– TIÊN NỮ ÁO XANH của THANH– THỦY

– HAI CÂY HOA SỨ của HỒNG– HÀ

https://thuviensach.vn

ÔN CỐ TÙNG THƯ

TĨNH– TRAI

TRẦN–LÊ–NHÂN

Đốc– học

BIÊN–DỊCH

–––––

HÁN HỌC

DANH NGÔN

IN LẦN THỨ BA

https://thuviensach.vn

ĐA CHÍ TIỀN NGÔN

(Thư– kinh)

NHÀ XUẤT–BẢN

THỌ–XUÂN

1957

Bản ý chúng tôi cốt là để tự tu cùng làm một thứ giúp cho sự tu dưỡng của các cậu, các cô học trò tuổi trẻ.

Trong tập nầy hoặc có câu nào kén chọn chưa tinh, xếp đặt nhầm lẫn, phiên dịch không đúng nghĩa, dám mong những bậc bác nhã quân tử

trong nước chỉ bảo cho ; thì thật là may cho chúng tôi lắm. Đến như đua đòi lập ngôn, thì chúng tôi đâu dám.

Hànội ngày 18 tháng 9 năm Đinh-mão

TRẦN–LÊ–NHÂN

https://thuviensach.vn

HÁN HỌC DANH NGÔN

CHƯƠNG THỨ NHẤT

Đối với bản thân

I – TU THÂN

(sửa mình)

1. – Người quân-tử ghi nhớ rõ nhiều những câu nói hay, việc làm tốt của người đời trước, để nuôi cái đức tính mình. Dịch kinh

2. – Thấy phải thời theo, có lỗi thời đổi. Dịch kinh

3. – Người quân-tử cử động thận trọng, không sơ-suất với ai ; dong mạo đoan trang, không thất sắc 1 với ai ; ngôn ngữ cẩn thận, không sảy miệng với ai. Lễ-ký

4. – Vấn tâm 2 không có điều gì đáng thẹn, thì còn lo gì, sợ gì. Luận-ngữ

5. – Lúc nhỏ khí huyết chưa sung túc, phải giữ gìn sắc dục ; lúc nhớn khí huyết đang hăng-hái, phải giữ gìn việc tranh đấu ; lúc già khí huyết đã suy kém, phải giữ gìn việc tham lam. Luận-ngữ

6. – Yêu mến người mà người không thân thiết với mình, thì xét lại xem lòng « nhân » của mình đã đầy đủ chưa ; quý trọng người mà người không lễ phép với mình, thì xét lại xem sự « kính » của mình đã chu chí chưa.

Mạnh-tử

https://thuviensach.vn

7. – Tự mình khinh mình trước, người ngoài mới khinh mình sau. Mạnh-tử

8. – Phàm làm gì mà có điều chưa thỏa lòng, thì nên xét lại thân mình, xem làm như thế, đã là phải hẳn chưa. Mạnh-tử

9. – Danh dự quá sự thật, người quân-tử lấy làm xấu hổ. Mạnh-tử

10. – Ngửng lên không hổ với giời, cúi xuống không thẹn với người, đó là một điều vui sướng. Mạnh-tử

11. – Tu tỉnh tâm thân, thận trọng công việc, không thế, thì sợ nhục đến tổ

tiên. Hiếu kinh

12. – Chớ lo không được quan to, nên lo cái « đức » của mình còn kém cỏi

; chớ tủi không được lộc hậu, nên tủi cái « trí » của mình còn hẹp hòi.

Trương-hành truyện

13. – Tự xét thân mình, miễn là không thẹn ; thị phi miệng thế, thì có quản chi. Ban-siêu truyện

14. – Nhất tâm 3 ăn ở cho phải đạo, thì giời cũng không làm hại nổi. Tuân-

tử

15. – Giản dị quá, người ta hay nhờn ; nghiêm trang quá, người ta không thân. Thuyết-Uyển

16. – Kẻ chịu thiệt thường được ích, kẻ ích mình thường hay thiệt. Thuyết-

Uyển

17. – Sự yêu hành 4 là cái búa chém đẽo cái tính linh 5 . Sự mê đắm là con ngựa theo đuổi cái tai vạ. Thuyết-Uyển

18. – Nói cho hay, làm cho phải, thế là tu thân. Tố-thư

https://thuviensach.vn

19. – Kẻ không chịu sửa mình mà muốn có tiếng thơm để đời, thì khác nào mặt xấu mà muốn có cái hình đẹp ở trong gương. Nhan-thị gia-huấn 20. – Lập thân còn gì khó bằng làm thế nào cho không tủi thẹn 6 ; thủ thân còn gì khó bằng làm thế nào cho khỏi điếm nhục 7 ; phòng thân còn gì khó bằng làm thế nào cho ít bịnh tật. Tuân-sinh-Tiên.

21. – Thói khinh bạc 8, đem đối đãi với người quân tử, thời tự mình làm cho mình thất đức 9 ; đem đối đãi với kẻ tiểu nhân, thời tự mình làm cho mình hại thân 10. Tuân-sinh-tiên 22. – Bể tình dục, lấp mãi mà không đầy. Thành sầu khổ, phá mãi mà không tan. Khuyến-giới toàn-thư

23. – Tâm địa để lâu, không đem việc hay đời cổ để tẩm tưới, thì nhem-nhuốc, những trần tục 11 ; soi gương mặt mũi đáng ghét, trò chuyện nhạt-nhẽo khó nghe. Hoàng-Đình-Kiên

24. – Tâm 12 nên để cho vui mà hình thể 13 nên để cho khó nhọc. Lâm-Bô 25. – Không xấu với miệng, chẳng bằng không xấu với thân ; không xấu với thân chẳng bằng không xấu với tâm. (Không nói bậy chẳng bằng không làm bậy ; không làm bậy chẳng bằng không nghĩ bậy). Thiệu-Ung 26. – Không phấn phát 14 thì một ngày một lười nản ; không kiềm thúc 15 thì một ngày một dông-dài. Chu-Hi

27. – Đem lòng yêu vợ con ra yêu cha mẹ thời là hiếu ; đem lòng giữ nhà ra giữ nước thời là trung ; đem lòng trách người ra trách mình thời ít lỗi ; đem lòng dong mình ra dong người thời trọn nghĩa. Cảnh-hành lục 28. – Tâm niệm trầm tiềm 16 mãi mãi, thì lẽ gì mà nghĩ chả ra. Chí khí phấn phát luôn luôn, thì việc gì mà làm chả nổi. Lã-Khôn https://thuviensach.vn

29. – Tâm phải cho to để dung nạp những người trong thiên hạ ; tâm phải cho rộng để chịu đựng cái hay trong thiên hạ ; tâm phải công bằng để bàn việc trong thiên hạ ; tâm phải trầm tiềm để xét lý trong thiên hạ ; tâm phải vững vàng để chống lại với biến cố 17 trong thiên hạ. Lã-Khôn 30. – Tâm thuật quí nhất là quang minh, trung hậu ; dung mạo quí nhất là chính đại, lão thành 18 ; ngôn ngữ quí nhất là giản dị, chân thật. Lã-Khôn 31. – Muốn bỏ tính « lười » thì trước hết đừng sáng dậy trưa ; muốn bỏ thói

« kiêu » thì trước hết đừng nhẹ miệng chê cười thiên hạ. Tăng-quốc-Phiên 32. – Kẻ có tài hơn người, tất có tình dục hơn người ; tài hơn người, tình dục hơn người, mà không có lòng đạo đức hơn người để tự trị 19 lấy mình, thì lại là tôi tớ cho tình dục. Lương-khải-Siêu II – LẬP CHÍ

(Có và định cái ý hướng)

33. – Yên vui, thư nhàn là thứ thuốc độc, không nên quyến luyến ham mê.

Tả-truyện

34. – Tà làm mỏ con gà, còn hơn làm đít con trâu. (làm nhỏ mà làm thầy, còn hơn làm to mà làm đầy tớ). Chiến-quốc sách 35. – Tài giai nên ngang dọc trời đất, không nên quanh quẩn xó nhà. Triệu-Ôn

36. – Cây chi, cây lan tuy mọc chỗ rừng vắng mà hoa vẫn thơm ; người quân-tử theo lẽ phải, làm điều hay, tuy gặp khốn cùng, mà tiết hạnh vẫn không đổi. Gia-ngữ

37. – Kẻ trông mong vào người thì không được chắc ; kẻ nhờ cậy vào người thì không được lâu. Hàn-thi ngoại-truyện

https://thuviensach.vn

38. – Người có chí thì việc gì cũng nên. Hán-Quang-Vũ

39. – Gây dựng cho nên, khó hơn lên giời ; phá hoại cho hỏng, dễ như đốt lông. Liêu-Tì

40. – Của chứa nghìn vạn, không bằng nghề mọn trong tay. Nhan-thị gia-huấn

41. – Người sinh ở đời, không có một ít nghị luận hay, một ít công-nghiệp tốt, suốt ngày chỉ ăn no, mặc ấm, mà không dụng tâm 20 thì khác gì loài vật.

Tô-Tử-Do

42. – Mắt không theo người trôgn, tai không theo người nghe, miệng không theo người nói, mũi không theo người ngửi. Nguyên-Kết

43. – Lâu nay đời vẫn làm đắm-đuối loài người cái « chí » của ta là cái để

độ thân ta, mà sóng gió không thể xiêu-dạt vùi-dập ta được. Chúc-vô Công 44. – Giời có thể cho người ta được mùa ; không có thể cày cấy hộ được.

Ngụy-Liễu-Ong

45. – Ở đời có ba điều đáng tiếc : một là hôm nay bỏ qua, hai là đời này chẳng học, ba là thân này nhỡ hư. Chu-Hi

46. – Trên thì giời, dưới thì đất, người ta ở khoảng giữa ; làm người có ra người thì mới không uổng. Chu-Hi

47. – Tuổi trẻ không gắng sức, già cả những ngậm-ngùi. Cổ-thi 48. – Làm người nên tự lập 21, tự trọng 22, không nên bước theo gót người

23, nói theo miệng người 24. Lục-Cửu-Uyên 49. – Cắn chặt răng để chịu thiệt, đứng vững bước để làm người (có lượng và có gan). Cổ-ngữ

https://thuviensach.vn

50. – Tài giai nên đỉnh đạc đứng ở cõi-đời. Ngô-Dụng-Trai 51. – Đối với người đời xưa mà chịu thua kém, là không có chí ; đối với người đời nay mà không bao dong, là không có lượng. Lưu-Cao 52. – Người không có chí, như thuyền không lái, như ngựa không cương, trôi dạt lông-bông, không ra thế nào cả. Vương-Thú-Nhân 53. – Học để mà thích học thì khó, làm để mà hết sức thì khó, xấu-hổ để mà biết xấu hổ thì khó. Vương-Thuyền-Sơn

54. – Những việc nghĩa, nên làm, sức đủ làm, bụng muốn làm ; vì bè bạn, vợ con gàn trở, mà thôi không làm, thế là người vô chí. Lã-Khôn 55. – Nghèo không xấu, nghèo mà không có chí mới là xấu ; hèn không đáng ghét, hèn mà không có tài mới đáng ghét ; già không nên than thở, già mà sống thừa mới đáng than thở, chết không nên bi ai, chết mà vô bổ mới đáng bi ai. Lã-Khôn

56. – Chúng ta sinh sau cổ-nhân, nên làm con cháu cổ-nhân, chẳng nên làm tôi tớ cổ-nhân. Ngụy-Hy

57. – Phàm lúc nguy cấp, chỉ nên trông cậy những điều của mình, không nên trông cậy những điều của người. Tăng-quốc-Phiên

III – NHÂN PHẨM

(Phẩm giá người)

58. – Người quân-tử hiểu rõ việc nghĩa, cho nên không thích nghĩa ; kẻ

tiểu-nhân hiểu rõ việc lợi, cho nên thích lợi. Luận-Ngữ

59. – Người quân-tử hòa-thuận mà không a-dua ; kẻ tiểu-nhân a-dua mà không hòa thuận. Luận-Ngữ

https://thuviensach.vn

60. – Kẻ sĩ 25 mà còn quyến luyến những sự thuận tiện yên vui cho xác thịt, thì tâm lụy 26, chí hèn 27 không đáng gọi là kẻ sĩ. Luận-Ngữ

61. – Người nghĩa không dối mình, người liêm không lấy bậy. Thuyết-

Uyển

62. – Người thường trọng lợi, người giỏi trọng danh. Trang-Tử

63. – Người quân-tử phi nhân nghĩa, thì không sống được ; kẻ tiểu-nhân phi thị dục, cũng không sống được. Hoài-nam-Tử

64. – Giàu đục không bằng nghèo trong, sống nhục không bằng chết vinh.

Lễ-ký

65. – Trung tín, cẩn thận, là cái nền thành người hay ; hão huyền, quỉ quyệt, là cái gốc thành người dở. Tiềm-Phu

66. – Hiền ngụ tại ở tâm tính, không tại ở sang hèn. Tiềm-Phu 67. – Người tuấn kiệt mới biết việc đời. Thục-Chí 68. – Phàm việc mà chịu thiệt, ấy là người tốt ; phàm việc chiếm phần hơn, ấy là người xấu. Phạm-Thân-Tập

69. – Thiên-hạ chưa lo đến, mình lo trước cho thiên hạ ; thiên hạ đã vui rồi, mình vui sau cả thiên-hạ. Phạm-Trọng-Yêm

70. – Giữ việc đạo nghĩa, làm việc trung tín, trọng việc danh tiết. Âu-

Dương-Tu

71. – Kẻ đại gian giống như người trung, kẻ đại nịnh giống như người tín.

Lã-Hối

72. – Khí tượng như chim phượng-hoàng liệng trên mây xanh, thì những lợi hại cỏn-con không động được tâm nữa. Trình-Di

https://thuviensach.vn

73. – Người biết « đạo » tất không khoe, người biết « nghĩa » tất không tham, người biết « đức » tất không thích tiếng tâm lừng-lẩy. Trương-Cữu-

Thành

74. – Đời suy, đạo vi, lòng ham muốn loài người đầy-rẫy, không phải người cương nghị thì đứng vững sao được. Chu-Hi

75. – Thà làm người tốt mà giá quí đệ nhất phẩm, còn hơn làm người xấu mà quan to đệ nhất phẩm. Hải-Thụy

76. – Tâm sự người trượng-phu, nên sáng như giời xanh, rõ như ban ngày, để cho ai ai cũng được trông thấy. Tiết-huyên

77. – Bố cứu giời đất gọi là « công », ích lợi thế gian gọi là « danh », có tinh thần gọi là « giầu », có liêm sĩ gọi là « sang », biết đọc sách gọi là «

phúc », có tiếng thơm gọi là « thọ », có con cháu dạy được gọi là « khang ninh ». Trần-Cấp-Sơn

78. – Nuốt được cái cay đắng trong cái cay đắng, mới làm được hạng người trên loài người. Lục tài tử

79. – Thân ở trong muôn loài, tâm ở trên muôn loài. Bạch-Sa 80. – Kẻ có ích cho đời, tâm địa chắc hẳn hơn người ; kẻ thụ dụng ở đời, tài tình quyết là không lộ (những người nông nổi, trong không có gì, như chiếc thuyền nan để không, nổi bềnh mặt nước, lung-lay lúng-liếng luôn luôn.

Thuyền chở được nhiều, thì bao giờ trông cũng trầm trọng). Trần-kế-Nho 81. – Không lấy bậy, tay thơm ; không chơi bậy, thân thơm ; không nói bậy, miệng thơm ; không nghĩ bậy, tâm thơm. Thang-Nhược-Sĩ

82. – Làm quan mà có tính nhàn tản yên vui, công việc tất niên trễ nải ; làm quan mà đem lòng thương công kế lợi, tâm địa tất nhiên gian tham. Lã-

Khôn

https://thuviensach.vn

83. – Một bậc anh hùng cứu nạn, giúp nguy, thì cốt nhất phải lao tâm, khổ

lực 28. Tăng-quốc-Phiên 84. – Ta có tai, mắt, ta nghe, ta trông ; ta có tâm tư, ta suy, ta nghĩ ; ta đối với người đời xưa, có lúc ta thờ như thầy, có lúc ta kính như bạn cũng có lúc ta kình-địch không chịu. Ta theo công-lý, nhất quyết ta không làm tôi tớ

cổ-nhân. Lương-Khải-Siêu

IV. – HỌC VẤN

(Học và hỏi)

85. – Hay hỏi thì biết rộng, tự dụng 29 thì hẹp hòi. Thư-kinh 86. – Không lo, sao có được ; không làm sao có nên. Thư-kinh 87. – Ai phải là ta học. Thư-kinh

88. – Có học những câu cổ-nhân dạy thì mới hay. Thư-kinh 89. – Ngọc không giũa, không thành đồ đẹp ; người không học, không biết nhẽ phãi. Lễ-ký

90. – Càng học càng biết mình còn kém. Lễ-ký

91. – Để nhớn tuổi mới học thì khó nhọc mà khó thành. Lễ-ký 92. – Thấy người hay, nghĩ sao cho bằng ; thấy người dở, tự xét mình xem có dở như thế không. Luận-ngữ

93. – Chất phác quá thì ra quê mùa, văn hoa quá thì ra hào-nhoáng. Luận-ngữ

94. – Nghe cho nhiều, rồi chọn điều phải, và cố làm kỳ được ; xem cho rộng, rồi ghi nhớ lấy, để suy xét cho tường. Luận-ngữ

https://thuviensach.vn

95. – Bất cập là dở, mà thái quá cũng không hay. Luận-ngữ

96. – Tính người lúc mới sinh không khác nhau mấy, chỉ vì tập quen hay thì hay, tập quen dở thì dở. Luận-ngữ

97. – Học rộng mà phải chuyên tâm, bền chí, hỏi những điều thiết thực 30

mà suy nghĩ để hay cho tâm thân. Luận-ngữ

98. – Đối với kẻ tự hại thân 31, dầu nói cũng bằng thừa ; đối với kẻ tự liều thân, dầu giúp cũng vô ích. Mạnh-tử

99. – Những người trải qua tai hoạn, thì thường thấu nhẽ và giỏi việc.

Mạnh-tử

100. – Tin sách cả, không bằng không sách còn hơn. Mạnh-tử

101. – Kẻ sĩ cần nhất phải khí độ cho to, và kiến thức cho rộng. Bùi-hành-Kiệm

102. – Người ta biết nhiều cũng là làm giàu. Gia-ngữ

103. – Gươm tuy tốt , có mài mới sắc ; tài tuy tốt, có học mới cao. Tập-ngữ

104. – Đợi rỗi mới học, thì lúc rỗi cũng không có thế học được. Hoài-nam-tử

105. – Trăm sông học bể, đến được bể ; gò đống học núi, không đến được núi ; là tại một đằng đi một đằng đứng. Dương-tư

106. – Băng 32 ở nước ra mà lạnh hơn nước ; màu xanh ở chàm ra mà thẩm hơn chàm. Tuân-tử

107. – Không biết thì hỏi, không hay thì học. Phồn-lộ

108. – Tài cao mà không học, vẫn chưa là hoàn toàn. Thuyết-uyển https://thuviensach.vn

109. – Kẻ học giả không lo không có tài, chỉ lo không có chí. Trung-Luận 110. – Hại còn gì to bằng không chịu sữa lỗi ; nhục còn gì to bằng không biết xấu hổ. Văn-trung-Tử

111. – Học cũng có ích như giồng cây : mùa xuân được hoa, mùa thu được quả. Nhan-thị gia-huấn

112. – Đồ dùng bẩn thì biết rửa, tâm địa 33 bẩn sao lại để yên. Ý-Lâm 113. – Càng học càng hay cũng như khát mà ra sông, ra bể uống, uống nhiều thì được nhiều, uống ít thì được ít. Thận-Tử

114. – Vui nhất không gì bằng xem sách ; cần nhất không gì bằng dạy con.

Sử-Điển

115. – Thường được nghe những câu ngang tai 34, thường gặp phải những việc phật ý 35, cũng là một sự mài giũa cho người ta được hay. Hồng-Tự-Thành

116. – Sĩ phu mà ba ngày không xem sách, thì soi gương mặt mũi đáng ghét, nói truyện nhạt-nhẽo khó nghe. Hoàng-Đình-Kiên

117. – Học mà chưa thấy vui thì chưa gọi là học. Tư-mã-Quang 118. – Phú quí mà kiêu ngạo, cố nhiên là không phải ; học thức mà kiêu ngạo, cái hại cũng khá to. Trình Hiệu

119. – Đọc sách hay, làm cho thân ta được ít lỗi. Lã-Khôn 120. – Học cần nhất phải biến hoá khí chất. 36 Tiết Huyện 121. – Xem nhiều cổ huấn 37 để cho hay người, biết nhiều truyện đời để cho thạo việc. Hoàng Sĩ-Ngạn

https://thuviensach.vn

122. – Học giả nên thu liễm 38 tinh thần : ví như lò lửa, để tụ lại thì vừa nóng, vừa sáng mãi, tải ra thì chóng tàn. Hạ Đông-Nam

123. – Học vậy sau mới biết có lỗi, học kỹ vậy sau mới biết đổi lỗi. Phan Nam-San

124. – Trải qua một phen tỏa triết 39, tăng thêm một phần kiến thức. Kinh-viên tiểu-ngữ

125. – Nhà phú quí nên học cách khoan dung, người thông minh nên học thói trung hậu. Trần-Kế-Nho

126. – Có học vấn mà không có đạo đức thì là người ác ; có đạo đức mà không có học vấn thì là người quê. La Tư-Phúc

127. – Đọc sách mà con mắt không tinh, thế là vùi dập cái khổ tâm 40 của người đời cổ. Ngạn-ngữ

V. – TÍNH - TÌNH

(Tính giời, Tính người)

128. – Đáng vui mà buồn, đáng buồn mà vui, đều là táng tâm 41 cả. Tả

truyện

129. – Sự vui sướng của thằng dại, người khôn lấy làm buồn rầu. Chiến-quốc-sách

130. – Những người cùng thích một việc hay ghen ghét nhau ; những người cùng lo một việc hay thân thiết nhau. Chiến-quốc-sách

131. – Tiếng người không cánh mà bay xa tình người không rễ mà bám chặt. Quân-tử

132. – Người còn, bụng chết , còn gì thảm hơn. Trang-tử

https://thuviensach.vn

133. – Vui không gì vui bằng thích điều lành, khổ không gì khổ bằng nhiều lòng dục. 42 Tố-thư

134. – Tính nước vẫn trong, cát đá làm bẩn tính ngưới vẫn lành, thị dục làm hại. Văn-tử

135. – Sự « giận khí huyết » 43 không nên có sự « giận nghĩa lý » 44 không nên không. Sử-điền

136. – Nghe nhời chê-bai mà giận, là làm ngòi cho người ta gièm pha ; nghe câu khen ngợi mà mừng, là làm mồi cho người ta nịnh-hót. Văn-trung-Tử

137. – Lòng giận-giổi tệ hại vô cùng : bốc lên thì dễ, giẹp đi thì khó. Trình-Di

138. – Cũng một chữ « tình » đem dùng cho quốc gia, xã-hội, thì hay vô cùng, đem dùng ở chốn nguyệt-hoa, thì có khi thiệt mạng. Hiệp-tà-Kính 139. – Hai chữ « lần lữa » 45 đủ hại một đời. Cổ-ngữ

140. – Sĩ phu nên có tấm lòng lo việc nước, chẳng nên chỉ có nhời bàn lo việc nước. Cấp chủng Chu thư

141. – Thói thường người đời rất hay thay đổi : việc chưa đến, ai ai cũng nói giỏi ; việc đã đến, ai ai cũng tránh khó ; việc đã xong, ai ai cũng nhận công. Nhân sinh tất độc thư

142. – Kẻ hay hiếu danh, việc làm thường giã dối. Lã-Khôn 143. - Ở đời cái gì thung dung thì còn, mà cấp bách 46 thì mất : Việc mà thung dung thì có ý vị, người mà thung dung thì thường sống lâu. Lã-Khôn VI. – THÀNH TÍN

https://thuviensach.vn

(Thực tín)

144. – Làm điều thành thật, thì bụng yên-ổn và một ngày một hay ; làm điều gian dối, thì bụng băn-khoăn và một ngày một dở. Thư kinh 145. – Vàng ngọc không quí báu bằng « trung tín » 47. Lễ-ký 146. – Chớ tự mình dối mình. Đại-học

147. – Người mà không có « tín », chẳng biết người ấy làm ra thế nào, mà hay được ( người không có tín thì nói dối, làm càn, đi đâu cũng hõng).

Luận-ngữ

148. – Lòng tin nhau nếu chẳng được lâu bền, thì ăn thề cũng vô ích. Tả-truyện

149. – Ai mà vâng liều, hứa liều, tất nhiên ít khi giữ được đúng. Lão-Tử

150. – Người miệng nói khôn khéo quá thì ít thành tín. Hàn thi ngoại-truyện

151. – Quân-tử xử với người, còn hết lòng huống chi tự-xử với mình ; tiểu-nhân tự xử với mình, còn hay dối, huống chi xử với người. Dương-tử

152. – Có lòng thành thật, mà không biết quyền biến, 48 cũng là một cách nguy vong. 49 Diêm-thiết-luận

153. – Vì không thấy mà cứ không tin, thì cũng như con ve sầu không biết tuyết. Diêm-thiết-luận

154. – Khéo mà dối-giã không bằng vụng mà thật thà. Thuyết-Uyển 155. – Lấy lòng chân thật cảm động người ta thì người ta cũng lấy lòng chân thật mà xử lại ; lấy cách trí thuật cài đạp người ta, thì người ta cũng lấy cách trí thuật mà đãi lại. Trình-Di

https://thuviensach.vn

156. – Người mà không trung tín, không thể đứng được ở đời. Trình-Di 157. – Một chữ « thành » đủ dùng để tiêu muôn dối, một chữ « kính » đủ

dùng để địch nghìn tà. Tào-Nguyệt-Xuyên

158. – Đạo của người quân-tử, chẳng gì to bằng đem « trung thành » mà xướng xuất 50 cho cả thiên-hạ. Tăng-Quốc-Phiên VII. – CHÍ TIẾT

(Chí khí tiết hạnh)

159. – Thấy lợi chẳng bỏ nghĩa, thấy chết chẳng đổi lòng. Lễ-Ký 160. – Quân-tử cố cùng, ( Quân tử bền gan chịu cảnh cùng không vì cùng mà làm bậy). Luận-ngữ

161. – Giầu sang không thể đãng được tâm mình, nghèo hèn không thể đổi được tiết mình, uy vũ 51 không thể tỏa được chí mình. Mạnh-Tử

162. – Người ta, có chẳng chịu làm điều dở, vậy sau mới khả dĩ làm được điều hay. Mạnh-Tử

163. – Bỏ đời người đi, để làm việc nghĩa. Mạnh-Tử

164. – Giầu mà luộm-thuộm, chẳng bằng nghèo mà thanh danh ; sống mà nhục, chẳng bằng chết mà vinh. Lễ-Ký

165. – Sang một mình, giầu một mình, người quân-tử lấy làm xấu hổ. Lễ-Ký

166. – Chịu nhục để sống ở đời, người trượng-phu lấy làm xấu hổ. Yên-đan tử

https://thuviensach.vn

167. – Chí người trượng-phu, càng cùng càng phải kiên gan, càng già càng phải hăng-hái. Mã-Viện

168. – Quan văn không tiếc tiền, quan võ không tiếc mạng, thiên-hạ mới được thái-bình. Nhạc-Phi

169. – Đối với việc nước, hết hơi, hết sức, làm cho đến khi chết mới thôi.

Gia-Cát Khổng-Minh

170. – Liều thân chẩy 52 nạn nước, coi chết thoảng như về 53. Tào-Tử-Kiến VIII. – NGÔN, HÀNH

(Nhời nói, việc làm)

171. – Loạn sinh ra là bởi nhời nói. Dịch-Kinh

172. – Người hay, ít nói ; người nông-nổi, nhiều nhời. Dịch-Kinh 173. – Câu nói trái ý, tất phải xem xét câu ấy có hợp lý không ; câu nói chiều lòng, tất phải xem xét câu ấy có vô lý không. Thư-Kinh 174. – Miệng thường làm cho người ta xấu hổ. Thư-Kinh

175. – Bàn việc công, không nên nói truyện tư. Lễ-Ký

176. – Sa chân thì chết đuối, sẩy miệng thì chết oan. Lễ-Ký 177. – Chỉ có nói, không có làm, người quân-tử lấy làm xấu hổ. Lễ-Ký 178. – Nhanh-nhẹn việc làm, cẩn thận câu nói. Luận-ngữ

179. – Lúc đáng nói mới nói, thì người nghe không chán. Luận-ngữ

180. – Người đáng nói với, mà mình không nói, là bỏ hoài người ; người không đáng nói với, mà mình nói là phí mất nhời. Luận-ngữ

https://thuviensach.vn

181. – Nói, phải nghĩ cả đến làm ; làm, phải nghĩ lại đến nói. Trung-dung 182. – Nhời nói giản-dị mà ý sâu xa, là nhời nói hay. Mạnh-tử

183. – Nói nhời chớ có nuốt nhời. Công-dương truyện

184. – Việc làm muốn trước người, nhời nó muốn sau người. Đại-đái-ký 185. – Nhời nói ngọt-ngào, trong tất cay đắng. Thân-sinh 186. – Nhời nói hay, giúp người ấm hơn vải lụa ; nhời nói dở, hại người, đau như gươm giáo. Tuân-Tử

187. – Miệng là cái cửa hoạ, phúc. Quách-Yên

188. – Không biết mà nói là ngu, biết mà không nói là hiểm. Chiến-quốc sách

189. – Muốn cho người không nghe, chẳng gì bằng đừng nói ; muốn cho người không biết, chẳng gì bằng đừng làm. Hán-thư

190. – Chớ nói nhiều, nói nhiều, lỗi nhiều. Gia-ngữ

191. – Thuốc hay đắng miệng, dã được tật ; nói thật trái tai, lợi việc làm.

Gia- ngữ

192. – Suốt đời làm lành, một câu bạc ác đủ đổ đi cả. Gia-ngữ

193. – Quân-tử nói bằng việc làm, tiểu-nhân nói bằng ngọn lưỡi. Gia-ngữ

194. – « Câu nói » không nói ra, nghe lại to hơn tiếng trống, ran hơn tiếng sấm. Quản-tử

195. – Tặng một câu hay, quí hơn tặng vàng ngọc, châu báu. Tuân-tử

https://thuviensach.vn

196. – Chim mà mỏ quắp thì loài chim sợ ; cá mà miệng ngoáp thì loài cá sợ ; người mà ngọn lưỡi sắc-sảo thì loài người sợ. Hàn thi ngoại-truyện 197. – Nhời nói đáng tin thì giọng không đẹp, nhời nói giọng đẹp thì không đáng tin. Lão-tử

198. – Hai bên cùng mừng, hay khen ngợi quá đáng, hai bên cùng giận, hay bêu-giếu đặt điều. Trang-Tử

199. – Trí khôn muốn cho tròn, việc làm muốn cho góc gách. Hoài-nam-tử

200. – Người quân-tử chẳng sợ cọp, chỉ sợ miệng kẻ gièm–pha. Luận-hành

201. – Không nên mưu việc nhớn với kẻ đa ngôn 54 ; không nên ở chung lâu với người hiếu động 55. Văn-trung-tử

202. – Việc làm được trước mặt mọi người thì hãy nói ; câu nói được trước mặt mọi người thì hãy làm. Sử-điển

203. – Bệnh theo miệng mà vào, vạ tự miệng mà ra. Phó-Dịch 204. – Biết được làm là khó, thì nói không nhẹ miệng. Chu-Hi 205. – Đương khi vui mừng, chớ có nói nhiều ; đương khi đắc chí, 56 chớ có thay đổi công việc. Chu-Hi

206. – Kẻ giỏi nghị luận người, thường quên mình không xét đến. Trương-Thức

207. – Việc gì không thế đối người nói được thì đừng làm ; việc gì không thể cùng người làm được thì đừng nói. Triệu-Biện

208. – Tâm không bình, khí không hoà, thì nói hay nhầm lỗi. Hứa-Hành https://thuviensach.vn

209. – Biết, phải biết cho suốt ; làm, phải làm cho đến nơi. Trương-Tĩnh-Phong

210. – Nghìn nhời nói, muôn câu truyện cốt ở sự thật. Tiết-Huyên 211. – Nhời nói như tên, không không bắn bậy, đã lọt vào tai ai, thì không tài nào rút ra được nữa. Lục-tài-tử

212. – Nhời nói mà giản-dị, vừa-phải, thì ta ít khi hối, mà người ít khi oán.

Viên thị thế-phạm

213. - Khi xong việc mới nghị-luận, đứng ngoài cuộc mà phẩm bình, là cái nết xấu của kẻ học-giả. Ngụy-Hy

214. – Đương lúc thích chí, gặp người thích chí, nói truyện thích chí, thì ngôn ngữ lại càng phải cẩn thận lắm. Lưu-trấp-Sơn

215. – Việc làm nên trước mọi người, câu nói nên sau mọi người. Lã-Khôn 216. – Làm việc nghĩa thì chớ tính lợi hại ; luận anh hùng thì chớ kể nên thua. Lã-Khôn

217. – Ngôn ngữ ác nhất là đặt điều, nói không. Lã-Khôn 218. – Gièm-pha mai-mỉa là một chứng xấu nhất ở đời. Lã-Khôn 219. – Nói truyện chớ châm chọc để người ta buốt ; nói đùa chớ cạnh khoé để người ta đau. Lục-lũng-Kỳ

220. – Đại cục tuy một ngày một bại hoại, chúng ta vẫn phải hết sức duy-trì, được phần nào hay phần ấy, còn ngày nào hay ngày ấy. Tăng-quốc-Phiên

IX. – QUÁ THẤT

https://thuviensach.vn

(Nhầm lỗi)

221. – Thấy phải thời theo, có lỗi thời đổi. Dịch-kinh

222. – Chớ xấu hổ có lỗi, mà lại làm càn. Thư-kinh

223. – Có lỗi mà chẳng đổi, thế thật là có lỗi. Luận-ngữ

224. – Có lỗi đổi được, còn gì hay hơn. Tả truyện

225. – Người ta thường có lỗi, vậy sau mới hay đổi. Mạnh-Tử

226. – Người ta khổ vì không biết cái lỗi của mình. Đường Thái-Tôn 227. – Cái lỗi cốt ý làm, là lỗi nhớn : lỗi vô ý nhỡ là lỗi nhỏ. Đường-Bưu 228. – Có lỗi mà chẳng đổi, gọi là kẻ mất hết lương tâm. Trung-luận 229. – Không gì dở bằng « Ghét nghe điều nhầm lỗi của mình ». Uý-liệu-Tử

230. – Nói đương sướng hả mà nín ngay được ; ý đương hớn-hở mà thu hẳn được : tức, giận, ham mê đương sôi-nổi, nồng-nàn mà tiêu trừ biến mất được ; không phải là người kiên-nhẫn, thì không tài nào được như thế.

Vương-thủ-Nhân

231. – Có lỗi đã là một điều lỗi, không chịu nhận lỗi, lại là một điều lỗi nữa. Lã-Khôn

232. – Kẻ khoe cái hay của mình là xấu ; kẻ nhặt nhạnh cái hay của người làm của mình, lại càng xấu nữa ; kẻ lấy hẳn cái hay của người làm của mình, lại càng xấu lắm nữa. Lã-Khôn

233. – Lúc giầu chẳng sẻn, lúc nghèo mới hối ; lúc rỗi, chẳng học, lúc làm mới hối ; lúc thường chẳng giữ gìn, lúc ốm mới hối. Cổ-ngữ

https://thuviensach.vn

234. – Điều dưỡng cái « khí » lúc đang giận ; đề phòng (câu nói) lúc sướng mồm ; lưu tâm sự « nhầm » lúc bối-rối ; biết dùng « đồng tiền » lúc sẵn-sàng. Uông-Thụ-Chi

X. – VỆ-SINH

(Giữ sức khoẻ)

235. – Dưỡng sinh không gì hay bằng ít lòng ham muốn, say mê. Mạnh-Tử

236. – Tinh-thần dùng quá thời kiệt, hình thể làm quá thời mệt. Tư-mã-Thiên

237. – Người khéo nuôi thân, không cần phải cao lương 57. Diêm thiết luận 238. – Bệnh vừa mới bớt, phải lại nhiều khi nặng thêm. Hàn thi ngoại-truyện

239. – Đói mà cho ăn của độc, thì thật là giết người. Hà-Xưởng 240. – Ai cũng muốn sống lâu, mà không biết cách dưỡng sinh. Ai cũng biết ăn uống quá độ thì ốm đau, mà không biết giữ miệng. Ai cũng biết tình dục quá độ thì khô héo mà không biết phòng thân. Bão-phác-tử

241. – Thầy thuốc giỏi, dặn cách ăn nằm trước, rồi cho thuốc thang sau.

Văn-trung-tử

242. – Người khôn ngoan không đợi ốm mới chữa, chữa khi chưa ốm. Tô-vấn

243. – Vạ từ miệng mà chui ra, bệnh theo miệng mà chui vào. Phó-Rịch 244. – Người ta đến lúc già yếu mới vệ sinh, thì khác nào đến lúc nghèo khồ mới dành địn, tuy chăm-chỉ cũng không ích gì. Trình-Hiệu https://thuviensach.vn

245. – Tinh-thần không vận dụng thời ngu, khí huyết không chuyển vận thời ốm. Lục-Tượng-sơn

246. – Buổi sáng dậy sớm, thật tốt vô cùng. Kinh viên tiểu ngữ

247. – Thường làm lấy những việc vặt, thì khoẻ mạnh người. Kinh viên tiểu ngữ

248. – Bớt lo, bớt sầu, đừng phiền, đừng não, là một cách làm cho tâm ta bớt được nhiều bệnh. Nguyện thể tập

249. – Ít sắc dục để nuôi « tinh » 58 ít ngôn ngữ để nuôi « khí » 59 ít tư lự để

nuôi « thần » 60. Tuân-Sinh-Tiên

250. – Muốn cho thân không có bệnh, trước hết phải để cho tâm không có bệnh. Tuân-Sinh-Tiên

251. – Yêu con mà yêu một cách cho ngon ngọt, là làm cho con hại thân 61 ; thương con mà thương một cách để cô tức 62, là làm cho con bại đức 63. Lã-Khôn

252. – Những cách làm cho sống lâu : Từ 64, Kiệm 65, Hoà 66, Tĩnh 67. Cổ-ngữ

253. – Thân mình như hòn ngọc trắng, hễ cầm sẩy tay là vỡ tan. Cao-Phan-Long

254. – Rỗi-rãi ở nhưng luôn, thời thân thể lệt-bệt, tâm chí cùn-mằn. Hồ-Lâm-Giựt

255. – Rượu là thứ thuốc độc nát ruột, gái là con dao thép cắt xương. Cổ

huấn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

CHƯƠNG THỨ HAI

Đối với gia tộc

I.– TRÌ GIA

(Quản trị việc nhà)

256. – Ngựa què làm đổ xe, đàn bà ác nghiệt làm tan nhà, nát cửa. Dịch vĩ

257. – Chẳng lo hiếm người, chỉ lo cái « phận » kẻ trên, người dưới không phân minh ; chẳng lo thiếu của, chỉ lo cái « lòng » kẻ trên, người dưới không hoà thuận. Luận-ngữ

258. – Trong nhà không thu xếp cho thoả thuận, mà đi kể truyện với láng giềng, thì chưa gọi là phải được. Chiến-quốc sách

259. – Những nhà tích đức 68, quyết nhiên không có tai ương. Tân ngữ

260. – Lấy vợ, lấy chồng mà cứ kể đến đồng tiền thật là mọi-rợ. Văn-trung tử

261. – Dạy vợ khi mới về, dạy con khi còn nhỏ. Nhan thị gia-huấn 262. – Chăm-chỉ học hành là cái gốc để gây nhà, ăn nói lễ phép là cái gốc để giữ nhà, cư-xử hoà thuận là cái gốc để trị nhà. Chu-Hi 263. – Cần kiệm là điều cốt yếu để trị gia 69, học hành là điều cốt yếu để

khởi gia 70, hòa thuận là điều cốt yếu để tề gia 71 làm theo công lý là điều cốt yếu để bảo gia 72. Chu-Hi

264. – Cách trị nhà cốt ở « hoà », cách mưu sinh 73 cốt ở « chăm ». Chu-Hi https://thuviensach.vn

265. – Nhà thịnh hay suy, không tại giàu sang hay nghèo hèn, chỉ tại có lễ

nghĩa, hay không có lễ nghĩa. Lục-Cửu-Uyên

266. – Rất vui không gì bằng xem sách, rất cần không gì bằng dạy con. Sử

điển nguyện thể tập

267. – Lúc có tiền nên nghĩ đến ngày không có tiền ; chớ để đến ngày không có tiền, mới nhớ lại đến lúc có tiền. Cổ ngữ

268. – Trị nhà kiêng nhất là xa xỉ, thứ nhì là biển lận. Nghê Tư

269. – Cư xử trong nhà không gì hay bằng « nghĩa » 74 không gì quý bằng «

nhẫn ». 75 Tiết-Tư-am

270. – Xử công việc nhà, nên khoan-thai công minh cho đâu ra đấy, thì việc không rối, mà người nhà không ai oán, cũng không ai nói dối được. Ngụy-Hy

271. – Thương yêu con em mà không dạy cho biết nghĩa lý, giữ chức phận ; tuy của có nhiều, chúng lại càng hoang dâm, tuy học hay chữ, chúng lại càng gian trá. Trình-Hán-Thư

272. – Chính thân mình không có quy củ 76, thì chỉnh lý thế nào được một nhà. Trình-Hán-Thư

273. – Người gia trưởng 77 tức là cái gương cho cả nhà soi : phải thành thật, phải công minh, phải cần mẫn, phải tiết kiệm. Sử điền nguyện thể tập 274. – Tâm thuật chớ để đắc 78 tội với giời đất ; ngôn, hành cần làm khuôn phép cho con em. Cổ ngữ

II. – HIẾU, HỮU

(Hiếu-thảo, thân yêu)

https://thuviensach.vn

275. – Dậy sớm, thức khuya, nghĩ làm sao không để nhục đến cha mẹ.

Thư-kinh

276. – Người mà cha mẹ yêu, ta cũng phải yêu ; người mà cha mẹ kính, ta cũng phải kính. Lễ-ký

277. – Chớ để nhục đến thân mình, chớ làm xấu cho cha mẹ. Lễ-ký 278. - Ở nhà thì hiếu-thảo với cha mẹ, ra ngoài thì kính thuận với người trên. Luận-ngữ

279. – Cha mẹ như có lỗi, phải dịu-dàng hoà-nhã, liệu nhời can ngăn.

Luận-ngữ

280. – Con ăn ở với cha mẹ, việc phụng dưỡng cần phải có, mà lòng tôn kính cần phải có hơn. Luận-ngữ

281. – Không thừa nhận để vui lòng cha mẹ, không đáng gọi là người ; không cảm động để làm hay cho cha mẹ, không đáng gọi là con. Mạnh-Tử

282. – Người con đại hiếu, suốt đời mến cha mẹ. Mạnh-Tử

283. – Trong gia-đình mà người trung 79 chẳng dạy dỗ kẻ bất trung, người tài chẳng trông nom kẻ bất tài, thì kẻ hay, người dở cũng chả khác nhau mấy. Mạnh-Tử

284. – Kẻ biết làm con, vậy sao mới biết làm cha. Gia-ngữ

285. – Cây muốn lặng, gió chẳng đừng ; con muốn nuôi, cha mẹ đã khuất.

Gia-ngữ

286. – Anh em liên can với nhau như là tay phải với tay trái. Thiệu-Tục 287. – Thế-gian rất khó được là anh em. Tô-Quỳnh

https://thuviensach.vn

288. – Người hếu lắm, nuôi chí cha mẹ, người hiếu vừa, nuôi thân-thể cha mẹ. Ý lâm

289. – Cha con cùng lòng thì đất cũng hoá ra vàng, anh em gom sức thì đá cũng thành ra ngọc. Cổ ngạn

290. – Con nhà tử tế, cha giận, sợ ít, cha không nói, lại sợ nhiều. Cổ-ngữ

291. – Con ăn ở với cha mẹ, cốt nhất nuôi « tâm » 80 người, thứ nhì nuôi «

thân » 81 người ; nuôi thân mà không nuôi « tâm » là kém lắm ; ăn ở chỉ

văn-vẻ bề ngoài, mà chẳng nghĩ đến « thân » người, lại là kém quá lắm nữa. Lã-Khôn

III. – GIÁO DỤC

(Sự dạy dỗ)

292. – Người ta không kỳ loài giống nào, đều có thể dạy được cả. Luận-ngữ

293. – Ăn no, mặc ấm, ở rỗi, mà không có dạy-dỗ, thời gần như giống vật.

Mạnh-Tử

294. – Để cho con một hòm vàng, không bằng dạy cho con một quyển sách.

Vi-Hiền–truyện

295. – Đem việc làm dạy người ta thì người ta theo ; chỉ đem nhời nói mà dạy người ta thì người ta không phục. Đệ-ngũ-Luân

296. – Người mẹ lành quá, hay có con hư. Diêm thiết luận 297. – Sửa điều dở cho ai chớ nghiêm khắc quá ; dạy điều hay cho ai, chớ

cao xa quá. Sử điền

https://thuviensach.vn

298. – Người ta ngu đến đâu cũng dạy được mà khôn đến đâu cũng phải đậy. Trần-Hoành-Mưu

299. – Chồng sợ vợ cố nhiên là ngu, nhưng vợ mà không biết sợ chồng, lại là hạng ngu quá. Cổ Huấn

300. – Nuôi con mà không dạy là gây một đàn trộm cướp. Vô danh IV. – LỄ ĐỘ

(Lễ phép, phong thể)

301. – Những nhà đời đời giàu sang, ít nhà ăn ở có lễ độ. Thư-kinh 302. – Người ta có lễ độ thời yên, không lễ độ thời nguy. Lễ-ký 303. – Người ta khác giống cầm thú, vì rằng có lễ. Lễ-ký 304. – Người giàu sang mà biết lễ, thời không kiêu ngạo, không hoang dâm

; người nghèo hèn mà biết lễ thời chí mới hăng-hái. Lễ-ký 305. – Tự xử nghiêm trang mà việc làm thời giản dị. Luận-ngữ

306. – Nhả quá hoá nhờn, nghiêm quá thì không ai thân. Gia-ngữ

307. – Ai mà tự kính, thời người ngoài mới kính ; ai mà tự khinh, thời người ngoài cũng khinh. Chu-Hi

308. – Làm người không nên có « bộ dạng khinh người », nhưng cũng chẳng nên không có « cốt cách khinh đời » ( Không nên khinh người, song nên biết khinh người dở, sự dở). Lục-Lũng-Kỳ

V. – CẦN, ĐẠI

(Chăm chỉ, trễ biếng)

https://thuviensach.vn

309. – Có siêng-năng thì sự nghiệp mới to. Thư-kinh 310. – « Biết », không phải là khó ; « làm » mới là khó. Thư-kinh 311. – Đường dài trăm dậm, tuy đi được chín mươi, song mới là một nửa (Thói thường làm ăn, trước thì chăm, sau thì lười, cho nên công việc mười phần được chín mà vẫn hay hỏng ; người ta cũng vậy, thường trước hay sau dở ; cho nên càng về sau càng cần, mẫn trì thủ thì mới hay). Chiến-quốc sách

312. – Dịp may khó được mà dễ mất. Tề Thái-Công

313. – Dòng nước chảy luôn thì không thối, then cửa đẩy luôn thì không mọt. Lã thị xuân-thu

314. – Đường tuy gần, chẳng đi chẳng đến ; việc tuy nhỏ, chẳng làm chẳng nên. Tuân-tử

315. – Rỗi quen thành lười, lười quen thành bệnh. Nhan thị gia-huấn 316. – Việc đời vì khó mà bỏ, mười việc độ một việc ; vì lười mà bỏ, mười việc đến chín việc. Nhan thị gia-huấn

317. - Ở đời chả có việc gì chẳng khó nhọc mà làm nên. Văn-trung-tử

318. – Người ăn dưng, ở rỗi là người bỏ đi. Hồ-Thanh-phủ

319. – Tấc bóng là tấc vàng, có tấc vàng khó mua được tấc bóng. Cổ thi 320. – Chăm-chỉ là thuốc chữa « lười », cẩn thận là thuốc chữa « kiêu ».

Tăng-Quốc-Phiên

321. – Chăm thời tuy yếu cũng phải mạnh, tuy ngu cũng phải sáng. Tăng-Quốc-Phiên

https://thuviensach.vn

322. – Tập quen khó nhọc là cốt để sau này gánh vác việc đời. Tăng-Quốc-Phiên

323. – Cái lười sinh đủ mọi nết xấu. Tăng-Quốc-Phiên

324. – Tinh thần càng dùng càng nẩy ra, không nên nhân tinh thần mỏi mệt mà quá yêu tiếc. Tăng-Quốc-Phiên

VI. – XA, KIỆM

(Xa hoa, tần tiện)

325. – Xa xỉ thì việc gì cũng quá lạm, hà-tiện thì việc gì cũng quê mùa.

Luận-ngữ

326. – Cả nước xa xỉ, thì dạy nước lấy tiết kiệm ; cả nước tần-tiện thì dạy nước lấy lễ nghi. Lễ-ký

327. – Cái hại xa xỉ quá là thiên tai 82. Tấn-thư

328. – Kẻ xa xỉ, thì giàu mà tiêu vẫn không đủ ; kẻ kiệm ước, thì nghèo mà tiêu vẫn có thừa. Đàm-tử

329. – Ai mà tự phụng 83 có tiết độ 84, thì không sinh lòng tham. Văn-trung-tử

330. – Tiết kiệm, chất phác, đều là đức tốt của người ta. Trình-Di 331. – Người mà chịu khổ, ăn rau cho là ngon, thì việc gì làm chả nổi.

Uông-Cách

332. – Biển lận với kiệm ước khác nhau xa ; bủn-xỉn gọi là biển lận, tần-tiện gọi là kiệm ước. Uông-Cách

333. – Có kiệm ước mới thanh liêm. Phạm-thuần-Nhân

https://thuviensach.vn

334. – Người nào tự phụng xa xỉ thì họ-hàng ít khi được nhờ. Trần-Cơ-Đình

335. – Thường lo không đủ thì tự nhiên có thừa. Ngụy-Tế-Thụy 336. – Việc đáng bớt tiêu, mà không bớt tiêu, tất đến việc nên tiêu, lại không chịu tiêu. Ngụy-Hy

337. - Ở đời loạn, lại càng không nên xa xỉ lắm. Tăng-quốc-Phiên 338. – Kẻ hay kiệm ước không phải lụy người. Tăng-quốc-Phiên VII. – TỪ, ÁI

(Nhân-đức, thương yêu)

339. – Người quân-tử yêu ai, hay dùng cách phải ; người thường yêu ai, hay dùng cách cẩu-thả, nộm tạm. Lễ-ký

340. – Yêu con sâu xa, thì phải bắt con cần lao 85 mới được. Luận-ngữ

341. – Kính ông già ta, đến cả ông già người ; yêu con trẻ ta, đến cả con trẻ

người. Mạnh-Tử

342. – Người quân-tử rất ghét việc làm hại đồng loại. Gia-ngữ

343. – Ăn quả cây nào, chớ bẻ kềnh cây ấy. Hoài-nam-tử

344. – Giời không phải cho riêng một người giầu, ý giời muốn ký thác 86

những kẻ nghèo cho người ấy ; giời không phải cho riêng một người sang, ý giời muốn ký thác những kẻ hèn cho người ấy. Sử-điển

345. – Có yêu người, vậy sau mới giữ được thân. Trương-Tái https://thuviensach.vn

346. – Việc tốt nhất ở thế gian, không gì bằng cứu người nguy cấp, thương kẻ khốn cùng. Cổ ngữ

VIII. – ĐỘ LƯỢNG

(Khí cục bao dong)

347. – Biết người ta dối, không thèm nói ra mồm ; phải người ta khinh, không thèm giận ra mặt ; như thế thì có ý-vị 87 vô cùng, và thụ-dụng 88 vô cùng. Súc đức lục

348. – Giời đâu cũng che, cho nên có tiếng là cao ; đất đâu cũng chở, cho nên có tiếng là rộng ; mặt giời, mặt giăng, chỗ nào cũng soi, cho nên có tiếng là sang ; sông, bể cái gì cũng dong nạp 89, cho nên có tiếng là nhớn.

Tào-Thực

349. – Cùng người ta, mà còn có ý so hơn, quản thiệt, thế là trong tâm vẫn còn cặn bã 90, chưa tiêu trừ hết. Tiết-huyên 350. – Nhịn điều người ta không nhịn được, dong điều người ta không dong được, chỉ có người nào kiến thức, độ lượng hơn người, mới được như thế.

Trình-Di

351. – Đại trượng-phu nên dong người, chớ để người dong. Chu-Hi 352. – Khí độ hẹp hòi là cái bệnh rất to của kẻ học-gỉa. Lã-Khôn 353. – Bo-bo cùng người, tranh nhau phải trái, như thế thì độ lượng mình cùng độ lượng người, khác nhau được bao nhiêu. Lã-Khôn

354. – Vật gì trông qua biết ngay, thì kỳ trung91 không có gì cả. Tăng-Quốc-Phiên

IX. – PHÒNG HOẠN

https://thuviensach.vn

(Phòng bị việc ưu hoạn)

355. – Người ta nếu không nghĩ xa, thì không bao lâu, thế nào cũng có những sự ưu hoạn khốn khó. Luận-ngữ

356. – Hay nói xấu người, khi sẩy ra có vạ miệng, thì tính làm sao ? Mạnh-tử

357. – Môi hở răng lạnh. Tả-truyện

358. – Sa ngã xuống nước, còn có thể bơi được, đắm đuối với ai, không thể

cứu được. Đại-Đái ký

359. – Lỗ kiến vỡ đê, tí lữa cháy đồi. Hậu-Hán thư

360. – Người ta đều biết phòng họa hoạn, ít người biết làm cho họa hoạn đừng có sinh ra. Lão-tử

361. – Chim sẻ làm tổ đầu nhà, mẹ con hú-hí, tự lấy làm yên ; nhà cháy mà chim vẫn như không, là tại không biết tai vạ sắp đến. Không-Tòng-tử

362. – Hổ, báo ở đằng sau, đằng trước tuy có châu báu, cũng không kịp nhặt, là có ý tránh tai họa hoạn trước, còn lợi đành để lại sau. Hoài-Nam-tử

363. – Con voi vì ngà, ve-sầu vì tiếng, đom-đóm vì sáng, mà đều hại thân ; cho nên người biết yêu thân, không quí gì tiếng tăm rực-rỡ. Lã ngữ tập túy 364. – Cái tường thấp hay mời kẻ trộm đến. Thi tử

365. – Chớ khinh việc nhỏ, lỗ thủng con đủ đắm thuyền ; chớ khinh vật nhỏ

; con sâu con đủ hại người. Quan-Roãn-tử

366. – Giữ thân nên như phòng giặc. ( Thân không giữ-gìn thì hư, như giặc, không phòng bị thì tràn đến). Trịnh-Thiện-phu

https://thuviensach.vn

367. – Nên đương lúc có, nghĩ đến lúc không ; chớ đến lúc không, mới tưởng lại lúc có. Ngạn ngữ

https://thuviensach.vn

CHƯƠNG THỨ BA

Đối với nhân-quần, xã-hội

I. – XỬ SỰ

(Xử công việc)

368. – Phải có nhẫn nại 92, công việc mới xong. Thư-kinh 369. – Việc có dự trước thì làm mới nên. Trung-dung

370. – Nóng-nẩy muốn chóng thì việc không xong ; ham-mê lợi nhỏ thì hỏng việc nhớn. Luận-ngữ

371. – Nhân đức vặt, khí khái xằng, thường làm hại công việc nhớn. Luận-ngữ

372. – Roi tuy dài, không đánh tới bụng ngựa. ( Quyền thế tuy mạnh cũng không trị đến được). Tả truyện

373. – Người quân-tử chăm biết việc nhớn, việc xa ; kẻ tiểu-nhân chăm biết việc nhỏ, việc gần. Tả truyện

374. – Kéo chưa biết cầm, mà sai cắt áo, thì thiệt hại to. Tả truyện 375. – Người « trí » hay lo, người « nghĩa » hay làm, người « nhân » hay trì thủ 93. Cốc-lương

376. – Việc gì mà công chúng đang giận, thì chớ phạm đến ; việc gì mà riêng mình ham muốn, thì khó làm nên. Tử-sản

https://thuviensach.vn

377. – Lấp nước không lấp tự nguồn, tất nước lại chẩy ; chặt cây không chặt tự gốc, tấy cây nẩy mầm. Sử-Tô

378. – Ôm củi đi chữa cháy, củi không cháy hết thì lửa vẫn chưa tàn.

Chiến-quốc-sách

379. – Không lòng báo thù, mà để cho người ta ngờ là báo thù, thì nguy ; có lòng báo thù mà để cho người ta biết là báo thù, thì vụng. Tô-Đại 380. – Người đi đêm, tuy không là gian, nhưng không thể cấm chó không cắn được. Chiến-quốc-sách

381. – Việc đời có việc không nên biết, có việc nên không biết ; có việc không nên quên, có việc không nên không quên. Đường-Tụy 382. – Cả nghe thì sinh dở, tự phụ 94 thì hỏng việc. Châu-Dương liệt-truyện

383. – Việc đáng làm thẳng tay mà không thẳng tay, thì thường lại bị hại.

Hán-thư

384. – Cứng quá thì gẫy, mềm quá thì oặt. Tuấn-Bất-Nghi truyện 385. – Trăm lần nghe, không bằng 1 lần trông thấy. Triệu-sung-Quốc truyện

386. – Gỡ chỉ rối, không nên nóng-nẩy. Cung-Toại truyện.

387. – Lấy cái dây rất nhỏ, buộc cái vật rất nặng, treo lên chỗ cao lưng-chừng, rủ xuống vực sâu vô hạn, tuy người ngu cũng biết phàn-nàn rằng sắp đứt. Mai-Tặng truyện

388. – Người loà cưỡi ngựa mù, nửa đêm đi ra ao sâu. Thế-Thuyết 389. – Có khó nhọc một phen, mới được lâu dài rỗi-rãi. Dương-Hùng https://thuviensach.vn

390. – Nước đã đánh đổ, sau hốt không được ; việc đã để hỏng, sau hối không kịp. Mã-Vũ

391. – Làm nhà bên đường, gặp ai cũng bàn, thì ba năm không làm xong.

Tào-Bao truyện

392. – Sai một li, đi nghìn dặm. Hậu-Hán thư

393. – Nền không chắc mà tường cao, là sự bại hoại nằm sẵn ở đó. Hậu-Hán thư

394. – Khuấy nước sôi cho khỏi reo, không bằng rút củi cho bớt lửa. Hậu-Hán thư

395. – Đã nuôi cọp, phải cho ăn thịt no, không thì bị nó sửa mất. Lã-Bố

truyện

396. – Việc đời không được như ý, mười việc thường đến tám, chín việc.

Dương-Hỗ

397. – Chẳng quí một thước ngọc, mà trọng một tất quang-âm 95. Hoài-Nam-tử.

398. – Đá giũa ngọc, muối đánh vàng, vật có nhiều thứ tầm thường mà làm tốt được cho thứ quí-báu. Tiềm-phu.

399. – Ai giồng đào, mận, mùa hè có bóng mát-mẻ, mùa thu lại được quả

ngon ; ai giồng tật-lê, mùa hè không chỗ nghỉ-ngơi, mùa thu lại phải ai-góc.

Thuyết-Uyển

400. – Nghĩ sâu, tính xa, thì không cùng khốn. Tố Thư

401. – Thấy gì quái gở, không cho là quái gở, thì quái gở tự nhiên lui. Nghệ

văn loại tụ.

https://thuviensach.vn

402. – Kỵ nhau còn gì bằng nước với lửa, thế mà khéo dùng, đem lửa đun nước, thì được bao nhiêu là việc. Phó-tử giả ngôn

403. – Đem xương trừ kiến, kiến lại càng nhiều ; lấy cá đuổi ruồi, ruồi lại càng đến. Hàn-phi-tử

404. – Việc làm kín đáo thì mới nên, câu truyện tiết lộ thì hay hỏng. Hàn-phi-Tử

405. – Việc làm trái nhẽ mà muốn xong, khác nào cầm ngược quần mà tìm cạp. Đặng-Tích-Tử

406. – Chẳng nên bới lông mà tìm vết. Hàn-phi-Tử

407. – Nhà cháy, người đến chữa thì ơn ; những bực già cả bảo dọn củi, giữ

bếp, được suốt đời không hỏa hoạn 96 thì lại không ơn đến. Thi-tử

408. – Không gì giỏi bằng hay bàn, không gì yêu bằng hay nhẫn, không gì hơn người bằng có đức, không gì sướng thân bằng làm lành. Hoàng-Thạch-công

409. – Thiên hạ vốn không có việc gì, chỉ tại đám người tầm thường hay sinh sự quấy rối. Lục-Tượng-Tiên

410. – Việc đời, người nghe thấy, không bằng người trông thấy rõ hơn, người trông thấy không bằng người đã ở đấy biết tường tận hơn. Lục-Du 411. – Việc tất đến thế, lý tất phải thế, chỉ có người trầm tĩnh mới trông thấy trước và biết rõ ràng. Tô-Tuân

412. – Phàm việc để tâm lo sợ thì hay nên, khinh thường thì hay hỏng. Lã-Tổ-Khiêm

413. – Người khôn lo việc : không lo việc một ngày, thường lo việc trăm năm. Tạ-Kim

https://thuviensach.vn

414. – Người đại trượng-phu đau lòng việc nước, nên thung-dung, trầm tĩnh, để mà lo mà toan. Lục-Triều-sử-luân

415. – Không có việc, chớ nên sinh việc ; có việc chớ nên sợ việc. Tôn-Hạ-Phong

416. – Làm việc vô ích để cầu phúc, không bằng làm việc có ích để cứu người. Lục Thế-Nghi

417. – Xưa nay những bậc anh hung, chỉ vì không chịu thiệt, mà hại bao nhiêu công việc to. Lâm Thoái-trai

418. – Kẻ tính hay hồ nghi, chớ cùng lo toan việc nhớn. Kinh-viên tiểu ngữ

419. – Xử những việc khó càng nên khoan dong ; xử với người khó xử, càng nên trung hậu ; xử thời buổi khó-khăn, ngờ-vực, càng nên tự nhiên như vô tâm. Lý-Tiêu-Viễn

420. – Cái thói viêm lương 97, kẻ phú quí lại tệ hơn kẻ bần tiện ; cái lòng đố

kỵ 98, người thân thích lại tệ hại hơn người dưng. Nếu không coi bằng « mắt lạnh nhạt » xử bằng « khí hòa bình » thì thật là ngày ngày ngồi trong màn phiền não 99. Trần-Cấp-Sơn

421. – Chớ đem lòng ham mê, say đắm mà tự giết mình ; chớ đem tiền của bất nghĩa mà giết con cháu ; chớ đem chính sự ác mà giết dân ; chớ đem học thuật xằng mà giết thiên hạ, hậu thế 100. Lưu-Cao 422. – Tưởng rằng không có việc, tất là có việc ; sợ rằng có việc, tất là không có việc. Nhân sinh tất độc thư

423. – Việc không yên tâm chẳng nên làm, việc trái nhẽ phải chẳng nên làm, việc gây oan nghiệt chẳng nên làm, việc hại người ta chẳng nên làm.

Nhân sinh tất độc thư

https://thuviensach.vn

424. – Người khôn chẳng đánh nhau với thiên mệnh 101, chẳng đánh nhau với công lý102. Trần-Kế-Nho

425. – Việc sắp sẩy ra mà ngăn được, việc đương sẩy ra mà cứu được, việc đã hỏng mà vớt lại được, thế là có quyền biến, là có tài năng. Chưa có việc mà biết có việc sắp đến, mới có việc mà biết việc sau thế nào, định việc mà biết việc sẩy ra thế này, thế khác, thế gọi là lo xa, là có kiến thức. Lã-Khôn 426. – Tâm chí chưa phải cay đắng, hoạn nạn chưa từng trải qua, thời trí khôn chậm và đảm lực 103 non. Hồ-Lâm-Dực 427. – Khổ bụng 104 thì thế nào giời cũng thương ; nặng tay 105 thì nên nghĩ

người khó chịu. Cổ ngữ

428. – Nên tập quen chịu nực, quen chịu rét, quen chịu khó, quen chịu khổ.

Tăng-Quốc-Phiên

429. – Người mà tính khí bất thường, thì suốt đời không làm nên được một việc. Tăng-Quốc-Phiên

430. – Xưa nay người tầm-thường mà bại hoại, đều vì tính « lười » ; người tài giỏi mà bại hoại106, đều vì tính « kiêu ». Tăng-Quốc-Phiên 431. – Thiên-hạ thật không có cảnh ngộ nào là dễ xử, nhân gian thật không có thì giờ nào là bỏ đi. Tăng-Quốc-Phiên

432. – Bằng lòng yên số phận, cắm cổ làm việc đời. Tăng-Quốc-Phiên 433. – Việc xong mới hối mình rằng dại, việc xong mới chê người còn khờ

như thế đều là chưa lịch duyệt 107 lắm cả. Tăng-Quốc-Phiên II. – TRÍ NGU

(Khôn, dại)

https://thuviensach.vn

434. – Người ngu, việc đã xong, vẫn chưa biết ; người trí, việc chưa hiện, đã rõ rồi. Chiến-Quốc-Sách

435. – Người suốt, không đợi nghe nói, cũng đã hiểu ; người sáng, không đợi thấy hình cũng đã rõ. Hán-thư

436. – Đã khôn mà lại hay bàn, hay hỏi, hay lo, hay tính, thì việc gì làm chả

nên. Gia-ngữ

437. – Người ta bỏ hết được cái khôn vặt thì mới khôn to được. Trang-tử

438. – Người khéo thường bận, người khôn hay lo. Trang-tử

439. – Kẻ biết người là « người khôn » ; kẻ biết mình là « người sang ».

Lão-tử

440. – Cái gì cũng biết, mà đạo làm người chưa biết, thì chưa gọi được là khôn. Hoài-nam-tử

441. – Thường có người thấy đám mây bay sang đằng tây, mà bảo là mặt giăng đi sang đằng đông. Bão-phác-tử

442. – Vật gì tuy rất sạch, giữ chẳng cẩn thận thời bẩn, người ta tuy rất khôn, làm chẳng suy nghĩ thời ngu. Không-động-tử

443. – Có yên tĩnh mới nẩy ra tinh thần, có tinh thần mới nẩy ra trí lực. Hồ-Lâm-Dực

444. – Đem trí thuật xử với đời, có biết đâu đời không ai ngu cả. Hồ-Lâm-Dực

445. – Ngu độn thì người ta chê cười, thông minh thì người ta ngờ ghét ; thông minh mà như ngu mới thật là khôn kín. Lã-Khôn

III. – DŨNG LỰC

https://thuviensach.vn

(Sức mạnh hùng dũng)

446. – Thấy điều phải mà không làm, thì thật là liệt nhược 108. Luận-ngữ

447. – Người quyền thế chỉ biết hùng dũng mà không biết nghĩa thì làm loạn ; người thường dân chỉ biết hùng dũng mà không biết nghĩa thì trộm cướp. Luận-ngữ

448. – Cảm khái mà tự sát 109, thì không phải là cam đảm. Hán-thư

449. – Không vào hang cọp, không bắt được cọp con. Hậu-hán-thư

450. – Ông tướng đánh trận thua, không thế nói truyện hùng dũng được.

Quảng-vũ-quân

451. – Hùng dũng mà lại gặp người hùng dũng thì hùng dũng không đủ cậy

; khôn ngoan mà lại gặp người khôn ngoan thì khôn ngoan không đủ cậy. (Ý

nói thành thật là hơn cả). Tô-Triệt

IV. – CÔNG, TƯ

(Công bình, thiên tư)

452. – Giời không che riêng, đất không chở riêng, mặt giời mặt giăng không soi sáng riêng. Gia-ngữ

453. – Không thể lấy nặng nhẹ dối được người có cân, không thể lấy dài ngắn dối được người có thước. Quản-Tử

454. – Tâm ta như cán cân, không thể vì người mà đuối, mà tươi được.

Gia-cát-lượng

455. – Tâm địa bình tĩnh tự nhiên khoan khoái công minh. Trình-Hiệu https://thuviensach.vn

456. – Việc của thiên-hạ, nên đem cái tâm của thiên-hạ mà khu xử ; chớ

nên khu xử bằng cái khôn ngoan vụn vặt, trí tuệ nhỏ-nhen. Tả-Tôn-Đường V. – TRI TÚC

(Bằng lòng số phận)

457. – Mặt giời đứng bóng thì xế, mặt giăng đã tròn thì khuyết, vật gì thịnh lắm thì suy. Thái-Thạch

458. – Người tri túc 110 không vì lợi mà làm lụy thân 111. Trang-Tử

459. – Người trí túc là người giầu. Lão-Tử

460. – Thích lắm tất tiêu to, chứa nhiều tất mất nhớn, biết đủ thời chẳng nhục, biết thôi thời chẳng nguy. Lão-Tử

461. – Người tri túc không bao giờ nhục. Lão-Tử

462. – Dưa ngọt thì cuống đắng ; trong thiên hạ không có vật gì là đẹp toàn.

Mặc-Tử

463. – Biết đủ thường được vui sướng, hay nhẫn tự khắc yên ổn. Khuyến giới toàn thư

464. – Người tri túc thì nghèo hèn cũng vui sướng, người không tri túc thì giầu sang cũng lo buồn. Lã-Bang-Hiến

465. – Người tri túc, giời không bắt nghèo được người vô cầu 112 giời không bắt hèn được. Ngụy-Hy

466. – Phàm việc đã tốt mà còn muốn cho tốt quá, nhiều khi hay hỏng. Tả-Tôn-Đường

VI. – GIỚI-THAM

https://thuviensach.vn

(Giăn đừng tham)

467. – Đói rét đến thân, quên cả liêm sỉ. Triều-Thố

468. – Người hiền mà nhiều của thì kém mất chí hay, người ngu mà nhiều của thì thêm nhiều tội lỗi. Sơ-Quảng

469. – Ba ba, thuồng luồng, cho vực còn nông, làm tổ dưới đáy, chim cắt, diều-hâu, cho núi còn thấp, làm tổ trên đỉnh, thế mà khi chết, cũng chỉ vị

một mồi. Tuân-Tử

470. – Không có đức mà nhiều của là cái mầm tai vạ. Tiềm-phu 471. – Dưới cái mồi thơm, tất có cá chết. Tam Lược

472. – Kẻ hiếu thắng 113 tất phải tranh, kẻ tham vinh 114 tất phải nhục.

Khuyến giới toàn thư

473. – Lòng dục không trừ, thì như con thiêu-thân đâm vào lửa, cháy mạng mới thôi ; lòng tham không bỏ, thì như con đười-ươi thích uống rượu đổ

máu mới thôi. Khuyến giới toàn thư

474. – Người có bao nhiêu của cũng không vừa, thì tham lam đê tiện không biết thế nào mà kể. Vương-An-Thạch

VII. – XỬ THẾ

(Cư xử ở đời)

475. – Có của cải mà để không kín-đáo, là gợi cho người ta ăn trộm. Có nhan sắc mà tính hay vuốt-ve, là gợi cho người ta ghẹo bỡn. Dịch-kinh 476. – Giời làm ác nghiệt, thì còn có thể tránh được ; tự mình gây nên ác nghiệt, thì mình làm mình chịu, còn tránh làm sao được. Thư-kinh https://thuviensach.vn

477. – Không ghen ghét ai, không cầu cạnh ai, thì làm việc gì mà chẳng lành, chẳng tốt. Thi-kinh

478. – Đã sáng lại khôn, mới giữ được thân. Thi-kinh

479. – Kẻ nói thì nhân đức mà kì thực không có gì, thường gặp phải những sự oán hận, tai vạ. Lễ-ký

480. – Có biết vâng lời, vậy sau mới biết sai khiến. Lễ-ký 481. – Người ta không biết mình mà mình không giận, thế chả là quân-tử ư.

Luận-ngữ

482. – Chẳng lo người ta không biết mình, chỉ lo mình không biết phân biệt người hay, người dở. Luận-ngữ

483. – Đối với người già thì kính mến, đối với bè-bạn thì tin thật, đối với người trẻ thì thương yêu. Luận-ngữ

484. – Chẳng giận điều nọ xọ sang điều kia, chẳng lỗi lần nầy lại phạm lần nữa. Luận-ngữ

485. – Người không lo xa, tất nhiên có ưu hoạn 115 gần. Luận-ngữ

486. – Tự trách mình nhiều mà trách người ít, thì không ai oán giận. Luận-ngữ

487. – Người quân tử hợp quần 116 mà chẳng kết đảng 117. Luận-ngữ

488. – Trọng người giỏi mà dong người thường ; khen người hay mà thương người dở. Luận-ngữ

489. – Yêu người, người thường yêu lại ; kính người, người thường kính lại. Mạnh-Tử

https://thuviensach.vn

490. – Việc gì thiên-hạ đang tức giận, thì chớ giây đến. Tả truyện 491. – Muốn cho người ta yêu mình, trước hết phải yêu người đã. Muốn cho người ta theo mình, trước hết phải theo người đã. Quốc-ngữ

492. – Phong tục xô đẩy, người khôn cũng khó tránh. Dương-Vận-truyện 493. – Kẻ tự cho mình là giỏi thì tai không được nghe nhời khôn nhẽ phải nữa. Gia-ngữ

494. – Sự ưu-hoạn là bạn cùng ở suốt đời với người ta. Trang-tử

495. – Tự mình không biết mình là một điều hại nhớn. Lã thị-xuân-thu 496. – Đối với người có tài đức to, thì đừng chê-bai những nết nhỏ mọn.

Đối với người có danh dự nhớn, thì đừng chỉ trích những lỗi cỏn-con.

Hoài-Nam-tử

497. – Dùng « nhân » 118 để trị người, dùng « nghĩa » 119 để trị ta. Đổng-Trọng-Thư

498. – Ăn ở hay mà gặp dở thì gọi là số ; ăn ở dở mà gặp hay thì gọi là may. Trung-luận

499. – Biết phòng xa thì cai quản người, không biết phòng xa thì người cai quản. Diêm thiết luận

500. – Cùng ở với nhau lức ưu-hoạn thì dễ, cùng ở với nhau lúc có quyền lợi thì khó. Lã-Đông-Lai

501. – Gia đình như sẩy ra việc không hay, nên xử một cách thung dung, chớ có khích liệt 120. Bầu bạn như ở có điều không phải, nên can một cách thiết thiệt 121, chớ có ưu du 122. Thiệu-Khang-Tiết https://thuviensach.vn

502. – Chỉ có chút lòng nại phiền 123 thì việc gì cũng làm được, người nào cũng xử được. Nhân sinh tất độc thư

503. – Người ta thường thường tiết cái đã qua về trước, mong cái sắp đến sau này, mà xao nhãng hững hờ cái hiện đang có. Tôn-Trưng-quân 504. – Người ta giữ được sáu chữ « Thiên lý 124, Quốc pháp 125, Nhân tình 126 »

thì suốt đời không có tội lỗi. Bão-Huấn

505. – Người khéo dùng « oai » không giận bậy ; người kéo dùng « ơn »

không cho bậy. Lã-khôn

506. – Người ta mà nóng-nẩy, nông-nổi, hẹp-hòi, thì xử việc, việc hay hỏng, tiếp người, người hay giận, mà chính mình cũng phải thiệt-thòi. Lã-khôn

507. – Quân-tử được nghìn vạn người khen-ngợi, không lấy làm sướng, phải một vài người kiến thức chỉ nghị 127, thì lấy làm lo. Tăng-Quốc-Phiên VIII. – NHÂN NGHĨA

(Lòng thương, việc phải)

508. – Kẻ bất nhân không xử lâu được cảnh cùng khổ, cùng khổ mãi thì làm liều ; không xử lâu được cảnh yên vui, yên vui mãi thì sinh đãng 128.

Luận-ngữ

509. – Làm bất nghĩa mà được giàu sang, giàu sang ấy ta coi như mây nổi.

Luận-ngữ

510. – Kẻ bất nhân mà ta ghét bỏ quá tệ, thế là khích nó làm càn. Luận-ngữ

511. – Người ta nhân thì vinh, bất nhân thì nhục. Mạnh-Tử

https://thuviensach.vn

512. – Người chỉ làm giàu là người bất nhân, người chỉ làm nhân là người không giàu. Mạnh-Tử

513. – Người nhân thường rộng yêu cả loài người. Lễ-ký

514. – Kẻ đã bất nghĩa mà lại mạnh thế, càng chóng chết lắm. Tả-truyện 515. – Nghĩa mà trọng hơn đời người, thì bỏ đời người đi là phải ; đời người mà trọng hơn nghĩa, thì giữ trọn đời người là phải. Đỗ-Kiều 516. – Người nhân chẳng chịu khổ thân để cầu lấy hư danh 129 ; người nghĩa chẳng làm thiệt người để vụ lấy tự-ích 130. Tân-tự

517. – Sự học, trước hết phải phân biệt việc nghĩa với việc lợi. Trương-Thức

IX. – KHIÊM CẨN

(Khiêm nhường, cẩn thận)

518. – Lên rằng hay, thế là mất hay ; khoe có công, thế là mất công. Thư

kinh

519. – Tính kiêu ngạo chớ để mọc ra ; lòng ham mê chớ để buông rộng ; chí phải cho to, chớ có mãn túc 131 ; vui phải có hạn, chớ có kỳ cùng. Lễ-ký 520. – Người quân-tử, bất kỳ làm việc gì, cẩn thận ngay từ lúc bắt đầu. Lễ-ký

521. – Vì tức giận một lúc, mà quên cả thân, quên cả cha mẹ, thế là nhầm lắm. Luận-ngữ

522. – Chớ khoe điều hay, chớ phô công trạng. Luận-ngữ

https://thuviensach.vn

523. – Vì mình không tranh, cho nên thiên hạ không ai có thể cùng tranh nổi. Lão-tử

524. – Cứng quá tất gẫy, găng quá tất đứt. Lục thao tam nghi 525. – Loài kim cứng quá thì gẫy, mảnh da căng quá thì rách. Thuyết-Uyển 526. – Cậy mình phú quý, học thức mà khinh người, đều là tự mình gây dựng ra tai vạ cả. Bàng thị gia huấn

527. – Loại kim vì cứng mà hay gẫy, nước vì mềm mà được toàn. Bão-phác-tử

528. – Cảnh giàu sang giống như nhà trọ, chỉ người cẩn thận mới ở được lâu. Cáp-Khoan-Nhiêu

529. – Phàm việc nên nhường công, nên để hay cho người, chớ có khoe tài, khoe đức của mình vào đấy. Tiết-Kính-Hiên

530. – « Khí » kiêng nhất là hung-hăng, « tâm » kiêng nhất là hẹp hòi, « tài

» kiêng nhất là bộc lộ 132. Lã-khôn 531. – Tự khiêm thì người ta càng phục, tự khoe thì người ta càng khinh.

Kinh-viên tiểu-ngữ

X. – CHÍ KHÍ

(Chí tiết, khí khái)

532. – Kẻ học-giả có chí muốn biết những sự cao minh, mà còn xấu hổ mặc không được đẹp, ăn không được ngon, thì chưa đáng cùng nói chuyện cao minh được. Luận-ngữ

533. – Thấy lợi nghĩ đến nghĩa mà không lấy bậy, lâm nạn 133 làm hết sức mà không tiếc thân, một nhời giao ước, tuy lâu ngày mà vẫn nhớ mãi.

https://thuviensach.vn

Luận-ngữ

534. – Đáng chết thì chết : quyết không cẩu thả cầu sống, để cho « tâm »

không được yên, thà chỉ nên thí thân đi, để cho « tâm » được yên và « đức

» được trọn vẹn. Luận-ngữ

535. – Người đã biết nuôi « chí » thì không nghĩ đến « hình » (quí tinh thần hơn quí thân thể). Trang-tử

536. – Người nào có chí, làm việc hay nên. Hậu-Hán-thư

537. – Nghèo là cảnh thường của học trò ; chết là sự hết của đời người.

Gia-ngữ

538. – Ai mà thân được nhàn rỗi thì chí thường hẹp-hòi. Gia-ngữ

539. –Đói xác be hơn no lè-tè bọ hung. Bão-phác-tử

540. – Người đi học chẳng lo không có tài, chỉ lo không có chí. Diêm-thiết-luận

541. – Người quân-tử, trọng được, khinh được, làm tội được, giết chết được, nhưng không thể bắt làm xằng được. Diêm-thiết-luận 542. – Người quân-tử không buồn tuổi sắp già, chỉ lo chí trễ-nải. Trung-luận

543. – Người đời đục cả, ta một mình trong ; người đời say cả, ta một mình tĩnh. Khuất-Bình

544. – Liêm sỉ là việc nhớn, tử sinh là việc nhỏ. Diệp-Mộng-Đắc 545. – Không gì nghèo bằng không có tài, không gì hèn bằng không có chí.

Uông-Cách

https://thuviensach.vn

546. – Học trò trong nước mà không có khí tiết, thì thế nước thoi-thóp như

người sắp chết. Tiết-Huyên

547. – Người ta thứ nhất phải « có chí » 134, thứ nhì phải « có thức » 135 thứ

ba phải « có thường » 136. Tăng-quốc-Phiên 548. – Phải trái không rõ-ràng, tiết nghĩa không giảng xét, thiên-hạ sỡ dĩ

loạn là tại thế. Hồ-Lâm-Dực

XI. – KHOAN THỨ

(Rộng-rãi bao dong)

549. – Việc gì người ta làm cho ta mà ta không thích, ta cũng chớ làm việc ấy cho người ta. Lễ-ký Trung-dung

550. – Những điều mình không muốn, thì chớ làm cho người. Luận-ngữ

551. – Một nhời nên làm luôn là « Thứ » 137 ; một việc nên có luôn là «

Chính » 138. Thân-giám

552. – Người quân-tử không trách việc người ta không nghĩ tới, không ép việc người ta không làm được, không bách việc người ta không sở thích.

Văn-trung-tử

553. – Chim không thể chạy, ngựa không thể bay, can gì chê nhau những điều không thể hay. Nguyện Điền

554. – Đừng oán ta không bằng ai, người không bằng ta vô số ; đừng khoe ta giỏi hơn ai, người giỏi hơn ta cũng nhiều. Khuyến giới toàn thư

555. – Đem lòng trách người mà trách mình, thì ít lỗi; đem lòng dong mình mà dong người, thì ít oán. Lâm-Bô

https://thuviensach.vn

556. – Trông thấy những việc cực ác 139 thế-gian, thì còn sự nhầm, sự lỗi gì, mà chả dong thứ ; nghĩ đến những kẻ cực oan 140 xưa nay, thì còn câu mỉa, câu chê gì là đáng so kể. Lưu-cao

557. – Trách người ta đến nỗi người ta ngậm miệng, nín tiếng, đỏ mặt, toát mồ hôi, mình tuy hả lòng, song thế thật là con người nông-nổi khe-khắt quá. Lã-Khôn

558. – Không trách gì người là cách cần nhất để biết sửa lấy thân ; hay thể

141 cho người ta là cách cần nhất để tập cho có lượng. Lã-khôn 559. – Việc đời có việc mình không thích mà người thích, có việc người thích mà mình không thích. Lã-khôn

560. – Chớ đem điều mình giỏi, mà bắt người cũng như thế ; chớ đem điều mình hay, mà khinh người không được thế. Triệu-Khiêm

561. – Thiện không gì quí bằng « khoan dung » ; ác không gì dở bằng «

ghen ghét ». Tăng Quốc-Phiên

XII. – THIỆN, ÁC

(Lành, dữ)

562. – Thiện không làm nhiều, không đủ nổi tiếng ; ác không tích nhiều, không đủ hại thân. Dịch hệ-từ

563. – Người thiện làm điều lành, suốt ngày như chưa đủ ; người ác làm điều dở, cũng suốt ngày như chưa đủ. Thư-kinh

564. – Giồng « đức » chăm cho nhớn, trừ « ác » bỏ cho sạch. Thư-kinh 565. – Người tốt mà giàu, thế là giời thưởng ; người xằng mà giàu, thế là giời phạt. Tả truyện

https://thuviensach.vn

566. – Thiện thì thiện theo, ác thì ác theo, cũng như bóng theo hình, vang theo tiếng. Đổng-Trọng-Thư

567. – Chớ bảo điều thiện này nhỏ mà chẳng làm, chớ bảo điều ác kia nhỏ

mà cứ làm. Thục Tiên-chúa

568. – Công chẳng gì giỏi bằng bỏ ác mà làm thiện, tội chẳng gì to bằng bỏ

thiện mà làm ác. Tân-thư

569. – Biết hay mà không tin, goi là dại ; biết dở mà không chừa, goi là mê.

Dục-tử

570. – Bụng người quân-tử, muốn cho người ta cũng hay như mình ; bụng kẻ tiểu-nhân, muốn cho người ta cũng dở như mình. Trình-Di 571. – Ẩn ác, dương thiện là bực thánh ; thích thiện ghét ác là bực hiền ; tánh bạch thiện, ác quá dáng là hạng người tầm thường ; điên đảo thiện, ác để sướng miệng gièm pha, là hạng tiểu-nhân hiểm ác. Chu-Trung Trang-công

572. – Suốt đời làm lành, lành cũng chưa đủ ; một ngày làm ác, ác đã có thừa. Hà-Viên

573. – Kẻ trách mình, có thể làm nên điều hay cho người ; kẻ trách người, thật là thêm cái dở cho mình. Hứa-Hành

574. – Nghe thấy người ta hay thì ngờ, nghe thầy người ta dở thì tin, thế là bụng đầy những gươm giáo. Trân-kế Nho

XIII. – HIẾU, Ố

(Yêu, ghét)

https://thuviensach.vn

575. – Yêu ai, nhưng cũng nên biết điều dở của người ấy ; ghét ai, nhưng cũng phải biết điều hay cho người ấy. Lễ-ký

576. – Khi yêu thì muốn cho sống, khi ghét lại muốn cho chết ; mình không có quyền làm được sống, chết, mà lúc thì muốn cho sống, lúc lại muốn cho chết, như thế thật là mê hoặc lắm thay. Luận-ngữ

577. – Có kẻ nhiều người ghét, song hoặc là kẻ có tính khác thường 142

chăng, ta hẳn phải xét xem, thật đáng ghét vậy sau mới ghét. Có kẻ nhiều người yêu, song hoặc là kẻ có tính nịnh đời 143 chăng, ta hẳn phải xét xem thật đáng yêu, vậy sau mới yêu. Luận-ngữ

578. – Người mê thích điều lành, phúc tuy chưa đến song họa đã xa ; người mà không thích điều lành, họa tuy chưa đến, song phúc đã xa. Trung-luận 579. – Người mà nhiều người ghét, thì nguy lắm. Tuân-tử

580. – Việc được, thì gièm-pha nổi lên ; đức cao, thì chê-bai kéo đến. Hàn-Dũ

581. – Yêu người mà yêu vô lý, thành ra làm hại cho người ; ghét người mà ghét vô lý, thành ra làm hại cho thân. Ngụy-Tế-Thụy

582. – Người quân-tử, ta nên thân, song không nên quá chiều mà phụ họa ; kẻ tiểu-nhân, ta nên tránh, song không nên ruồng-rẫy như hằn thù. Thân-Hàm-Quang

XIV. – THỦ-DỮ

(Lấy, cho)

583. – Người quân-tử cứu kẻ khốn khó, chẳng làm giàu thêm cho kẻ đã giàu. Luận-ngữ

https://thuviensach.vn

584. – Người ta ai cũng biết có « lấy » mới gọi là « lấy », nhưng không biết có cách « cho » mà cũng gọi là (lấy) . Hàn-Đàm truyện 585. – Giàu có mà biết trẩn cấp cho kẻ khốn cùng mới là quý, nếu không, thì chỉ là một đứa canh tiền. Mã-Viện

586. – Kẻ chịu ơn, thường sợ người ; kẻ làm ơn, thường kiêu người. Gia-ngữ

587. – Không đáng cho mà cho, thì không phải là ơn. Diêm-thiết-luận 588. – Bo-bo giữ của không biết bố thí, thì thật là đầy-tớ đồng tiền. Đường-tử

589. – Làm ơn cho ai, thì chớ kể ; chịu ơn của ai, thì chớ quên. Viên thị

thế-phạm

XV. - GIAO TẾ

(Cách giao tiếp với mọi người)

590. – Lễ, quý có đi, có lại với nhau. Lễ-ký

591. – Cùng bè bạn chơi, nói phải có « tín » 144. Luận-ngữ

592. – Làm bạn với người thẳng, người thật, người giỏi thì có ích ; làm bạn với người gian, người nịnh, người lém thì có hại. Luận-ngữ

593. – Không biết phân biệt câu nói hay, dở, thì không thể nào biết kẻ tà, người chính được. Luận-ngữ

594. – Chơi với người hay như vào nhà hoa, lâu không ngửi thấy thơm, thế

là hóa hay, Chơi với kẻ dở, như vào hàng cá, lâu không ngửi thấy tanh, thế

là hóa dở. Lễ-ký

https://thuviensach.vn

595. - Giàu sang mà nhũn-nhặn thì ai chả quý, giầu sang mà âu yếm thì ai chả thân. Gia-ngữ

596. – Lễ nhiều ; nói ngọt là mồi giử ta. Tả khưu-Minh

597. – Quen biết sơ-sài mà truyện nói thân thiết, thể là người ngu. Thôi-nhân

598. – Xem chơi với ai, đủ biết con người hay, dỡ. Quản-tử

599. – Người chê ta mà chê phải là thầy ta, người khen ta mà khen phải là bạn ta, người nịnh hót ta là kẻ hại ta. Tuân-Tử

600. – Ở phải chọn láng-diềng, chơi phải chọn bạn. Tuân-Tử

601. – Kẻ lấy thần-thế chơi với nhau, thần thế đổ là hết bạn ; kẻ lấy của-cải chơi với nhau, của-cải tan là mất bạn. Văn-trung-tử

602. – Quân-tử khi lấy gì, thì xem người cho, đáng lấy mới lấy ; khi cho gì, thì ai cũng cho, không cần phải chọn. Thuyết-Uyển

603. – Người quân-tử mời được, nhưng không dụ đươc ; bỏ được, nhưng không khinh được. Văn-trung-tử

604. – Chơi với người trên, chớ nịnh ; chơi với người dưới, chớ kiêu.

Dương-tử

605. – Người ta đi xa, qua sông không khó, trèo non không khó, chỉ khó tại nơi nhân-tình giáo-dở, hiểm hơn non sông. Bạch-Cư-Dị

606. – Kẻ ta nói chọc tức mà không giận, phi là người có đại-lượng 145 tất là kẻ có thâm cơ 146. Lưu-Phân

607. – Người nào không hay chịu nghe nhời, thì một câu, ta cũng không nên nói với. Hoàng-đình-Kiên

https://thuviensach.vn

608. – Thích điều hay thì bạn hay đến, thích điều dở thì bạn dở đến. Trình-Hiệu

609. – Người ta chưa biết bụng mình, chẳng nên vội cần cho người ta biết ; người ta chưa hợp ý mình, chẳng nên vội cầu cho người ta hợp. Tiết-Huyên

610. – Người ta bất đắc dĩ phải ở với kẻ vô nghĩa 147 thì ngoài phải hòa nhã, trong phải bình tâm, ngõ-hầu mới khỏi tai vạ. Nguyện-thể-tập 611. – Không hứa bậy, cho nên mỉnh không phụ ai ; không tin bậy, cho nên không ai phụ mình. Ngô-hoài-Dã

612. – Kẻ hay nói xấu người, thật là khinh-bạc ; kẻ gặp ai cũng khen ngợi, thì cũng chưa phải là người hay. Trần-Cơ-Đình

613. – Đối người phú-quý, có lễ độ không khó, có thể thống mới khó ; đối người bần tiện, có ơn huệ không khó, có lễ độ mới khó. Lưu-Cao 614. – Kẻ không phục ai, cùng kẻ thấy ai cũng phục, đều là ngu-si, càn-dỡ

cả. Kinh-viên tiểu-ngữ

615. – Câu khen quá đáng của người bạn, lại hại hơn câu chê quá đáng của kẻ cừu-thù. Ly-mã-Bão

616. – Lên giời khó, cầu cạnh người ta lại khó hơn ; hoàng-liên đắng, nghèo khổ lại đắng hơn ; giá mùa xuân bạc (mỏng), tình người lại bạc hơn ; núi sông hiểm, lòng người lại hiểm hơn. Biết được khó, chịu được khổ, quen đươc bạc, dò được hiểm, thì mới khả dĩ ở đời. Tiền-Hạc-Than 617. – Lòng nghĩ làm hại người, chẳng nên có ; lòng nghĩ để phòng người chẳng nên không. Tôn-Miện

https://thuviensach.vn

618. – Quân-tử đối với người, dạy dỗ không nghe, vậy sau mới trách ; thể

tất 148 không được vậy sau mới giận. Lã-Khôn 619. – Đối với người lo, chớ vui ; đối với người khóc, chớ cười ; đối với người thất ý 149 chớ khoe. Lã-Khôn

620. – Hai bên cùng hối, thì không sự căm giận gì là không tan ; hai bên cùng ưa, thì không sự giao du gì là không hợp ; bai bên cùng giận, thi không sự tai vạ gì là không gây nên. Lã-Khôn

621. – Muốn làm người tốt, phải tìm bạn tốt. Cổ-ngữ

622. – Kẻ nào theo ý ta mà nói là kẻ tiểu-nhân, ta nên xa tránh. Thân-hàm-Quang

XVI. - BẦN, PHÚ

(Nghèo, giàu)

623. – Nghèo chẳng nên nói dối, giàu chẳng nên cậy mình. Thái-Công 624. – Kẻ tiểu-nhân nghèo thì bủn-xỉn, giàu thì kiêu căng. Lễ ký 625. – Người mà tính hung-hăng, lại ghét nghèo khổ thì tất làm xằng.

Luận-ngữ

626. – Nghèo mà không nịnh, giàu mà không kiêu. Luận-ngữ

627. – Nghèo mà không oán mới khó, giàu mà không kiêu còn dễ. Luận-ngữ

628. – Người giàu có mà không khôn ngoan, thì cũng như bù-nhìn mặc áo gấm. Triệu-Vũ

https://thuviensach.vn

629. – Ai sinh ra mà giàu ngay thì hay kiêu 150, ai sinh ra mà sang ngay thì hay ngạo 151. Hậu-Hán-thư

630. – Có cái rất giàu mà không phải là vàng bạc, có cái sống rất lâu mà không phải là thọ nghìn năm. Hoài-Nam-tử

631. – Rất sang không đợi phải có chức tước, rất giàu không đợi phải có tiền tài. Hoài-Nam-tử

632. – Chăm cho có vốn to mà tiêu dùng chừng mực, thì giời cũng không bắt nghèo được. Tuân-Tử

633. – Nhà có của-cải hàng nghìn, hàng vạn mà không biết cách làm ăn, thì cũng như nghèo vậy. Hàn thi ngoại truyện

634. – Giàu phải nghĩ đến lúc nghèo, trẻ phải nghĩ đến lúc già. Thuyết-Uyển

635. – Ta được giàu sang, chớ để người cười là phường béo ăn 152 ; ta phải nghèo hèn, chớ để người chê là đồ vô chí 153. Lục sinh 636. – Không lấy bậy của ai, gọi là giàu ; không bị nhục với ai, gọi là sang.

Công-Nghi

637. – Luồn cúi để giàu sang, chẳng bằng nghèo hèn mà khí khái. Khổng-Tòng-tử

638. – Giời cho ta giàu sang sung-sướng, là chiều chuộng ta để cho ta dễ

làm lành ; giời bắt ta nghèo khổ lo buồn, là mài giũa ta để cho ta kiên gan, bền chí. Trương-Hoành-Cừ

639. – Bần tiện sinh ra cần kiệm, cần kiệm sinh ra phú quý, phú quý sinh ra kiêu sa, kiêu sa sinh ra dâm-dật, dâm-dật lại sinh ra bần tiện. Sử điển nguyện thế tập

https://thuviensach.vn

640. – Nghèo không là xấu, nghèo mà không có chí mới là xấu ; hèn không đáng ghét, hèn mà không có nghề mới đáng ghét. Lã-Khôn XVII. - ÂN, OÁN

(Ân huệ, thù oán)

641. – Chỉ chuyên tâm làm lợi riêng cho mình, thì nhiều người oán. Luận-ngữ

642. – Chẳng oán giời, chẳng trách người. Luận-ngữ

643. – Dùng ân đức để báo oán. Lão-tử

644. – Dùng cách ngay thẳng để báo oán, dùng lòng ân đức để báo ơn.

Luận-ngữ

645. – An ở đến hàng nghìn người chỉ mặt, thì không bệnh cũng phải chết.

Hán-thư

646. – Miệng nói ân-huệ, mà thật không có gì, thì chỉ tổ cho người ta oán.

Quản-tử

647. – Làm những việc to, chẳng nên nề-hà những oán nhỏ. Hán-quang-Vũ

648. – Người ta soi gương, thấy mặt bẩn, thì lau rửa ngay và khen gương tốt. Sao khi có tội lỗi, gặp được ai chỉ trích, thì lại ghét mà không ơn. Hoài-Nam-tử

649. - Của chứa nhiều, mà không biết dùng, thì thật là « kho oán ».

Thuyết-Uyển

650. – Kẻ biết phận mình, chẳng oán giời ; kẻ biết thân mình, chẳng trách người. Thuyết-Uyển

https://thuviensach.vn

XVIII. – LỢI, HẠI

(Lời, thiệt)

651. - Lợi làm cho trí khôn tối tăm. Sử-ký

652. - Trước hết tránh hại, sau mới hãy cầu lợi. Hậu-hán-thư

653. - Chỉ vì lợi mà sinh bao nhiêu hoạn nạn. Tiêu-Doãn 654. - Có quả quyết mới trừ được cái « hại ». Chu-Thư

655. - Thiên-hạ đều vì lợi mà xô đẩy nhau đi, thiên-hạ đều vị lợi mà đua chen nhau lại. Lục thao dật văn

656. - Tâm chẳng được điều « nghĩa » thì chẳng vui, thân chẳng được chút « lợi » thì chẳng yên. Phồn-Lộ

657. - Ai cũng biết lợi mới là lợi, mà chẳng biết không hại cũng là lợi ; ai cũng biết hại mới là hại, mà chẳng biết có lợi cũng là hại. Khuyến giới toàn thư

658. - Làm được một điều lợi, không bằng trừ được một điều hại. Gia-luật Sở-Tài

659. - Lấy lợi chung của nước làm lợi riêng của mình, thì gọi là kẻ làm tàn hại nước. Hoàng-lê-Châu

660. - Thấy lợi xông vào, thấy hại lùi lại, hay vơ vào mình, dở đùn cho người, đó là thói thường kẻ tiểu-nhân vậy. Lã-Khôn

661. - Người ta hay có tội lỗi to, là chỉ tại « tự-tư, tự-lợi » 154. Lã-Khôn XIX. – HỌA, PHÚC

https://thuviensach.vn

(Họa rủi, phúc may)

662. - Nhà làm nhiều điều lành, tất có phúc thừa ; nhà làm những điều chẳng lành, tất có vạ thừa. Dịch-kinh

663. - Người ta thường sống về lo nghĩ, hoạn nạn 155 mà chết về yên nhàn, vui sướng 156. Mạnh-Tử

664. - Ở đời có cái may không tưởng được mà được, cũng có cái dở không ngờ đến mà đến. Chiến-quốc-sách

665. - Không có đức mà phúc nhiều, thì cũng như không có nền, mà tường cao, chả bao lâu thế nào cũng đổ. Phạm-văn-tử

666. - Ai có đức thì thịnh vượng, ai cậy sức thì nguy vong. Triệu-Lương 667. - Ai làm lành thì giời cho phúc, ai làm ác thì giời bắt tội. Gia-ngữ

668. - Còn hay mất, phúc hay họa, do ở mình cả ; tai giời, gở đất thì có can gì. Tập-ngữ

669. - Nhiều người yêu thành ra phúc ; nhiều người ghét thành ra họa.

Hoài-Nam-tử

670. - Chỉ ai không cầu lợi mới không hại, chỉ ai không cầu phúc mới không họa. Hoài-Nam-tử

671. - Giàu sang mà tài đức không xứng, thì tai vạ mới to. Vương-Phù 672. - Của ngon nát ruột, sắc đẹp mê lòng, người hung-hăng hay phải vạ, miệng biện bác hay chiêu tai 157. Diêm-thiết-luận 673. - Thấy tai vạ mà hay làm lành, thời tai vạ không đến nữa. Thuyết-Uyển

https://thuviensach.vn

674. - Ai có phúc lạ thường, tất nhiên có họa lạ thường. Liệt nữ truyện 675. - Phúc đến thì bụng khôn ngoan, họa lại thì thần mê muội. Sử chiếu thông giám

676. - Sức mạnh không thể làm được phúc, trí khôn không thể tránh được vạ. Kê-Khang

677. - Thường khi giây phút không nhẫn, mà sinh ra tai vạ rất to. Vương-An-Thạch

678. - Làm lành mà mong giời báo thì không được phúc ; làm ơn mà chực người báo thì không có đức. Dã-Thạch-Quì

679. - Việc làm tại người, mà thành được việc thì tại giời ; phúc giáng tự

trời, mà ở được phúc thì tự người. Lưu-Cao

680. - Cho quỉ thần là « chưa chắc đã biết » thì chẳng nên cầu phúc ; cho quỉ thần là « quyết nhiên có biết » thì chớ nên làm xằng. Lưu-Cao 681. - Kẻ có tiếng hão, kẻ hay ác ngầm, kẻ sẵn lòng ghen ghét, thì thường hay gặp tai vạ bất ngờ. Tăng-quốc-Phiên

XX. – TẾ NGỘ

(Gặp gỡ duyên may)

682. - Hùm thiêng ở núi, oai-vệ vô cùng, đến lúc sa cơ, cũng hèn, cũng nhục. Tư-mã-Thiên

683. - Nhẹ nhàng như chim hồng bay gặp cơn gió xuôi, vùng vẫy như con cá to ra làn nước nhớn. Vương-Bao

684. - Rồng mà thất thế, thì cũng như giun. Ngỗi-Ngao

https://thuviensach.vn

685. - Cỏ bồng gặp gió, mà đi được nghìn dặm, là thừa cái thế gió (Nhân cơ

hội mà làm thì dễ). Thương-tử

XXI. – ĐẠT SINH

(Biết thấu việc đời và đời người)

686. - Trong họa, phúc thường mọc sẵn ; trong phúc, họa thường nấp sẵn.

Lão-Tử

687. - Người ta đều biết sống là vui, chưa biết sống là khổ ; đều biết già là mệt, chưa biết già là nhàn ; đều biết chết là xấu, chưa biết chết là được yên.

Liệt-tử

688. - Người sinh ở đời, nếu trong lòng không tự-đắc 158 thì đi đến đâu mà chả khổ ; nếu trong lòng thản-nhiên 159 thì đi đến đâu mà chả sướng. Mã-Tồn

689. - Chớ đem vọng-tưởng 160 mà hại chân tâm 161 ; chớ đem khách khí 162

làm hại nguyên-khí 163. Hồ-An-Quốc

690. - Nhàn tản lắm chẳng phải là chân lạc 164. Chu-Hi 691. - Bực đại-nhân cho cả thiên-hạ làm một thân : nếu nào ta, nào người, tách bạch quá đáng, thì tâm mình đã chênh-lệch rồi, còn bình thiên-hạ sao được ; cho nên muốn tu thân, trước phải chính-tâm 165. Dương-phục-Sở

692. - Người ta lúc nhắm mắt đi thì để cho sâu bọ tha-hồ đục vào thây xác, thế mà lúc sống, không chịu nhường nhịn nhau một chút, là tại làm sao ?

Cao-phan-Long

693. - Nhời nói, việc làm so sánh với cổ-nhân thì « đức » tiến 166 ; công-danh, phú-quí phó mặc cho thiên-mệnh 167, thì « tâm » nhàn 168 ; báo ứng 169

https://thuviensach.vn

nghĩ đến con cháu, thì không làm xằng ; hưởng-thụ lo đến túng-thiếu, thì tiêu-dùng biết tiết-kiệm. Trần Cấp Sơn

694. - Người ta trong tâm trừ bỏ hết những sự lo nghĩ vơ-vẩn, thời thiên lý

170 hiển hiện, khoái hoạt vô cùng. Lý-tử Dung-cốc 695. - Ba vạn sáu nghìn ngày là mấy, nếu chẳng để cho thân, cho tâm yên lặng được một lúc, thì cũng đáng thương. Nhân sinh tất độc thư

696. - Người ta thường có chút việc chưa được hả lòng, cũng là cái hay ; nếu việc gì cũng đã hả lòng cả, thì thế nào cũng có cái dở to theo sau. Nhân sinh tất độc thư

697. - Cái vui tự nhiên mới thật là vui ; nghĩ cho kỹ, trong vũ-trụ 171 còn có việc gì nữa. Trần-Bạch-Sa

698. - Người ta nghĩ đến lúc chết đi, không còn có một vật gì nữa, thì mưu kia, kế nọ tự nhiên tiêu trừ. Cao-Phan-Long

XXII – VẬT LOẠI

(Loài vật)

699. - Hai con hổ tranh mồi đánh nhau, con nhớn tất đau, con nhỏ tất chết.

Trần-Trần

700. - Áo cừu tuy rách, không thể dùng da chó mà vá được. Xuân-thu hậu ngữ

701. - Chim bị bắn sẩy, thường sợ cây cung. Phó-Dịch

702. - Cái bóng không vì vật cong mà thẳng được, cái vang không vì tiếng xấu mà tốt được. Quản-tử

703. - Cây thẳng đẫn trước, giếng ngọt cạn trước. Trang-tử

https://thuviensach.vn

704. - Đá đập được, mà không thể làm mất được chất rắn ; son mài được, mà không thể làm mất được sắc đỏ. Lã-thị xuân-thu

705. - Ngựa giống như hươu, thì giá nghìn vàng ; hươu thật thì không bao giờ được giá ấy. Hoài-Nam-tử

706. - Cá, gải chán vực sâu mà ra chỗ nông, cho nên mắc phải chài lưới ; chim, muông chán rừng rậm mà xuống đồng bằng, cho nên bị phải cạm bẩy. (Người ta không biết yên phận thì thường khổ). Hàn thi ngoại-truyện 707. - Gấm vóc mà xé rách từng mảnh, không bằng vải thường mà còn nguyên. Bão-phác-tử

708. - Những thứ hổ, báo ăn thừa, là thứ chuột bọ tranh nhau chí chết. Bão-phác-tử

709. - Ngọc mà hóa ra đá, châu mà hóa ra sỏi, là tại nhời gièm-pha cả

(Những nhời gièm-pha làm cho hay quá dở). Luận-hành https://thuviensach.vn

CHƯƠNG THỨ TƯ

I. – TẠP NGỮ

(Câu vặt)

710. - Không phải thần đáng tế mà tế, là siểm nịnh. Luận-ngữ

711. - Ba lần gẫy tay mới hay thuốc. Tả-truyện

712. - Tóc ngắn tấm lòng dài. Tả-truyện

713. - Người đàn-bà góa không nghĩ việc dệt vải mà lo nhà nước nguy vong (quên việc mình, lo việc nước). Tả-truyện

714. - Chó anh Chích 172 cắn vua Nghiêu 173, không phải tại vua Nghiêu bất nhân, tại vua Nghiêu không phải là chủ nó. Khoái-Triệt

715. - Không phải thổ-nghi, giống cũng không mọc ; không phải ý muốn, dạy cũng không thành ? Sử-ký

716. - Người sinh ở đời như bóng ngựa câu qua cửa sổ. Trương-Lương 717. - Vì nước quên nhà, vì công quên tư. Giả-Nghị

718. - Muốn cho nước sôi nguội dần, một người đun, trăm người khuấy, vẫn vô ích ; sao bằng rút củi ra và tắt lửa đi. Mai-Thặng 719. - Thiên-hạ có người sợ bóng mình, ghét vết mình, cắm cổ chạy, vết lại càng nhiều, bóng lại càng nhanh ; chẳng bằng đến chỗ rợp mà nghỉ, thì tự

nhiên bóng mất hẳn mà vết tuyệt ngay. (Sửa mình thì tự khắc những nhời gièm-pha chê bai tịt mất). Mai-thặng

https://thuviensach.vn

720. - Chẳng hôi thối thì ruồi, nhặng đã chẳng hay đến. Trần-Phồn 721. - Thợ vẽ ghét vẽ chó, ngựa, thích vẽ ma quỉ, vì sự thực khó hình-dung, mà sự hão-huyền dễ bầy đặt vậy. Trương-Hành

722. - Kẻ sĩ nhiều người cậy « tài » mà hỏng mất « nết ». Phùng-Diễn 723. - Gai góc không phải là nơi phượng-hoàng đậu. Cừu-Lãm 724. - Củi cả rừng không thể tiếp được lửa ma-chơi, nước cá sông không đổ

đầy được chén thủng. Vương-Phù

725. - Bạn nghèo hèn không nên quên, vợ hàn-vi không nên bỏ. Tống-Hoằng

726. - Báo chết để da, người ta chết để tiếng. Vương-ngạn-Trương 727. - Chim đến lúc cùng thời mổ, muông đến lúc cùng thời cào, người ta đến lúc cùng thời dối-giá. Nhan-Hồi

728. - Tính người tầm thường, như nước ở lọ ; lọ vuông nước vuông, lọ

tròn nước tròn. Vương-Hóa-Cơ

729. - Biết con không ai bằng cha. Quản-tử

730. - Cá mất nước thì cá chết, nước mất cá, nước vẫn là nước. Vựng-Uyển 731. - Lòng người nham hiểm hơn núi, sông. Trang-tử

732. - Kẻ, có mặt người ta, hay nịnh hót, thì khi người ta vắng mặt, cũng hay chê-bai. Trang-tử

733. - Vượn, khỉ mà cho mặc áo đẹp, tất cào, cắn, xé rách, sau mới hả lòng.

Trang-tử

734. - Lưới giời lồng-lộng thưa mà không sót. Lão-tử

https://thuviensach.vn

735. - Vật trong thiên-hạ chẳng gì mềm nhũn bằng nước, thế mà to vô hạn, sâu vô cùng. Hoài-nam-tử

736. - Nguồn trong, giòng nước trong ; nguồn đục, giòng nước đục. Tuân-tử

737. - Giời không vì người ghét rét, mà bỏ mùa đông. Tuân-tử

738. - Chim hồng, chim hộc, cất cánh bay xa, là nhờ có lông cánh ; lông nhỏ trên lưng, lông tơ dưới bụng, mọc thêm một nắm, bay chẳng cao hơn, rụng mất một nắm, bay chẳng thấp hơn. Hàn thi ngoại-truyện 739. - Một mình trông, chẳng bằng cùng nhiều người trông, sáng hơn ; một mình nghe, chẳng bằng cùng nhiều người nghe, suốt hơn. Hàn thi ngoại-truyện

740. - Thân dê mà lốt cọp, thấy cỏ thì thích, thấy chó sói thì run, quên mất cả bộ da khoác là lốt cọp. Dương-tử

741. - Người ta ai cũng có lòng ham muốn, ham muốn thời cầu, cầu thời tranh, tranh thời phải chết. Tuân-tử

742. - Con gà ấp mổ con cáo, con chó đẻ gừ con cọp, tuy hăng-hái thật, song cái chết đã theo sau. Ngô-tử

743. - Núi nhọn thời không cao, sông hẹp thời không sâu. Tân-tụ

744. - Con hổ, con báo chưa đủ lông vằn, đã có chí ăn thịt trâu, dê ; chim hồng, chim hộc chưa đủ lông cánh, đã dắp lòng bay xa bốn bể. Thi-tử

745. - Lửa bốc lên cao, nước chảy xuống thấp, thế mà lửa bao giờ cũng thua nước. Văn-trung-tử

746. - Giận bốc lên nóng hơn lửa ; lưỡi nói ra sắc hơn gươm. Hoàng-Hiên https://thuviensach.vn

747. - Tay áo dài thì múa khéo, tiền bạc nhiều thì buôn giỏi. Hàn-phi-tử

748. - Mặt giời mặt giăng làm sáng-sủa cho thiên-hạ mà không ai ơn ; đất nước núi sông, làm no ấm cho thiên-hạ, mà không ai quí. Nhâm-tử

749. - Con cá nó muốn làm khác hẳn loài cá, bỏ nước nhẩy lên bờ thì phải chết ; con hổ muốn làm khác hẳn loài hổ, bỏ núi ra đồng bằng thì phải bắt.

Quan-Roãn-tử

750. - Giời xa mà đáng tin, người gần mà khó biết. Cổ ngữ

751. - Người giỏi không thương thân mình chết, mà lo nước nhà suy. Tô-Tuân

752. - Phú quí là cạm của giời, bần tiện là trường học của giời, hoạn nạn là roi vọt của giời. Tạ-Mai-Trang

753. - Ngày thường chẳng thấp hương, lúc nguy cấp mới ôm chân phật. Cổ

ngạn

754. - Ngựa hèn hay quanh quẩn ở chuồng. Cổ ngạn

755. - Mõ vì kêu mà chóng thủng, dầu vì sáng mà chóng hao. Cổ ngạn 756. - Ban ngày chớ nói truyện người, ban đêm chớ nói truyện ma. Cổ

ngạn

757. - Cái tay giận-dỗi không đánh nổi cái mặt tươi cười. Cổ ngạn 758. - Đem lửa thử thì biết vàng tốt xấu, đem của thử thì biết người hay, hèn. Cổ ngạn

759. – Nhà ở cần có láng-diềng tốt, đi đường xa cần có anh em bạn hay. Cổ

ngạn

https://thuviensach.vn

760. – Người ta sợ lửa hơn là sợ nước, thế mà chết cháy ít, chết đuối vẫn nhiều. Cổ ngạn

761. – Thiên-hạ dù loạn, nhà ta phải giữ cho trị ; nhà ta chẳng may cũng loạn, thân ta, tâm ta phải cố giữ cho trị. Vô danh.

HẾT

https://thuviensach.vn

Bản đính – chánh

SỐ TRANG - IN SAI - XIN SỬA LẠI

Trang 10 câu số 17 - Yêu hành - Yêu hãnh

Trang 17 câu số 53 - Học để..làm để..xầu hổ để… - Học dễ..làm dễ..xấu hổ dễ

Trang 18 câu số 58 - Cho nên không thích nghĩa - Cho nên thích nghĩa Trang 21 câu số 73 - Tiếng tâm lừng lẫy - Tiếng tăm lừng lẫy Trang 26 câu số 106 - Thẳm hơn - Thẫm hơn

Trang 30 câu số 128 - Tính giời tính người - Tính giời, tình người Trang 34 câu số 154 - Dối giả - Dối giá

Trang 57 câu số 284 - Vậy sao - Vậy sau

Trang 60 câu số 298 - Phải đậy - Phải dạy

Trang 79 câu số 408 - Không gì yêu - Không gì yên

Trang 80 câu số 410 - Trông thấy rõ hơn - Trông thấy biết rõ hơn Trang 89 câu số 459 - Người trí túc - Người tri túc

Trang 91 câu số 469 - Cũng chỉ vị một mồi - Cũng chỉ vị một cái mồi Trang 109 câu số 571 - Tánh bạch - Tách bạch

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Chú thích

[←1]

Thất sắc : Kiêu ngạo khinh bạc mất vẻ tự nhiên.

https://thuviensach.vn

[←2]

Vấn tâm : Tự mình hỏi mình.

https://thuviensach.vn

[←3]

Nhất tâm : Trước sau bao giờ cũng một lòng như vậy.

https://thuviensach.vn

[←4]

Yêu hành : Sự không đáng được mà cố cầu may cho được.

https://thuviensach.vn

[←5]

Tính linh : Tính hay và tốt giời phú sẵn cho người ta.

https://thuviensach.vn

[←6]

Tủi thẹn : Sự khó chịu, bởi lương tâm mình cắn rứt mà sinh ra.

https://thuviensach.vn

[←7]

Điếm nhục : Sự xấu-xa nhem nhuốc.

https://thuviensach.vn

[←8]

Khinh bạc : Kiêu căng khinh bỉ tuyệt không có tí gì trọng hậu.

https://thuviensach.vn

[←9]

Thất đức : Ăn ở không ra gì, mất hẳn nết tốt.

https://thuviensach.vn

[←10]

Hại thân : Thiệt đến tính mệnh.

https://thuviensach.vn

[←11]

Trần tục : Bẩn thỉu tục tằn.

https://thuviensach.vn

[←12]

Tâm : Tinh thần.

https://thuviensach.vn

[←13]

Hình thể : Xác thịt.

https://thuviensach.vn

[←14]

Phấn phát : Cố gắng.

https://thuviensach.vn

[←15]

Kiềm thúc : Xem xét, giữ-gìn.

https://thuviensach.vn

[←16]

Trầm tiềm : Lẳng lặng im ả để trí luôn.

https://thuviensach.vn

[←17]

Biến cố : Tai biến hoạn nạn.

https://thuviensach.vn

[←18]

Lão thành : Từng trải.

https://thuviensach.vn

[←19]

Tự trị : Chính mình trị lấy mình.

https://thuviensach.vn

[←20]

Dụng tâm : Để bụng, để chí làm việc gì.

https://thuviensach.vn

[←21]

Tự lập : Tự mình lập lấy thân mình ; không bá-bạ nương tựa vào người khác.

https://thuviensach.vn

[←22]

Tự trọng : Tự mình biết quí trọng phẩm-giá tư cách của mình, không chịu đê mạt.

https://thuviensach.vn

[←23]

Theo gót : Làm theo đuôi, tôi tớ người ta.

https://thuviensach.vn

[←24]

Theo miệng : Cười theo, dạ hớt, nịnh hót.

https://thuviensach.vn

[←25]

Sĩ : Người có học vấn.

https://thuviensach.vn

[←26]

Tâm lụy : Tâm thân phải ngoại vật nó vướng vít.

https://thuviensach.vn

[←27]

Chí hèn : Chí suy kém, không hăng-hái.

https://thuviensach.vn

[←28]

Lao tâm, khổ lực : Nghĩ nhiều, làm nhiều.

https://thuviensach.vn

[←29]

Tự dụng : Tự cậy thông minh tài giỏi để làm mọi việc.

https://thuviensach.vn

[←30]

Điều thiết thực : Điều cần đến, điều có sự thật.

https://thuviensach.vn

[←31]

Tự hại thân : Tự mình làm hại mình.

https://thuviensach.vn

[←32]

Băng : Nước đá.

https://thuviensach.vn

[←33]

Tâm địa : Tấm lòng, trí khôn, thần hồn của người ta.

https://thuviensach.vn

[←34]

Câu ngang tai : Câu nói thẳng thường khó nghe.

https://thuviensach.vn

[←35]

Việc phật ý : Việc công bằng thường trái ý riêng.

https://thuviensach.vn

[←36]

Biến hoá khí chất : Biến đổi những tính dở, nết xấu.

https://thuviensach.vn

[←37]

Cổ huấn : Nhời dạy bảo của người đời trước.

https://thuviensach.vn

[←38]

Thu liễm : Thu lại, lượm lại, không để cho tản nát ra.

https://thuviensach.vn

[←39]

Tỏa triết : Ngăn trở đè nén không để cho như ý.

https://thuviensach.vn

[←40]

Khổ tâm : Lo nghĩ lao khổ để làm một việc khó khăn.

https://thuviensach.vn

[←41]

Táng tâm : mất tính tự nhiên, tính thường, người mà như thế là dở lắm.

https://thuviensach.vn

[←42]

Dục : ham mê say đắm.

https://thuviensach.vn

[←43]

Giận khí huyết : Tức hơi hung hăng, xằng một lúc.

https://thuviensach.vn

[←44]

Giận nghĩa lý : Tức giận, bực, căm theo nghĩa phải theo lẽ công, mà ai ai cũng lòng như vậy.

https://thuviensach.vn

[←45]

Lần lữa : Nấn ná nay để mai, mai để ngày kia.

https://thuviensach.vn

[←46]

Cấp bách : Hấp tấp mãi vội.

https://thuviensach.vn

[←47]

Trung : Thật lòng. Tín : Tin, không sai nhời.

https://thuviensach.vn

[←48]

Quyền biến : Tùy thời, tùy thế mà tạm dùng cơ mưu để cho được việc, hay tránh khỏi tai hại.

https://thuviensach.vn

[←49]

Nguy vong : Sự hiểm nghèo hay hại thân, hõng việc.

https://thuviensach.vn

[←50]

Xướng xuất : Nói hay làm trước nhất để cho người ta theo.

https://thuviensach.vn

[←51]

Uy vũ : Uy quyền và sức mạnh.

https://thuviensach.vn

[←52]

Chẩy : Đem mình giấn vào.

https://thuviensach.vn

[←53]

Về : Trở lại chỗ cũ. Người ta sống là ở trọ, chết là về quê của mình.

https://thuviensach.vn

[←54]

Đa ngôn : Nói nhiều thường hay lộ truyện.

https://thuviensach.vn

[←55]

Hiếu động : Không ở yên, hay sanh sự.

https://thuviensach.vn

[←56]

Đắc chí : Thỏa lòng ao ước, được như ý nguyện.

https://thuviensach.vn

[←57]

Cao : Thịt ; Lương : Gạo trắng và thơm.

https://thuviensach.vn

[←58]

Tinh : Tâm tính thiêng liêng trong thân người.

https://thuviensach.vn

[←59]

Khí : Hơi thở ra thở vào.

https://thuviensach.vn

[←60]

Thần : Tinh, khí trong thân người.

https://thuviensach.vn

[←61]

Hại thân : Hao mòn thân thể sinh ra bệnh tật.

https://thuviensach.vn

[←62]

Cô tức : Cẩu thả nôm tạm, không làm đến nơi đến chốn.

https://thuviensach.vn

[←63]

Bại đức : Hư hỏng cả tính nết.

https://thuviensach.vn

[←64]

Từ : Nhân đức phúc hậu.

https://thuviensach.vn

[←65]

Kiệm : Chừng mực.

https://thuviensach.vn

[←66]

Hoà : Vui vẻ, êm ái.

https://thuviensach.vn

[←67]

Tĩnh : Im lặng không nóng nẩy.

https://thuviensach.vn

[←68]

Tích đức : Làm nhiều điều thiện.

https://thuviensach.vn

[←69]

Trị gia : Quản trị việc nhà.

https://thuviensach.vn

[←70]

Khởi gia : Gầy dựng cơ đồ (cửa nhà cơ nghiệp).

https://thuviensach.vn

[←71]

Tề gia : Chỉnh lý trong nhà cho có trật tự.

https://thuviensach.vn

[←72]

Bảo gia : Giữ-gìn cho nhà được lâu giài thịnh vượng.

https://thuviensach.vn

[←73]

Mưu sinh : Kiếm ăn để nuôi thân, nuôi nhà.

https://thuviensach.vn

[←74]

Nghĩa : Điều phải, ở thẳng để chữa những sự chênh lệch cho được phân minh.

https://thuviensach.vn

[←75]

Nhẫn : Nhường, nhịn, dong thứ cho được êm-thấm.

https://thuviensach.vn

[←76]

Qui : Thước tròn ; Củ : Thước vuông ; nghĩa là ở cho tròn, làm cho thẳng.

https://thuviensach.vn

[←77]

Gia trưởng : Người chủ trương một gia tộc.

https://thuviensach.vn

[←78]

Đắc tội : Phải tội.

https://thuviensach.vn

[←79]

Trung : Đứng đắn, công minh, người hay và giỏi.

https://thuviensach.vn

[←80]

Nuôi tâm : Thừa thuận cái chí của cha mẹ mà làm cho người vui lòng, bằng lòng.

https://thuviensach.vn

[←81]

Nuôi thân : Nuôi thân thể người cho được no ấm, yên ổn.

https://thuviensach.vn

[←82]

Thiên tai : Tai hại giời làm, như lụt, bão, đại hạn mất mùa, tật dịch v, v…

https://thuviensach.vn

[←83]

Tự phụng : Ăn mặc tiêu dùng cho thân mình.

https://thuviensach.vn

[←84]

Tiết độ : Chừng mực, có hạn chế.

https://thuviensach.vn

[←85]

Cần lao : Chăm chỉ làm ăn.

https://thuviensach.vn

[←86]

Ký thác : Nhờ cậy ủy thác ai việc gì.

https://thuviensach.vn

[←87]

Ý vị : Thuần nhị vui thú.

https://thuviensach.vn

[←88]

Thụ dụng : Được hưởng chịu nhiều sự sung sướng về sau.

https://thuviensach.vn

[←89]

Dong nạp : Nhận lấy, hứng đựng lấy.

https://thuviensach.vn

[←90]

Cặn bã : Tục tằn bẩn thỉu.

https://thuviensach.vn

[←91]

Kỳ trung : Bên trong cái ấy.

https://thuviensach.vn

[←92]

Nhẫn nại : Chịu khổ, bền chí, không chán nản, không ngã lòng.

https://thuviensach.vn

[←93]

Trì thủ : Giữ gìn, không phóng phiếm, không bạo động.

https://thuviensach.vn

[←94]

Tự phụ : Cậy mình tài giỏi.

https://thuviensach.vn

[←95]

Quang-Âm : Ánh sáng, tức là thì-giờ.

https://thuviensach.vn

[←96]

Hoả hoạn : Tai nạn lửa cháy.

https://thuviensach.vn

[←97]

Viêm lương : Nóng, lạnh thấy thịnh vượng thì vồ-vập, thấy suy đồi thì lánh xa.

https://thuviensach.vn

[←98]

Đố kỵ : Ghen ghét.

https://thuviensach.vn

[←99]

Màn phiền não : Nơi buồn bực khổ sở.

https://thuviensach.vn

[←100]

Hậu thế : Đời sau.

https://thuviensach.vn

[←101]

Thiên mệnh : Số mệnh giời đã định cho người ta.

https://thuviensach.vn

[←102]

Công lý : Lẽ phải, ai ai cũng công nhận như vậy.

https://thuviensach.vn

[←103]

Đảm lực : Sức can đảm để làm việc gì.

https://thuviensach.vn

[←104]

Khổ bụng : Chịu nghĩ, chịu thiệt ; chịu khổ.

https://thuviensach.vn

[←105]

Nặng tay : Làm nhiều việc khổ hại cho người ta.

https://thuviensach.vn

[←106]

Bại hoại : Hư hỏng.

https://thuviensach.vn

[←107]

Lịch duyệt : Từng trải, biết qua, làm qua.

https://thuviensach.vn

[←108]

Liệt nhược : Hèn kém yếu ớt.

https://thuviensach.vn

[←109]

Tự sát : Tự mình giết mình.

https://thuviensach.vn

[←110]

Tri túc : Biết được thế là đủ rồi, không ham mê theo đuổi nữa. Đừng lẫn với chữ (tự túc) nghĩa là còn thiếu.

https://thuviensach.vn

[←111]

Lụy thân : Phiền lụy khó chịu đến thân.

https://thuviensach.vn

[←112]

Vô cầu : Không cầu cạnh luồn cúi ai.

https://thuviensach.vn

[←113]

Hiếu thắng : Thích phần hơn, không chịu thiệt.

https://thuviensach.vn

[←114]

Tham vinh : Ham mê vinh hiển.

https://thuviensach.vn

[←115]

Ưu hoạn : Sự lo phiền hoạn nạn làm cho người ta khốn khổ.

https://thuviensach.vn

[←116]

Hợp quần : Ăn ở một cách có đoàn thể, giữ-gìn lấy nhau.

https://thuviensach.vn

[←117]

Kết đảng : Kết thành phe tụi, công kích lẫn nhau, để thỏa lọng tự tư tự lợi.

https://thuviensach.vn

[←118]

Nhân : Lòng thương yêu dong thứ.

https://thuviensach.vn

[←119]

Nghĩa : Lòng nghiêm thẳng khắc khổ.

https://thuviensach.vn

[←120]

Khích liệt : Trêu chọc dữ dội.

https://thuviensach.vn

[←121]

Thiết thật : Thật sự, đến nới đến chốn.

https://thuviensach.vn

[←122]

Ưu du : Bỏ xuôi, mặc kệ.

https://thuviensach.vn

[←123]

Nại phiền : Chịu quen được khó nhọc, nhẫn nại.

https://thuviensach.vn

[←124]

Thiên lý : Lẽ phải tự nhiên ai cũng nên theo.

https://thuviensach.vn

[←125]

Quốc pháp : Phép nước, điều nên theo, điều nên tránh.

https://thuviensach.vn

[←126]

Nhân tình : Tính người hay, dở.

https://thuviensach.vn

[←127]

Chỉ nghị : Chỉ trích một việc gì mà bàn-bạc chê cười.

https://thuviensach.vn

[←128]

Đãng : Hư, phóng túng, chẳng hay giữ mình.

https://thuviensach.vn

[←129]

Hư danh : Tiếng hão, chỉ có tiếng không có sự thật.

https://thuviensach.vn

[←130]

Tự ích : Ích riêng cho thân mình.

https://thuviensach.vn

[←131]

Mãn túc : Tự cho là to, là đầy đủ.

https://thuviensach.vn

[←132]

Bộc lộ : Phơi bầy hiển hiện ra ngoài.

https://thuviensach.vn

[←133]

Lâm nạn : Gặp lúc biến-cố hoạn-nạn.

https://thuviensach.vn

[←134]

Có chí : Để tâm mãi vào việc gì và cố làm cho được.

https://thuviensach.vn

[←135]

Có thức : Hiểu biết tình người, việc đời.

https://thuviensach.vn

[←136]

Có thường : Bao giờ cũng vậy, không biến đổi, không gián đoạn.

https://thuviensach.vn

[←137]

Thứ : Khoan dong, có lượng.

https://thuviensach.vn

[←138]

Chính : Ngay thẳng, không gian phi.

https://thuviensach.vn

[←139]

Cực ác : Tàn nhẫn, hung dữ quá chừng.

https://thuviensach.vn

[←140]

Cực oan : Bị cực khổ một cách vô lý quá chừng.

https://thuviensach.vn

[←141]

Thể : Đem thân mình mà xử vào cảnh người.

https://thuviensach.vn

[←142]

Khác thường : Tư-tưởng, hành vi một cách sâu xa trái hẳn với hạng người tầm thường.

https://thuviensach.vn

[←143]

Nịnh đời : A-dua lấy lòng tất cả những hạng người.

https://thuviensach.vn

[←144]

Tín : Nói thế nào, làm như thế. Không dối trá.

https://thuviensach.vn

[←145]

Đại-lượng : Lượng cả bao dong.

https://thuviensach.vn

[←146]

Thân-cơ : Cơ mưu sâu độcc nham hiểm.

https://thuviensach.vn

[←147]

Vô-nghĩa : Không biết lẽ phải trái ; người xằng.

https://thuviensach.vn

[←148]

Thể tất : Đem thân mình xử vào địa vị người.

https://thuviensach.vn

[←149]

Thất ý : Buồn bực không được như lòng ước ao.

https://thuviensach.vn

[←150]

Kiêu : Khoe mình, lên mặt.

https://thuviensach.vn

[←151]

Ngạo : Khinh người.

https://thuviensach.vn

[←152]

Béo ăn : Chỉ vụ ăn uống sung sướng, không biết lo tính xa. Những công việc cho thân, cho nhà .v. v…

https://thuviensach.vn

[←153]

Vô chí : Chịu ép một bề, không biết để tâm lo liệu việc lập lấy thân.

https://thuviensach.vn

[←154]

Tự-tư, tự-lợi : Chỉ biết mình, chỉ ích mình không nghĩ đến ai cả.

https://thuviensach.vn

[←155]

Lo nghĩ hoạn nạn : Cảnh khổ thúc giục người ta lo nghĩ để lập thân, để gây dựng cơ đồ, sự nghiệp.

https://thuviensach.vn

[←156]

Yên nhàn vui sướng : Cảnh sướng làm cho người ta hay sinh ra phóng đãng và bại hoại, nguy vong.

https://thuviensach.vn

[←157]

Chiêu tai : Vời chuốc lấy tai vạ.

https://thuviensach.vn

[←158]

Tự đắc : Vui vẻ, tự-nhiên, bằng lòng số phận.

https://thuviensach.vn

[←159]

Thản nhiên : Khoan khoái tự-nhiên, không để sự vật bên ngoài làm lụy đến tấm thân.

https://thuviensach.vn

[←160]

Vọng-tưởng : Nghĩ xang, nghĩ viển-vông, hão-huyền.

https://thuviensach.vn

[←161]

Chân-tâm : Tính giời tự-nhiên, vốn lành vốn hay.

https://thuviensach.vn

[←162]

Khách-khí : Hơi xằng, hơi hão, thường làm cho ta tức giận vô-ích.

https://thuviensach.vn

[←163]

Nguyên-khí : Tính khí của giời phú cho người ta.

https://thuviensach.vn

[←164]

Chân-lạc : Vui vẻ một cách chân-chính.

https://thuviensach.vn

[←165]

Chính-tâm : Làm cho tâm (tư-tưởng) được bằng phẳng ngay ngắn không chênh lệch tí nào.

https://thuviensach.vn

[←166]

Đức-tiến : Đức hạnh một ngày một hay lên.

https://thuviensach.vn

[←167]

Thiên-mệnh : Mệnh giời đã định cho người ta.

https://thuviensach.vn

[←168]

Tâm-nhàn : Tâm thần khoan-khoái không phiền não.

https://thuviensach.vn

[←169]

Báo : Có cho tất có báo ; Ứng : Có cảm tất có ứng.

https://thuviensach.vn

[←170]

Thiên lý : Lẽ phải tự nhiên.

https://thuviensach.vn

[←171]

Vũ trụ : Khoảng trong giời đất bốn phương gọi là vũ (không gian) ; thì giờ đời cổ đã qua đời nay vừa lại gọi là trụ (thời gian).

https://thuviensach.vn

[←172]

Chích : Tên thằng ăn trộm.

https://thuviensach.vn

[←173]

Nghiêu : Một bực thánh đế đời cổ.

https://thuviensach.vn

Table of Contents

ÔN CỐ TÙNG THƯ

CHƯƠNG THỨ NHẤT

I – TU THÂN

II – LẬP CHÍ

III – NHÂN PHẨM

IV. – HỌC VẤN

V. – TÍNH - TÌNH

VI. – THÀNH TÍN

VII. – CHÍ TIẾT

VIII. – NGÔN, HÀNH

IX. – QUÁ THẤT

X. – VỆ-SINH

CHƯƠNG THỨ HAI

I.– TRÌ GIA

II. – HIẾU, HỮU

III. – GIÁO DỤC

IV. – LỄ ĐỘ

V. – CẦN, ĐẠI

VI. – XA, KIỆM

VII. – TỪ, ÁI

VIII. – ĐỘ LƯỢNG

IX. – PHÒNG HOẠN

CHƯƠNG THỨ BA

I. – XỬ SỰ

II. – TRÍ NGU

III. – DŨNG LỰC

IV. – CÔNG, TƯ

V. – TRI TÚC

VI. – GIỚI-THAM

https://thuviensach.vn

VII. – XỬ THẾ

VIII. – NHÂN NGHĨA

IX. – KHIÊM CẨN

X. – CHÍ KHÍ

XI. – KHOAN THỨ

XII. – THIỆN, ÁC

XIII. – HIẾU, Ố

XIV. – THỦ-DỮ

XV. - GIAO TẾ

XVI. - BẦN, PHÚ

XVII. - ÂN, OÁN

XVIII. – LỢI, HẠI

XIX. – HỌA, PHÚC

XX. – TẾ NGỘ

XXI. – ĐẠT SINH

XXII – VẬT LOẠI

CHƯƠNG THỨ TƯ

I. – TẠP NGỮ

Bản đính – chánh

https://thuviensach.vn

Document Outline

- ÔN CỐ TÙNG THƯ

- CHƯƠNG THỨ NHẤT

- I – TU THÂN

- II – LẬP CHÍ

- III – NHÂN PHẨM

- IV. – HỌC VẤN

- V. – TÍNH - TÌNH

- VI. – THÀNH TÍN

- VII. – CHÍ TIẾT

- VIII. – NGÔN, HÀNH

- IX. – QUÁ THẤT

- X. – VỆ-SINH

- CHƯƠNG THỨ HAI

- I.– TRÌ GIA

- II. – HIẾU, HỮU

- III. – GIÁO DỤC

- IV. – LỄ ĐỘ

- V. – CẦN, ĐẠI

- VI. – XA, KIỆM

- VII. – TỪ, ÁI

- VIII. – ĐỘ LƯỢNG

- IX. – PHÒNG HOẠN

- CHƯƠNG THỨ BA

- I. – XỬ SỰ

- II. – TRÍ NGU

- III. – DŨNG LỰC

- IV. – CÔNG, TƯ

- V. – TRI TÚC

- VI. – GIỚI-THAM

- VII. – XỬ THẾ

- VIII. – NHÂN NGHĨA

- IX. – KHIÊM CẨN

- X. – CHÍ KHÍ

- XI. – KHOAN THỨ

- XII. – THIỆN, ÁC

- XIII. – HIẾU, Ố

- XIV. – THỦ-DỮ

- XV. - GIAO TẾ

- XVI. - BẦN, PHÚ

- XVII. - ÂN, OÁN

- XVIII. – LỢI, HẠI

- XIX. – HỌA, PHÚC

- XX. – TẾ NGỘ

- XXI. – ĐẠT SINH

- XXII – VẬT LOẠI

- CHƯƠNG THỨ TƯ

- I. – TẠP NGỮ

- Bản đính – chánh

Table of Contents

ÔN CỐ TÙNG THƯ

CHƯƠNG THỨ NHẤT

I – TU THÂN

II – LẬP CHÍ

III – NHÂN PHẨM

IV. – HỌC VẤN

V. – TÍNH - TÌNH

VI. – THÀNH TÍN

VII. – CHÍ TIẾT

VIII. – NGÔN, HÀNH

IX. – QUÁ THẤT

X. – VỆ-SINH

CHƯƠNG THỨ HAI

I.– TRÌ GIA

II. – HIẾU, HỮU

III. – GIÁO DỤC

IV. – LỄ ĐỘ

V. – CẦN, ĐẠI

VI. – XA, KIỆM

VII. – TỪ, ÁI

VIII. – ĐỘ LƯỢNG

IX. – PHÒNG HOẠN

CHƯƠNG THỨ BA

I. – XỬ SỰ

II. – TRÍ NGU

III. – DŨNG LỰC

IV. – CÔNG, TƯ

V. – TRI TÚC

VI. – GIỚI-THAM

VII. – XỬ THẾ

VIII. – NHÂN NGHĨA

IX. – KHIÊM CẨN

X. – CHÍ KHÍ

XI. – KHOAN THỨ

XII. – THIỆN, ÁC

XIII. – HIẾU, Ố

XIV. – THỦ-DỮ

XV. - GIAO TẾ

XVI. - BẦN, PHÚ

XVII. - ÂN, OÁN

XVIII. – LỢI, HẠI

XIX. – HỌA, PHÚC

XX. – TẾ NGỘ

XXI. – ĐẠT SINH

XXII – VẬT LOẠI

CHƯƠNG THỨ TƯ

I. – TẠP NGỮ

Bản đính – chánh