https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

BÍ QUYẾT

LÀM GIÀU

TỪ CHĂN NUÔI

https://thuviensach.vn

HOÄI ÑOÀNG CHÆ ÑAÏO XUAÁT BAÛN

Chuû tòch Hoäi ñoàng

TS. NGUYEÃN THEÁ KYÛ

Phoù Chuû tòch Hoäi ñoàng

TS. NGUYEÃN DUY HUØNG

Thaønh vieân

TS. NGUYEÃN AN TIEÂM

TS. KHUAÁT DUY KIM HAÛI

NGUYEÃN VUÕ THANH HAÛO

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thiện

BÍ QUYẾT

LÀM GIÀU

TỪ CHĂN NUÔI

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

HÀ NỘI - 2012

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Lôøi Nhaø xuaát baûN

Thöïc hieän xaây döïng noâng thoân môùi theo höôùng vaên minh, giaøu ñeïp, naâng cao ñôøi soáng vaät chaát vaø tinh thaàn cuûa noâng daân, Ñaûng vaø Nhaø nöôùc ta ñaõ ñeà ra nhieàu chính saùch, chöông trình nhaèm naâng cao chaát löôïng cuoäc soáng cuûa daân cö noâng thoân; thöïc hieän coù hieäu quaû beàn vöõng coâng cuoäc xoùa ñoùi, giaûm ngheøo, laøm giaøu hôïp phaùp; coi troïng phaùt trieån noâng nghieäp toaøn dieän theo höôùng haøng hoùa, phaùt trieån kinh teá hoä gia ñình, hình thaønh nhöõng moâ hình kieåu trang traïi toång hôïp, nhö moâ hình VAC, VACR.

Quaùn trieät Nghò quyeát Hoäi nghò laàn thöù naêm Ban Chaáp haønh Trung öông khoùa IX veà ñaåy nhanh phaùt trieån noâng nghieäp, noâng thoân theo höôùng coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa vaø thöïc hieän Chöông trình muïc tieâu quoác gia xaây döïng noâng thoân môùi theo tinh thaàn Nghò quyeát Trung öông khoùa X veà noâng nghieäp, noâng daân vaø noâng thoân, ngöôøi noâng daân ñaõ caàn cuø, thoâng minh, naêng ñoäng trong caùch nghó, caùch laøm, töøng böôùc chuyeån ñoåi caây troàng, vaät nuoâi phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh, ñieàu kieän cuï theå cuûa mình ñeå toå chöùc saûn xuaát, kinh doanh ñaït hieäu quaû kinh teá cao hôn, giuùp gia ñình mình thoaùt ngheøo, thaäm chí vöôn leân laøm giaøu chính 5

https://thuviensach.vn

ñaùng ngay taïi queâ höông mình. Cuøng vôùi söï phaùt trieån nhanh ngaønh troàng troït, ngaønh chaên nuoâi gia suùc vaø gia caàm caùc loaïi ñaõ ñöôïc ñaåy maïnh, nhö lai taïo gioáng boø, gioáng lôïn, ngan… trong ñoù chuù yù ñeán vieäc aùp duïng caùc bieän phaùp khoa hoïc kyõ thuaät vaøo saûn xuaát, phoøng tröø dòch beänh.

Ñeå giuùp ngöôøi daân coù theå löïa choïn moät trong nhöõng moâ hình chaên nuoâi phuø hôïp, ñaït hieäu quaû cao, phaùt trieån kinh teá gia ñình, ñöa chaên nuoâi trôû thaønh ngaønh saûn xuaát haøng hoùa, Nhaø xuaát baûn Chính trò quoác gia - Söï thaät phoái hôïp vôùi Nhaø xuaát baûn Noâng nghieäp xuaát baûn cuoán saùch Bí quyeát laøm giaøu töø

chaên nuoâi.

Cuoán saùch ñöôïc chia laøm naêm chöông, trong ñoù noäi dung chính laø giôùi thieäu nhöõng phöông phaùp kyõ thuaät, bí quyeát chaên nuoâi ñaït hieäu quaû; ñoàng thôøi giôùi thieäu nhöõng kinh nghieäm, nhöõng caù nhaân ñieån hình trong chaên nuoâi treân phaïm vi caû nöôùc. Thoâng qua nhöõng taám göông naøy, chuùng ta coù theå ruùt ra nhöõng baøi hoïc boå ích trong coâng taùc xoùa ñoùi, giaûm ngheøo, qua ñoù nhaân roäng caùc taám göông ñieån hình ñeå “phaùt trieån nhanh ngaønh chaên nuoâi theo phöông thöùc coâng nghieäp, baùn coâng nghieäp vôùi coâng ngheä tieân tieán”, nhö Nghò quyeát Ñaïi hoäi ñaïi bieåu toaøn quoác laàn thöù XI Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam ñaõ ñeà ra.

Xin traân troïng giôùi thieäu cuoán saùch vôùi baïn ñoïc.

Thaùng 7 naêm 2011

NHAØ XUAÁT BAÛN CHÍNH TRÒ QUOÁC GIA - SÖÏ THAÄT

6

https://thuviensach.vn

Lôøi taÙC Giaû

Laøm giaøu coù leõ chaúng ai khoâng muoán. Song, con ñöôøng daãn ñeán laøm giaøu cuõng coù bieát bao nhieâu ngaû.

Coù ngöôøi laøm giaøu baèng chính baøn tay kheùo leùo vaø taøi ngheä cuûa mình. Coù ngöôøi laøm giaøu töø trí tueä uyeân thaâm cuûa hoï. Laïi coù ngöôøi laøm giaøu töø caùi nghieäp thöông tröôøng vaø coù ngöôøi töø “nöôùc laõ maø vaõ neân hoà”...

Nhöng ôû cuoán saùch nhoû naøy toâi vieát veà “Laøm giaøu töø caùi ngheà chaên nuoâi”. Ñaây quaû laø vieäc khoù, ruûi ro khoâng ít, nhöng Nguyeãn Du ñaõ töøng vieát... “Xöa nay nhaân ñònh thaéng thieân ñaõ nhieàu...”. Vaäy con ngöôøi vaãn laø nhaân toá quyeát ñònh.

Tuy nhieân, vôùi caùi ngheà chaên nuoâi coù nhieàu ngöôøi cho raèng ai cuõng coù theå laøm ñöôïc. Chæ vieäc thaùi khoai, baêm beøo, cho lôïn aên; vaõi thoùc, vaõi ngoâ cho gaø nhaët; ñöa coû vaøo chuoàng cho con traâu, con boø, con deâ nhai...

Ñôn giaûn theá thoâi, moïi ngöôøi ñeàu laøm ñöôïc. Ñuùng!

Nhöng ñaõ goïi laø moät ngheà thì phaûi coù kyõ naêng cuûa noù.

Muoán laøm giaøu töø ngheà chaên nuoâi laïi khoâng phaûi laø chuyeän deã. Coù thôøi ngheà chaên nuoâi noåi nhö sang coàn, nhöng coù khi laïi ñi vaøo queân laõng vaø laém ñaän ñaõ coù nhieàu trang traïi, gia ñình chaên nuoâi ñaõ ñöùng treân bôø vöïc thaúm. Coù ngöôøi ñaõ chuoác bao thaát baïi, traêm ñaéng 7

https://thuviensach.vn

ngaøn cay môùi ruùt ra baøi hoïc ñeå ñôøi vaø hoï ñaõ giaøu thöïc söï töø caùi nghieäp chaên nuoâi cuûa mình. Töø moät chæ vaøng trôû thaønh tyû phuù nhôø ngheà nuoâi vòt, töø baøn tay khoâng maø xaây döïng cô ñoà, chuyeän töôûng nhö thaàn thoaïi, nhöng ñeàu laø chuyeän coù thöïc moät traêm phaàn traêm. Leõ dó nhieân hoï cuõng phaûi ñoå bieát bao moà hoâi, nöôùc maét vaø trí tueä môùi coù ñöôïc thaønh coâng nhö vaäy. Trong böôùc ñöôøng ñôøi cuûa hoï, hoï cuõng phaûi traû giaù, nhöng thaám nhuaàn “nhaát ngheä tinh, nhaát thaân vinh” vaø ñaõ vaän duïng khoâng ít thuû thuaät cuûa caùi ngheà doanh nghieäp, hay noùi khaùc ñi laø hoï khoâng chæ hieåu quy trình coâng ngheä, maø coøn phaûi bieát caû caùi ngheà buoân. Hoï thieân bieán vaïn hoaù ñeå vöøa loøng “thöôïng ñeá”. Hoï quyù chöõ

“tín” hôn vaøng. Hoï ñaõ hieåu raèng ôû treân ñôøi coù caùi gì ñöôïc maø khoâng coù maát.

Vôùi loøng say meâ ngheà nghieäp, toâi vieát: “Bí quyeát

laøm giaøu töø chaên nuoâi”. Baèng söï hieåu bieát vaø voán soáng cuûa mình, qua 35 naêm tröôøng trong caùi ngheà phaân gio baån thæu. Nhöng töø ngheà laøm ra thòt, ra söõa, ra tröùng ñeå cho caùc treû thô, caùc cuï giaø, caùc chaøng trai, coâ gaùi coù cuoäc soáng vui töôi bôûi giaù trò dinh döôõng cuûa saûn phaåm vaät nuoâi thì nieàm vinh haïnh naøy laïi caøng thoâi thuùc toâi vieát saùch.

Trong cuoán saùch “Bí quyeát laøm giaøu töø chaên nuoâi”, taùc giaû khoâng coù tham voïng trình baøy heát nhöõng gì maø taùc giaû muoán trình baøy, bôûi leõ coù nhöõng ñieàu muoán noùi, muoán vieát nhöng thaät laø khoù noùi, aâu ñaây ñang laø ñieàu traên trôû cuûa chính mình.

“Bí quyeát laøm giaøu töø chaên nuoâi” chæ ñeà caäp ñeán moät soá vaán ñeà maø taùc giaû cho laø coát loõi, seõ giuùp ích cho ñoäc giaû, ñoàng thôøi cuõng yù thöùc ñöôïc raèng thieân veà khía 8

https://thuviensach.vn

caïnh: “Muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi” phaûi baét ñaàu töø

“caùi chôï” - nghóa laø phaûi hieåu thöông tröôøng. “Bí quyeát laøm giaøu töø chaên nuoâi” khoâng noùi saâu veà kyõ thuaät vì lónh vöïc naøy coù nhieàu taùc giaû ñaõ vieát, ñaõ noùi. Tuy vaäy, trong chöông “Choïn vaät nuoâi, nuoâi ñeå laøm giaøu”, toâi ñaõ löïa choïn ñeå giôùi thieäu nhöõng vaät nuoâi ñang phuø hôïp vôùi thò hieáu cuûa ngöôøi tieâu duøng hoâm nay vaø cho caû ngaøy mai. Nuoâi nhím, nuoâi lôïn röøng thu tieàn trieäu laø ñieàu khoâng khoù.

“Taùc giaû cuoán saùch” chæ coù moät mong muoán goùp phaàn nhoû beû cho caùc baïn - nhöõng ai coù khaùt voïng laøm giaøu vôùi caùi ngheà töø ñaát maø leân - “dó noâng vi baûn” -

nhöõng ai ñaõ töøng phaûi soùng gioù vôùi caùi nghieäp chaên nuoâi - ñeå roài “xoaù ñoùi, giaûm ngheøo” vaø khaù, khaù leân, tieán tôùi laøm giaøu. Cuoái cuøng, xin nhaéc baïn ñöøng queân, ñieàu caàn vaø ñuû: Chæ soá thoâng minh cao, tính taùo baïo lôùn, phaùn ñoaùn tröôùc nhöõng ruûi ro ñeå neù traùnh; chôùp thôøi cô ñeå ñieàu tieát ñaàu vaøo vaø caû ñaàu ra thì chaéc chaén baïn seõ giaøu.

“Bí quyeát laøm giaøu töø chaên nuoâi” ñöôïc xuaát baûn laàn ñaàu tieân naêm 1999, qua moãi laàn taùi baûn chuùng toâi vaãn tieáp tuïc boå sung nhöõng ngheà chaên nuoâi môùi, nhöõng nhaø trieäu phuù môùi vaø bí quyeát laøm giaøu trong tình hình môùi. Tuy nhieân, nhöõng soá lieäu minh hoïa vaø ñòa danh cuõ mang tính lòch söû vaãn ñöôïc giöõ laïi trong saùch. Mong baïn ñoïc gaàn xa hieåu vaø tieáp tuïc goùp yù chaân tình cho taùc giaû.

taùc giaû

9

https://thuviensach.vn

10

https://thuviensach.vn

Chöông I

Môû ÑaÀu

Ai ai ñeàu hieåu roõ trong noâng nghieäp coù hai ngaønh chuû yeáu, ñoù laø troàng troït vaø chaên nuoâi.

Ngaønh chaên nuoâi ñang vöôn tôùi ñeå ñoùng goùp vaøo toång thu nhaäp quoác daân ñeán naêm 2020 khoaûng 40 -

45% trong noâng nghieäp. Muoán nhö vaäy phaûi coù böôùc nhaûy voït. Chaên nuoâi phaûi laø ngaønh saûn xuaát haøng hoaù vaø chæ coù saûn xuaát haøng hoaù thì caùc baïn laøm ngheà chaên nuoâi môùi giaøu coù ñöôïc.

Caû nöôùc ta naêm 2009 coù 70,4% daân soá soáng ôû noâng thoân. Theo keát quaû ñieàu tra, naêm 2010, caû nöôùc ta coù 3.055.566 hoä ngheøo1. Ñaõ ngheøo ñoùi thì khoâng theå laøm baát keå moät vieäc gì, coøn chuyeän laøm giaøu, ñoù chæ laø aûo voïng. Chöa heát, naïn du canh, du cö ñang laø moái lo cuûa vieäc phaù huyû moâi tröôøng, bôûi ñi ñeán ñaâu hoï ñeàu trieät haïi caây coái vaø hoang thuù, phaù vôõ heä sinh thaùi ñaát - nöôùc - caây coái vaø maøu xanh. ÔÛ nöôùc ta coù khoaûng 2,4 trieäu ngöôøi ñang haønh ñoäng nhö vaäy. Vì du canh, du cö neân 2,4 trieäu ngöôøi ñang taøn phaù maøu xanh 1. Ban Tuyeân giaùo Trung öông: Thoâng baùo noäi bo ä, thaùng 7-2011.

11

https://thuviensach.vn

cuûa ñaát nöôùc, hoï ñang chia caét moái tình: caây yeâu ñaát, caây yeâu nöôùc, caây yeâu muoâng thuù. Chính vì vaäy caây khoâng coøn giöõ ñöôïc ñaát, ñöôïc nöôùc vaø caây cuõng chaúng coøn che chôû cho muoâng thuù ñöôïc nöõa. Chính vì vaäy maø chuùng ta caàn khuyeân nhuû hoï haõy giöõ laáy maøu xanh cuûa ñaát, giöõ laáy muoân loaøi caây coû ñeå chaên nuoâi gia suùc, gia caàm. Coù röøng xanh, hoï môùi keát hôïp ñöôïc Noâng - Laâm - Muïc, heä sinh thaùi beàn vöõng ñeå laøm giaøu. Neáu hoï laøm ñöôïc nhö vaäy, hoï seõ chaám döùt ñoùi, giaûm ñöôïc ngheøo vaø giaøu leân. Ñoù laø ñieàu chaéc chaén, nhaát laø hoï haõy nuoâi con traâu, con boø, con deâ, con cöøu - laø nhöõng vaät nuoâi bieán rôm, coû thaønh söõa, thòt.

Nöôùc ta traûi roäng 15 vó tuyeán, do ñoù vuøng sinh thaùi raát phong phuù vaø ña daïng. Naêm 2009

daân soá coù khoaûng 86 trieäu ngöôøi. Trong soá naøy coù treân 70,4% soá daân soáng ôû noâng thoân vaø 54 daân toäc anh em. Taát caû ñeàu ñang soáng ôû 8.800 xaõ, 72.000 thoân aáp vaø buoân laøng. Taát caû hoï ñeàu ñaõ, ñang vaø laâu daøi soáng döïa vaøo ngheà noâng. “Phi noâng baát oån”, chính laø nhôø vaøo soá daân ñang soáng ôû noâng thoân hieän nay. Vaäy hoï seõ laøm gì ñeå soáng?

Hoï phaûi troàng troït vaø chaên nuoâi. Chaên nuoâi phaûi laø nguoàn soáng chính cuûa hoï. Neáu hoï chæ “baùn löng cho trôøi, baùn buïng cho ñaát” thì hoï seõ “ngheøo khoù ba ñôøi” laø ñieàu khoâng traùnh khoûi. Vì leõ hình aûnh

“baùn löng cho trôøi, baùn buïng cho ñaát” coù nghóa laø hoï chæ caáy luùa hay troàng ngoâ, khoai, saén maø thoâi.

Ñaõ vaäy, con ñöôøng laøm giaøu chæ daãn hoï vaø ngoõ cuït.

12

https://thuviensach.vn

Möôøi caân thoùc chöa baèng moät caân thòt lôïn hôi vaø chæ baèng 1/4kg thòt boø moâng. Chæ coù chaên nuoâi môùi daãn hoï tôùi con ñöôøng giaøu coù maø thoâi.

Muïc tieâu töø nay ñeán naêm 2020 vaø xa hôn, chaên nuoâi ngaøy caøng phaùt trieån so vôùi troàng troït.

Chuùng ta phaûi phaùt trieån chaên nuoâi toaøn dieän, nhöng chuù yù nhöõng con gia suùc, gia caàm cho saûn phaåm lôùn vaø nhanh phuø hôïp töøng vuøng sinh thaùi ñeå ñaùp öùng yeâu caàu tieâu thuï trong nöôùc vaø xuaát khaåu. Phaùt trieån nhanh gaø, vòt, ngan vaø nhöõng gia suùc ñaëc saûn (lôïn röøng, nhím) ñeå theá kyû XXI chaên nuoâi phaûi laø ngaønh chính. Lôïn, boø thòt, boø söõa, traâu ôû nhöõng vuøng trung du, mieàn nuùi phaûi ñöôïc coi troïng. Nuoâi deâ (thöôøng ñöôïc goïi laø con boø cuûa ngöôøi ngheøo) phaûi thöïc söï ñöôïc coi troïng vì nuoâi noù voán ít, nhöng thòt vaø söõa cuûa noù ñöôïc coi laø ñaëc saûn. Ngoaøi ra, söõa deâ coøn laø nguyeân lieäu myõ phaåm tuyeät haûo cho laøn da cuûa phuï nöõ.

Ñaùp öùng nhu caàu noäi ñòa ngaøy caøng taêng, phaùt trieån chaên nuoâi lôïn vaø gia caàm chaát löôïng cao, phaåm chaát toát, phaán ñaáu toång ñaøn lôïn caû nöôùc ñaït khoaûng 33 trieäu con vaøo naêm 2015 vaø gaàn 5 trieäu taán naêm 2020; ñaøn gaø coù khoaûng hôn 252 trieäu con vaøo naêm 2015 vaø 306 trieäu con naêm 2020 vôùi saûn löôïng thòt vaø tröùng ñaït khoaûng 0,8

trieäu taán vaø 9,1 tyû quaû tröùng vaøo naêm 2015, hôn 1,1 trieäu taán vaø gaàn 14 tyû quaû tröùng naêm 2020; ñaøn traâu ñaït gaàn 3 trieäu con, ñaøn boø gaàn 13 trieäu con naêm 2020, trong ñoù boø söõa khoaûng nöûa trieäu 13

https://thuviensach.vn

con. Phaán ñaáu ñeán naêm 2020 saûn löôïng thòt coù theå ñaùp öùng ñuû nhu caàu trong nöôùc.1

Muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi phaûi coù quy moâ vaät nuoâi nhaát ñònh môùi coù hieäu quaû, môùi coù saûn löôïng haøng hoaù lôùn vaø töø ñoù thu lôïi nhuaän lôùn.

Theá vaãn chöa ñuû, muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi phaûi hieåu ñoái töôïng vaät nuoâi; phaûi hieåu nhöõng gì maø saûn phaåm töø vaät nuoâi laøm ra coù nôi tieâu thuï, coù khaùch haøng öa chuoäng vaø phaûi coù “bí quyeát” ñeå

ñaït ñöôïc muïc tieâu vôùi phöông chaâm “voû quyùt daøy coù moùng tay nhoïn”. Muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi coøn phaûi chuù troïng ñeán moâi tröôøng sinh thaùi, hay noùi khaùc ñi phaûi baûo veä moâi tröôøng cho con ngöôøi vaø cho gia suùc. Taïi sao vaäy! Bôûi vì baûn thaân chaát thaûi cuûa con ngöôøi, cuûa gia suùc ñeàu laøm oâ nhieãm moâi tröôøng bôûi H S, SO ... Theo Uyû ban baûo veä 2

2

moâi tröôøng theá giôùi thì trong 5 naêm qua, löôïng CO trong khoâng khí ñaõ taêng leân 22 tyû m3, nhieät 2

ñoä traùi ñaát taêng leân 0,50C, raùc thaûi taêng leân gaáp 3 laàn, 17 trieäu ha röøng bò taøn phaù, 6 trieäu muoâng thuù bò tieät chuûng. Do ñoù muoán chaên nuoâi ñeå laøm giaøu khoâng theå boû qua khaâu baûo veä moâi tröôøng, baûo veä nguoàn soáng ngoaïi caûnh cuûa con ngöôøi vaø vaät nuoâi. Muoán laøm giaøu töø baát cöù moät ngheà gì ñeàu phaûi coù khaùt voïng laøm giaøu, mô öôùc laøm giaøu. Phaûi xoaù caûnh ñoùi ngheøo ñeå ñi leân giaøu coù. Giaøu coù töø chaên nuoâi, baïn phaûi böôn traûi, phaûi laên loän giöõa 1. Xem: Boä noâng nghieäp vaø Phaùt trieån noâng thoân: Chieán löôïc phaùt trieån noâng nghieäp noâng thoân giai ñoaïn 2011-2020.

14

https://thuviensach.vn

doøng ñôøi ñaày raãy nhöõng ruûi ro: dòch beänh, thieáu aên, söï chao ñaûo cuûa thöông tröôøng, trôøi khoâng thuaän, ñòa khoâng lôïi, ngöôøi khoâng hoaø. Böôùc vaøo caùi nghieäp laøm giaøu töø chaên nuoâi, baïn phaûi luoân luoân canh caùnh trong loøng vaø nhôù raèng nhöõng ruûi ro ñeå maø neù traùnh, nhôù “xanh nhaø hôn giaø ñoàng”

ñeå thu lôïi nhuaän, ñeå traùnh hoaëc trieät tieâu nhöõng ruûi ro. Khaùt voïng laøm giaøu laø yeáu toá tieân quyeát ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích laøm giaøu, nhaát laø muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi phaûi coù khaùt voïng lôùn lao hôn nhieàu ngheà khaùc.

15

https://thuviensach.vn

Chöông II

ChOÏN VaÄt NuOÂi - NuOÂi ÑEÅ LaøM Giaøu Con ngan, con vòt, con gaø, con traâu, con boø, con deâ, con cöøu, con ong, con lôïn, thaäm chí caû con höôu, con nai laø nhöõng con vaät quen thuoäc, gaén boù vaø thaân thöông vôùi ñôøi soáng cuûa baø con noâng daân ngaøy naøy qua ngaøy khaùc, naêm noï qua naêm kia. Nhöng nuoâi con vaät nuoâi naøo ñeå phaát leân, laøm giaøu coøn caàn phaûi caân nhaéc tuyø luùc, tuyø nôi, tuyø thuoäc vaøo thò tröôøng maø toå chöùc chaên nuoâi.

Coù vaät nuoâi chæ 30 - 40 ngaøy ñaõ coù saûn phaåm haøng hoaù. Coù vaät nuoâi 60 ngaøy, nhöng coù vaät nuoâi roøng raõ 3 naêm môùi cho saûn phaåm. Do vaäy phaûi choïn vaät nuoâi, nuoâi vaät nuoâi theo phöông chaâm

“laáy ngaén nuoâi daøi” - chaên nuoâi keát hôïp vôùi caùc ngaønh ngheà khaùc seõ coù hieäu quaû.

ChOÏN LôÏN NaÙi Vaø LôÏN NuOÂi thÒt

ÑEÅ COÙ NhiEÀu NaÏC

Con lôïn ñang laø vaät nuoâi cho ta nhieàu thòt nhaát trong caùc vaät nuoâi. Thòt lôïn chieám hôn 70%

trong toång soá caùc saûn phaåm thòt. Tuøy ñieàu kieän kinh teá, xaõ hoäi vaø trình ñoä, thò tröôøng maø caùc 16

https://thuviensach.vn

gioáng lôïn ñang ñöôïc nuoâi ôû nhieàu vuøng khaùc nhau thì khaùc nhau. Tuy nhieân, lai kinh teá giöõa lôïn ñöïc ngoaïi (lôïn Landrace, lôïn Yorkshire) vôùi lôïn naùi noäi (Moùng Caùi, æ hoaëc lôïn ñòa phöông) hoaëc lôïn naùi F1 (Landrace, Ñaïi baïch lai vôùi lôïn naùi noäi) ñang laø phoå bieán. Nôi coù ñieàu kieän dinh döôõng ñaày ñuû thì nuoâi lôïn ngoaïi thuaàn Landrace hoaëc lôïn Yorkshire hoaëc lai lôïn ngoaïi vôùi lôïn ngoaïi hoaëc lôïn nuoâi thòt coù tyû leä ba phaàn maùu lôïn ngoaïi moät phaàn maùu lôïn noäi.

Neáu nuoâi lôïn ngoaïi thuaàn tyû leä naïc ñaït 50 -

60% thì tuyø theo gioáng lôïn Landrace hay Yorshire Duroc hay Hampshire. Khoå môõ raát moûng, ñieàu kieän nuoâi döôõng toát, duøng thöùc aên caân baèng dinh döôõng, moät thaùng moät lôïn nuoâi laáy thòt coù theå

cho 12 - 25kg/con tuøy theo giai ñoaïn. Moät naùi cho 15 - 18 lôïn con. Nhö vaäy 1 lôïn naùi saûn xuaát ñöôïc 1500 - 1800kg/naêm. Neáu moät kilogam lôïn hôi baùn giaù töø 13000 ñeán 15000ñ. Sau 4 thaùng tuoåi lôïn ñaït 100kg. Tröø moïi chi phí moät con lôïn coù laõi 500.000ñ. Neáu quy moâ nuoâi lôïn thòt cuûa baïn coù 100 con, baïn chaéc chaén thu ba trieäu laø vieäc khoûi phaûi baøn. Nhö theá baïn ñaõ thöïc hieän caâu phöông ngoân caùc cuï xöa thöôøng noùi:

“Moät huõ vaøng choân

Khoâng baèng nuoâi trong chuoàng moät lôïn naùi”.

Neáu laø lôïn naùi höôùng naïc thì giaù trò bieát nhöôøng naøo! Toâi khuyeân baïn: Neáu baïn coù dö daät thì nuoâi lôïn nhieàu naïc Landrace; neáu baïn chöa doài 17

https://thuviensach.vn

daøo laém baïn haõy nuoâi lôïn Yorshire Largewhite (Ñaïi Baïch). Coøn baïn ñöông coù khoù khaên thì nuoâi lôïn Moùng Caùi, Lang Hoàng.

Vaäy caùch choïn moät lôïn naùi ñeå laøm gioáng nhö theá naøo laø toát?

Tröôùc heát lôïn phaøm aên; soá vuù töø 10 - 14 vuù; baàu vuù noåi; thaân hình caân ñoái. Neáu laø lôïn naùi thuaàn ngoaïi (Landrace, Yorkshire...) phaûi tröôøng mình, vai vaø moâng nôû, 4 chaân vöõng, loâng thöa vaø möôït. Toát nhaát, qua moät löùa ñeû ñaàu, caùc baïn choïn ñeå nuoâi laøm naùi thì con naùi naøy phaûi ñaït moät soá chæ tieâu kinh teá kyõ thuaät sau ñaây:

- Tuoåi ñoäng duïc löùa ñaàu

7,5 - 8,5 thaùng

- Khoái löôïng phoái löùa ñaàu

95 - 100kg/con

- Tuoåi phoái gioáng löùa ñaàu

8 - 9 thaùng

- Soá con sinh ra trong löùa ñaàu

10 con trôû leân

- Soá con coøn soáng ñeán cai söõa

8 - 9 con

- Khoái löôïng sô sinh/con

1,3 - 1,6 kg

- Khoái löôïng 45 ngaøy tuoåi/ oå

112 - 115 kg

- Ñoäng duïc trôû laïi sau cai söõa

5 - 7 ngaøy

Ñoái vôùi lôïn ngoaïi thuaàn nuoâi thòt caàn choïn lôïn coù caùc tieâu chuaån sau:

- Nhanh nheïn, khoeû maïnh, loâng möôït, hay aên, löng daøi vaø phaúng, ngöïc nôû, vai moâng roäng vaø to

- Khoái löôïng 60 ngaøy tuoåi ñaït

15 - 18 kg

- Taêng troïng bình quaân moät ngaøy ñeâm 750 - 780 g/con

- Khoái löôïng 6 thaùng tuoåi ñaït

90 - 100 kg

- Chi phí cho 1kg taêng troïng heát töø

2,6 - 3,2kg thöùc aên

- Tyû leä naïc cao so vôùi thòt xeû:

53 - 55%

- Tyû leä môõ so vôùi thòt xeû

26%

- Ñoä daày môõ löng

2,6cm

18

https://thuviensach.vn

Nhöõng vuøng maø ñieàu kieän kinh teá vaø xaõ hoäi chöa ñuû ñeå nuoâi lôïn ngoaïi thuaàn, thì coù theå nuoâi lôïn naùi F1 (lôïn ñöïc Landrace hoaëc Yorkshire lai vôùi naùi Moùng Caùi hoaëc nuoâi naùi Moùng Caùi thuaàn.

Chuùng toâi toùm taét moät soá chi tieát caàn quan taâm khi choïn nhöõng naùi hai gioáng F1 vaø Moùng Caùi ñeå

cho sinh saûn nhö sau:

Caùc chæ tieâu

Lôïn naùi F1

Lôïn naùi

Moùng Caùi

Soá con ñeû ra/oå (con)

10 - 12

9 - 10

Soá con soáng ñeán 24 giôø sau khi ñeû (con) 10 - 11

9

Soá con coøn soáng ñeán 30 ngaøy tuoåi (con) 10 trôû leân

8 - 9

Soá con coøn soáng ñeán 60 ngaøy tuoåi

10

8 - 9

Khoái löôïng sô sinh/con (kg)

0,8

0,8 - 0,9

Khoái löôïng 30 ngaøy tuoåi (kg)

5

6

Khoái löôïng 60 ngaøy tuoåi (kg)

10

11

Soá löùa ñeû naùi/naêm

1,8 - 2

1,4 - 1,6

Caùc con naùi choïn ñeû sinh saûn phaûi laø nhöõng con phaøm aên, nuoâi con kheùo, daøi thaân vaø voøng ngöïc. Phaûi ñaït töø 119 - 129 cm (daøi thaân) vaø töông öùng 110 - 115 (voøng ngöïc).

Ñoái vôùi lôïn thòt, toát nhaát laø duøng F1 hay F2

thì toác ñoä taêng troïng vaø tieâu toán thöùc aên seõ ít nhaát vaø nhö vaäy môùi coù laõi. Cuï theå laø:

- Khi 8 thaùng tuoåi, khoái löôïng phaûi ñaït 90 -

95kg trôû leân.

- Chi phí thöùc aên cho 1kg taêng troïng heát 3 -

3,5 kg.

- Tyû leä thòt naïc so vôùi thòt xeû: 43 - 45%.

Tyû leä môõ so vôùi thòt xeû: 34 - 31% (töông öùng F1 vaø F2 3/4 maùu lôïn ngoaïi).

Ñoä daày môõ löng (cm) 3,7 (lôïn F1) coøn 3,4 (ñoái vôùi F2).

19

https://thuviensach.vn

ChOÏN GiOáNG bOø SÖÕa tOát ÑEÅ ChO

NhiEÀu SÖÕa

Trong troàng troït, cha oâng ta thaïo ngheà noâng ñaõ ñöa ra kinh nghieäm muoán coù naêng suaát luùa cao phaûi nhôù caâu thaønh ngöõ: “Nhaát nöôùc, nhì phaân, tam caàn, töù gioáng”. Song, trong chaên nuoâi thì ngöôïc laïi: Con gioáng laø yeáu toá quyeát ñònh cho naêng suaát cao.

Coù moät caâu chuyeän ôû chaâu AÂu: Caùch ñaây haøng theá kyû, Ñan Maïch laø nöôùc coù gioáng lôïn Landrace tyû leä thòt naïc chieám 60% so vôùi thòt loïc. Vì gioáng quyù neân Ñan Maïch chæ xuaát lôïn ñaõ gieát moå sang caùc nöôùc baïn. Moãi khi xuaát lôïn ñaõ gieát moå qua cöûa khaåu, caùc nhaø chöùc traùch haûi quan coøn duøng xieân nhoïn daøi haøng meùt choïc qua caùc con lôïn ñaõ cheát ñeå ngaên chaën nhöõng con lôïn soáng ñöôïc tieâm thuoác nguû naèm döôùi nhöõng con lôïn ñaõ moå.

Caâu chuyeän keå toùm taét nhö vaäy ñeå baø con noâng daân thaáy con gioáng, nhaát laø gioáng toát quyù bieát chöøng naøo.

Ñaáy laø chuyeän keå veà con lôïn. Coøn gioáng boø söõa toát, ñeå coù ñöôïc nhö boø Haø Lan maøu lang ñen traéng, boø söõa A.F.S cuûa OÂxtraâylia moät chu kyø 300

ngaøy cho 8000 - 1000 lít söõa, caùc nhaø taïo gioáng ñaõ maát vaøi ba chuïc naêm. Nhöõng con ñöïc cuûa caùc 20

https://thuviensach.vn

gioáng boø naøy, tinh dòch cuûa chuùng ñöôïc baûo toàn 1/2 theá kyû. ÔÛ Vieät Nam, Vieän chaên nuoâi cuõng ñaõ lai taïo thaønh coâng moät soá doøng boø cho naêng suaát söõa 4000 lít/chu kyø vaét söõa 300 ngaøy. Ñoù laø doøng Seiling ñang ñöôïc nhaân leân taïi Trung taâm nghieân cöùu boø vaø ñoàng coû Ba Vì (Haø Noäi). Doøng naøy khoâng chæ cho söõa cao, maø coøn choáng chòu ñöôïc beänh taät cuûa vuøng noùng aåm.

Caùc cuï ta xöa coù caâu: “Troâng maët maø baét hình dong”, caùc baïn muoán nuoâi boø söõa coù theå quan saùt con boø ñang aên coû ñeå choïn mua cho mình chuù boø gioáng ñaït yeâu caàu. Boø söõa toát khi coù hình tam giaùc (hình neâm), töùc thaân sau phaùt trieån hôn thaân tröôùc, ñaàu thanh nheï, coå daøi vöøa phaûi, söôøn nôû, ngöïc saâu, hoâng roäng (deã ñeû), caùc ñaàu xöông nhìn roõ, 4 chaân khoeû, chaân sau thaáp, khoâng chuïm khoeo. Baàu vuù to, 4 nuùm vuù ñeàu ñaën, tónh maïch vuù to, daøi, coù nhieàu gaáp khuùc. Khi sôø vaøo baàu vuù thaáy meàm maïi, coù caûm giaùc veà caùc tuyeán vuù phaùt trieån, chöù khoâng phaûi do nhieàu thòt.

Ñeå ñoaùn troïng löôïng con boø gioáng caàn mua, ngöôøi thaïo ngheà coù theå öôùc löôïng baèng maét khaù chính xaùc. Cuõng coù theå duøng coâng thöùc sau: Soá ño voøng ngöïc nhaân vôùi chieàu daøi thaân cheùo nhaân vôùi 87,5. Voøng ngöïc ño chu vi ôû sau vai, coøn chieàu daøi thaân cheùo ño töø moûm xöông gaáu cheùo leân ñieåm taän cuøng xöông chaäu. Moät chuù boø lai Haø Lan, AÁn Ñoä 3 naêm tuoåi naëng 370kg laø raát toát, 330kg laø trung bình. Coøn loaïi boø F1, F2 neân choïn con ñaït 21

https://thuviensach.vn

khoái löôïng 300kg (3 tuoåi). Trieån voïng cho söõa cuûa chuùng seõ raát lôùn.

Caùc baïn coù theå tham khaûo theâm cuoán Soå tay chaên nuoâi boø söõa gia ñình coù baùn taïi Trung taâm phaùt trieån taøi nguyeân sinh hoïc, 5A Nguyeãn Khaéc Caàn - Haø Noäi, hoaëc Trung taâm nghieân cöùu Boø vaø ñoàng coû Ba Vì - Haø Noäi ñeå choïn boø söõa toát veà nuoâi.

Boø söõa toát phaûi laø boø cho moät ngaøy töø 15 lít trôû leân, neáu laø boø lai F1 hoaëc F2 Haø - AÁn hoaëc Haø - Vieät, coøn boø Haø Lan thuaàn saûn löôïng söõa caàn ñaït 25 lít/ngaøy.

Muoán coù saûn löôïng söõa cao, moät boø caàn ñöôïc cung caáp 25 - 30kg coû töôi, hoaëc coù theå thay theá 50% coû töôi baèng coû khoâ khoâng moác vaø rôm uû vôùi ureâ vôùi tyû leä 3%. Ngoaøi ra caàn cung caáp moät löôïng thöùc aên hoãn hôïp coù 14 - 15% haøm löôïng protein vôùi soá löôïng 0,4kg/1 lít söõa. Soá löôïng thöùc aên tính chia 2 laàn trong ngaøy.

Cuõng caàn chuù yù ñeán kyõ thuaät vaét söõa vaø luoân luoân kieåm tra baàu vuù coù bò vieâm khoâng. Vuù bò vieâm thì chaát löôïng söõa seõ keùm vaø bò vieâm naëng söõa seõ khoâng duøng ñöôïc.

Nhöõng boø coù saûn löôïng söõa 25kg/ngaøy, caàn vaét söõa 3 laàn caùch nhau 8 giôø. Caùc duïng cuï vaø ngöôøi vaét söõa phaûi baûo ñaûm veä sinh.

Ngoaøi vieäc nuoâi döôõng boø meï toát, caàn chuù yù ñeán beâ. Beâ sau khi sinh 30 phuùt (chaäm nhaát laø 1

giôø) caàn cho beâ buù söõa ñaàu. Buù söõa ñaàu taêng söùc ñeà khaùng cho beâ. Khoâng ñeå roán beâ bò nhieãm truøng.

22

https://thuviensach.vn

ChOÏN GiOáNG DEÂ

“CON bOø Cuûa NGÖôøi NGhEøO”

Ngöôøi ta thöôøng goïi “con boø cuûa ngöôøi ngheøo”

laø con deâ, vì noù cho söõa, cho thòt, cho da, nhöng voán boû ra ban ñaàu laïi raát ít. Deâ ñöôïc phaùt trieån ôû nhieàu nöôùc treân theá giôùi, nhöng chuû yeáu ôû caùc nöôùc chaâu AÙ. Deâ aên haøng traêm loaïi caây coû ñeå cho ta thòt, söõa. Deâ nhanh nheïn, gioûi chòu ñöïng kham khoå. Chaên nuoâi deâ quay voøng nhanh, taän duïng ñöôïc lao ñoäng phuï. Deâ taän duïng ñöôïc nhieàu saûn phaåm phuï noâng nghieäp (daây lang, daây laïc, rôm raï, ngoâ khoai, saén) phuø hôïp vôùi sinh thaùi vuøng goø ñoài, trung du, mieàn nuùi. Do ñoù ngöôøi ta thöôøng goïi con deâ (deâ söõa, deâ thòt) laø “con boø (söõa, thòt) cuûa ngöôøi ngheøo”.

Theo soá lieäu thoáng keâ cuûa FAO, hieän nay toaøn theá giôùi coù 560 trieäu con deâ, haèng naêm saûn xuaát 2510 trieäu taán thòt vaø gaàn 9000 trieäu taán söõa töø caùc gioáng deâ ôû nhieàu nöôùc khaùc nhau treân theá giôùi.

ÔÛ nöôùc ta ngheà chaên nuoâi deâ ñaõ coù töø laâu ñôøi, nhöng ít ai nghó ñeán laøm giaøu töø ngheà nuoâi deâ.

Nhöng vôùi vieäc ña daïng vaät nuoâi, nuoâi vaät nuoâi ít duøng löông thöïc, thì con deâ chính laø cô hoäi ñeå

laøm giaøu nhanh, khi ngöôøi nuoâi hieåu bieát veà noù, 23

https://thuviensach.vn

bieát chaêm soùc vaø khai thaùc noù, keát hôïp nuoâi noù vôùi caây aên quaû hay caây laáy goã. Deâ aên coû döôùi taùn caây, thaûi phaân goùp phaàn laøm taêng ñoä muøn cho ñaát. Do vaäy, khoâng theå thieáu con deâ khi muoán laøm giaøu töø ngheà chaên nuoâi.

Nöôùc ta ñaõ coù moät taäp ñoaøn gioáng deâ raát quyù.

Tröôùc heát phaûi keå ñeán caùc gioáng deâ sau ñaây:

- Deâ coû coù söùc ñeà khaùng vaø choáng chòu cao.

Chuùng thích nghi vôùi khaép moïi mieàn cuûa nöôùc ta.

Maøu saéc loâng khoâng gioáng nhau. Soá ñoâng coù maøu loâng vaøng naâu hoaëc ñen loang traéng. Khoái löôïng khi tröôûng thaønh: 30 - 35 kg, sô sinh 1,7 - 1,9 kg, 6 thaùng tuoåi 11 - 12 kg; khaû naêng cho söõa 350 -

370 g/ngaøy vôùi chu kyø cho söõa laø 90 - 105 ngaøy.

Tuoåi phoái gioáng laàn ñaàu: 6 - 7 thaùng, tuøy thuoäc ñieàu kieän nuoâi döôõng. Moät naêm ñeû 1,4 löùa/naêm, 1,3 con/löùa. Tyû leä nuoâi soáng ñeán cai söõa ñaït 65 -

70% (deâ ñaøn). Neáu nuoâi deâ nhoát keát hôïp vôùi chaên thaû, tyû leä nuoâi soáng cuûa deâ con ñaït 90 - 100%

(chaên nuoâi ôû gia ñình).

- Deâ Baùch Thaûo laø gioáng deâ kieâm duïng söõa -

thòt. Deâ naøy ñöôïc hình thaønh töø deâ AÁn Ñoä vaø deâ Phaùp. Deâ coù maøu loâng ñen hoaëc loang soïc traéng, tai to vaø cuïp xuoáng, coù con coù söøng, nhöng ña soá khoâng coù söøng. Tính tình hieàn laønh, phuø hôïp vôùi chaên nuoâi gia ñình. Deâ tröôûng thaønh coù khoái löôïng töø 40 - 45kg ñoái vôùi deâ caùi, coøn deâ ñöïc coù khoái löôïng ñaït 75 - 80kg. Khoái löôïng sô sinh laø 2,6 - 2,8kg/con; 6 thaùng tuoåi ñaït 19 - 22 kg.

24

https://thuviensach.vn

Khoái löôïng naøy ñuû tieâu chuaån xuaát sang Coâoeùt.

Moät ngaøy cho 1,1 - 1,2kg söõa, coù con cao saûn cho 1,8 - 2 lít/ngaøy vôùi chu kyø 145 - 148 ngaøy. Tuoåi phoái gioáng laàn ñaàu luùc 7 - 8 thaùng, ñeû 1,9 con/löùa vaø 1,8 löùa/naêm. Deâ naøy thích nghi vôùi moïi mieàn ñaát nöôùc.

- Deâ Jumnapari coù nguoàn goác töø AÁn Ñoä, maøu loâng traéng. Deâ tröôûng thaønh coù khoái löôïng 42 - 46kg/con ñoái vôùi deâ caùi, nhöng deâ ñöïc ñaït 70 - 80kg/con. Deâ con sô sinh: 2,8 - 3,5kg/con; 6

thaùng tuoåi ñaït 22 - 24 kg. Chu kyø cho söõa laø 180 -

185 ngaøy, vôùi löôïng söõa 1,2 - 1,4kg/con. Con cao saûn ñaït 2kg/con. Tuoåi phoái gioáng laàn ñaàu luùc 8 - 9

thaùng. Moät naêm ñeû 1,3 löùa, moãi löùa 1,3 con. Ñaëc ñieåm gioáng deâ naøy chòu thôøi tieát noùng.

- Deâ Betal laø gioáng deâ söõa AÁn Ñoä, maøu loâng ñen tuyeàn, ñoâi khi coù con coù loang traéng, tai to vaø cuïp. Naêng suaát sinh saûn, cho söõa töông ñöông vôùi deâ Jumnapari. Deâ phaøm aên vaø hieàn laønh.

- Deâ Barbari coù maøu loâng vaøng ñoám traéng, nhö höôu sao. Nguoàn goác töø AÁn Ñoä. Ñaëc ñieåm gioáng deâ naøy taàm voùc nhoû vôùi khoái löôïng 30 -

35kg khi tuoåi tröôûng thaønh, nhöng coù baàu vuù raát phaùt trieån, moät ngaøy cho 1 - 1,2kg söõa vôùi chu kyø 145 - 148 ngaøy. Moät naêm ñeû 1,7 löùa/naêm, moãi löùa ñeû 1,8 con. Thaân hình chaéc, aên taïp, chòu ñöïng kham khoå raát toát, hieàn laønh. Raát phuø hôïp nuoâi laáy söõa trong gia ñình.

- Deâ Alpin cuûa Phaùp. Ñaây laø gioáng chuyeân 25

https://thuviensach.vn

laáy söõa. Khoái löôïng con caùi tröôûng thaønh ñaït 40 -

42kg/con. Deâ ñöïc ñaït 50 - 55kg/con. Moät chu kyø söõa keùo daøi 240 - 250 ngaøy, moät deâ söõa cho 900

- 1000 lít. Nhö vaäy, bình quaân moät ngaøy deâ caùi trong thôøi kyø vaét söõa cho 4 lít söõa.

- Deâ söõa Saanen ñöôïc nuoâi nhieàu ôû Phaùp vaø Thuïy Syõ. Deâ tröôûng thaønh, con caùi naëng 45 -

50 kg. Con ñöïc naëng 70 - 75kg/con. Chu kyø cho söõa 300 ngaøy. Deâ caùi thôøi kyø cho söõa ñaït 1000 -

1200kg/con. Bình quaân moãi ngaøy moät deâ caùi cho 4 lít söõa.

Muoán coù naêng suaát söõa vaø thòt, chuùng ta coù theå lai giöõa caùc gioáng deâ coù taàm voùc to nhö Baùch Thaûo, Jumnapari, Beetal, Alpin, Saanen vôùi deâ caùi noäi ñeå coù con lai cho söõa vaø thòt cao.

- Deâ Boer (Bo) laø gioáng deâ chuyeân thòt. Deâ tröôûng thaønh ñaït khoái löôïng 160 - 190kg/con. ÔÛ

Vieät Nam ñaõ coù gioáng deâ naøy, ñang phaùt trieån ôû caû ba mieàn Baéc - Trung - Nam.

Gaø Ri - thÒt ChaÉC, NGOÏt Vaø thôM

AÊn ngon, maëc ñeïp ñang trôû laïi vaø laø yeâu caàu cuûa moïi ngöôøi. Chæ coù ñieàu laø baïn coù ñieàu kieän hay khoâng? Tröø caùc moùn sôn haøo myõ vò, caù bieån thì chim, thu, nhuï, ñeù laø nhöõng loaïi caù ngon nhaát trong soá nhöõng loaøi haûi saûn. Nhöng neáu noùi ñeán gaø thì coù leõ con gaø Ri khoù coù ai maø queân ñöôïc cho duø chæ thöôûng thöùc coù moät laàn. Thòt chaéc laïi 26

https://thuviensach.vn

ngoït vaø ngon. Gaø Ri chòu khoù kieám moài, nhanh nheïn, nhaët töø haït côm rôi, thoùc vaõi. Cho ñeán nay döôøng nhö gaø Ri noùi rieâng vaø gaø ta noùi chung vaãn laø loaïi gaø khoâng chæ ngöôøi Vieät Nam öa chuoäng, maø khaùch nöôùc ngoaøi cuõng thích. Giaù gaø hôi baùn gaàn gaáp ñoâi gaø coâng nghieäp, neáu laø “gaø maùi gheï”

thì giaù coøn hôn theá nöõa. Chính vì theá maø ôû noâng thoân hieän nay duø coù nuoâi gaø coâng nghieäp thì gaø Ri vaãn khoâng theå thieáu ñöôïc trong heä VAC1 cuûa ngöôøi noâng daân.

Ñeå saûn xuaát haøng hoùa, nhieàu hoä noâng daân nuoâi gaø Ri taäp trung mang laïi hieäu quaû kinh teá raát cao. Cöù nuoâi 100 gaø Ri, moãi naêm tröø chi phí coøn laõi 1 trieäu ñoàng. Ví duï xaõ Vaên Loâi, huyeän Meâ Linh (Vónh Phuùc) coù gia ñình nuoâi 400 - 500 gaø Ri thöông phaåm ñeå baùn thòt, hoaëc ôû xaõ Phuùc Sôn, huyeän Taân Yeân (Baéc Giang) coù 60% soá hoäi nuoâi gaø Ri vôùi soá löôïng moãi hoä nuoâi töø 100 - 200 con trôû leân. Haèng naêm, vaøo dòp teát aâm lòch baùn tôùi 300 taán gaø hôi.

Thòt gaø Ri chaéc vaø ngoït. Neáu baïn lai gaø troáng doøng Jiangcun vôùi gaø maùi Ri seõ ñaït lôïi ích kinh teá cao hôn, vì gaø Jiangcun mau lôùn, ngöïc nôû, ñuøi to, thòt thôm; coøn gaø Ri thòt chaéc vaø ngoït, laïi bieát ñeû quanh naêm neân tröùng muøa naøo cuõng coù. Nhö vaäy baïn seõ ñaït caû hai muïc tieâu cuøng moät luùc: Baùn gaø thòt quanh naêm, baùn tröùng töôi haèng ngaøy.

1. VAC: Vöôøn - Ao - Chuoàng.

27

https://thuviensach.vn

Vaäy, nuoâi gaø Ri taäp trung theá naøo ñeå coù lôïi?

Tuøy töøng noâng hoä coù trang traïi hay vöôøn caây aên traùi cuûa moãi gia ñình ñeå coù theå xaây töôøng, coù theå vaây löôùi maét caùo, hay taïo döïng caây laøm haøng raøo. Cöù 100m2 ñuû nuoâi 300 gaø.

Trong khu ñaát nuoâi gaø coù 3 phaàn:

- Phaàn maùi che beân döôùi coù caây tre cho gaø ñaäu vaø nguû ban ñeâm, ñoàng thôøi coù oå ñeû ôû beân trong phaàn maùi ñeå traùnh möa naéng.

- Phaàn saân thoaùng ñeå choã cho gaø aên vaø uoáng.

- Phaàn coøn laïi laø caây aên quaû, giaøn möôùp, giaøn baàu, giaøn bí ñeå choáng naéng cho gaø.

Moãi phaàn nuoâi gaø caàn chia ra töøng ngaên baèng pheân nöùa hay maét caùo, coù cöûa ra vaøo. Trong moãi ngaên coù maùng aên vaø maùng uoáng laøm baèng nguyeân lieäu ñòa phöông hoaëc duïng cuï baùn saün.

Trong khu chuoàng chia ra ngaên nuoâi gaø maùi, gaø con, gaø doø, gaø saép xuaát chuoàng (3 - 4 thaùng tuoåi). Coù theå coù ngaên nuoâi gaø soáng thieán ñeå baùn vaøo dòp ngaøy teát, ngaøy leã. Laøm töøng ngaên nhö vaäy nhaèm taïo ñieàu kieän gaø aên ñöôïc nhieàu, khoâng tranh giaønh nhau vaø nhôø vaäy gaø naøo cuõng phaùt trieån toát.

Thöùc aên cho gaø: Coù theå duøng thöùc aên baùn saün cho töøng loaïi gaø. Cuõng coù theå duøng moät phaàn thöùc aên hoãn hôïp saün, moät phaàn thoùc, gaïo, caùm, ngoâ, cuû quaû ñòa phöông ñeå nuoâi gaø tuøy theo löùa tuoåi cuûa gaø. Moãi ngaøy gaø aên töø 10 - 20, 50 - 100

gam thöùc aên tuøy theo löùa tuoåi cuûa gaø.

28

https://thuviensach.vn

Ñoái vôùi gaø gioáng ngaøy cho aên ba böõa: saùng, tröa, chieàu. Coøn gaø nuoâi thòt thì cho aên töï do.

Nöôùc uoáng phaûi saïch vaø cho uoáng töï do.

Ñeå taïo theâm nguoàn ñaïm ñoäng vaät cho gaø, ôû moãi goùc vöôøn coù ngaên nuoâi gaø, coù theå taïo hoá saâu 0,5 - 0,8cm. Ñoå ñaày rôm, raï, raùc, sau ñoù töôùi nöôùc taïo cho giun vaø saâu boï phaùt trieån. Gaø seõ bôùi vaø tìm kieám moài ôû ñoù.

- Phoøng tröø dòch beänh cho gaø: Nuoâi gaø nhoát hay nuoâi ôû moät khu vöôøn laø ñaõ taïo ñieàu kieän phoøng beänh cho gaø, nhöng vaãn phaûi cho gaø uoáng thuoác phoøng toi gaø (Niucaùtxôn), beänh tuï huyeát truøng, beänh baïch lî cho taát caû caùc loaïi gaø. Caøng nuoâi taäp trung caøng caàn phoøng beänh. Phoøng dòch laø bieän phaùp höõu hieäu nhaát, chôù ñeå beänh roài môùi chaïy chöõa.

Gaø thaû VÖôøN hÖôÙNG thÒt

GiOáNG SaSSO

Gioáng gaø SASSO ñaït hieäu quaû kinh teá cao ñoái vôùi moïi gia ñình khi nuoâi chaên thaû vöôøn vaø keå caû khi nuoâi taäp trung trong chaên nuoâi quy moâ vöøa vaø lôùn tuøy theo ñieàu kieän maø baïn mong muoán. Ñöông nhieân phaûi chuù yù tôùi thò tröôøng tieâu thuï.

Hieän nay, treân theá giôùi, song song vôùi vieäc nuoâi caùc gioáng gaø coâng nghieäp nhö AA, BE, Cobb, Ross 208, 308... thì gioáng gaø SASSO laø moät trong nhöõng gioáng gaø nuoâi chaên thaû vöôøn coù hieäu quaû cuûa nöôùc ta.

29

https://thuviensach.vn

Gaø thaû vöôøn SASSO nguoàn goác töø Phaùp, coù maøu loâng vaøng hoaëc naâu ñoû. Thaân, da coù maøu vaøng, khi gieát thòt môõ cuøng vôùi maøu vaøng phuø hôïp vôùi thò hieáu cuûa ngöôøi Vieät Nam. Hieän nay giaù baùn cao hôn 4000 - 5000ñ/kg so vôùi gaø chaên nuoâi khaùc.

Gaø SASSO coù khaû naêng choáng chòu beänh toát hôn gaø AA, BE, Cobb... Chuùng chòu ñöôïc noùng vaø ñoä aåm cao. Do ñoù moïi gia ñình ôû moãi ñòa hình töø Baéc vaøo Nam ñeàu coù theå nuoâi gaø SASSO ñaït hieäu quaû kinh teá cao.

Gaø lôùn nhanh, luùc 2 thaùng tuoåi keå töø luùc boùc tröùng, nuoâi döôõng ñuùng kyõ thuaät, gaø ñaït 2,2 -

2,5kg/con, laø luùc gieát thòt coù chaát löôïng toát: thòt raén, chaéc, thôm, coù vò ngon ñaäm ñaø töông töï nhö gaø Ri cuûa Vieät Nam.

Chi phí thöùc aên cho 1kg taêng troïng chæ toán khoaûng 2,10kg thöùc aên luùc 8 tuaàn tuoåi. Ñieàu ñaùng quan taâm laø gaø SASSO taän duïng ñöôïc ngoâ, taám, gaïo, saén vaø thöùc aên thöøa cuûa lôïn 2 - 3 tuaàn sau khi uùm, nuoâi taäp trung, gaø coù theå thaû vöôøn hoaëc vöøa nuoâi, vöøa nhoát, vöøa thaû vöôøn gaø vaãn phaùt trieån bình thöôøng. Do ñoù chi phí chuoàng traïi ít toán keùm, thuoác phoøng laø chính, thuoác trò beänh ít khi phaûi duøng. Bôûi vaäy giaù thaønh haï. Nhö vaäy, laøm giaøu töø chaên nuoâi laø ñieàu chaéc chaén. Caùc baïn coù khaùt voïng töø caùi nghieäp chaên nuoâi haõy ñöøng boû cô hoäi haõy tìm mua gaø SASSO ôû nhöõng cô sôû chaên nuoâi cuûa Nhaø nöôùc taïi Haø Noäi vaø nhieàu 30

https://thuviensach.vn

trang traïi chaên nuoâi thuoäc caùc tænh phía Nam, duyeân haûi mieàn Trung.

Gaø taM hOaøNG DOøNG 882

Vaø JiaNGCuN -

GiOáNG Gaø thaû VÖôøN Öu ViEÄt Nhaát

hiEÄN NaY

Hôn hai thaäp nieân trôû laïi ñaây gaø coâng nghieäp nhö Plymouth, Hybro, AA, BE, Ross 208, Cobb, Goldline, Brown nick, v.v. ñaõ ñöôïc nuoâi ôû nhieàu mieàn cuûa nöôùc ta vôùi caùc quy moâ lôùn, vöøa vaø nhoû vaø baét ñaàu ñöôïc nhieàu hoä noâng daân nuoâi thöû. Coù gioáng chuyeân laáy tröùng nhö Goldline, coù gioáng chuyeân laáy thòt nhö AA, BE, Ross 208, v.v.. Song, caùc gioáng gaø naøy môùi chieám moät tyû leä khoâng ñaùng keå so vôùi caùc gioáng gaø noåi tieáng ôû Vieät Nam (nhö gaø Ri, gaø Taàu, gaø Mía, gaø Hoà...). Caùc gioáng gaø coâng nghieäp coù öu ñieåm nhanh lôùn, nhöng khi tôùi tuoåi gieát thòt laïi coù khoái löôïng quaù cao (3 - 4kg/con), do ñoù ngöôøi mua coù phaàn e ngaïi, ñaáy laø chöa keå chaát löôïng thòt khoâng cao. Neáu gioáng chuyeân tröùng, tuy ñeû tröùng nhieàu, nhöng loøng traéng nhieàu hôn loøng ñoû, loøng ñoû laïi nhôø nhôø vaøng. Coøn gaø ta (gaø Ri, gaø Mía, gaø Taàu v.v.) tuy thòt thôm ngon, nhöng chaäm lôùn, 6 thaùng tuoåi môùi ñaït khoái löôïng 1,1 - 1,4kg/con.

Khoái löôïng tröùng nhoû 30 - 40gam/quaû. Saûn löôïng tröùng moãi naêm chæ ñaït 90 - 110 quaû/maùi. Tuy vaäy, gioáng gaø noäi vaãn ñöôïc nuoâi tôùi 90% trong toång soá 31

https://thuviensach.vn

gaø ôû nöôùc ta, vì chuùng coù söùc choáng chòu beänh taät toát vaø phaåm chaát thòt, tröùng ñöôïc ngöôøi daân öa chuoäng. Song, ñieåm yeáu keùm nhaát cuûa gioáng gaø noäi laø hieäu quaû kinh teá raát thaáp. Do ñoù, ñoái vôùi cô cheá thò tröôøng hieän nay, nhaèm ñaùp öùng nhu caàu cuûa ngöôøi tieâu duøng, moät gioáng gaø thaû vöôøn coù naêng suaát vaø chaát löôïng caàn ñöôïc daàn daàn thay theá gioáng gaø ta.

Vaäy, gioáng gaø naøo nuoâi thaû vöôøn coù naêng suaát vaø chaát löôïng cao nhaát hieän nay? Ñoù laø gaø Tam Hoaøng doøng 882 vaø doøng Jiancun, gaø Löông Phöôïng ñaõ vaø ñang ñöôïc nghieân cöùu vaø phaùt trieån töø naêm 1993 ñeán nay, ôû Trung taâm nghieân cöùu gia caàm Thuî Phöông, Vieän Chaên nuoâi quoác gia.

Doøng gaø 882 vaø Jiangcun hieän nay ñöôïc nuoâi roäng khaép ôû noâng thoân Trung Quoác, trong ñoù coù nhieàu traïi nuoâi vôùi quy moâ coâng nghieäp.

Sau 4 naêm nghieân cöùu vaø phaùt trieån ôû Vieät Nam, qua 10 theá heä choïn loïc, caùc doøng gaø treân coù nhöõng ñaëc ñieåm öu vieät nhö sau:

1. Ñaëc ñieåm ngoaïi hình

Coù maøu loâng vaøng, moû vaøng, chaân vaøng. Coù ngöïc nôû, baàu bónh, nhanh nheïn, thích kieám moài, thòt thôm ngon. Tính choáng chòu beänh taät cao. Do ñoù thích hôïp vôùi thò hieáu cuûa ngöôøi nuoâi vaø ngöôøi tieâu duøng.

2. Ñaëc ñieåm veà sinh saûn

Doøng Jiancun cuõng nhö 882, 3 tuaàn tuoåi gaø 32

https://thuviensach.vn

troáng ñaõ coù maøu côø, 11 tuaàn tuoåi ñaõ gaùy vaø bieát ñaïp maùi. Gaø maùi gaàn 5 thaùng tuoåi ñaõ ñeû boùi, luùc gaàn 7 thaùng tuoåi tyû leä ñeû ñaït treân 60%. Khoái löôïng moät quaû tröùng 51 - 52 gam/quaû (so vôùi gaø Ri Vieät Nam taêng hôn 15 - 20 gam/quaû). Saûn löôïng tröùng maùi/naêm doøng Jiangcun nuoâi taïi Quaûng Chaâu thì chæ keùm 2 quaû, töông öùng 156 vaø 158 quaû/maùi.

Chi phí thöùc aên cho 10 quaû tröùng chæ heát 2,4 -

2,9kg (trong khi ñoù gaø Ri toán 3,7 - 4,8kg cho 10

quaû tröùng). Tyû leä tröùng coù phoâi ñaït 95%, tyû leä nôû so vôùi tröùng coù phoâi ñaït 83%, hôn gaø Ri 10%.

3. Khaû naêng cho thòt

Nuoâi gaø, nuoâi vòt, nuoâi ngan, nuoâi ngoãng chæ coù hai phaàn thòt caàn ñöôïc phaùt trieån chuû yeáu laø phaàn öùc vaø ñuøi. Gaø Tam Hoaøng 882 vaø Jiangcun ñaõ ñaït ñöôïc muïc tieâu aáy. Keát thuùc ñeå gieát thòt luùc 11 - 12 tuaàn tuoåi (khoâng quaù 4 thaùng) laø kinh teá nhaát, vì khi naøy gaø ñaït töø 1,4kg ñeán 1,5kg. Neáu nuoâi toát doøng Jiangcun ñaït 1,8kg/con. So vôùi gaø Ri cuøng thaùng tuoåi chæ ñaït 1,1 - 1,2kg, hay noùi caùch khaùc laø gaø Tam Hoaøng doøng Jiangcun taêng hôn gaø Ri töø 32 ñeán 34%. Phaàn thòt ñuøi + thòt öùc ñaït 45,34%, cao hôn gaø Ri 4,3%.

Muøi vò thôm ngon chaúng keùm gaø ta.

4. Chaên nuoâi gaø tam hoaøng doøng Jiangcun ôû caùc hoä noâng daân

Gaø Tam Hoaøng doøng Jiangcun vôùi nhöõng ñaëc ñieåm noåi baät cuûa noù: Tyû leä nuoâi soáng cao, choáng 33

https://thuviensach.vn

chòu beänh taät, chòu khoù kieám moài, nhanh nheïn, phaåm chaát thòt vaø tröùng thôm ngon, hôïp vôùi thò hieáu cuûa ngöôøi nuoâi vaø ngöôøi tieâu duøng. Do ñoù gioáng gaø naøy ñaõ phaùt trieån ôû khaép ba mieàn Baéc -

Trung - Nam thoâng qua toå chöùc khuyeán noâng vôùi soá löôïng xaáp xæ trieäu con. Caùch nuoâi chaên thaû keát hôïp vôùi cho theâm moät löôïng thöùc aên boå sung hoãn hôïp saün hoaëc thöùc aên ñaïm ñaäm ñaëc neân hieäu quaû nuoâi soáng töø 92 - 100% luùc 4 thaùng tuoåi, khoái löôïng luùc 3 thaùng tuoåi ñaït xaáp xæ 1,500kg vaø luùc 4 thaùng tuoåi ñaït 1,8kg, chi phí thöùc aên chæ toán 2,3kg cho 1kg taêng troïng, cao nhaát chæ toán 2,5kg.

So vôùi gaø Ri giaù thaønh haï ñöôïc khoaûng 30%. Duø ôû trong Nam hay ngoaøi Baéc, neáu caùc noâng hoä hay nhöõng gia ñình coù trang traïi, vöôøn caây aên traùi, keát hôïp nuoâi gaø Tam Hoaøng 882 vaø Jiangcun, Löông Phöôïng seõ coù moái quan heä keát hôïp haøi hoaø heä sinh thaùi caây troàng vaø vaät nuoâi voâ cuøng höõu ích.

VÒt SiEÂu thÒt, SiEÂu tRÖÙNG -

SiEÂu thu NhaÄP

- “Ngöôøi giaøu thì nuoâi choù. Ai khoù thì nuoâi heo. Ai muoán traùnh ñoùi ngheøo haõy nuoâi vòt”.

ÔÛ nöôùc ta, heä sinh thaùi luùa - lôïn ñaõ laø heä sinh thaùi coù töø thôøi Vua Huøng döïng nöôùc. Heä sinh thaùi chaên nuoâi vòt treân ñoàng luùa, maø chuû yeáu ôû ñoàng baèng soâng Hoàng vaø ñoàng baèng soâng Cöûu Long ñaõ trôû thaønh taäp quaùn cuûa noâng daân töø xöa tôùi 34

https://thuviensach.vn

nay. Hai caùnh ñoàng baèng Baéc Boä vaø Nam Boä ñaâu ñaâu ngoaøi ruoäng luùa nöôùc meânh moâng coøn coù heä thoáng soâng raïch chaèng chòt, do ñoù raát thuaän tieän cho chaên thaû vòt.

Duyeân haûi mieàn Trung cuõng coù nhieàu öu theá ñeå phaùt trieån ngheà nuoâi vòt. ÔÛ ñoàng baèng Nam Boä ngheà nuoâi vòt chieám 65% so vôùi caû nöôùc. Cuõng chính töø nôi ñaây nhieàu ngöôøi ñaõ giaøu leân töø ngheà nuoâi vòt. Thòt vòt, tröùng vòt tieâu thuï trong nöôùc vaø xuaát khaåu sang Hoàng Koâng, Xingapo vôùi nhieàu chuûng loaïi khaùc nhau: Vòt Coû, vòt Baàu, vòt Taàu, vòt Kyø Löøa, vòt lai vôùi caùc gioáng vòt Anh Ñaøo Trung Quoác, Anh Ñaøo Tieäp vaø ñaõ cho hieäu quaû kinh teá roõ reät.

Theá nhöng chöa coù gioáng vòt naøo coù naêng suaát vaø chaát löôïng cao nhö gioáng vòt Anh Ñaøo cuûa haõng Charry Valley thuoäc Vöông quoác Anh.

Gioáng vòt aáy laø gioáng vòt sieâu thòt C.V. Super M. . Gioáng vòt naøy ñöôïc taïo ra töø naêm 1986, hieän nay ñaõ vaø ñang phaùt trieån treân 100 nöôùc treân theá giôùi, trong ñoù coù Vieät Nam.

Vòt coù maøu loâng traéng nhö tuyeát, moû vaø chaân maøu vaøng da cam. Vì laø gioáng sieâu thòt, neân thaân hình chöõ nhaät, ngöïc saâu vaø roäng, ñaàu to, löng thaúng, coå to vaø daøi, chaân vöõng chaéc.

Vòt boá meï thaønh thuïc veà tính luùc 26 tuaàn tuoåi, con maùi naëng 3,2kg, con ñöïc naëng 4,5kg. 40 tuaàn ñeû töø 170 - 220 tröùng/maùi. Moät maùi moät naêm saûn xuaát 172 vòt con. Vòt thòt, nuoâi 56 ngaøy ñaït 2,8 -

35

https://thuviensach.vn

3,1kg/con, tyû leä thòt xeû: 74 - 76%. Chi phí cho 1kg taêng troïng chæ toán khoaûng 2,7kg. Coù doøng vòt sieâu thòt nuoâi 42 ngaøy ñaït 3,8 - 4,2kg/con. Khi naøy loâng tô vaãn chöa heát treân mình cuûa noù.

Vòt sieâu thòt CV Super M. thích öùng vôùi moïi ñieàu kieän vaø ôû moïi vuøng sinh thaùi. Coù theå nuoâi thaâm canh theo coâng nghieäp, cuõng coù theå nuoâi chaên thaû vaø boå sung theâm nguoàn thöùc aên ngoâ, thoùc hay thöùc aên hoãn hôïp saün. Nuoâi 75 ngaøy tuoåi vôùi phöông thöùc naøy vòt ñaït khoái löôïng 2,8 - 3,2kg/con, chi phí thöùc aên cho 1kg thòt hôi chæ toán 1,8 - 2,0kg so vôùi vòt Coû, vòt sieâu thòt taêng troïng gaáp 3 laàn vaø chính vì vaäy, thu nhaäp cuõng gaáp 3 laàn.

Vòt sieâu thòt ñang coù maët ôû khaép 3 mieàn Baéc -

Trung - Nam, ñaëc bieät laø ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long. Nhôø gioáng ñöïc sieâu thòt CV Super M. ôû nöôùc ta ñaõ vaø ñang caûi taïo gioáng vòt Coû theo höôùng laáy thòt vaø taêng khoái löôïng tröùng. Con lai laáy thòt 75 - 90 ngaøy tuoåi theo phöông thöùc chaên thaû, ñaït khoái löôïng 2,2 - 2,9kg. Nhö vaäy chöa coù gioáng vòt höôùng thòt naøo laïi cho khoái löôïng thòt lôùn vaø ít toán thöùc aên nhö gioáng vòt naøy.

Baïn muoán laøm giaøu xin ñöøng boû lôõ cô hoäi vaøng naøy, haõy tìm ñeán nhöõng cô sôû nhaân gioáng toát: Trung taâm nghieân cöùu vòt Ñaïi Xuyeân, huyeän Phuù Yeân, Haø Noäi, traïi vòt VIGOVA quaän Goø Vaáp, thaønh phoá Hoà Chí Minh; Trung taâm nghieân cöùu vaø phaùt trieån chaên nuoâi mieàn Trung taïi thaønh phoá Quy Nhôn.

36

https://thuviensach.vn

- Vòt sieâu tröùng Khakicampbell. Goïi noù laø sieâu tröùng bôûi trong voøng moät naêm, moät vòt maùi saûn xuaát 280 - 320 tröùng, coù doøng ñaït 350 tröùng/

naêm. Nhö vaäy coù theå taïm ñaùnh giaù moät ngaøy vòt cho moät quaû tröùng. Coù khaùc naøo ví töïa “vòt vaøng”. Tröùng to 70 - 75 gam/quaû. Chuùng nhanh nheïn, chòu khoù kieám moài vaø kieám moài gioûi, coù khaû naêng saên baét coân truøng, oác, caøo caøo, chaâu chaáu haïi muøa maøng. Tuoåi tröôûng thaønh con ñöïc naëng 2 - 2,1kg, con maùi naëng 1,8 - 2,0kg. Chuùng coù söùc choáng chòu beänh taät cao, laïi chòu kham khoå. Chính nhö vaäy tyû leä nuoâi soáng töø 97 - 100%

ñeán 70 ngaøy tuoåi.

Neáu nuoâi chaên thaû, tuoåi ñeû baét ñaàu luùc gaàn 5

thaùng tuoåi. Saûn löôïng tröùng 250 - 280 quaû/maùi/

naêm. Ñieàu ñaùng quan taâm laø: tyû leä phoâi cuûa gioáng vòt naøy raát cao: treân 90%. Chi phí cho 10 quaû tröùng chæ heát 1,9 - 2,2kg thöùc aên, neáu nuoâi theo phöông thöùc nhoát taäp trung. Neáu nuoâi chaên thaû vaøo moãi muøa gaët haùi thì chæ toán 50% soá thöùc aên, nghóa laø 1 - 1,1kg cho 10 quaû tröùng. Neáu baùn cho “thöôïng ñeá” 1000ñ/quaû thì noùi nuoâi gioáng vòt naøy haùi ra tieàn coù leõ chaúng coù gì laø ngoa. Nhieàu gia ñình nuoâi 100 vòt maùi Khakicampbell cho ñeû tröùng moãi thaùng thu 250.000 - 300.000 ñoàng/con laø ñieàu chaéc chaén.

Nhôø naêng suaát tröùng cao, nhôø tính chòu khoù kieám moài, nhôø tính chòu ñöïng ôû moïi mieàn ñaát nöôùc, giôø ñaây vòt Khakicampbell coù theå khaúng 37

https://thuviensach.vn

ñònh laø gioáng vaät nuoâi coù hieäu quaû kinh teá nhaát so vôùi caùc gioáng gia caàm. Noù ñang laø moät trong nhöõng vaät nuoâi giuùp ñoàng baøo vuøng cao nuoâi noù ñeå thay theá thuoác phieän.

Baïn muoán laøm giaøu haõy chôù boû qua gioáng vaät nuoâi cho tröùng ñang ñöôïc xeáp haøng thöù nhaát naøy.

Ñaø ÑiEÅu - VaÄt NuOÂi Cuûa thEá KYû xxi haÙi Ra tiEÀN

Hieän nay, treân theá giôùi nhieàu nöôùc ñang coù phong traøo thuaàn hoaù ñaø ñieåu ñeå nuoâi laáy thòt, laáy da vaø laáy loâng. Nöôùc Myõ hieän coù 1,8 vaïn con, OÂxtraâylia coù 1,4 vaïn vaø Trung Quoác coù khoaûng 3000 con ñaø ñieåu. Vieät Nam ñang khôûi ñaàu nuoâi.

I. NGUOÀN GOÁC VAØ ÑAËC ÑIEÅM CUÛA CAÙC GIOÁNG

ÑAØ ÑIEÅU

a. Nguoàn goác

1. Ñaø ñieåu coù nguoàn goác xuaát phaùt töø chaâu Phi, coù teân goïi Ostrich

Gioáng ñaø ñieåu naøy ñang ñöôïc nuoâi nhieàu ôû vöôøn thuù vaø coù hai loaïi. Daïng coå ñoû (Struthio camelus massaicus) vaø S.c.camelus ôû Baéc Phi.

Loaïi ñaø ñieåu Struthio camelus massaicus coù loâng ñen treân ñænh ñaàu, coøn ñaø ñieåu camelus coù traùn ñaàu truïi.

Taát caû nhöõng loaïi ñaø ñieåu keå treân ñeàu baét 38

https://thuviensach.vn

nguoàn töø chaâu Phi vaø thuoäc loaïi chim khoång loà. Coù loaïi coøn hoang daõ, nhöng coù loaïi ñaõ ñöôïc thuaàn hoaù vaø ñang ñöôïc chaên nuoâi nhö caùc loaïi gia caàm khaùc.

2. Ñaø ñieåu chaâu Myõ

Ñaø ñieåu chaâu Myõ coù hai loaïi: Pheas American vaø Darwin. Caû hai loaïi ñeàu coù maøu xaùm, coå ñen vaø coù soïc. Con maùi lôùn hôn con troáng töø 1/3 ñeán 1/2 laàn. Con maùi coù nhöõng vuøng ñen roäng hôn.

Moät con maùi moät naêm ñeû hôn 40 quaû tröùng.

Tröùng coù maøu vaøng chanh hay xanh lô nhaït, tyû leä phoâi coù theå ñaït 90%. Cöù 2 - 4 ngaøy ñeû 1 quaû tröùng.

Khoái löôïng tröùng naëng 1,2 - 1,9kg/quaû.

Loaïi ñaø ñieåu Darwin American nhoû hôn ñaø ñieåu chaâu Phi.

Caû hai loaïi ñaø ñieåu chaâu Myõ ñeàu bôi raát gioûi vaø thích loäi ôû vuøng nöôùc saâu.

3. Ñaø ñieåu sa maïc coù nguoàn goác chaâu UÙc Loaïi ñaø ñieåu naøy coù teân goïi Dromiceins novachollandiae. Noù deã ñieàu khieån, nhöng khoù nuoâi trong thôøi tieát laïnh. Con maùi mang con nhoû cuûa noù ôû tuùi tröôùc ngöïc. Phaân bieät giôùi tính (ñöïc, caùi) qua loã huyeät deã daøng hôn loaïi ñaø ñieåu khaùc, vì khi tröôûng thaønh, loã huyeät con ñöïc ngaén vaø moûng hôn con caùi. Gioáng ñaø ñieåu chaâu UÙc bôi loäi gioûi.

4. Ñaø ñieåu ñaàu maøo nguoàn goác chaâu UÙc Loaïi ñaø ñieåu naøy chieám soá ñoâng trong caùc loaïi ñaø ñieåu khaùc, vì laø loaïi hoang daõ neân coù ñaëc 39

https://thuviensach.vn

ñieåm hieáu chieán, nguy hieåm cho con ngöôøi. Loaïi ñaø ñieåu ñaàu maøo naøy, con caùi to hôn con ñöïc.

b. Moät soá ñaëc ñieåm sinh hoïc

1. Muøa sinh saûn vaø kích thöôùc chieàu ño cuûa tröùng caùc loaïi ñaø ñieåu (theo taøi lieäu cuûa G.M.Fieg -

3635 Humphrey, Stolowis, Missouri 63116, USA).

Muøa sinh saûn cuûa ñaø ñieåu keùo daøi 6 - 8 thaùng trong naêm. Muøa sinh saûn khaùc nhau ôû caùc vuøng ñòa lyù (baûng 1).

Baûng 1. Muøa sinh saûn vaø kích thöôùc cuûa tröùng ñaø ñieåu Muøa SS Tuoåi

Loaïi ñaø ñieåu

bình

thaønh Chieàu roäng Chieàu daøi Khoái löôïng thöôøng

thuïc tröùng (mm) tröùng (mm) tröùng (gam) (thaùng) (naêm)

Ñaø ñieåu Baéc Phi

3 - 8

2

161 - 165

145 - 165 1207 - 1525

Ñaø ñieåu chaâu Myõ

3 - 8

1

80 - 93

117 - 136 424 - 638,5

Ñaø ñieåu Darwin

chaâu Myõ

12 - 5

1

85 - 100

120 - 145

Ñaø ñieåu chaâu UÙc

11 - 3

2

92

135

488 - 722,5

Ñaø ñieåu nguoàn goác

chaâu UÙc

2 - 5

2

85 - 98

120 - 150

373 - 664

2. Ñaëc ñieåm ñeû tröùng vaø aáp cuûa ñaø ñieåu Ñaø ñieåu maùi baét ñaàu ñeû tröùng xaùm sau khi phoái gioáng ít laâu. Moãi ñôït ñeû ñöôïc töø 20 - 24 quaû.

Sau ñoù ngöøng 7 - 10 ngaøy roài tieáp tuïc ñôït khaùc.

Moät maùi coù theå ñeû 80 - 100 tröùng trong moät muøa sinh saûn.

Haèng ngaøy ñaø ñieåu maùi ñeû tröùng, neáu cöù ñeå ôû maët ñaát, ngöôøi chaên nuoâi khoâng nhaët ñi nôi khaùc 40

https://thuviensach.vn

thì ñaø ñieåu maùi seõ aáp. Chuùng raát ham aáp vaø aáp suoát ngaøy. Rieâng ñaø ñieåu troáng chæ aáp töø luùc chaäp choaïng toái ñeán saùng sôùm. Nhö vaäy, haèng ngaøy phaûi nhaët tröùng ít nhaát 2 laàn. Bình thöôøng tröùng aáp sau 42 ngaøy thì nôû. Moät naêm moät ñaø ñieåu maùi coù theå saûn xuaát 40 con.

Ñaø ñieåu maùi ñeû laïi sau khi ñaø ñieåu con nôû ñöôïc 4 - 5 tuaàn tuoåi. Moät voøng ñôøi cuûa moät ñaø ñieåu saûn xuaát ñöôïc 1.700 con ñaø ñieåu con.

C. Caùc saûn phaåm vaø thò tröôøng cuûa ñaø ñieåu Caùc saûn phaåm cuûa ñaø ñieåu laø thòt, da, loâng ñeàu ñöôïc söû duïng coù ích cho con ngöôøi.

1. Thòt

Baûng 2: So saùnh thòt ñaø ñieåu vôùi thòt boø, gaø Thaønh phaàn dinh döôõng

trong 100 gam thòt töôi Thòt ñaø ñieåu

Thòt boø

Thòt gaø

Protein (gam)

21,9

20,0

21,4

Môõ (gam)

1,0

15,6

2,6

Cholesterol (mg)

63,0

86,0

74,0

Naêng löôïng (Cal)

114,0

276,0

163

Canxi (mg)

5,2

9,0

13,0

Thòt ñaø ñieåu thuoäc loaïi thòt ñoû, raát gioáng thòt boø. Thòt coù ñoä meàm nhö thòt beâ, boø tuyø theo löùa tuoåi. Phaåm chaát thòt ñaø ñieåu coù haøm löôïng protein cao, nhöng haøm löôïng môõ thaáp, ñaëc bieät trong thòt chöùa raát ít cholesterol.

Qua baûng treân thaáy haøm löôïng chaát cholesterol 41

https://thuviensach.vn

trong thòt ñaø ñieåu ít hôn thòt boø vaø thòt gaø, do ñoù ngöôøi tieâu duøng thích thòt ñaø ñieåu, nhaát laø ôû chaâu AÂu, Baéc Myõ, Nhaät Baûn, Malaixia. Ngöôøi ta hy voïng raèng, nhöõng thaäp kyû tôùi thòt ñaø ñieåu coù theå

daàn daàn thay theá moät löôïng lôùn caùc loaïi thòt lôïn: gaø, boø... Hieän nay treân theá giôùi, thòt ñaø ñieåu ñang ñöôïc tieâu thuï döôùi caùc daïng: Mieáng ñoâng laïnh, xuùc xích, pateâ, maûnh löôøn, thòt khoâ vaø thòt töôi.

Baûng 3: Caùc chæ tieâu so saùnh giöõa ñaø ñieåu vaø boø Ñaø ñieåu

Boø

- Thôøi gian mang thai/thôøi gian aáp (ngaøy) 42

280

- Soá con ñeû ra/naêm (con)

40

1

- Thôøi gian nuoâi töø sô sinh ñeán gieát thòt (ngaøy) 407

645

- Thòt saûn xuaát ra (kg)

1800

250

- Da (m2)

50,4

2,7

- Loâng (kg)

36,0

0

Ngöôøi ta tính raèng voøng ñôøi moät ñaø ñieåu meï cho 90 - 113 taán thòt, trong khi ñoù moät con boø chæ cho 2 - 2,5 taán thòt.

2. Loâng vaø da

Loâng ñaø ñieåu ñöôïc duøng ñeå lau caùc maùy moùc thieát bò quay. Loâng ñaø ñieåu nuoâi ôû vuøng khoâ caèn coù chaát löôïng toát hôn nuoâi ôû vuøng coù ñieàu kieän khí haäu oân hoaø.

Da ñaø ñieåu ñöôïc coi laø loaïi da quyù ngang vôùi da caù saáu, da raén. Noù coù ñaëc ñieåm beàn vaø xoáp. Ngöôøi ta coù theå duøng noù ñeå saûn xuaát ra caùc saûn phaåm nhö giaày, tuùi xaùch, ví, thaäm chí may 42

https://thuviensach.vn

aùo khoaùc. 1m2 da ôû chaâu AÂu coù theå baùn ñöôïc 400USD. Moät ñoâi giaày baèng da ñaø ñieåu baùn tôùi 2000 USD.

Ñieàu thuù vò hôn laø gaân ñaø ñieåu ñang ñöôïc nghieân cöùu trong y hoïc vôùi muïc ñích thay gaân cho chaân ngöôøi bò ñöùt vì noù daøi vaø khoeû. Ngöôøi ta ñaõ nghieân cöùu duøng maét ñaø ñieåu trong kyõ thuaät gheùp giaùc maïc, vì giaùc maïc noù roäng vaø taàm nhìn cuûa maét ñaø ñieåu coù ñoä xa treân 12km. Naõo ñaø ñieåu coù theå duøng chöõa beänh loaïn, maát trí nhôù.

Theo tôø Böu ñieän Baêng Coác: Thaùi Lan ñaõ coù hai cô sôû nuoâi ñaø ñieåu. Ñoù laø Trung taâm nghieân cöùu ñoäng vaät hoang daõ vaø coâng vieân Baùch Thuù Sriracha. Rieâng Trung taâm nghieân cöùu ñoäng vaät hoang daõ ñaõ ñaàu tö 40 trieäu baït Thaùi Lan (töông ñöông 1,6 trieäu USD) ñeå nuoâi ñaø ñieåu. Ngöôøi ta ñaõ so saùnh thaáy nuoâi ñaø ñieåu lôïi hôn nuoâi caù saáu. Khi tröôûng thaønh moät con ñaø ñieåu coù theå baùn 30.000

baït, trong khi ñoù 1 con caù saáu nuoâi ñeå coù theå laáy da chæ ñem laïi cho ngöôøi nuoâi 7000 baït (25 baït =

1USD). Moät ñaø ñieåu 3 thaùng tuoåi baùn 3000USD, 6

thaùng tuoåi 6000USD. Neáu nuoâi 1 ñaø ñieåu meï vôùi 50 ñaø ñieåu con thì moät naêm thu 1 tyû laø naém chaéc trong tay. Nuoâi ñaø ñieåu ñang trôû thaønh moät ngheà thoâng duïng ôû nhieàu nöôùc chaâu AÙ. Trung Quoác nuoâi ñaø ñieåu caùch ñaây 10 naêm. Thaùi Lan, Malaixia, Inñoâneâxia baét ñaàu nuoâi ñaø ñieåu.

D. Kyõ thuaät nuoâi ñaø ñieåu

Ñaø ñieåu thuoäc loaøi chim khoång loà. Do ñoù nuoâi 43

https://thuviensach.vn

döôõng ñaø ñieåu khoâng khoù khaên nhö nuoâi caùc gioáng thuù quyù hieám khaùc (höôu, nai, gaáu...).

Nhöng ñieàu quan taâm laø: Luùc ñaø ñieåu môùi nôû ñeán 5 tuaàn tuoåi phaûi giöõ nhieät ñoä töø 28 - 300C.

Ngoaøi 5 tuaàn tuoåi phaûi coù baõi coû roäng ñeå ñaø ñieåu aên coû vaø vaän ñoäng. Ñaø ñieåu laø loaïi chim chaïy, toác ñoä chaïy 70km/giôø. Dinh döôõng nuoâi ñaø ñieåu phaûi ñuû yeâu caàu cho chuùng phaùt trieån, ñaëc bieät chuù yù caân baèng canxi vaø phoátpho vì neáu khoâng hai chaân chuùng deã bò gaãy. Neáu gaãy thì maát ñaëc tính chaïy cuûa chuùng. Baûng 4 sau ñaây giôùi thieäu thaønh phaàn dinh döôõng nuoâi ñaø ñieåu.

Baûng 4: Yeâu caàu dinh döôõng cho caùc loaïi ñaø ñieåu non

Thaønh phaàn dinh döôõng

%

Ñôn vò

Protein thoâ

19,0

Lipid thoâ

2,7

Xô thoâ

18,1

T.D.N

60,1

Tro

11,25

Canxi

1,78

Photpho

0,67

Arginine

0,98

Glycine

1,05

Methionine

0,45

Tryptophan

0,32

Cystine

0,21

Histine

0,55

44

https://thuviensach.vn

Thaønh phaàn dinh döôõng

%

Ñôn vò

Leucine

1,35

Isoleucine

0,86

Phenylalanine

0,93

Tyrosine

0,60

Threonine

0,75

Valine

1,0

Mangan

120,0ppm

Cobalt

0,2ppm

Iode

356,0ppm

Caroten

30,0 ppm

B1

5,0 ppm

Riboflavin

11,0 ppm

Niacin

86,0 ppm

Axit pantothenic

27,0 ppm

Choline

1700,0 ppm

Vitamin E

50,0 UI/pand

Vitamin B12

20,0 mg/pand

Vitamin A

125000 ñôn vò

Vitamin D2

1000 ñôn vò pound

1 pound = 453,6 gam

Treân thöïc teá coù theå söû duïng caùm gaø uùm vaø duøng thöùc aên thoâ xanh laø coû vaø rau laù, su haøo baép caûi, rau laáp. Nhöng cho aên vöøa ñuû ñeå traùnh ñi phaân loûng, deã maéc beänh loøi dom.

II. TRIEÅN VOÏNG NUOÂI ÑAØ ÑIEÅU ÔÛ VIEÄT NAM

Coù ngöôøi noùi ñaø ñieåu laø “con gia caàm cuûa theá kyû XXI”. Ñieàu ñoù coù ñuùng khoâng, chuùng ta haõy 45

https://thuviensach.vn

ñôïi thôøi gian seõ traû lôøi nhaän thöùc aáy. Tuy vaäy cho ñeán nay coù theå khaúng ñònh ñöôïc raèng nuoâi ñaø ñieåu ôû nöôùc ta ñang coøn laø moät vaán ñeà phaûi suy nghó, vì ñaây laø lónh vöïc raát môùi vôùi ñieàu kieän Vieät Nam, bôûi leõ ñaø ñieåu nguoàn goác xöù sôû cuûa noù töø chaâu Phi.

Trong nhieàu naêm qua ôû caùc vöôøn thuù ôû Haø Noäi, thaønh phoá Hoà Chí Minh ñaõ vaø ñang nuoâi ñaø ñieåu.

Nhöng ñaây chæ laø nuoâi “chim caûnh”. Naêm 1995, tröùng ñaø ñieåu ñaõ ñöôïc aáp nôû ñaàu tieân ôû nöôùc ta taïi Trung taâm nghieân cöùu gia caàm Thuïy Phöông -

Vieän Chaên nuoâi - thaùng 11-1996, 100 quaû tröùng ñaø ñieåu thuoäc doøng chaâu Phi ñaõ ñöôïc ñöa veà aáp tieáp taïi ñaây. Sau 43 ngaøy aáp, 37 ñaø ñieåu con ñaõ nôû, tyû leä nôû ñaït 37%, ngang vôùi moät soá nöôùc coù neàn chaên nuoâi ñaø ñieåu phaùt trieån. Khoái löôïng sô sinh moät ñaø ñieåu con naëng 0,8kg/con. Cho tôùi nay, ñaøn ñaø ñieåu nuoâi taïi Trung taâm vaãn toát, tyû leä nuoâi soáng 90%, taêng troïng khoaûng gaàn 5kg/

con/thaùng. Cho duø laø moät ngheà môùi meû, nhöng coù theå hy voïng raèng neáu Trung Quoác, Thaùi Lan, Malaixia, Inñoâneâxia... nuoâi ñöôïc ñaø ñieåu thì Vieät Nam cuõng nuoâi ñöôïc ñaø ñieåu. Leõ dó nhieân coøn phaûi maày moø vaø chaéc chaén ñaø ñieåu seõ laø moät vaät nuoâi trong cô caáu cuûa ngaønh chaên nuoâi, nhaát laø ôû caùc tænh mieàn nuùi, trung du, mieàn Trung vaø mieàn Nam.

46

https://thuviensach.vn

Gaø aÙC (bLaCK ChiCKEN) MOÄt LOaÏi DÖôÏC KEÂ Chi Ít

thu NhiEÀu

Gaø aùc laø gioáng gaø noäi ñòa ñaõ ñöôïc nhaân daân ta nuoâi giöõ töø laâu ñôøi vaø ñöôïc nuoâi nhieàu ôû caùc tænh phía Nam.

Gaø coù taàm voùc nhoû, loâng traéng, chaân, maét, moû, da thòt vaø xöông ñeàu ñen. Chaân gaø coù 5 ngoùn neân ngöôøi ta goïi laø nguõ traûo. Gaø aùc hieàn laønh, khaùc vôùi caùc gioáng gaø Ri, Ñoâng Caûo, Hoà, Mía, Tre.

Gaø treân 4 thaùng tuoåi môùi coù khoái löôïng 600 - 800

gam. Nhöng chuùng phaùt duïc sôùm, toác ñoä moïc loâng nhanh. Ñaëc bieät gaø aùc coøn coù khaû naêng choáng chòu beänh taät toát hôn caùc gioáng gaø noäi vaø gaø coâng nghieäp. Chuùng khoâng maéc beänh Marek, Leuco vaø caùc beänh ñöôøng hoâ haáp khaùc. Khaåu phaàn dinh döôõng ñoái vôùi gaø aùc bình thöôøng, chi phí thöùc aên raát thaáp. Haèng ngaøy, 1 gaø tröôûng thaønh aên chæ khoaûng 50 gam thöùc aên hoãn hôïp hoaëc ngoâ, thoùc, gaïo, v.v..

Ñaëc ñieåm noåi baät cuûa loaïi gaø naøy laø thòt vaø tröùng thôm ngon. Ñaõ töø laâu trong caùc saùch ñoâng y coù vieát veà gaø aùc nhö moät vò thuoác boå. Do vaäy ngöôøi ta goïi gaø aùc laø “döôïc keâ”. Gaø aùc hieän nay ñang ñöôïc caùc nhaø haøng, khaùch saïn coi nhö moät ñaëc 47

https://thuviensach.vn

saûn coù giaù trò. Vì thòt tröùng gaø aùc ñaõ ñöôïc mieâu taû ôû caùc saùch ñoâng y cuûa Trung Quoác vaø Vieät Nam raèng: Tröùng vaø thòt cuûa noù chöùa nhieàu lysine, raát thích hôïp vaø boå döôõng cho nhöõng ngöôøi cao tuoåi, ngöôøi suy nhöôïc cô theå vaø saûn phuï sau khi sinh.

NGaN PhaÙP - VaÄt NuOÂi MOÄt VOáN

bOáN Lôøi

Töø naêm 1991, hai doøng ngan Phaùp R vaø R

31

51

ñaõ ñöôïc nhaäp vaøo nöôùc ta vaø ñang phaùt trieån raát nhanh ôû nhieàu vuøng sinh thaùi. Coù theå coi ñaây laø vòt sieâu thòt ñöôïc, vì ôû mieàn Nam goïi ngan laø vòt Xieâm (Mosco duck). Töø naêm 1995 tôùi nay, hai doøng ngan naøy phaùt trieån khaù nhanh, nhaát laø ôû vuøng ñoàng baèng soâng Hoàng. Nhieàu gia ñình giaøu nhanh töø ngheà nuoâi ngan Phaùp, ngan noäi.

1. Ñaëc ñieåm vaø naêng suaát cho thòt, tröùng cuûa ngan Phaùp

- Maøu saéc loâng:

Doøng R loâng loang vaèn traéng ñen.

31

Doøng R loâng traéng.

51

- Tuoåi thaønh thuïc 6,5 - 7 thaùng, tuyø ñieàu kieän nuoâi döôõng.

- Soá löôïng tröùng ñeû/maùi/vuï: 170 - 180 quaû.

- Tuoåi gieát thòt: 77 - 84 ngaøy keå töø khi môùi nôû.

- Khoái löôïng cô theå luùc gieát thòt:

Con troáng 4,8kg/con.

48

https://thuviensach.vn

Con maùi 2,6kg.

- Tyû leä tröùng coù phoâi: 92 - 95%.

- Tyû leä tröùng nôû/coù phoâi: 85 - 88%.

- Tieâu toán thöùc aên cho 1kg taêng troïng: 2,7 -

2,9kg.

2. Kyõ thuaät nuoâi ngan Phaùp

a. Kyõ thuaät nuoâi

Giai ñoaïn goät ngan töø 1 - 21 ngaøy tuoåi caàn coù moät quaây ñeå nhoát ñöôïc 50 - 60 con. Thôøi tieát reùt vaø ngan môùi nôû caàn coù moät boùng ñieän 75W hoaëc loø söôûi cho ngan con ñuû aám. Coù pheân che höôùng gioù Baéc hay Ñoâng baéc, Taây baéc.

Khi ngan lôùn maät ñoä chuoàng nuoâi laø 15 con/1m2.

Dieän tích saân chôi vaø möông nöôùc sinh hoaït chieám 2/3 dieän tích chuoàng. Neàn chuoàng, saân chôi, möông nöôùc caàn laùt gaïch hoaëc traùng ximaêng coù ñoä doác 2% ñeå khi röûa chuoàng, röûa maùng nöôùc thoaùt deã daøng.

Höôùng chuoàng neân ñeå phía Nam hay Ñoâng Nam ñeå thoaùng maùt.

b. Vaät tö cho chuoàng nuoâi ngan

Ñoái vôùi ngan con 1 - 21 ngaøy tuoåi duøng coùt ñeå

quaây. Chieàu daøi 4,5m; chieàu roäng 0,5m; Chaát ñoän chuoàng baèng traáu khoâ saïch, khoâng aåm moác. Moãi quaày coù 1 boùng ñieän 75W.

Khi ngan qua 21 ngaøy coù theå khoâng caàn boùng ñieän nhöng luoân phaûi traùnh gioù luøa.

Maùng cho ngan aên coù theå duøng toân hay goã 49

https://thuviensach.vn

hoaëc oáng böông roäng 0,25m; cao 3,5cm. Coù theå

duøng maùng aên ñaõ ñöôïc saûn xuaát saün ñeå nuoâi ngan.

Maùng uoáng coù theå duøng loaïi maùng nhöïa troøn (loaïi 1 lít), cöù 1 quaây duøng 2 maùng laø ñuû nöôùc cho ngan uoáng khi ngan ôû 1 tuaàn tuoåi. Töø tuaàn tuoåi thöù hai trôû ñi duøng loaïi maùng troøn 3 lít vaø cöù 1

quaây duøng 2 maùng.

c. Thöùc aên cho ngan

Ngan töø 1 - 30 ngaøy tuoåi: Duøng loaïi thöùc aên vieân hoãn hôïp saün vôùi tyû leä 90%, coøn 10% laø duøng gaïo xay. Töø ngaøy tuoåi thöù 5 trôû ñi duøng theâm premix khoaùng (1kg premix khoaùng troän vôùi 200kg caùm) ñeå phoøng beänh baïi lieät. Rau xanh cho aên töï do.

Khi ngan ôû tuoåi 31 - 84 ngaøy tuoåi cho aên thöùc aên hoãn hôïp saün vôùi tyû leä 70%, coøn thoùc 30%. Coù theå cho aên theâm giun, oác, cua, teùp, toâm.

Ñoù laø caùch nuoâi ngan laøm gioáng. Coøn neáu nuoâi ngan ñeå baùn thòt thì ngoaøi thöùc aên noùi ôû treân, caàn cho theâm 10 - 20% ngoâ tuyø theo ñoä tuoåi, vì nuoâi ngan thòt caàn coù toác ñoä lôùn caøng nhanh caøng toát.

3. Nhöõng ñieåm caàn chuù yù khi nuoâi döôõng

- Nhieät ñoä: 1 - 2 tuaàn ñaûm baûo 350C

3 - 4 tuaàn ñaûm baûo 330C

5 - 6 tuaàn ñaûm baûo 310C

7 - 8 tuaàn ñaûm baûo 290C

11 tuaàn tuoåi trôû ñi ñaûm baûo 250C.

50

https://thuviensach.vn

Muøa ñoâng: 20 - 25 ngaøy tuoåi, trôøi aám cho ngan ra taäp bôi ôû möông, ao vaø phôi naéng.

- Phoøng beänh: Tröôùc khi cho ngan vaøo chuoàng nuoâi vaø sau khi keát thuùc moät ñôït nuoâi caàn tieâu ñoäc baèng formol 1%. Tieâm phoøng dòch taû, tuï huyeát truøng luùc ngan ñöôïc 10 - 12 tuaàn tuoåi.

Khoâng cho ngan aên thöùc aên oâi, moác. Chaát ñoän chuoàng khoâ, saïch.

- Giai ñoaïn gaàn 3 thaùng tuoåi cho ñeán luùc ñeû caàn san ñaøn cho ngan ôû roäng: 5 - 6 con/m2. Dieän tích saân chôi caøng roäng caøng toát. Nhôù laøm oå cho ngan vaø ñeå tyû leä troáng vaø maùi phuø hôïp laø 1:3 - 1:4.

Thöùc aên cho ngan ñeû caàn boå sung cua, oác, giun, teùp. Thöùc aên tinh thì tuyø theo möùc ñoä luùc ngan ñeû nhieàu hay ít maø thay ñoåi khaåu phaàn. Cuï theå

laø: 40% thöùc aên hoãn hôïp vaø 60% thoùc, hoaëc moãi loaïi 50%.

NuOÂi ChiM CaÂu CuÕNG DEÃ LaøM Giaøu

I. ÑAËC TÍNH CUÛA BOÀ CAÂU

Toå tieân cuûa boà caâu nhaø (boà caâu nuoâi) laø boà caâu soáng töï nhieân hoang daõ qua quaù trình tieán hoaù töï nhieân vaø söï löïa choïn coù yù thöùc cuûa con ngöôøi, vaäy neân giôø ñaây moãi loaøi boà caâu ñeàu coù ñaëc tính chung vaø ñaëc tính rieâng cuûa noù. Sau ñaây xin giôùi thieäu moät soá ñaëc tính cuûa boà caâu: 1. Ñaëc ñieåm “ñôn phoái”. Nhìn chung gioáng boà caâu thöôøng soáng moät caëp coá ñònh, moät troáng moät 51

https://thuviensach.vn

maùi, khi ñaõ choïn nhau laø seõ coá ñònh, khoâng taïp giao vôùi nhaân vaät thöù ba. Vaäy neân con ngöôøi quyù troïng vaø toân thôø noù, cho ñaáy laø bieåu töôïng cuûa tình yeâu chung thuûy.

2. Ñaëc ñieåm quaàn cö: nuoâi rieâng hoaëc nuoâi baày thì hieän töôïng aåu ñaû raát ít. AÊn cuøng aên, nghæ cuøng nghæ, khoâng phaân bieät chung rieâng. Neáu coù xaûy ra tranh giaønh thì chæ laø caù bieät.

3. Ñaëc ñieåm saïch seõ: nhìn chung chim boà caâu thích taém saïch seõ, taém nöôùc noùng vaø caû nöôùc laïnh.

4. Ñaëc ñieåm thích maën: nguyeân thuyû loaøi chim boà caâu thöôøng soáng ôû vuøng duyeân haûi uoáng nöôùc bieån, vaäy neân traûi qua bao thôøi gian ñöôïc con ngöôøi thuaàn döôõng cho ñeán nay noù vaãn coøn ñaëc tính quen vôùi vò maën maø.

5. Muoän thaønh chim: loaøi chim khi môùi nôû thì coù hai tröôøng hôïp: sôùm thaønh chim vaø muoän thaønh chim. Sôùm thaønh chim laø loaïi vöøa ra khoûi voû tröùng ñaõ phaùt trieån ngay, toaøn thaân ñaõ coù loâng tô bao phuû, maét môû ngay, chaân coù theå ñi ñöôïc vaø khoâ loâng, coù theå tìm thöùc aên ngay ví nhö gaø, vòt, ngoãng... Muoän thaønh chim laø loaïi sau khi ra khoûi voû tröùng vaãn chöa phaùt trieån ñaày ñuû, maét khoâng môû ñöôïc ngay, thaân theå chöa coù loâng tô, khoâng theå töï ñi kieám moài ñöôïc maø chim meï phaûi môùm, thôøi kyø naøy noù phaûi soáng trong toå, chöa töï soáng ñoäc laäp ñöôïc.

Chim boà caâu thuoäc loaïi muoän thaønh chim.

6. Thöùc aên chuû yeáu laø ñoà chay: chim boà caâu 52

https://thuviensach.vn

chuû yeáu aên caùc loaïi haït thöïc vaät nhö ngoâ, ñoã, tieåu maïch, cao löông, thích nhaát laø haït ñoã xanh, noù khoâng coù thoùi quen aên ñoà chín.

7. Trí nhôù toát: caûm quan cuûa chim boà caâu raát phaùt trieån, khaû naêng nhaän bieát phöông höôùng raát toát. Chim boà caâu duø nuoâi rieâng trong chuoàng nhöng khi thaû ra thì trong ñaùm haøng nghìn chuoàng, haøng nghìn chim noù vaãn nhaän ñuùng chuoàng mình, nhaän ñuùng chim caëp cuûa mình. Ñoái vôùi ngöôøi nuoâi thì quen roài noù seõ hình thaønh phaûn xaï coù ñieàu kieän vôùi ngöôøi aáy vaø nhôù ngöôøi aáy raát laâu.

8. Chim boá vaø chim meï coù söï ñoàng taâm hieäp löïc raát cao: töø vieäc xaây toå aáp tröùng, môùm con, chim boá meï ñeàu theå hieän tính hôïp ñoàng raát cao.

Ví nhö chim nuoâi leû khi caëp ñoâi xong ñeán khi meï ñeû tröùng thì chim boá khaån tröông tìm coû raùc veà ñeå chim meï xaây toå, khi ñeû tröùng xong thì chim boá chim meï thay nhau aáp tröùng, ñaây cuõng laø ñaëc ñieåm khaùc bieät vôùi caùc loaøi khaùc. Khi chim vöøa nôû chöa theå ñi laïi töï kieám moài ñöôïc thì chim boá ñi kieám moài veà ñeå chim meï aên roài tieát ra moät dung dòch traéng nhö söõa ñeå môùm chim con. Cho tôùi hieän taïi thì vieäc nuoâi chim boà caâu chuû yeáu vaãn toân troïng taäp quaùn töï nhieân cuûa noù.

9. Tính caûnh giaùc cao: khi thaáy toå bò meøo, chuoät quaáy nhieãu thì chim boà caâu khoâng muoán veà toå cuõ, chuoàng cuõ nöõa, thaø nguû ñeâm beân ngoaøi. Ñeâm khoâng yeân tónh chim boà caâu cuõng deã sôï haõi boû di.

10. Tính thích öùng cao: duø ôû nôi haøn ñôùi reùt 53

https://thuviensach.vn

möôùt hay vuøng nhieät ñôùi noùng nöïc chim boà caâu cuõng ñeàu soáng ñöôïc. Hoaëc nhöõng nôi khí haäu khoâng thuaän chim boà caâu cuõng vaãn thích nghi ñöôïc vì khaû naêng töï ñeà khaùng cuûa noù töông ñoái toát.

II. ÑAËC TRÖNG VAØ TAÙC DUÏNG

Loaøi boà caâu K (Kind) vaø boà caâu hoaøng (vua) ñöôïc lai taïo thaønh coâng ôû Myõ naêm 1980 töø moät gioáng chim boà caâu ñòa phöông vaø hai loaïi chim hieän taïi ñöôïc nuoâi nhieàu nhaát, roäng raõi nhaát.

Boà caâu “vua” naøy thaáp beùo, öùc nôû, vai roäng, ñuoâi ngaén veånh leân, ñaàu baèng, chaân boùng, loâng vuõ daøy, hình daùng ñeïp maét. Töø 5 - 6 thaùng tuoåi thì coi laø tröôûng thaønh, con troáng naëng töø 800 -

1.100g, con maùi töø 700 - 800g. Moãi naêm coù theå

cho töø 6 - 9 caëp boà caâu söõa. Boà caâu söõa 4 tuaàn tuoåi coù theå naëng 600 - 800g, hieän nay loaøi boà caâu naøy chuû yeáu chæ coøn maøu traéng. Moãi naêm moãi caëp troáng maùi tieâu thuï 41,2kg thöùc aên, moãi con boà caâu söõa tieâu thuï 0,879kg thöùc aên (thôøi gian 25

ngaøy), tuoåi thoï trung bình cuûa loaïi boà caâu naøy laø 5 - 7 naêm.

Moät con chim boà caâu K coù khoái löôïng gaáp 4 laàn chim boà caâu noäi. Giaù moãi ñoâi chim ta luùc 4 tuaàn tuoåi coù khoái löôïng khoaûng 0,5kg chæ thu ñöôïc baèng moät nöûa so vôùi chim caâu K.

Ñieàu ñaùng quan taâm hôn laø: Nuoâi chim boà caâu khoâng phaûi tieâm phoøng baát kyø moät dòch beänh gì.

Nhö vaäy ruûi ro lôùn nhaát ñaõ ñöôïc loaïi tröø.

54

https://thuviensach.vn

KYÕ thuaÄt NuOÂi LôÏN RÖøNG

Giaøu LEÂN NhaNh ChOÙNG

I. CUNG CAÁP NÖÔÙC TRONG CHAÊN NUOÂI LÔÏN RÖØNG

Lôïn röøng khoâng chòu ñöôïc noùng neân tieâu thuï nöôùc raát nhieàu baèng nhieàu hình thöùc nhö uoáng, ñaàm mình, taém,... Hôn nöõa, nöôùc coù vai troø raát quan troïng trong vieäc ñieàu hoaø thaân nhieät, trao ñoåi chaát, xuùc tieán moïi phaûn öùng hoaù hoïc trong cô theå, vaän chuyeån chaát dinh döôõng, chaát caën baõ vaø saûn xuaát söõa. Do vaäy, cung caáp nöôùc trong chaên nuoâi lôïn röøng raát quan troïng.

Löôïng nöôùc trung bình cho lôïn röøng uoáng moãi ngaøy baèng khoaûng 7 - 12% khoái löôïng hoaëc töø 2,5

- 5 lít nöôùc cho 1kg thöùc aên khoâ, tuøy theo thôøi tieát.

Löôïng nöôùc tieâu thuï cao nhaát trong ngaøy ñoái vôùi lôïn con laø 3 lít, lôïn choai laø 5 lít, lôïn ñöïc, lôïn naùi sinh saûn laø 9 - 15 lít.

Ngoaøi ra, chuû trang traïi coøn phaûi tính nöôùc thay theá trong caùc hoà, vuõng, ao cho lôïn ñaàm mình vaø taém.

Nöôùc uoáng cho lôïn röøng phaûi saïch, maùt. Coù theå duøng caùc thieát bò nuùm uoáng hoaëc beå, maùng uoáng rieâng bieät trong chuoàng hoaëc nôi coá ñònh trong trang traïi.

55

https://thuviensach.vn

II. KYÕ THUAÄT CHAÊM SOÙC LÔÏN RÖØNG SÔ SINH

Lôïn röøng caùi coù taäp tính trong vieäc ñeû vaø nuoâi con raát kheùo, nhöng khi ñaõ chaên nuoâi lôïn röøng thì ngöôøi chaên nuoâi cuõng caàn phaûi can thieäp khi caàn thieát, taùch lôïn saép ñeû vaøo chuoàng naùi ñeû, theo doõi vaø chaêm soùc lôïn naùi cuøng ñaøn con cuûa noù ñeå giaûm thieåu nhöõng toån thaát trong coâng vieäc phaùt trieån ñaøn cuûa trang traïi.

Lôïn röøng caùi duø ñöôïc nuoâi thuaàn döôõng cuõng chæ ñeû 6 - 8 con moãi löùa. Ngöôøi chaên nuoâi khoâng caàn ñôõ ñeû, caét daây roán cho lôïn con vì nhöõng coâng vieäc naøy lôïn meï laøm raát kheùo. Hôn nöõa, can thieäp saâu deã laøm lôïn röøng meï hoaûng hoát nín ñeû hoaëc trôû neân hung döõ, caén cheát baày con.

Sau khi sinh 30 - 60 phuùt, lôïn con coù theå ñöùng daäy ngay vaø moãi con tìm cho mình moät baàu vuù meï nhaát ñònh. Sau nöûa thaùng chuùng ñaõ coù theå

theo meï ñi ra ngoaøi taäp kieám aên. Töø 1,5 - 2 thaùng tuoåi, lôïn con cöùng caùp vaø aên ñöôïc thöùc aên thöôøng ngaøy nhö caùm, cuû,... do con ngöôøi cung caáp. Luùc naøy coù theå cai söõa vaø taùch ñaøn ñeå nhaäp lôïn meï vaøo ñaøn naùi, nhaäp con vaøo ñaøn sau cai söõa.

Ñeå chaêm soùc toát cho lôïn naùi vaø ñaøn con sô sinh, ngöôøi chaên nuoâi caàn chuù yù caùc vaán ñeà sau: 1. Nhieät ñoä

Chuoàng lôïn khoâng ñöôïc ñeå gioù luøa vaø aåm öôùt.

Phaûi baûo ñaûm giöõ cho lôïn con thöôøng xuyeân aám aùp, nhaát laø trong tuaàn ñaàu sau khi sinh vì cuõng nhö lôïn nhaø, lôïn con deã nhieãm caùc beänh vieâm 56

https://thuviensach.vn

phoåi, æa chaûy do chöa quen vôùi nhieät ñoä beân ngoaøi (luoân thaáp hôn nhieät ñoä trong daï con cuûa lôïn meï).

Sau moät tuaàn giöõ nhieät ñoä oå uû cuûa lôïn con khoaûng 30 - 350C thì coù theå haï nhieät ñoä xuoáng gaàn vôùi bình thöôøng, töùc khoaûng 22 - 250C. Sau khoaûng nöûa thaùng thì ñeå lôïn con töï do theo meï, soáng ôû nhieät ñoä moâi tröôøng.

2. baám raêng nanh

Tuy raêng nanh chæ phaùt trieån ôû lôïn ñöïc nhöng lôïn con naøo cuõng coù raêng nanh, coù theå laøm lôïn meï ñau vaø xaây saùt, nhieãm truøng baàu vuù khi cho con buù. Vieäc baám raêng nanh laø vieäc khoâng baét buoäc vì lôïn röøng thöôøng ñöôïc khai thaùc thòt töø giai ñoaïn 6 thaùng tuoåi, khi ñoù raêng nanh cuõng chöa phaùt trieån (trong töï nhieân, raêng nanh sau 1

naêm môùi moïc daøi, nhanh vaø saéc). Tuy nhieân, ñeå

baûo veä lôïn meï, baûo ñaûm tính thích nghi chuoàng traïi vaø thöùc aên trong ñieàu kieän nuoâi trang traïi thì vaãn neân baám raêng nanh cho lôïn röøng con.

Lôïn con coù 8 raêng nanh ôû hai beân meùp vaø ôû caû hai haøm. Duøng kìm caét daây ñieän hay baám moùng tay (ñeàu ñaõ saùt truøng) baám nhieàu nhaát ñeán moät nöûa chieàu daøi raêng nanh. Khoâng ñöôïc nhoå

raêng nanh hay caét quaù saâu laøm chaûy maùu thì coù haïi cho söùc khoeû cuûa lôïn vì lôïn con ñau khoâng buù meï ñöôïc, ñoùi vaø yeáu ôùt.

3. baûo ñaûm lôïn con buù söõa ñaàu

Chuù yù theo doõi ñeå baûo ñaûm caû ñaøn lôïn con 57

https://thuviensach.vn

buù ñöôïc ñuû söõa ñaàu vì söõa ñaàu raát toát, ñaäm ñaëc, nhieàu protein vaø ñaëc bieät coù loaïi protein Gamma (moät loaïi khaùng theå) baûo ñaûm cho lôïn con ñuû söùc ñeà khaùng trong nhöõng ngaøy ñaàu ñôøi. Söõa ñaàu chæ ñöôïc saûn xuaát trong 24 giôø ñaàu tieân vaø lôïn con cuõng haáp thuï toát nhaát söõa ñaàu trong voøng 24 giôø sau khi ñöôïc sinh ra. Coù theå coù nhöõng con yeáu, khoâng ñöùng vöõng ñeå ñi tìm vuù meï thì ngöôøi nuoâi phaûi can thieäp, beá nheï nhaøng lôïn con ñaët vaøo baàu vuù coøn troáng ñeå lôïn con naøy ñöôïc buù söõa ñaàu.

Lôïn röøng cuõng gioáng lôïn nhaø laø khoâng tích tröõ söõa trong baàu vuù maø chæ tieát söõa khi coù kích thích cuûa lôïn con taùc ñoäng leân ñaàu vuù. Thôøi gian tieát söõa cuûa lôïn meï raát ngaén (25 - 30 giaây) neân lôïn con thöôøng phaûi buù töø 15 - 20 laàn/ngaøy. Cuõng vì ñaëc ñieåm sinh lyù naøy maø ngöôøi chaên nuoâi phaûi heát söùc chuù yù giöõ yeân tónh nôi nuoâi meï con lôïn röøng vì neáu coù tieáng ñoäng, oàn aøo lôùn seõ gaây phaûn xaï ngöng tieát söõa cuûa lôïn meï, lôïn meï noùng giaän, xuaát hieän phaûn öùng baûo veä con seõ raát khoâng toát cho söùc khoeû cuûa lôïn meï vaø lôïn con.

4. thöùc aên

Lôïn röøng sô sinh caàn ñöôïc töï do buù söõa meï cho ñeán 45 - 50 ngaøy tuoåi. Sau thôøi gian naøy neân tieán haønh cai söõa. Tröôùc ngaøy ñònh cai söõa, cho lôïn con aên theâm thöùc aên ngoaøi, coù theå duøng thöùc aên coâng nghieäp loaïi thöôøng duøng nuoâi lôïn nhaø sô sinh cho lôïn röøng aên.

58

https://thuviensach.vn

Caàn tieán haønh cho lôïn röøng con quen vôùi aên thöùc aên ngoaøi baèng caùch cho aên ngay töø khi lôïn röøng con môùi ñöôïc 15 ngaøy tuoåi ñeå tieän cho vieäc cai söõa vaø boå sung dinh döôõng cho lôïn con vì söõa lôïn meï chæ doài daøo vaø ñaït chaát löôïng toát trong 3 -

4 tuaàn ñaàu. Ñeå lôïn con taäp laøm quen vôùi thöùc aên daëm thì cho theâm löôïng thöùc aên vieân cuûa lôïn ñeû vaøo maùng cho lôïn röøng meï aên, lôïn meï seõ aên vaø khi ñoù khuyeán khích lôïn con ra lieám maùng aên sau khi con meï aên xong. Hoaëc naáu chín caùc loaïi boät nguõ coác, boät caùc loaïi ñaäu, boå sung söõa khoâ, boät caù, boät xöông... roài queät vaøo moõm cho lôïn con lieám laùp hoaëc cho thöùc aên vaøo maùng rieâng ñeå trong khoang chuoàng lôïn con ñeå lôïn meï khoûi aên. Ngaøy cho lôïn con aên 3 - 4 laàn, moãi laàn khoaûng 0,1kg/con. Sau khi lôïn con aên xong phaûi röûa saïch maùng, phôi khoâ ñeå traùnh aåm öôùt leân men thöùc aên gaây roái loaïn tieâu hoaù sinh beänh æa chaûy hoaëc phaân traéng lôïn con.

Ñeå cung caáp theâm saét nhaèm choáng thieáu maùu cho lôïn con neân tieâm 1ml Dextran Fe vaøo cô baép ôû coå hoaëc ôû moâng lôïn con khi ñöôïc 2 - 3 ngaøy tuoåi. Neáu duøng thuoác noäi thì tieâm 2 laàn vaøo 2 thôøi ñieåm 3 vaø 13 ngaøy tuoåi. Trong tröôøng hôïp khoâng coù thuoác thì coù theå caûi thieän baèng caùch duøng than hoaït tính (than cuûi) taùn thaønh boät troän vôùi ñaát seùt ñoû, boät gaïch ñoû nung leân naën thaønh vieân ñaët raûi raùc trong chuoàng cho lôïn con lieám laùp. Ñoàng thôøi phaûi chuù yù cho lôïn meï aên nhieàu thöùc aên chöùa saét nhö bí ngoâ, rau xanh töôi...

59

https://thuviensach.vn

Thöùc aên boå sung cho lôïn con taäp aên coù theå

duøng loaïi thöùc aên vieân cho lôïn con aên theâm nhö lôïn nhaø hoaëc coù theå rang ñaäu töông, ñaäu xanh, ngoâ, gaïo, nghieàn thaønh boät roài troän caùc boät laïi cho vaøo maùng rieâng cho lôïn con lieám laùp, taäp aên.

Neáu coù ñieàu kieän thì troän theâm söõa boät, boät caù, boät maùu, ñöôøng cho lôïn con laøm taêng tính ham aên vaø mau lôùn.

Cho lôïn con aên thöùc aên theâm nhö treân vôùi möùc 80 - 100g/con/ngaøy. Coù theå cho aên 3 - 4 böõa/ngaøy.

Khi cho lôïn con aên neân doàn kheùo lôïn vaøo choã chuoàng ñaët thöùc aên coù loái vaøo heïp, thaáp (chæ lôïn con chui vöøa). Song nôi cho aên theâm ñoù phaûi trong cuøng oâ chuoàng vôùi meï ñeå lôïn con vöøa aên vöøa nhìn thaáy meï môùi yeân taâm aên nhieàu.

5. tieâm phoøng

Lôïn röøng con coù söùc ñeà khaùng cao, nhanh nheïn, khaù khoeû maïnh, ít maéc beänh. Tuy nhieân, trong chaên nuoâi thì phaûi traùnh moïi nguy cô ruûi ro coù theå neân vaãn caàn thöïc hieän tieâm phoøng caùc beänh truyeàn nhieãm cô baûn.

Tieâm phoøng vaécxin thöông haøn vaøo 21 ngaøy tuoåi, vaécxin lôû moàm long moùng vaøo 30 - 45 ngaøy tuoåi, vaécxin dòch taû vaøo 40 - 45 ngaøy tuoåi, vaécxin tuï huyeát truøng vaø vaécxin ñoùng daáu (tuï daáu) vaøo 50 - 60 ngaøy tuoåi theo quy ñònh cuûa thuù y.

* Chuù yù: Lôïn röøng meï khi sinh con raát giöõ con, giaáu con neân khoù tieáp caän. Vì vaäy, ngay töø khi chaêm soùc lôïn meï mang thai ñaõ phaûi ñeå yù caùch 60

https://thuviensach.vn

laøm quen, thaân thieän ñeå coù theå chaêm soùc meï con lôïn röøng ñöôïc nhö yù muoán. Ngöôøi chaêm soùc lôïn con phaûi laø ngöôøi ñaõ raát quen thuoäc, thaân thieát vôùi lôïn meï. Neáu ñeå ngöôøi laï sôø vaøo lôïn con, coù theå lôïn con ñoù seõ bò lôïn meï caén cheát do ngöûi thaáy muøi laï.

III. KYÕ THUAÄT CHAÊM SOÙC LÔÏN RÖØNG HAÄU BÒ

Lôïn röøng haäu bò ñöôïc tính töø sau cai söõa, töùc khoaûng ñöôïc 50 - 60 ngaøy tuoåi. Nhöõng lôïn caùi sinh tröôûng, phaùt trieån toát, khoeû maïnh, söû duïng thöùc aên toát ñöôïc choïn laøm lôïn caùi haäu bò.

Khoái löôïng trung bình cuûa lôïn haäu bò khi ñoù chæ khoaûng 4 - 6kg/con.

Moãi ngaøy cho aên 3 böõa, 2 böõa chính saùng, chieàu vaø 1 böõa phuï vaøo buoåi tröa.

Böõa chính cho aên ngoaøi thöùc aên xanh thì coøn coù 0,5kg thöùc aên tinh nhö caùm gaïo, boät ngoâ, boät ñaäu töông, thöùc aên cuû quaû...

Böõa tröa chæ caàn cho aên caùc thöùc aên xanh nhöng khaù nhieàu nhö caùc loaïi rau, coû töôi, thaân chuoái thaùi moûng, beøo luïc bình...

Maät ñoä nuoâi lôïn haäu bò trung bình laø 4 - 5

con/16 - 20m2 hoaëc nuoâi thaønh baày 20 - 30 con, cho ñi laïi töï do trong trang traïi coù caây boùng maùt vaø nhöõng leàu coù maùi che möa, naéng.

Chuù yù choïn loïc vaø loaïi thaûi lôïn haäu bò khoâng ñuû tieâu chuaån gioáng ñeå traùnh nuoâi quaù chaät heïp vaø khoâng töông ñöông taàm voùc seõ gaây xoâ xaùt 61

https://thuviensach.vn

trong ñaøn, aûnh höôûng xaáu ñeán toác ñoä sinh tröôûng, phaùt trieån cuûa lôïn.

IV. KYÕ THUAÄT CHAÊM SOÙC LÔÏN RÖØNG

ÑÖÏC GIOÁNG

Hieän nay, lôïn ñöïc gioáng khaù hieám, nhieàu nôi coøn thaû lôïn röøng caùi hoaëc lôïn caùi ñòa phöông vaøo röøng töï phoái vôùi lôïn röøng ñöïc roài trôû veà traïi sinh con. Phöông phaùp naøy coù tyû leä thuï thai baáp beânh, khoâng chuû ñoäng, khoù theo doõi, chaêm soùc vaø chæ phuø hôïp vôùi vuøng giaùp röøng. Vì vaäy, vieäc löïa choïn ñöïc gioáng ôû caùc trang traïi neân raát caån thaän vaø khi choïn loïc ñöôïc ñöïc gioáng caàn chaêm soùc chuùng heát söùc caån thaän ñeå baûo ñaûm chaát löôïng ñaøn theá heä sau vaø lôïi nhuaän töø vieäc baùn gioáng toát.

Lôïn röøng gioáng phaûi ñöôïc nuoâi trong chuoàng roäng raõi, thoaùng maùt, khoâng bò gioù luøa, möa taït, khoâng bò trôn tröôït hay quaù nhaùm, goà gheà deã laøm hoûng moùng, ngaõ queø chaân lôïn röøng vaø nhaát thieát phaûi coù saân chôi roäng (saân coû hoaëc saân caùt) ñeå

lôïn vaän ñoäng. Khoâng nuoâi chung nhieàu lôïn ñöïc trong cuøng moät oâ ñeå traùnh chuùng taán coâng nhau.

Chuoàng lôïn ñöïc phaûi gaàn khu lôïn caùi tô chôø phoái hoaëc lôïn naùi söõa (ñaõ ñeû vaø ñang nuoâi con) chôø phoái ñeå muøi ñöïc kích thích lôïn caùi ñoäng duïc vaø muøi lôïn caùi ñoäng duïc kích thích tính haêng cuûa lôïn röøng ñöïc.

Thöùc aên cho lôïn röøng ñöïc bao goàm nhieàu thöùc aên xanh vaø 0,5kg thöùc aên tinh/con/ngaøy.

62

https://thuviensach.vn

Taém maùt hoaëc cho loäi nöôùc thöôøng xuyeân ñeå

laøm maùt cô theå, baûo ñaûm söï sinh saûn tinh truøng ñöôïc thuaän lôïi.

Lôïn röøng ñöïc gioáng coù theå cho phoái ôû 10 - 11

thaùng tuoåi, moãi tuaàn phoái 1 lôïn caùi. Lôïn töø 1 - 2

naêm tuoåi coù theå phoái 2 lôïn caùi moãi tuaàn. Töø 2 -

3 naêm tuoåi, lôïn röøng ñöïc coù theå phoái caùch nhaät hoaëc moãi tuaàn phoái vôùi 3 lôïn caùi.

Sau khi phoái caàn boài döôõng lôïn röøng ñöïc nhö cho aên hai quaû tröùng chín hoaëc 100g boät caù toát hoaëc 50g boät söõa khoâng kem.

Chæ neân phoái gioáng cho lôïn caùi vaøo luùc saùng sôùm (6 - 7 giôø) hoaëc luùc chieàu muoän (5 - 7 giôø).

Khoâng cho phoái vaøo luùc tröa naéng noùng vì seõ laøm giaûm tính haêng, khoâng ñuû söùc phuû naùi vaø cuõng khoâng phuø hôïp vôùi taäp tính sinh hoaït cuûa lôïn röøng neân chaát löôïng seõ keùm.

Tröôùc khi cho ñi phoái neân taém röûa saïch seõ cho lôïn ñöïc vaø khoâng cho aên quaù no hoaëc khoâng cho aên.

Ñöïc gioáng söû duïng 4 - 5 naêm thì loaïi thaûi vì ñöïc giaø thöôøng chaäm chaïp, chaát löôïng tinh truøng keùm cho tyû leä ñaït phoái khoâng cao.

V. KYÕ THUAÄT CHAÊM SOÙC LÔÏN RÖØNG MANG

THAI, TRONG VAØ SAU ÑEÛ

Lôïn röøng meï sau khi taùch con, cho aên thöùc aên voã beùo khoâng quaù 1kg/con/ngaøy. Cho aên 2 böõa/

ngaøy, vaøo luùc 7 giôø saùng vaø 3 giôø chieàu, moãi laàn cho aên 0,4 - 0,5kg.

63

https://thuviensach.vn

Coù theå taäp cho lôïn röøng meï uoáng nöôùc voøi nhö lôïn naùi nhaø bình thöôøng. Luùc ñaàu ta cho lôïn meï nhìn thaáy, sau vaøi laàn, lôïn meï seõ quen töï ra voøi khoaù nöôùc töï ñoäng caén ñeå nöôùc chaûy vaø uoáng khi khaùt.

Chaêm soùc lôïn röøng naùi trong giai ñoaïn ñeû: Maëc duø, lôïn röøng ñeû vaø chaêm soùc con raát kheùo nhöng khi phaùt hieän thaáy daáu hieäu saép sinh hoaëc nhôø ghi cheùp caån thaän, bieát lòch ñeû cuûa lôïn caùi thì khi coù daáu hieäu ñeû vaãn caàn chuaån bò oå ñeû vaø caùc duïng cuï caàn thieát khaùc ñeå giuùp lôïn röøng meï ñeû an toaøn, ñôõ lôïn sô sinh coù ñoä soáng soùt cao hôn.

Caùc daáu hieäu cuûa lôïn meï saép sinh:

- Naén baàu vuù lôïn mang thai cuoái kyø thaáy coù söõa, ngöôøi chaêm soùc hieåu raèng lôïn seõ ñeû trong voøng 24 giôø nöõa.

- Lôïn coù bieåu hieän phaù uûi neàn chuoàng, gaëm ñaát, caén coû, tha rôm raùc veà taïo oå ñeû.

- Thaân nhieät taêng, nhòp thôû taêng, hay ñi tieåu, ñi ñaïi tieän (ñi moùt).

- AÂm hoä coù nöôùc nhôøn maøu hoàng vaø coù lôïn côïn nhöõng haït nhö haït ñu ñuû (cöùt su lôïn con baøi tieát ra) thì trong nöûa giôø sau lôïn seõ ñeû.

- Lôïn meï naèm nghieâng moät beân, hôi thôû ñöùt quaõng, eùp buïng, eùp ñuøi quaåy ñuoâi raën ñeû thì chæ trong vaøi phuùt laø seõ ñeû.

Caùc coâng taùc chuaån bò:

Chuoàng phaûi ñöôïc queùt doïn saïch vaø saùt truøng caån thaän töø tröôùc 5 - 7 ngaøy. Chuoàng neàn ñaát 64

https://thuviensach.vn

nhöng loùt rôm khoâ, coû khoâ, bao boá saïch ñeå lôïn con coù theå ñöùng ngay ñöôïc nhö trong töï nhieân.

Maët khaùc, chuoàng ñöôïc loùt caån thaän seõ giuùp cho lôïn con khi naèm buù khoâng bò laïnh buïng, traøy xöôùc cuoáng roán vaø coå chaân tröôùc.

Chaêm soùc lôïn ñeû:

Phaàn lôùn laø lôïn röøng meï töï ñeû, song ngöôøi chaên nuoâi vaãn caàn theo doõi vaø chaêm soùc khi caàn thieát.

Ñeå hoã trôï vaø coù nhöõng bieän phaùp can thieäp kòp thôøi, nhaèm baûo ñaûm an toaøn cho lôïn meï vaø tyû leä soáng soùt cuûa lôïn con cao nhaát. Chæ neân 1 - 2

ngöôøi thöôøng xuyeân chaêm soùc con lôïn ñoù môùi vaøo chuoàng ñôõ ñeû cho lôïn. Khoâng cho ngöôøi laï, thuù laï nhö choù, meøo,... vaøo theo ñeå traùnh laøm lôïn röøng caùi hoaûng sôï hoaëc raát hung döõ deã coù phaûn öùng töï veä ñieân cuoàng, ngöøng ñeû hoaëc ñeû chaäm, deã ñaåy tyû leä töû vong cuûa lôïn con taêng cao.

Thöôøng thì cöù 15 - 20 phuùt lôïn meï ñeû 1

lôïn con. Ñoâi khi cuõng coù tröôøng hôïp, lôïn ñeû lieân tieáp roài ngöng nghæ moät thôøi gian môùi toáng nhau ra ngoaøi.

Neáu ñeû bình thöôøng thì trong voøng 3 - 4 giôø laø lôïn ñeû heát soá con vaø hoaøn taát vieäc toáng nhau thai ra sau cuøng. Neáu naùi coøn cong ñuoâi thì coøn soùt con hoaëc nhau neân ngöôøi chaên nuoâi heát söùc chuù yù ñeå coù bieän phaùp can thieäp. Chæ khi lôïn meï naèm yeân cho con buù, ñuoâi thoõng xuoáng thì khi ñoù vieäc sinh ñeû môùi hoaøn taát.

65

https://thuviensach.vn

Trong khi ñeû, nhieàu con lôïn meï hay ñöùng daäy, ñi uoáng nöôùc, ñi laïi, tieåu tieän roài môùi veà naèm. Trong töï nhieân, ñaây laø caùch lôïn thuùc ñeû vaø taïm nghæ hoài söùc cho laàn raën ñeû tieáp theo. Ngöôøi chaên nuoâi thaáy lôïn meï ñeû ñöôïc moät vaøi con roài nhoåm daäy ñi thì neân hoã trôï cho lôïn meï ñöùng daäy ñi laïi moät voøng, xoa boùp beân vuù ñoái dieän ñeå lôïn ñoåi beân naèm (ví duï muoán lôïn naèm beân traùi thì xoa boùp nheï nhaøng baàu vuù beân phaûi vaø ngöôïc laïi).

Lôïn meï ñeû xong, ngöôøi chaên nuoâi neân cho lôïn meï uoáng nöôùc aám coù pha ít muoái vì sau ñeû lôïn meï seõ raát khaùt nöôùc do maát nhieàu maùu.

Cho lôïn con buù sôùm cuõng kích thích lôïn meï ñeû tieáp nhöõng con coøn trong buïng vì söï thuùc vuù cuûa lôïn con laøm xuaát hieän xung thaàn kinh höôùng taâm veà naõo, naõo thuyø tieát ra hormon Prolactin (coù taùc duïng taïo söõa) vaø hormon Oxytocin (coù taùc duïng xuoáng söõa, thaûi söõa),...Chính Oxytocin khi ñeán thaønh töû cung seõ kích thích co boùp ñaåy caùc baøo thai coøn laïi ra ngoaøi.

VI. KYÕ THUAÄT CHAÊM SOÙC LÔÏN THÒT

Tuyø theo phöông thöùc chaên nuoâi maø ngöôøi chaên nuoâi xaây döïng cheá ñoä aên cho lôïn röøng phuø hôïp.

Neáu lôïn röøng nuoâi trong ñieàu kieän chaên thaû töï nhieân trong röøng, treân ñoàng coû,... thì vieäc boå

sung thöùc aên chæ raát ít. Thöôøng chæ laø 0,5kg caùm gaïo/con, ñaù lieám hoaëc nöôùc muoái loaõng, 1kg rau, cuû, quaû/con.

66

https://thuviensach.vn

Neáu laø nuoâi baùn thaâm canh hoaëc thaâm canh thì cho aên nhö sau: Tính trung bình moãi con lôïn röøng tieâu toán heát 2 - 3kg thöùc aên caùc loaïi/ngaøy.

Lôïn röøng haäu bò tính töø khi ñöôïc 4 thaùng tuoåi, luùc naøy, caàn taåy giun laàn ñaàu cho lôïn röøng. Sau 4 thaùng tieáp thì taåy giun laàn thöù hai. Tröø nhöõng con ñöôïc choïn laøm gioáng thì caùc con coøn laïi ñöôïc nuoâi voã beùo nhö sau:

Chuoàng traïi:

Moãi oâ chuoàng cuûa lôïn thòt laø 2,5 x 3 = 7,5m2.

Moãi oâ chæ nuoâi vôùi maät ñoä 4 con/oâ chuoàng.

Thöùc aên:

Choïn loaïi thöùc aên coù löôïng protein chæ khoaûng 9%. Tröø 2 thaùng ñaàu nhaèm thuùc ñaåy toác ñoä taêng tröôûng vaø phaùt trieån thì cho theâm ñaïm 13%.

Ngoaøi ra laø caùc thöùc aên thoâ cô baûn (rau xanh, coû, phuï phaåm noâng nghieäp), caùm nhuyeãn, gaïo taám vaø caùm thoâ.

Cho aên 2 laàn vaøo luùc 7 giôø saùng vaø 3 giôø chieàu. Chia khaåu phaàn 1kg thöùc aên/con/ngaøy thaønh 2 böõa baèng nhau.

Thôøi gian voã beùo:

Thöôøng sau 2 thaùng voã beùo laø coù theå baùn lôïn laøm thòt thöông phaåm ñöôïc. Neáu tuyeån lôïn röøng caùi laøm lôïn gioáng thì nhoát rieâng vaø cho aên theo cheá ñoä lôïn röøng ñeû.

Nhö vaäy, trung bình nuoâi lôïn thòt töø khi sô sinh ñeán khi baùn ñöôïc laø maát 8 thaùng. Rieâng ñoái vôùi lôïn röøng maët daøi thì thôøi gian naøy thöôøng keùo daøi ñeán 1 naêm.

67

https://thuviensach.vn

NuOÂi NhÍM - NGhEÀ MôÙi thu NhiEÀu LôÏi NhuaÄN

Ñeå nuoâi nhím laáy thòt, caàn aùp duïng nhöõng ñieàu caàn quan taâm nhöõng vaán ñeà nhö sau: Tröôùc heát chuùng ta caàn bieát khaû naêng cho thòt cuûa nhím ñeå töø ñoù aùp duïng nhöõng kyõ thuaät taêng naêng suaát cho thòt ñoái vôùi nhím nuoâi laáy thòt.

I. KHAÛ NAÊNG CHO THÒT CUÛA NHÍM

Ñaõ khaûo saùt 2 nhím, keát quaû nhö sau: Nhím 1

Nhím 2

Khoái löôïng caùc boä phaän

Giaù trò Tæ leä Giaù trò Tæ leä

(kg)

(%)

(kg)

(%)

Con vaät luùc soáng

9,0

16,0

Tieát

0,8

Thòt xeû (so vôùi soáng (1))

6,2

68,9

10,0

62,5

Thòt loïc

5,5

2 Ñuøi tröôùc (so vôùi thòt xeû) (3)

1,25

20,2

2,0

20

2 Ñuøi sau (so vôùi thòt xeû) (3)

1,24

20,0

2,2

22

Tæ leä thòt xeû so vôùi khoái löôïng soáng chieám töø 62 - 69%. Tæ leä thòt ñuøi so vôùi thòt xeû laø 20%.

Thòt nhím haàu nhö raát ít môõ. Ñieàu naøy cuõng khaù ñuùng vôùi nhaän xeùt chung cuûa ngöôøi nuoâi nhím. Tuy nhieân, qua caùc quaùn aên taïi thò xaõ Sôn La, 68

https://thuviensach.vn

ngöôøi ta cho bieát moät soá tröôøng hôïp moå ra nhím coù môõ do ñöôïc voã beùo quaù möùc vaø nhím giaø.

II. CAÙC LOAÏI THÖÙC AÊN CHO NHÍM

1. taïi traïi thuù ba Vì

Nhím tieâu thuï thöùc aên khaù ña daïng. Thí nghieäm cho thaáy:

AÊn nhieàu (>80%): Bí ñoû, chuoái taây quaû, cuû dong rieàng, ñaäu töông, ñu ñuû quaû, khoai lang cuû, khoai taây, laïc cuû, mía caây, ngoâ haït, saén cuû töôi, saén daây cuû, su haøo cuû, caây chuoái, caây ngoâ, quaû sung, quaû vaû, khoai soï, taùo quaû, quaû roi, quaû oåi, xöông ñoäng vaät, saén laùt khoâ, caùm gaïo.

AÊn khaù (60 - 80%): Coû voi, ghi neâ, du zi, rau muoáng, daây khoai lang

Caùc loaïi thöùc aên daïng boät laø thöù maø nhím khoâng thích söû duïng trong böõa aên cuûa mình. Neáu khi ta cho cuøng moät luùc hai loaïi thöùc aên daïng cuû quaû vaø daïng boät vaøo thì bao giôø nhím cuõng aên loaïi thöùc aên cuû quaû tröôùc.

2. taïi trung taâm Khoa hoïc vaø saûn xuaát laâm nghieäp vuøng taây baéc

Taïi ñaây cho aên caùc loaïi thöùc aên laø ngoâ, saén, su su, bí ñoû, khoai lang... thaäm chí caû laïc vaø ñoã töông cho nhím nuoâi môùi sinh.

3. taïi traïi nhím tuaân hoaø

Ñaây laø moät traïi nhím maø chuû nhaân ñaõ duøng 69

https://thuviensach.vn

khaù nhieàu loaïi thöùc aên cho nhím: Bí ñoû, khoai lang, saén, voû mít, chuoái xanh, su haøo, baép caûi, xöông boø -

lôïn khoâ, thöùc aên coâng nghieäp, boät khoaùng, voû döøa, oåi xanh.

III. KHAÅU PHAÀN AÊN VAØ GIAÙ TRÒ DINH DÖÔÕNG

1. Khaåu phaàn aên phaân theo khoái löôïng cô theå taïi traïi thuù ba Vì

STT

Khoái löôïng

Ngoâ haït

Saén cuû töôi

(kg/con/ngaøy)

(kg/con/ngaøy)

(kg/con/ngaøy)

1

>2 ñeán <4

0,220

0,156

2

>4 ñeán <6

2,246

0,184

3

>6 ñeán <8

0,308

0,199

4

>8

0,327

0,202

Trung bình

0,284

0,191

Khaåu phaàn aên naøy coù giaù trò dinh döôõng nhö sau:

Thaønh phaàn hoaù hoïc (%)

Nhoùm

khoái

Vaät

Daãn

löôïng chaát Protein Lipid Xô xuaát Khoaùng (kg)

khoâ

thoâ

thoâ

thoâ khoâng T.soá

Canxi Photpho

ñaïm

2 - 4 186,5 17,9

4,79 3,50 157,4 2,91

0,20

0,13

4 - 6 212,8 20,9

5,55 3,92 179,1 3,34

0,22

0,15

6 - 8 239,5 22,9

6,12 4,52 202,3 3,73

0,25

0,17

>8

246,5 23,2

6,25 4,68 208,4 3,83

0,26

0,18

T,bình 227,7 21,9

5,85 5,85 192,1 3,55

0,24

0,16

70

https://thuviensach.vn

2. taïi trung taâm Khoa hoïc vaø saûn xuaát laâm nghieäp vuøng taây baéc

Khaåu phaàn

1

2

3

4

5

6

Nhím Nhím Nhím

Nhím

Loaïi

con cai söõa tröôûng Nhím

Nhím

cho

thöùc aên

taùch - tröôûng thaønh

chöûa

chöûa con buù

meï

thaønh

(2006)

(2006)

(2006)

(2004)

(2006)

Ngoâ haït khoâ*

0,2

0,3

0,1

0,1

0,5

Saén töôi

0,7

0,5

0,5

0,3

0,5

0,7

Bí ñoû

0,2

0,3

Cuû quaû

Khoai lang

0,5

Rau xanh

0,4

0,3

0,3

0,2

0,5

Côm nguoäi

0,1

*: Cho aên ôû daïng ngaâm nöôùc

Baûng treân cho ta thaáy 6 khaåu phaàn aên khaùc nhau ñöôïc aùp duïng tuyø theo muøa vuï, ñoái töôïng.

Trong moät soá tröôøng hôïp trong khaåu phaàn cho nhím mang thai vaø cho buù coøn coù laïc haït, ñaäu töông trong 2 - 3 ngaøy.

Coù ñieàu thuù vò laø hieän taïi, tröø nhím coù thai vaø cho con buù, thì nhím cai söõa ñeán tröôûng thaønh ñeàu cho aên moät khaåu phaàn ñoàng nhaát (khaåu phaàn 3).

Caùn boä kyõ thuaät ôû ñaây cho raèng nhím beù aên khoeû hôn nhím lôùn vaø nhím lôùn (sinh saûn) khoâng neân cho aên quaù nhieàu bôûi neáu beùo thì sinh saûn keùm.

3. taïi traïi nhím tuaân hoaø

Khaåu phaàn ñieån hình cho ñaøn nhím taïi traïi nhím Tuaân Hoaø (Cuû Chi) (naêm 2005):

71

https://thuviensach.vn

Khoái löôïng Cuû khoai lang Rau muoáng Tuoåi (thaùng) cô theå (kg)

töôi (kg)

töôi (kg)

Nhoùm 1

8 - 10

11,5

0,450

0,125

Nhoùm 2

11 - 13

11,8

0,650

0,125

Nhoùm 3

14 trôû leân

15,6

0,800

0,200

Thaønh phaàn hoaù hoïc vaø dinh döôõng cuûa khaåu phaàn naøy ñöôïc öôùc tính nhö sau:

Tuoåi (thaùng)

8 - 10

11 - 13

>14 - 20

Khoái löôïng cô theå (kg)

11,5

11,8

15,6

Vaät chaát khoâ (%)

132,625

185,625

233,400

Protein thoâ (%)

6,750

8,750

11,600

Lipid thoâ (%)

2,875

3,875

5,000

Xô thoâ (%)

4,125

5,125

7,000

DXKÑ (%)

11,430

16,210

20,200

Khoaùng T,soá (%)

4,580

5,780

7,800

Canxi (%)

0,270

0,330

0,460

Phot pho (%)

0,280

0,360

0,480

Nhìn chung caùc khaåu phaàn khaù ña daïng, coù nôi cho aên caùc loaïi thöùc aên coù chaát löôïng cao nhö ngoâ haït, laïc cuû... (nhö Trung taâm Khoa hoïc vaø saûn xuaát laâm nghieäp vuøng Taây Baéc, Traïi thuù Ba Vì). Ngoaøi ra, khaåu phaàn cho aên khaù töï do khoâng tính ñeán nhu caàu sinh tröôûng, duy trì, nuoâi con...

cuûa töøng loaïi nhím.

Veà giaù trò dinh döôõng vaø thaønh phaàn hoaù hoïc cuûa thöùc aên ta thaáy möùc ñoä dinh döôõng töông ñöông nhau giöõa caùc loaïi nhím nuoâi ôû caû ba traïi.

Nhö vaäy thöùc aên nuoâi nhím raát ña daïng vaø phong phuù, ñaâu ñaâu cuõng coù, reû tieàn, deã kieám.

72

https://thuviensach.vn

Vaán ñeà coøn laïi laø söû duïng sao cho hieäu quaû veà maët kinh teá vaø hieäu suaát söû duïng thöùc aên toát nhaát ñeå chi phí cho 1kg thöùc aên ít nhaát nhaèm haï giaù thaønh 1kg hôi taêng leân.

Xöông traâu, boø... sau khi ñaõ naáu chín Caùc loaïi thöùc aên cuûa nhím

vaø phôi khoâ cuõng laø nguoàn boå sung

khoaùng, ñaïm vaø “vaät maøi raêng”

raát toát cho nhím

IV. KYÕ THUAÄT NUOÂI NHÍM LAÁY THÒT

1. hình thöùc nuoâi nhoát

Phaân loaïi theo “daïng kín vaø môû”

“Daïng kín”: Moät soá cô sôû chaên nuoâi coù quan ñieåm raèng, nhím laø ñoäng vaät hoang daõ neân chuoàng traïi thöôøng kín böng (nhö chuoàng nhím cuûa gia ñình oâng Löôøng An, Sôn La), thaäm chí coøn taïo ra

“hang” kín nhö Traïi thuù Ba Vì tröôùc ñaây.

“Daïng môû”: Traïi nhím Tuaân Hoaø (Cuû Chi), Traïi nhím oâng Mai Vaên Y (Ñaék Laék) vaø Traïi thuù Ba Vì, Traïi nhím oâng Nguyeãn Gia Toân (Hoaø Bình). Taïi ñaây chuoàng nuoâi laø caùc oâ neàn ximaêng, coù löôùi saét bao quanh, roäng 1,5m2 vaø cao 1,5m. Coù nôi töôøng xaây thaáp khoaûng 0,8m vaø coù taám löôùi saét phuû treân ñeå nhím khoâng chaïy ra.

73

https://thuviensach.vn

Phaân loaïi theo nuoâi caù theå - caëp/nuoâi ñaøn: Nuoâi caù theå: Con caùi ñöôïc nhoát theo töøng oâ vaø chæ khi naøo ñeán kyø phoái gioáng môùi cho ñöïc vaøo (Traïi nhím oâng Tuaân Hoaø). Thôøi gian nhoát ñöïc dao ñoäng töø 20 ngaøy (Traïi nhím oâng Tuaân) tôùi 2 thaùng (Trung taâm Khoa hoïc vaø saûn xuaát laâm nghieäp vuøng Taây Baéc).

Nuoâi caëp ñöïc/caùi: Taïi traïi nhím Ba Vì nuoâi theo hình thöùc gheùp ñoâi maõi maõi nhö theå vôï choàng. Khi con sinh ra sau 2 thaùng thì taùch ra nuoâi theo ñaøn hoaëc gheùp.

Nuoâi nhoùm: Nhö traïi nhím oâng Mai Vaên Y ôû Ñaék Noâng.

2. Kyõ thuaät cho aên vaø uoáng

Cho aên vaøo ban ngaøy vaø ña daïng caùc loaïi thöùc aên cuû quaû, rau xanh, haït nguõ coác, uoáng nöôùc töï do. Cho nhím aên ñöôïc caøng nhieàu caøng toát ñeå

nhím choùng lôùn vaø xuaát chuoàng.

74

https://thuviensach.vn

Chöông III

NhÖÕNG bÍ QuYEát ÑEÅ LaøM Giaøu

tÖø ChaÊN NuOÂi

Laøm giaøu coù nhieàu caùch, baèng nhieàu ngheà.

Nhöng cho duø caùch naøo, ngheà gì thì ñeàu phaûi tuaân theo quy luaät cuûa thöông tröôøng, cuûa caàu vaø cung, coi khaùch haøng laø “thöôïng ñeá”. Ngaøy xöa cha oâng ta coù caâu “Nhaát ngheä tinh nhaát thaân vinh”, nhöng vôùi cô cheá thò tröôøng hieän nay phaûi

“Baùch ngheä tinh nhaát thaân vinh”. Coù nghóa laø laøm baát cöù vieäc gì “haùi ra tieàn” moät caùch chaân chính vaø baèng moà hoâi, nöôùc maét vaø trí tueä, chuùng ta ñeàu phaûi laøm. Caùc cuï ngaøy xöa cuõng nhaän thöùc

“Phi thöông baát phuù”. Nhöng vôùi thöông tröôøng ngaøy nay, khoâng phaûi “traêm ngöôøi baùn, vaïn ngöôøi mua” nhö ngaøy xöa, maø ngöôïc laïi “vaïn ngöôøi baùn, chæ coù traêm ngöôøi mua”. Vôùi ngheà chaên nuoâi thì laïi coù haøng trieäu noâng daân laøm ngheà chaên nuoâi, nhöng bieát chaên nuoâi ñeå coù lôøi vaø laøm giaøu thì khoâng phaûi “deã nhö uoáng nöôùc”.

Tröôùc khi ñi vaøo nhöõng bí quyeát hay coù theå

coøn goïi laø thuû thuaät laøm giaøu töø ngheà chaên nuoâi, vôùi söï hieåu bieát cuûa mình, toâi trình baøy nhöõng tri thöùc, nhöõng quy luaät muoán laøm giaøu, chuùng ta 75

https://thuviensach.vn

phaûi laøm gì ñeå laøm giaøu? Ñaây laø ñieàu khoù, vì moãi ngöôøi coù nhöõng hoaøn caûnh soáng, trình ñoä hieåu bieát, moái quan heä khoâng gioáng nhau. Tuy nhieân, nhöõng gì toâi trình baøy ôû chöông naøy laø quy luaät ñeàu coù theå giuùp ích cho ai muoán laøm giaøu. Song, ñieàu chuû yeáu laø giuùp cho ngöôøi chaên nuoâi muoán thoaùt khoûi caûnh ñoùi ngheøo vaø muoán giaøu leân.

bí quyeát thöù nhaát: Phaûi hiEÅu thÒ tRÖôøNG

Laø ChiEáN tRÖôøNG

Thò tröôøng khoâng phaûi laø vieäc quan taâm cuûa ai ñoù ñi vaøo con ñöôøng doanh nghieäp maø nhieàu ngöôøi cuõng phaûi chuù yù. Theo toâi hieåu noùi thò tröôøng laø chieán tröôøng vì cô cheá thò tröôøng laø coù caïnh tranh, cho duø ta thöôøng noùi caïnh tranh laønh maïnh theo ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa.

Nhöng ñaõ ra thò tröôøng, töùc phaûi caïnh tranh ñeå

toàn taïi, ñeå phaùt trieån. Nhö vaäy coù ngöôøi phaát leân raát nhanh, nhöng coù ngöôøi phaù saûn. Coù nhieàu oâng chuû trang traïi chaên nuoâi naêm nay laø hoaøng kim chieám lónh ñöôïc thò tröôøng vaø haøng cuûa oâng ñaét nhö “toâm töôi”. Ngöôïc laïi, cuõng oâng chuû aáy, naêm khaùc laïi khuynh gia baïi saûn vì coù ngöôøi khaùc caïnh tranh hoaëc vì moät ruûi ro naøo ñoù maø oâng khoâng laøm chuû ñöôïc, chaúng haïn nhö maát thò tröôøng, hay gia suùc bò dòch beänh.

Do ñoù vaán ñeà chieám lónh thò tröôøng ñeå laøm chuû thò tröôøng, roài chi phoái thò tröôøng laø ñieàu kieän baét buoäc trong yù chí vaø haønh ñoäng cuûa baát 76

https://thuviensach.vn

cöù moät ai muoán trôû neân giaøu coù. Coù thò tröôøng seõ coù taát caû. Maát thò tröôøng thì taát caû baèng con soá khoâng, khoâng hôn, khoâng keùm. Muoán coù thò tröôøng thì phaûi caïnh tranh, giaønh giaät “thöôïng ñeá” veà vôùi mình. Muoán ñaït ñöôïc ñieàu mong muoán aáy caàn coù saûn phaåm toát, giaù baùn haï maø ñöôïc ngöôøi mua chaáp nhaän.

Tröôùc khi tung ra thò tröôøng moät saûn phaåm, ñieàu maáu choát phaûi tìm hieåu thò tröôøng, phaân tích thôøi cô, xaùc ñònh ñaâu laø thò tröôøng troïng ñieåm, ñaâu laø nôi saûn phaåm seõ ñöôïc tung ra coù trieån voïng phaùt trieån. Thò tröôøng vôùi ngheà chaên nuoâi phaûi laø nôi ñoâng daân (Haø Noäi, Saøi Goøn, Ñaø Naüng, Vuõng Taøu...). Tìm hieåu thò tröôøng chöa ñuû, laïi phaûi tìm hieåu thò hieáu cuûa ngöôøi tieâu duøng qua töøng muøa, vuï vaø thôøi ñieåm khaùc nhau ñeå ra saûn phaåm ñaùp öùng, haáp daãn khaùch haøng.

Noùi veà taâm lyù xaõ hoäi, coù nhöõng baïn trai yeâu moät ngöôøi baïn gaùi, nhöng tìm hieåu chöa kyõ ñoái phöông, nhaát laø taâm lyù cuûa ñoái phöông ñaõ voäi nhaûy boå, voà vaäp baïn gaùi cuûa mình, do ñoù ñaõ thaát baïi. Chieán thuaät phaûi möa laâu seõ öôùt aùo vaø taát yeáu phaàn thaéng seõ veà mình. Vôùi caùi nghieäp laøm giaøu cuõng phaûi coù ngheä thuaät, hay coøn goïi laø sieâu ngheä thuaät môùi giaøu leân ñöôïc.

Thò tröôøng coù muoân maøu, muoân veû, bôûi leõ

“Thöôïng ñeá” ngöôøi thích caùi naøy, keû thích caùi khaùc. ÔÛ nhöõng thaønh phoá lôùn nhö thaønh phoá Hoà Chí Minh, Haø Noäi laø nhöõng thò tröôøng lôùn, tieâu 77

https://thuviensach.vn

thuï caùc saûn phaåm chaên nuoâi ña daïng: Gaø coâng nghieäp, gaø ta, thòt boø, thòt lôïn, caùc ñaëc saûn töø röøng, töø bieån. Nhöng ôû caùc ñoâ thò nhoû thì khaùc.

Do vaäy muoán tung saûn phaåm ra thò tröôøng ñeå laøm giaøu thì phaûi tìm hieåu thò tröôøng.

bí quyeát thöù hai: Phaûi tÌM hiEÅu thÒ tRÖôøNG

Muoán laøm giaøu phaûi bieát ngheà vaø thoâng thaïo veà ngheà, nhöng ñieàu ñoù vaãn chöa ñuû, maø phaûi bieát ôû nhöõng nôi naøo ngöôøi daân deã kieám tieàn thì ôû nôi ñoù chuùng ta môùi deã moi tieàn töø trong tuùi cuûa hoï. Muoán vaäy phaûi tìm hieåu thò tröôøng.

ÔÛ nöôùc ta coù nhieàu thaønh phoá vaø ñoâ thò, nhöng nhöõng ñoâ thò lôùn nhaát vaãn laø thaønh phoá Hoà Chí Minh, Haø Noäi, Ñaø Naüng. Saùt naùch nöôùc ta coù Trung Quoác, xa hôn laø Xingapo, Hoàng Koâng, Nhaät Baûn laø nhöõng nöôùc thöôøng phaûi nhaäp saûn phaåm chaên nuoâi töø nöôùc khaùc... Chính nhöõng nôi ñaây laø nôi coù thò tröôøng ñaùng keå cho ngöôøi laøm ngheà chaên nuoâi quan taâm, nhöng ngheà chaên nuoâi cuõng coi caùc thaønh phoá lôùn laø thò tröôøng tieâu thuï saûn phaåm (thòt, tröùng, söõa) nhieàu nhaát. Thuû ñoâ Haø Noäi moät ngaøy tieâu thuï 200 taán thòt caùc loaïi, haøng trieäu quaû tröùng, haøng ngaøn lít söõa vaø caùc saûn phaåm khaùc.

Phaûi tìm hieåu thò tröôøng cho kyõ roài haõy tính toaùn ñeán saûn xuaát. Neáu khoâng cöù oà aït mang haøng ra baát cöù nôi naøo ñeå baùn thì chaúng khaùc gì mang saùch baùo baùn cho ngöôøi muø, ñem kính raâm taëng cho ngöôøi caän thò. Noùi cho roõ hôn, muoán tìm 78

https://thuviensach.vn

hieåu thò tröôûng ñeå tung vaøo ñoù moät saûn phaåm naøo ñoù, thì nhöõng ñieàu quan troïng sau ñaây phaûi quan taâm tôùi:

1. Soá daân cö soáng trong thaønh phoá ñoù, hay vuøng naøo ñoù, thò xaõ, thò traán, thò töù.

2. Möùc soáng hay coøn goïi laø möùc thu nhaäp cuûa daân cö trong vuøng hay ñoâ thò aáy ra sao?

3. Saûn phaåm cuûa mình ñònh tung ra vuøng aáy coù ai ñaõ xuaát hieän chöa?

4. Söùc tieâu thuï saûn phaåm cuûa mình treân thò tröôøng ñoù maët haøng naøo laø chính? Ví duï: thòt lôïn naïc hay thòt boø...

5. Ngöôøi tieâu duøng saûn phaåm muoán gì vaø coù bình luaän gì veà saûn phaåm cuûa mình ñaõ tung ra thò tröôøng khoâng? Ví duï: Baùn gaø doø hay gaø ñaõ loaïi thaûi? Baùn tröùng vòt loän hay tröùng töôi?

6. Maøng löôùi tieâu thuï saûn phaåm ñaõ phuø hôïp giöõa nôi saûn xuaát vaø nôi tieâu thuï chöa? Caàn ñaïi lyù hay cöûa haøng cuûa chính mình?

7. Thôøi ñieåm naøo thì saûn phaåm naøo ñöôïc tieâu thuï ôû thò tröôøng nhieàu nhaát. Chaúng haïn ngaøy raèm (15) thaùng gieâng haèng naêm gaø troáng Ri coù khoái löôïng töø 1,2 - 1,5kg/con naêm naøo cuõng baùn chaïy vì noù phuïc vuï cho “ñi leã caû naêm khoâng baèng ngaøy raèm thaùng gieâng”.

Sau khi phaân tích vaø giaûi ñaùp ñöôïc nhöõng vaán ñeà treân thì saûn phaåm saûn xuaát ra chaéc chaén seõ ñöôïc tung ra thò tröôøng vaø ñöôïc thò tröôøng chaáp nhaän. Thò tröôøng chaáp nhaän, töùc baïn ñaõ coù tieàn.

79

https://thuviensach.vn

Tuy vaäy ñieàu maø toâi phaûi nhaéc ôû ñaây theâm laø: Maãu maõ vaø kieåu daùng phaûi ñöôïc ngöôøi tieâu duøng öa thích. Ví duï ngaønh may maëc coù kieåu daùng thôøi trang, ngaønh chaên nuoâi coù thòt lôïn naïc nhieàu, môõ ít, loøng ñoû tröùng gaø töôi, gaø Ri thòt chaéc vaø ngoït.

Chaát löôïng haøng hoùa phaûi baûo ñaûm caû veà maøu saéc laãn haøm löôïng dinh döôõng cao. Thí duï: Caù töôi, thòt thôm vaø coù maøu saéc theo chuûng loaïi.

Maãu maõ, kieåu daùng, chaát löôïng saûn phaåm chöa ñuû khaû naêng thuyeát phuïc “thöôïng ñeá”, maø vaán ñeà giaù caû cuõng laø yeáu toá haáp daãn vaø loâi cuoán khaùch haøng.

Neân hieåu raèng: Tìm hieåu thò tröôøng khoâng coù nghóa laø xaùc ñònh nhu caàu, thò hieáu, söùc mua hieän taïi cuûa ngöôøi tieâu duøng maø coøn phaûi döï ñoaùn khuynh höôùng töông lai thò tröôøng seõ ñoøi hoûi saûn phaåm gì ñeå toå chöùc saûn xuaát. J.Sherman1 ñaõ noùi: Caùch tieân ñoaùn töông lai hay nhaát laø xeùt ôû quaù khöù. Chaúng haïn, coù moät thôøi gaø coâng nghieäp traøn ngaäp thò tröôøng maø khoâng eá aåm, nhöng ngaøy nay gaø coâng nghieäp daàn daàn ñaõ phaàn naøo giaûm xuoáng, caùc gioáng gaø Ri, gaø Tam hoaøng ñaõ vaø coøn phaùt trieån laâu daøi ôû khaép nôi trong nöôùc bôûi chaát löôïng vaø thò hieáu, thoùi quen cuûa ngöôøi Vieät Nam. Böôùc vaøo theá kyû XXI bieát ñaâu nhöõng saûn phaåm ñaëc 1. Andrew J. Sherman, taùc giaû caùc cuoán saùch: Mua laïi vaø saùp nhaäp töø A ñeán Z; Nhöôïng quyeàn thöông maïi vaø caáp lixaêng, v.v..

80

https://thuviensach.vn

saûn nhö höôu nai, ñaø ñieåu... laïi laø saûn phaåm seõ ñöôïc öa chuoäng ñoái vôùi nhieàu khaùch haøng coù möùc thu nhaäp khaù bôûi thòt höôu, nai, ñaø ñieåu ngon vaø khoâng coù cholesterol laøm xô cöùng ñoäng maïch.

Muoán coù thò tröôøng phaûi coù nhaân vieân tieáp thò. Nhaân vieân tieáp thò phaûi laø ngöôøi coù naêng khieáu giao tieáp vaø ñieàu toâi muoán noùi ôû ñaây nöõa laø nhöõng ngöôøi aáy cuõng coù daùng voùc vaø dung nhan loâi cuoán “thöôïng ñeá”. Hoï phaûi laø ngöôøi hieåu bieát veà xaõ hoäi, veà chính trò vaø luaät phaùp ñeå chieám lónh thò tröôøng vaø laøm giaøu hôïp phaùp. Hoï phaûi hieåu yù nghóa cuûa nuï cöôøi khoâng phaûi chæ laø nguoàn haïnh phuùc cuûa gia ñình, maø coøn laø thieän yù trong caùi nghieäp thöông tröôøng.

Coù moät thò tröôøng oån ñònh thì chaéc chaén hoï seõ baùn ñöôïc nhieàu saûn phaåm vaø chaúng bao laâu hoï seõ giaøu leân nhanh choùng. Vaø nhö vaäy ngöôøi muoán laøm giaøu phaûi chieám lónh thò tröôøng. Ñaây laø ñieàu tieân quyeát cho nhöõng ai muoán laøm giaøu.

bí quyeát thöù ba: ChiEáM LÓNh thÒ tRÖôøNG

Ñaây laø coâng vieäc quan troïng, quyeát ñònh söï phaùt trieån cuûa nhöõng ai muoán laøm giaøu. Vieäc chieám lónh ñöôïc thò tröôøng ñoøi hoûi coâng söùc vaø thôøi gian, trí tueä raát lôùn lao. Leânin ñaõ töøng daïy: Cöôùp chính quyeàn ñaõ khoù, nhöng giöõ ñöôïc chính quyeàn coøn khoù hôn nhieàu. Ngaønh chaên nuoâi cuûa ta nhöõng naêm 80 coù saûn phaåm thòt (lôïn, boø...) ñaõ ñöôïc xuaát sang Lieân Xoâ (tröôùc ñaây) vaø caùc nöôùc Ñoâng AÂu, tröùng muoái, thòt vòt, lôïn söõa xuaát sang 81

https://thuviensach.vn

Hoàng Koâng haøng chuïc ngaøn taán. Theá nhöng khi khoái Ñoâng AÂu vaø Lieân bang Xoâvieát tan raõ thì thò tröôøng cuûa ta cuõng khoâng coøn choã ñöùng.

Ñaõ böôùc vaøo cô cheá thò tröôøng, töùc laø chuùng ta nghó raèng chuùng ta ñang “chieán ñaáu ôû chieán tröôøng”. Ñaõ ôû chieán tröôøng thì moät laø thaéng, hai laø baïi. Chæ coù theá thoâi. Khoâng coù moät söï thoûa thuaän naøo, moät cam keát naøo veà phaân chia quyeàn lôïi cho duø laø ngaén haïn hay laâu daøi giöõa nhöõng ngöôøi böôùc vaøo cô cheá thò tröôøng. Hoï phaûi bí maät, baát ngôø ñeå chieám lónh thò tröôøng. Hoï phaûi söû duïng caû chieán thuaät thöù nhaát cöï ly, thöù nhì toác ñoä ñeå chieám lónh thò tröôøng. Haõng thöùc aên chaên nuoâi CP, Procon Co (con Coø) vaø Vifoco ñang coï saùt nhau ñeå toàn taïi ôû Vieät Nam. Caùc haõng vaøo Nam, ra Baéc ñeå chieám lónh thò tröôøng.

Caùc thuû thuaät chieám lónh thò tröôøng ñöôïc baát cöù moät ai böôùc vaøo thöông tröôøng ñeàu phaûi söû duïng. Nhöõng thuû thuaät naøy raát ña daïng, noù muoân maøu, muoân veû, thieân bieán vaïn hoùa. Tuøy hoaøn caûnh, tuøy nôi, tuøy luùc, ñeå hoï thích öùng vôùi thò tröôøng, phuïc vuï thöôïng ñeá theo mong muoán cuûa thöôïng ñeá.

bí quyeát thöù tö: taÏO SaûN PhaÅM Phuø hôÏP VôÙi thÒ hiEáu Vaø tuÙi tiEÀN Cuûa

“thÖôÏNG ÑEá”

Ai ai cuõng bieát, xaõ hoäi ta ngaøy nay caøng ngaøy caøng vaên minh, cuoäc soáng caøng ñöôïc caûi thieän, do vaäy ñoøi hoûi cuûa con ngöôøi caøng cao. Coù nhöõng 82

https://thuviensach.vn

saûn phaåm ngaøy qua vaø hoâm nay ñang ñöôïc moïi ngöôøi öa thích thì daàn daàn ñaõ trôû thaønh loãi thôøi hoaëc khoâng coøn phuø hôïp nöõa. Thí duï lôïn æ khoå môõ daày 5 - 7cm, ngaøy xöa raát öa chuoäng, nhaát laø thôøi kyø bao caáp, ai ai cuõng mua môõ ñeå aên daàn, song baây giôø thì khaùc haún. Daân ñoâ thò vaø thaäm chí caû nhöõng vuøng noâng thoân ngöôøi daân thích thòt naïc hôn thòt môõ. Cha oâng ta ngaøy xöa coù caâu ca

“Chim ra giaøng, gaø maùi gheï, beï (ngoâ) thaâm raâu, baàu ruïng roán” laø loaïi saûn phaåm maø ngöôøi tieâu duøng öa thích nhaát. Bôûi leõ “chim ra giaøng”, ñaây chính laø luùc thòt khoâng non, khoâng nhaõo maø cuõng khoâng cöùng, loâng vaët deã, khoâng coù loâng mao. “Gaø maùi gheï” thôøi kyø naøy laø tuoåi tröùng non baét ñaàu xuaát hieän, thòt chaéc, ngöïc vaø ñuøi nôû nhö “con gaùi daäy thì”. Gieát thòt gaø vaøo tuoåi naøy khoâng chæ coù chaát löôïng cao maø tuùi tieàn cuõng vöøa vôùi ngöôøi tieâu duøng, bôûi khoái löôïng gaø Ri, luùc naøy chæ ñaït khoaûng 1,2 - 1,4kg.

Taïo saûn phaåm phuø hôïp vôùi thò hieáu vöøa tuùi tieàn cuûa “thöôïng ñeá” laø vaäy. Hay noùi khaùc hôn theo kieåu thöông tröôøng: Chæ coù chaát löôïng saûn phaåm, kieåu daùng vaø tính naêng cuûa saûn phaåm môùi coù giaù trò quyeát ñònh söï toàn taïi vaø phaùt trieån nhöõng saûn phaåm maø ngöôøi saûn xuaát muoán kinh doanh saûn phaåm cuûa mình. Ñieàu cô baûn vaø baét buoäc, khi ñaõ böôùc vaøo thöông tröôøng, baïn phaûi luoân luoân quan taâm tôùi phaûn öùng cuûa thò tröôøng, nghóa laø vôùi khaùch haøng cuûa baïn. Ñöøng nghó raèng, 83

https://thuviensach.vn

cöù ra bieån thì khaéc bieát bôi. Vì leõ neáu baïn khoâng caån thaän coù nhöõng ñôït soùng bieån baát ngôø ñöa baïn ra taän nôi xa, thaäm chí, soùng ñöa baïn vaøo nôi

“Vuøng caám”. Bieån ñeà “Choã naøy caám”, yù noùi nôi ñaây laø nguy hieåm, haõy coi chöøng!

Trong chaên nuoâi caûi tieán maãu maõ, coù nghóa laø phaûi luoân luoân caûi tieán caùc coâng thöùc veà gioáng, veà thöùc aên, veà coâng ngheä nuoâi döôõng. Ñoái vôùi gioáng caàn phaûi bí maät veà coâng thöùc lai taïo gioáng coù naêng suaát cao. Coù vaäy môùi ñoäc quyeàn ñöôïc veà gioáng. Chaúng haïn haõng vòt Anh Ñaøo (cuûa Vöông quoác Anh), nhôø bí maät coâng thöùc maø haõng naøy ñoäc quyeàn hai gioáng vòt sieâu thòt vaø sieâu tröùng. Caùc gioáng vòt naøy ñaõ ñöôïc phaùt trieån ôû 180 nöôùc treân theá giôùi.

bí quyeát thöù naêm: LuOÂN LuOÂN Caûi tiEáN NaÊNG Suaát Vaø Chaát LÖôÏNG

Cuûa SaûN PhaÅM

Nhu caàu vaø thò hieáu cuûa con ngöôøi khoâng ngöøng bieán ñoåi theo chieàu höôùng caøng ngaøy caøng cao. Ngöôøi ta thích aên ngon maëc ñeïp. Do ñoù ngaøy hoâm nay, saûn phaåm cuûa baïn ñang ñöôïc thò tröôøng chaáp nhaän, nhöng ngaøy mai seõ trôû thaønh loãi thôøi hoaëc raát ít khaùch haøng öa chuoäng, thaäm chí hoï coøn thôø ô, laõnh ñaïm. Chaúng haïn: Nhöõng naêm 70

vaø 80 gaø Plymouth doøng traéng, doøng vaèn baùn raát chaïy. Ñeán nay caùc doøng gaø naøy ñaõ vaéng boùng treân thò tröôøng, nhöôøng choã cho gioáng gaø AA, 208, 308, 84

https://thuviensach.vn

BE, SASSO vì nhöõng gioáng gaø naøy cho thòt nhieàu, lôùn nhanh gaáp ñoâi gaø Plymouth hay HV85.

Do vaäy baïn ñöøng baèng loøng vôùi nhöõng gì maø ñaõ ñaït ñöôïc maø laõng queân ñi moät ñieàu: söï baèng loøng vôùi thöïc taïi chính laø söï tuït haäu cuûa töông lai.

Moät ví duï veà xuaát khaåu gaïo: Tröôùc ñaây Hoàng Koâng nhaäp gaïo cuûa Quaûng Ñoâng, moãi naêm 200 ngaøn taán, nay Thaùi Lan coù gaïo traéng thôm, ngon, deûo neân Quaûng Ñoâng ñaønh phaûi nhöôøng choã cho Thaùi Lan. Nöôùc Anh coù dòch boø ñieân phaûi nhöôøng choã cho OÂxtraâylia xuaát thòt boø sang Nhaät Baûn.

Giôø ñaây phong traøo vaø chuû tröông phaùt trieån gaø thaû vöôøn coù naêng suaát vaø chaát löôïng cao hôn gaø Ri, thì khoâng coù gaø naøo hôn gioáng gaø Tam hoaøng doøng Jiangcun hoaëc gaø SASSO, Ai Caäp... Noùi nhö vaäy, chuùng ta phaûi luoân luoân ñaùp öùng thò hieáu vaø nhu caàu cuûa ngöôøi tieâu duøng vaø phöông höôùng phaùt trieån cuûa ngaønh. Khoâng taïo ra ñöôïc saûn phaåm môùi, khoâng naâng cao ñöôïc chaát löôïng cuûa saûn phaåm ñeå loâi cuoán ngöôøi tieâu duøng ñeå khaúng ñònh saûn phaåm cuûa ngöôøi saûn xuaát ra thì chaéc chaén baïn seõ saäp tieäm. Giôø ñaây bieát bao trang traïi gaø coâng nghieäp ñeàu tan vôõ, thò tröôøng ñaõ khoâng chaáp nhaän caùc gioáng gaø naøy maø öa thích gaø ta, thòt ngan, gaø Tam Hoaøng... Thaäm chí nhieàu trang traïi cuûa ngöôøi noâng daân ñaõ choïn gioáng gaø Ri ñeå nuoâi vaø hoï ñaõ giaøu leân nhôø nuoâi gaø Ri (seõ chöùng minh ôû chöông “Nhöõng göông maët laøm giaøu töø chaên nuoâi”). Gioáng ngan Phaùp, ngan ta hieän ñang 85

https://thuviensach.vn

ñöôïc thò tröôøng öa chuoäng, vì dinh döôõng cuûa thòt ngan cao, gieát thòt ôû 12 tuaàn tuoåi, haøm löôïng ñaïm 21 - 22%, trong khi ñoù thòt vòt chæ ñaït 18 - 19%.

Môõ trong thòt ngan chæ giôùi haïn 1 - 1,2%, nhöng môõ ôû thòt vòt chieám 2,38%.

bí quyeát thöù saùu: LuOÂN LuOÂN ÑÒNh GiaÙ

Caû thÍCh ÖÙNG VôÙi KhaÙCh haøNG

Giaù caû vaø giaù trò laø moái quan heä “töông hoã”

khoâng theå taùch bieät nhau. Chaúng haïn caàu lôùn hôn cung thì giaù caû vaø giaù trò deã xeâ dòch vaø taïo cô hoäi ñeå giaù nhích leân. Song neáu cung vaø caàu baèng nhau thì giaù caû vaø giaù trò seõ chaúng coøn coù söï cheânh leäch vaø cô hoäi ñieàu chænh giaù trò chæ coù theå theo ñoà thò giaûm.

Söï thaønh coâng cuûa caùc saûn phaåm chaên nuoâi tuøy thuoäc vaøo thôøi ñieåm vaø nhu caàu thò tröôøng maø giaù caû coù söï thích öùng. Coù theå cuøng moät saûn phaåm coù 3 möùc giaù: cao, trung bình vaø thaáp. Coù nhieàu nhaø chaên nuoâi töôûng dòp leã, ngaøy teát laø ñaåy giaù leân, eùp ngöôøi mua phaûi chòu ñaét. Nhöng hoï ñaõ laàm vì hoï khoâng hieåu raèng giaù trò cuûa haøng hoùa vaø nhu caàu toái thieåu cuûa ngöôøi tieâu duøng loaïi haøng hoùa ñoù. Cho duø baïn ôû lónh vöïc ngaønh ngheà chaên nuoâi lôïn, chaên nuoâi traâu boø hoaëc gia suùc nhoû: gaø, vòt, ngan, ngoãng, chim hay saûn phaåm cuûa ngheà thuûy haûi saûn thì khi saûn phaåm tung ra thò tröôøng, baïn caàn tuaân thuû moät coâng thöùc mang tính quy luaät: Giaù baùn = giaù voán ñaàu tö + tieàn lôøi.

86

https://thuviensach.vn

Chuùng ta phaûi nhôù raèng: moät khi giaù baùn khoâng xaùc ñöôïc chính xaùc, vì giaù voán chöa ñöôïc tính toaùn kyõ löôõng, caùc chi phí khaùc chöa ñöôïc tính vaøo giaù baùn thì giaù cuûa saûn phaåm chaéc chaén khoù ñeå ngöôøi tieâu duøng chaáp nhaän vaø ñieàu seõ aäp tôùi ngöôøi chaên nuoâi laø: Moät laø, phaûi baùn ñoå, baùn thaùo; hai laø, moät cô may naøo ñoù giaù seõ phaát leân ñöôïc. Nhöng ñieàu naøy vôùi ngheà chaên nuoâi laø

“Troø chôi vôùi löûa”. Vôùi taám loøng cuûa ngöôøi ñaõ ôû trong caùi ngheà “phaân gio” naøy hôn 35 naêm, toâi khuyeân baïn raèng: Ngheà chaên nuoâi cuûa chuùng ta raát laém ruûi ro, neân khi coù saûn phaåm haõy ñònh giaù nhanh ñeå tung ra thò tröôøng vaø tieâu thuï gaáp, cho duø giaù thaáp, nhöng trong ñoù ñaõ coù lôøi thì ñöøng nuoái tieác laøm chi. Haõy baùn ngay. Tuy vaäy cuõng coù nhöõng luùc nhaø chaên nuoâi baùn ra thò tröôøng moät loaïi saûn phaåm naøo ñoù vôùi giaù “caét coå” maø buoäc

“thöôïng ñeá” phaûi chaáp nhaän. Chaúng haïn coù moät naêm naøo ñoù gaø troáng doø coù maãu maõ ñeïp, coù khoái löôïng 1,1 - 1,4kg/con maø ôû thò tröôøng ít thaáy, neáu ngöôøi kinh doanh bieát tung ra vaøo chieàu 30 teát aâm lòch, khaùch haøng caàn mua ñeå cuùng vaøo ñeâm giao thöøa hay saùng moàng moät teát ñaàu xuaân, vì leõ

“tín ngöôõng” maø “thöôïng ñeá” khoâng theå khoâng chaáp nhaän. Tuy vaäy toâi cuõng nhaéc caùc baïn muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi maø muoán kinh doanh moùn haøng naøy phaûi xem naêm aáy coù phaûi laø naêm “Daäu"

khoâng? Vì neáu laø naêm Daäu thì khaùch haøng laïi choïn “chaân gioø”. Tuy vaäy, moät chu kyø naêm coù 12

87

https://thuviensach.vn

con giaùp thì chæ coù moät naêm laø Daäu, coøn 11 naêm vaãn coù theå chôùp thôøi cô ñeå laøm giaøu ñöôïc nhôø “gaø troáng doø” nhöng nhôù laø gaø ta, chöù khoâng phaûi gaø troáng coâng nghieäp.

H.N.Casson1 ñaõ noùi: “Baát cöù luùc naøo, chuùng ta cuõng phaûi chuù yù raèng boån phaän coát yeáu cuûa chuùng ta laø phaûi giöõ laáy quyeàn lôïi cuûa chuùng ta: Phaûi chuù yù töï veä ñoái vôùi coâng chuùng vì coâng chuùng khoâng bao giôø chòu traû cao hôn giaù ta ñònh ñaâu”.

Nhö vaäy Casson ñaõ daïy chuùng ta: giaù caû vaø giaù trò phaûi loâi cuoán khaùch haøng. Neáu chuùng ta ñònh giaù quaù cao thì khaùch haøng seõ xa laùnh vaø ta seõ maéc vaøo ngoõ cuït vaø ñem tröùng choïi vôùi ñaù roài ñaáy.

Giaù baùn cuõng phaûi meàm deûo tuøy luùc, tuøy nôi, tuøy phaåm chaát cuûa saûn phaåm ñeå thu huùt khaùch haøng vôùi muïc ñích khoâng chæ kieám lôïi, maø coøn phaûi nghó tôùi taêng cöôøng ñòa vò xaõ hoäi cuûa haøng mình baùn ra. Taïo neân söùc maïnh cuûa haøng hoùa ñeå gaây aán töôïng khoâng theå môø phai, ñoù laø ngheä thuaät cuûa ngöôøi baùn haøng.

Giaù baùn ra ñöøng bao giôø ñeå taâm lyù ngöôøi tieâu duøng khi mua haøng cuûa chuùng ta coù suy nghó “cuûa reû laø cuûa oâi”. Do ñoù ñònh giaù baùn phaûi coù lôøi, nhöng lôøi hay khoâng laø phuï thuoäc vaøo thöôïng 1. Herbert N.Casson, taùc giaû cuûa nhieàu cuoán saùch, nhö cuoán: Laøm neân; 400 lôøi khuyeân ñeå thaønh coâng trong kinh doanh, v.v..

88

https://thuviensach.vn

ñeá coù thích haøng cuûa ta khoâng. Ñaây laø bí quyeát cuûa ai muoán laøm giaøu, nhaát laø ñoái vôùi nhöõng baïn muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi laïi voâ cuøng khoù, vì ngheà chaên nuoâi khoâng phaûi chæ rieâng moät ai bieát, maø phaûi hieåu raèng ôû nöôùc ta 90% ngöôøi noâng daân soáng veà ngheà troàng troït vaø chaên nuoâi. Do vaäy ngöôøi muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi laø ngöôøi coù thuû thuaät rieâng vaø bí quyeát maø ngöôøi chaên nuoâi khaùc khoâng bieát. Chaúng haïn thò tröôøng Haø Noäi ngaøy nay, saûn phaåm chaên nuoâi töø Nam ñöa tôùi, töø Baéc mang veà, töø Taây ñem laïi, chöa keå haøng ngoaïi nhaäp traøn lan.

Ñieàu keát cuûa toâi veà phaàn giaù baùn (giaù caû) laø sao cho giaù baùn xaâm nhaäp thò tröôøng roài chieám lónh vaø tieán ñeán ñoäc quyeàn thò tröôøng. Nhö theá söï giaøu coù chaéc chaén ñeán vôùi baïn.

bí quyeát thöù baûy: Phaûi ChôÙP LaáY thôøi Cô Thôøi cô khoù maáy ai taïo ñöôïc neáu khoâng phaân tích moät caùch kyõ caøng nhöõng yeáu toá khaùch quan coù aûnh höôûng tôùi vieäc mình seõ laøm vaø coù lôïi.

Nhieàu ngöôøi coù theå ñaït ñöôïc öôùc voïng cuûa mình, nhöng chæ khi naøo ngöôøi aáy phaùn ñoaùn ñöôïc thôøi cô töông ñoái chính xaùc. “Thôøi cô” ñeán vôùi chuùng ta nhö moät “tia chôùp”. Neáu khoâng nhanh

“chôùp” laáy thôøi cô ñeå haønh ñoäng thì thôøi cô seõ bieán ñi vôùi toác ñoä aùnh saùng. Thôøi cô vaø vaän may ñeán vôùi toâi, vôùi anh, vôùi moïi ngöôøi voâ cuøng ít oûi.

Coù khi caû moät ñôøi ngöôøi môùi chôùp ñöôïc thôøi cô coù moät laàn vaø coù ngöôøi suoát cuoäc ñôøi chæ coù mô öôùc 89

https://thuviensach.vn

maø chaúng coù thôøi cô naøo ñeán vôùi hoï. Cho duø anh ôû ngaønh naøy, toâi ôû ngaønh kia; laøm vieäc naøy hay vieäc khaùc daãn ñeán thaønh coâng ñeàu nhôù raèng: Xin ñöøng boû lôõ thôøi cô. Ñöøng ñeå baïn phaûi nuoái tieác, aân haän vì thôøi cô ñeán maø baïn ñaõ boû qua.

Moät thí duï minh hoïa cho thôøi cô: Giôø ñaây gioáng ngan Phaùp ñang ñöôïc thò tröôøng öa chuoäng.

Nhieàu cöûa haøng aên coù baûng “Ñaëc saûn tieát canh ngan, buùn ngan”. Nhö vaäy “thöôïng ñeá” ñang caàn thòt ngan, thò tröôøng ñang ñoøi hoûi thòt ngan. Vaäy baïn muoán laøm giaøu töø ngheà chaên nuoâi, xin baïn haõy “chôùp laáy” thôøi cô nuoâi ngan Phaùp ñi. Moät kilogam ngan Phaùp giaù trò baùn ra thò tröôøng gaáp ñoâi gaø coâng nghieäp (gaø coâng nghieäp 15.000ñ/kg nhöng thòt ngan: 25.000 - 35.000ñ/kg thòt hôi).

Gaø gioáng SASSO giaù baùn cao hôn gaø coâng nghieäp khaùc töø 4000 - 5000 ñ/kg. Muoán laøm giaøu, mô öôùc laøm giaøu töø ngheà chaên nuoâi, moãi ngöôøi tröôùc heát ñöøng mô öôùc vieån voâng laøm nhieàu vieäc moät luùc maø haõy laøm moät vieäc thaät thaønh ñaït, roài töø ñoù ruùt kinh nghieäm. Raát hieám coù ai ñoù thaønh ñaït treân nhieàu lónh vöïc. Veà söï kieän con cöøu Dolly ñöôïc coâng boá ngaøy 27/2/1997 treân taïp chí “Töï nhieân” cuûa Tieán syõ IanUynmuùt “Theá heä con coù khaû naêng soáng baét nguoàn töø teá baøo thai vaø teá baøo tröôûng thaønh cuûa ñoäng vaät coù vuù, nghóa laø töø nhaân cuûa moät teá baøo thaân theå (soma) coù theå

trôû laïi traïng thaùi phaùt trieån töø ñaàu, qua caùc xöû lyù nhaân taïo coù theå trôû thaønh moät cô theå hoaøn chænh 90

https://thuviensach.vn

laø con cöøu Dolly. Söï kieän naøy baùo hieäu raèng theá kyû XXI laø theá kyû cuûa sinh hoïc. Vaø thôøi gian ñeå

coù con cöøu Dolly, taùc giaû cuûa noù vaø 4 coäng söï ñaõ maát 22 naêm.

Noùi leân söï vieäc treân ñeå chöùng minh raèng caùc baïn muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi haõy kieân nhaãn, löïa choïn, chôùp thôøi cô ñeå thaønh ñaït. Baïn haõy maïnh daïn leân, xaén tay aùo leân mieät maøi vôùi caùi ngheà chaên nuoâi. Haõy trau doài kieán thöùc vaø môû roäng moái quan heä thaät laønh maïnh vaø trong saùng, toát ñeïp ngoaøi xaõ hoäi. Neáu laøm ñöôïc nhö vaäy “thôøi cô laøm giaøu töø chaên nuoâi” seõ ñeán vôùi baïn. Baïn haõy coù khaùt voïng vôùi ngheà chaên nuoâi ñeå laøm giaøu thì thôøi cô seõ ñeán vôùi baïn, cho duø thôøi cô ñeán vôùi baïn chæ löôùt nhanh nhö moät tia chôùp. Ai thoâng minh, nhanh nhaïy thì ñoùn ñöôïc thôøi cô, coøn ai khuø khôø thì thôøi cô seõ ñi maát. Thôøi cô duø nhoû cuõng phaûi chôùp laáy. Tích tieåu thaønh ñaïi. OÂng Saùu Vaän ôû huyeän Thuû Ñöùc, Thaønh phoá Hoà Chí Minh töø 2 chæ vaøng (khoaûng 1 trieäu ñoàng Vieät Nam) nay oâng ñaõ trôû thaønh tyû phuù, vì oâng ñaõ chôùp ñöôïc thôøi cô nuoâi vòt Super Meat (sieâu thòt) vaø sieâu tröùng gioáng Khakicampbell, bieát keát hôïp chaên nuoâi vòt vôùi thaû caù.... (seõ noùi kyõ ôû chöông: Nhöõng göông maët laøm giaøu töø chaên nuoâi).

Thôøi cô khoâng töï ñeán vôùi baát cöù ai, baïn haõy tìm ñeán vôùi thôøi cô nhö “böôùm tìm hoa”. Ñöøng bao giôø nghó “haù mieäng chôø sung”. Baïn muoán thöôûng thöùc moät höông vò cuûa cam Boá Haï hay 91

https://thuviensach.vn

böôûi Canh Dieãn, nhaõn loàng Höng Yeân, vaûi thieàu Thanh Haø, xin môøi baïn haõy treøo leân caây haùi laáy noù ñeå roài thöôûng thöùc vò thôm ngon cuûa nhöõng traùi caây noåi tieáng aáy.

Thôøi cô khoâng phaûi laø moät vaät theå coù theå sôø naén ñöôïc, do ñoù khoù nhaän bieát ñöôïc thôøi cô. Tuy nhieân qua vieäc laøm, baïn coù theå nhaän bieát ñöôïc thôøi cô seõ ñeán hoaëc ñang ñeán vôùi baïn baèng döïa vaøo nhöõng bieán ñoåi haèng ngaøy trong coâng vieäc, trong cuoäc soáng.

Chaúng haïn: Hieän nay baïn ñang nuoâi gaø coâng nghieäp HV85, nhöng naêng suaát thaáp, chaéc chaén gaø con môùi nôû seõ ít ngöôøi mua cho duø baïn baùn vôùi giaù reû nhö cho, hoï cuõng ngaàn ngaïi. Nhöng neáu baïn chuyeån sang nuoâi gaø AA, BE, SASSO hoaëc gaø thaû vöôøn doøng Jiangcum thì khaùch haøng seõ ñeán tôùi baïn raát nhieàu. Nhö vaäy baïn ñaõ nhaän bieát vaø chôùp ñöôïc thôøi cô roài ñaáy.

Neáu baïn “soáng vò ngheä, töû vò ngheä” thì nhöõng cô hoäi seõ luoân luoân hieän ra tröôùc maét baïn haèng giôø, haèng ngaøy. Baïn haõy vaét oùc tìm cô hoäi vaø say söa veà nghieäp nhö baïn ñaõ töøng say söa vôùi tình yeâu. Söï giaøu coù nhaát ñònh seõ ñeán vôùi baïn.

Muoán chôùp thôøi cô, xin baïn ñöøng bao giôø töï ti, phaûi hoïc taäp, phaûi ñoïc saùch. “Khoâng coù saùch thì khoâng coù tri thöùc”. Moät nhaø hieàn trieát ñaõ töøng daïy chuùng ta: “Trong moïi vieäc neân taän duïng nhöõng cô hoäi tröôùc maét hôn laø chaêm chaêm laøm cho cô hoäi naûy sinh”.

92

https://thuviensach.vn

bí quyeát thöù taùm: thaY ÑaøN ÑOÅi GiOáNG, SaÉP xEáP LaÏi VaÄt NuOÂi thEO VuøNG

SiNh thaÙi

“Toát gioáng toát maù, toát maï, toát luùa”. Ñoù laø ñuùc keát cuûa nhöõng laõo noâng tri ñieàn vôùi ngheà noâng.

Nhöng vôùi ngheà chaên nuoâi, coù gioáng toát, seõ coù saûn phaåm chaên nuoâi toát.

Trong nhöõng naêm 70 trôû veà tröôùc choïn lôïn nuoâi, ngöôøi nuoâi ñeàu nghó vaø choïn lôïn “tai laù mít, ñít loàng baøn” ñeå mua veà nuoâi lôïn thòt. Ñoù laø nuoâi lôïn æ ngaøy xöa. Hình aûnh naøy trong taùc phaåm Vieäc laøng cuûa Ngoâ Taát Toá ñaõ mieâu taû.

Nhöng ngaøy nay, neáu nuoâi lôïn thòt phaûi chuù yù gioáng coù nhieàu naïc ñeå thöïc hieän ñöôïc muïc tieâu nuoâi lôïn “naïc nhö caù”. Muoán vaäy, khi nuoâi lôïn thòt chæ coù caùch choïn lôïn gioáng Landrace, lôïn Yorkshire moâng nôû, vai to, 4 chaân vöõng chaéc, maét saùng, tinh nhanh, ñuoâi luoân ve vaåy, loâng thöa boùng möôït vaø ñöông nhieân phaûi phaøm aên. Vôùi coâng ngheä ngaøy nay, nuoâi lôïn thòt mau lôùn chæ coù caùch choïn lôïn khoaûng 18kg, sau ñoù nuoâi 4 thaùng ñaït, 90 - 100 kg. Nhö vaäy moät naêm quay 3 voøng aên chaéc. Laøm theá ñoàng tieàn quay voøng nhanh vaø sau moät löùa lôïn, moät con tuøy theo thôøi giaù, khi baùn lôïn, tröø moïi chi phí, ta coù dö 400 - 500 ngaøn ñoàng (xaáp xæ moät chæ vaøng) laø coù lôøi roài ñoù.

Gioáng toát taát ñaét giaù, caùm toát taát giaù khoâng haï. Ñieàu coát yeáu laø “Ñaét saét ra mieáng” vaø phaûi tính toaùn cho kyõ moät kiloâgam taêng leân, chi phí 93

https://thuviensach.vn

thöùc aên thaáp nhaát khoaûng 2,5kg laø hieäu quaû laém roài. Neáu thaáp hôn thì caøng toát, vì trong chaên nuoâi 70 - 80% thöùc aên doàn vaøo chi phí.

Caùc vaät nuoâi traâu, boø, gaø, vòt, ngan, ngoãng ñeàu cho thòt nhöng khoâng phaûi ôû moãi nhaø, moãi vuøng sinh thaùi ñeàu nuoâi caùc vaät nuoâi gioáng nhau.

ÔÛ vuøng nuùi ñöøng bao giôø boû queân vaät nuoâi thuoäc loaøi nhai laïi: traâu, boø, deâ. ÔÛ vuøng ñoàng baèng soâng Hoàng hay ñoàng baèng soâng Cöûu Long, coù theå tuøy theo töøng nôi maø keát hôïp ñeå nuoâi caùc vaät nuoâi khaùc nhau. Vuøng ñoàng baèng soâng Hoàng vaø soâng Cöûu Long khoâng theå boû qua con vòt. Nuoâi vòt sieâu thòt, sieâu tröùng. Vòt sieâu thòt 42 ngaøy tuoåi coù theå ñaït treân 3kg. Vòt sieâu tröùng moät naêm cho 240 - 280 quaû tröùng, naêng suaát gaáp gaàn 3 laàn vòt noäi (vòt coû).

Vuøng duyeân haûi nhieàu don daét chôù boû queân ngheà nuoâi vòt, vì vòt coù boä maùy tieâu hoùa dieäu kyø nghieàn naùt nhöõng voû soø, don daét ñeå taïo chaát khoaùng cho voû tröùng, cho dinh döôõng coù theå.

Khuùc ruoät mieàn Trung “chöa möa ñaõ uùng, chöa naéng ñaõ haïn”, sao coù theå thieáu ñöôïc con boø ôû vuøng naøy ñoái vôùi baø con noâng daân. Nhöng nuoâi boø laáy thòt hay laáy söõa cuøng laø caâu hoûi phaûi traû lôøi. Toát nhaát laø nuoâi boø vaøng lai vôùi Zeâbu vöøa cho thòt kieâm phaàn caøy keùo.

Vuøng cao nguyeân Laâm Ñoàng, Moäc Chaâu nuoâi boø söõa vôùi gioáng Haø Lan hay lai boø Haø Lan vôùi boø lai Zeâbu. Chaéc chaén cuoäc caùch maïng traéng 94

https://thuviensach.vn

seõ thaønh coâng ôû nôi ñaây. Töø 1700 - 2900kg söõa cho moät chu kyø 300 ngaøy cuûa boø lai F1 laø ñieàu khoâng caàn phaûi suy nghó. Boø thuaàn Haø Lan 4.000 -

4.500kg söõa hoaëc hôn cuõng laø ñieàu khaúng ñònh.

Nhöng baïn ôi, ñöøng queân cho boø aên ñaày ñuû coû xanh vaø coû uû chua moãi ngaøy. Coù theå cho aên töï do, caøng toát cho vieäc cho söõa.

Vuøng baùn sôn ñòa nuoâi “con boø cuûa ngöôøi ngheøo” - ñoù laø con deâ, ít voán, taän duïng thöùc aên rau coû, laù caây, cho ta söõa, thòt. Taùi deâ chaám vôùi töông göøng, laåu deâ ñang laø moùn aên ñaëc saûn. Nguoàn thu haùi ra tieàn khi “pho maùt töø söõa deâ” ñang chuaån bò ra ñôøi ôû vuøng ñoài mía Ba Vì, baùo hieäu moät ngheà môùi giuùp noâng daân nôi ñaây seõ giaøu leân töø con deâ, nhaát laø nuoâi deâ söõa Baùch Thaûo, Barbari AÁn Ñoä.

Moät ngaøy deâ cho 1,8 - 2 lít söõa, baïn seõ thu ñöôïc ít nhaát 12.000 - 14.000ñ/con deâ söõa.

Moãi gioáng vaät nuoâi ñeàu thích öùng vôùi töøng vuøng sinh thaùi. Moät baøi hoïc nhôù ñôøi: Traâu Mura ñöa vaøo Phuøng Thöôïng (Ninh Bình) nuoâi, nôi coù nhieàu vuøng chaên thaû quanh naêm truõng nöôùc neân saùn laù gan ñaõ laøm suy yeáu ñaøn traâu, do ñoù chaúng bao laâu Trung taâm traâu Phuøng Thöôïng ñaõ maát ñi taát caû. Töông töï Noâng tröôøng Phuù Maõn (Haø Taây cuõ), Noâng tröôøng Thaùi Bình (Laïng Sôn) nuoâi boø Brakman traéng cuõng chuoác laáy thaát baïi. Traïi vòt Hormon (thaønh phoá Hoà Chí Minh), traïi vòt - döï aùn FAO - Phöôùc Long cuõng ra ñi aâm thaàm laëng leõ 12.000 con vòt ôû huyeän Traø Cuø (Vónh Long) khoâng 95

https://thuviensach.vn

coøn moät con, vì nôi ñaây chöa coù kinh nghieäm nuoâi vòt traùi vuï (nuoâi vòt giöõa muøa khoâ) noùng boûng.

Con traên nuoâi ôû mieàn Nam deã daøng bieát maáy, nhöng ôû mieàn Baéc thì khoâng maáy thuaän chieàu.

Bôûi mieàn Baéc muøa möa thì taàm taõ suoát ngaøy.

Muøa naéng ñeán chaùy da chaùy thòt. Muøa reùt gioù baéc möa phuøn, buoát ñeán taän xöông, xeù töøng maûnh da. Coøn muøa xuaân tuy laø muøa ñaâm choài naåy loäc, muoân hoa khoe saéc, nhöng aåm öôùt ñeán ngaït thôû.

Bôûi vaäy baïn muoán nuoâi con gì, ôû vuøng naøo tuøy baïn, haõy nhôù laáy caâu oâng cha ta ñaõ daïy: “Ñaùo giang tuøy khuùc”.

“Nhaäp gia tuøy tuïc” thì traêm traän ñaùnh, traêm traän thaéng, laø ñieàu baïn khoûi phaûi baên khoaên, suy nghó vaån vöông. Baïn haõy tin vaøo ñieàu toâi noùi.

bí quyeát thöù chín: SÖû DuÏNG NhaÂN taøi, haY COøN GOÏi Laø ChiEÂu hiEÀN ÑaÕi SÓ

Nhöõng ngöôøi coù taøi thöôøng hay coù “taät”. Hoï thöôøng hay kieâu caêng, ít chòu nghe, hay tranh caõi vôùi nhöõng “seáp” cuûa hoï. Caù tính cuûa hoï laø phôùt söï ñôøi, thôø ô vôùi moïi ñaøm tieáu xung quanh. Vôùi hoï thì thôøi gian laø vaøng ngoïc, taát caû cho coâng vieäc coù theå thaâu ñeâm, suoát saùng. Hoï khoâng bao giôø baèng loøng vôùi hieän taïi vaø luoân luoân muoán tìm kieám nhöõng caùi môùi ñeå phuïc vuï cho muïc tieâu maø coâng vieäc hoï ñang theo ñuoåi. Hoï thöôøng coù nhöõng saùng kieán, caûi tieán nhöõng coâng vieäc, cho duø caùi aáy laø nhoû nhaët, vì hoï muoán sao cho saûn phaåm cuûa hoï laøm ra chi phí ít nhaát. Neáu khoâng bieát söû 96

https://thuviensach.vn

duïng hoï, hoï saün saøng ruõ aùo ra ñi maø khoâng heà nuoái tieác, thaäm chí hoï coøn phaù caû nhöõng gì maø hoï ñaõ laøm ra. Thöïc söï maø noùi, ñuùng laø ngöôøi coù taøi - coù theå noùi laø thieân taøi thì khoâng bao giôø hoï kieâu caêng, töï phuï caû, hoï chæ mieät maøi vôùi coâng vieäc maø thoâi. Caùi nghieäp chaên nuoâi cuûa chuùng ta coù muoân vaøn ruûi ro, sôùm naéng chieàu möa. Do vaäy ngoaøi kieán thöùc cuûa chuùng ta chöa ñuû maø chuùng ta caàn taäp hôïp trí tueä cuûa nhöõng nhaø khoa hoïc vaø kinh nghieäm cuûa nhöõng ngöôøi “mieäng noùi tay laøm” trong ngheà chaên nuoâi ñaõ laâu naêm. Trong caû ñôøi ngöôøi coù ai maø chaúng maéc moät sai laàm, phaïm phaûi nhöõng baøi tính maø ñaùp soá khoâng nhö hoï tính. Chæ coù ñieàu löôøng tröôùc maø traùnh, ñöøng ñeå

laëp ñi laëp laïi nhieàu laàn. Chính vì vaäy maø nhaø thô Toá Höõu ñaõ vieát:

“...Moät laàn ngaõ laø moät laàn bôùt daïi Ñeå theâm khoân moät chuùt nöõa trong ngöôøi...”

Vôùi caùi nghieäp chaên nuoâi, choïn ngöôøi taøi khoâng phaûi nhö “laù muøa thu” ñaâu, do ñoù caùc baïn muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi, toâi chæ coù moät lôøi khuyeân: Kinh nghieäm rieâng ta chöa ñuû, phaûi thu huùt nhaân taøi vaø coù chính saùch söû duïng ngöôøi taøi thì chaéc chaén chuùng ta seõ thaønh coâng. Ngöôøi thaät söï coù taøi seõ chaúng thieáu gì nôi ñoùn chaøo hoï vaø hoï cuõng chaúng bao giôø chòu cuùi mình tröôùc baát kyø ai, vì hoï thöïc söï tin vaøo taøi naêng cuûa mình.

Hoï coù taøi thöïc söï, khi ñi qua chuoàng lôïn naùi nuoâi con, hoï chæ ngöûi muøi ñaõ khaúng ñònh trong 97

https://thuviensach.vn

chuoàng coù lôïn con ñi ngoaøi phaân traéng; sôø vaøo tai lôïn laø bieát lôïn ñang soát cao vaø oám vì beänh gì; nhìn qua phaân hoï xaùc ñònh ngay beänh cuûa gia suùc aáy maø khoâng caàn moå khaùm hay chaån ñoaùn trong phoøng thí nghieäm.

Baïn muoán laøm giaøu töø ngheà chaên nuoâi neân nhôù raèng, “chieâu hieàn ñaõi só, troïng duïng nhaân taøi” laø bí quyeát coù tính quyeát ñònh cho nghieäp cuûa baïn. Cha oâng ta ñaõ daïy “Phi trí baát höng” laø nhö vaäy ñoù.

bí quyeát thöù möôøi: LuOÂN LuOÂN NhaÏY bEÙN

VôÙi thOÂNG tiN

Thôøi buoåi cô cheá thò tröôøng, thoâng tin laø moät trong nhöõng yeáu toá thaønh baïi cuûa baát cöù moät lónh vöïc hoaït ñoäng naøo. Ngaøy nay ngöôøi ta coi heä thoáng thoâng tin nhö moät maïch maùu löu thoâng cuûa cô theå con ngöôøi. Maát thoâng tin töïa nhö ôû con ngöôøi traùi tim ngöøng ñaäp. Baèng heä thoáng internet, ngaøy nay ngöôøi ta coù theå bieát taát caû nhöõng gì ñang dieãn ra treân haønh tinh naøy.

Khoâng coù thoâng tin, khoâng nhaïy beùn vôùi thoâng tin chaúng khaùc naøo “eách ngoài ñaùy gieáng”, ngöôøi muø khoâng bieát ñöôøng ñi.

Chính vì taàm quan troïng cuûa thoâng tin maø ngaøy nay ñaát nöôùc ta, baèng heä thoáng vieãn thoâng, caùp quang ñaõ giaûm ñi bieát bao chi phí ñi laïi, thôøi gian maø hieäu quaû coâng vieäc coøn cao hôn khi phaûi tröïc tieáp giao dòch.

Chính nhôø coù thoâng tin maø beänh boø ñieân cuûa nöôùc Anh khoâng laây truyeàn sang nôi khaùc. Cuõng 98

https://thuviensach.vn

vì boø ñieân maø Nhaät Baûn, Hoàng Koâng khoâng nhaäp thòt boø cuûa Anh, taïo cô hoäi cho OÂxtraâylia tieáp caän vaøo thò tröôøng Nhaät ñeå baùn thòt boø. Gaàn ñaây ôû Ñaøi Loan lôïn maéc beänh lôû moàm long moùng, do vaäy Nhaät Baûn ñaõ töø choái khoâng nhaäp thòt cuûa Ñaøi Loan maø nhaäp OÂxtraâylia.

Cuõng nhôø nhaïy beùn vôùi thoâng tin, traïi vòt gioáng VIGOVA thaønh phoá Hoà Chí Minh vaø maïng löôùi caùc tænh phía Nam ñang nuoâi haøng trieäu vòt CV Super M1, nhöng ñöôïc bieát haõng vòt Cherry Vally Vöông quoác Anh môùi thaønh coâng CV Super M2, naêng suaát cho thòt taêng 10% ôû cuøng ñoä tuoåi.

Chính nhôø vaäy traïi VIGORA vaø Hoäi nuoâi vòt ñaõ nhaäp CV Super M2 neân ñaõ thuùc ñaåy ngheà nuoâi vòt ôû thaønh phoá Hoà Chí Minh vaø caùc tænh ñoàng baèng soâng Cöûu Long phaùt trieån maïnh meõ.

Nhôø bieát thoâng tin ôû OÂxtraâylia, Trung Quoác, Malaixia, Thaùi Lan ñang phaùt trieån nuoâi ñaø ñieåu -

moät vaät nuoâi coù hieäu quaû hôn nuoâi boø, neân Vieät Nam cuõng ñaõ baét ñaàu nuoâi ñaø ñieåu vôùi hai gioáng ñaø ñieåu chaâu Phi vaø ñaø ñieåu OÂxtraâylia. Ñaây laø vaät nuoâi chuaån bò cho theá kyû XXI ñeå con ngöôøi thöôûng thöùc nhöõng saûn phaåm töø nhöõng ñoäng vaät hoang daõ, nhöng laïi coù chaát löôïng baûo ñaûm cho nhu caàu cuûa con ngöôøi ngaøy caøng ñoøi hoûi cao hôn.

Khoâng nhöõng theá thòt ñaø ñieåu coøn keùo daøi söï töôi treû vaø taêng tuoåi thoï cuûa con ngöôøi bôûi chaát cholestron trong thòt coù vôùi tyû leä khoâng ñaùng keå.

Chính nhôø nhaïy beùn vôùi thoâng tin maø bieát bao trang traïi chaên nuoâi ñaõ bieát keát hôïp moät 99

https://thuviensach.vn

caùch haøi hoøa giöõa caây troàng vaø vaät nuoâi, giöõa heä thoáng vaät nuoâi vôùi ngheà thuûy haûi saûn maø ñoàng tieàn sinh lôøi töø moät meùt vuoâng nöôùc, maët ñaát so vôùi ñôn thuaàn chæ caáy luùa. Nhôø nhaän bieát ñöôïc thoâng tin maø ngöôøi chaên nuoâi ñaõ bieát thay ñoåi gioáng, ñöa naêng suaát chaên nuoâi theo kòp vôùi nhu caàu cuûa ngöôøi tieâu thuï qua maãu maõ vaø chaát löôïng saûn phaåm. Nhieàu nôi baø con noâng daân chuyeån khoâng nuoâi gaø coâng nghieäp maø nuoâi ngan Phaùp doøng loang (R31) vaø doøng traéng (R51). Doøng loang coù naêng suaát veà thòt hôn 10% so vôùi doøng traéng, do ñoù hoï ñaõ ñoå xoâ vaø nuoâi ngan doøng R31.

Qua ñoù chöùng minh raèng nhanh nhaïy vôùi thoâng tin coù lôïi bieát chöøng naøo vaø cho baát cöù moät ngaønh naøo, nhaát laø vôùi ngaønh chaên nuoâi thöôøng hay chòu nhieàu ruûi ro. Do ñoù baïn chaên nuoâi con gia suùc, gia caàm naøo cho duø ôû quy moâ to hay nhoû cuõng caàn luoân luoân löôïm laët thoâng tin xem quanh ta coù nhöõng traïi chaên nuoâi naøo? Hoï laøm ra sao? Trang traïi hoï coù dòch beänh hay khoâng? Dòch beänh gì ñeå baïn phoøng choáng töø xa. Caøng quan troïng hôn khi mua gioáng cuûa hoï.

Ñieàu toát nhaát khi baïn muoán thöïc söï laøm giaøu töø chaên nuoâi, baïn ñöøng tieác gì moät vaøi trieäu ñoàng ñeå maéc ñieän thoaïi. Neáu coù ñieän thoaïi hai cuïc vaø coù ñoä daøi töï maùy caùi vaø maùy caàm tay caøng xa, caøng toát. Toát nhaát, khi baïn ñaõ aên ra laøm neân, chieám lónh ñöôïc thò tröôøng, khaùch haøng ñaõ göûi gaém taát caû nieàm tin vaøo baïn vaø baïn ñaõ laø oâng 100

https://thuviensach.vn

chuû, thì tieác gì baïn khoâng saém caùi Mobiphone (ñieän thoaïi di ñoäng), baïn seõ chinh phuïc ñöôïc taát caû, bôûi leõ baïn chuû ñoäng naém thoâng tin treân khaép haønh tinh naøy, cho duø baïn ôû nôi naøo.

bí quyeát thöù möôøi moät: baûO VEÄ MOÂi tRÖôøNG

SaûN xuaát thÖÏC PhaÅM SaÏCh

Vaán ñeà baûo veä moâi tröôøng, saûn xuaát thöïc phaåm saïch ñang laø vaán ñeà böùc xuùc khoâng phaûi ôû nöôùc ta maø ôû toaøn caàu. Muoán baûo veä moâi tröôøng, saûn xuaát thöïc phaåm saïch (thòt, tröùng, söõa vaø rau quaû...), ñieàu quan troïng laø phaûi choáng oâ nhieãm.

Theo töø ñieån thì hai chöõ “oâ nhieãm” coù goác ôû töø “pollutio”, moät töø latinh ôû theá kyû XII cuûa nhaø thôø vaø coù nghóa laø laøm ueá taïp.

Trong noâng nghieäp, trong ñoù coù chaên nuoâi ñaõ gaây ra oâ nhieãm. Ñoái vôùi caây troàng baét nguoàn töø phaân boùn. Ñoái vôùi chaên nuoâi baét nguoàn töø phaân suùc vaät vaø nöôùc röûa chuoàng. Nöôùc ta hieän coù khoaûng 29 trieäu con lôïn, 6 trieäu con boø vaø 2,95

trieäu con traâu. Vôùi löôïng gia suùc naøy chuùng thaûi ra haèng naêm töø 60 - 65 trieäu taán phaân. Daân soá nöôùc ta ñeán nay coù 86 trieäu ngöôøi thaûi ra khoaûng 35 trieäu taán phaân baéc. Phaân ngöôøi, phaân gia suùc ñaõ thaûi ra laøm oâ nhieãm moâi tröôøng gheâ gôùm, nhöng chuùng ta ñeàu khoâng bieát hoaëc bieát nhöng

“ñieác khoâng sôï suùng”. Töø nitrat seõ bieán thaønh nitrit. Nitrit neáu coøn dö ñoïng trong saûn phaåm chaên nuoâi thì con ngöôøi aên caùc thöïc phaåm (thòt, 101

https://thuviensach.vn

tröùng, söõa) deã gaây caùc beänh ñöôøng maùu nhö ung thö hoaëc caùc beänh do nhieãm ñoäc töø thöùc aên.

Ngoaøi ra con ngöôøi coøn phaûi chòu ñöïng caùc chaát oâ nhieãm töø khoâng khí nhö chaát dioxyt löu huyønh (SO2), oâxyt nitô (NO). Chaát naøy gaây haäu quaû hoâ haáp cho con ngöôøi. Chaát oâxyt caùcbon (CO) khi xaâm nhaäp vaøo maùu, noù seõ caûn trôû vieäc vaän taûi oâxy trong maùu, do ñoù gaây choùng maët, roái loaïn caûm giaùc, coù theå khieán môõ tích laïi trong maùu vaø do ñoù laøm taéc ñoäng maïch.

Bôûi vaäy muoán coù saûn phaåm saïch, ngöôøi chaên nuoâi phaûi chuù yù ñaàu tieân laø thöïc phaåm daønh cho vaät nuoâi khoâng oâi, moác, thoái röõa, nhaát laø naám moác Aflatoxin. Moâi tröôøng vaø cuoäc soáng cuûa caùc sinh vaät, trong ñoù coù con ngöôøi vaø vaät nuoâi laø heä sinh thaùi nhö hình vôùi boùng. Moâi tröôøng xaáu seõ daãn ñeán sinh vaät khoâng toàn taïi. Qua caùc nieân ñaïi ñòa chaát laâu daøi, söï phaùt trieån cuûa caùc loaøi môùi ñaõ vöôït qua möùc huûy dieät, do theá giôùi maø chuùng ta ñang thöøa höôûng laø voâ cuøng phong phuù veà maët sinh hoïc. Tuy nhieân, gaàn ñaây tieán trình ñoù ñaõ bò ñaûo ngöôïc laïi do vieäc taøn phaù nôi soáng vaø söï oâ nhieãm moâi tröôøng.

Theo caùc soá lieäu thoáng keâ tuy chöa chính xaùc, trong soá 9600 loaøi chim, thì coù khoaûng 3000 loaøi coù soá löôïng oån ñònh hoaëc ñang taêng, coøn 6600

loaøi ñang suy giaûm trong ñoù khoaûng 1000 loaøi ñang coù nguy cô tuyeät gioáng. Nguyeân nhaân laø nôi ôû cuûa chuùng bò phaù hoaïi, oâ nhieãm vaø saên baén, 102

https://thuviensach.vn

röøng nhieät ñôùi bò ñoát. ÔÛ Baéc Myõ, quaàn theå cuûa 10 loaøi vòt thoâng thöôøng ñaõ giaûm töø 37 trieäu con (1955) xuoáng 25 trieäu con (1992). Haäu quaû naøy laø do vieäc phaù 1/2 soá ñaát ngaäp nöôùc maø vòt söû duïng ñeå sinh saûn, nghæ ngôi vaø kieám moài. Coøn coù nhöõng loaøi chim di cö treân quaõng ñöôøng daøi töø chaâu AÂu sang chaâu Phi laø do vieäc nôi ôû vaø kieám soáng cuûa chuùng bò phaù huûy. Vaøo naêm 1920, loaøi chim boà caâu bay xa ôû Baéc Myõ vaø chim goõ kieán lôùn cuûa Meâhicoâ cuõng bieán maát vaøo naêm 1958. Chim laø chæ soá thoâng baùo roõ nhaát tình traïng xaáu hay toát cuûa traùi ñaát. Chöa heát, taàng oâzoân bình löu bò

“choïc thuûng”. Caùc nhaø khoa hoïc cho raèng: Neáu loã thuûng cuûa taàng oâzoân môû roäng ra caùc vuøng khaùc, tia cöïc tím seõ ñeán beà maët traùi ñaát ngaøy caøng taêng thì taát caû moïi hình thöùc soáng treân ñaát lieàn vaø bieån caû seõ bò huûy dieät. Do ñoù vaán ñeà baûo veä moâi tröôøng laø voâ cuøng böùc xuùc. Trong chaên nuoâi, caùc chaát oâ nhieãm laø nitrat.

Sau ñoù phaûi chuù yù ñeán nguoàn nöôùc ñeå cho gia suùc uoáng vaø taém röûa cho chuùng. Nguoàn nöôùc saïch phaûi ñöôïc laáy töø nöôùc ngaàm, gieáng khoan coù ñoä saâu nhaát ñònh töø 30m hoaëc hôn thì môùi choáng oâ nhieãm töø nöôùc treân beà maët thaám xuoáng.

Laøm ñöôïc nhö treân töùc laø chuùng ta ñaõ saûn xuaát ñöôïc saûn phaåm saïch. Rau saïch, thòt saïch ñang ñöôïc moïi ngöôøi quan taâm. Nhö vaäy, baïn seõ thu ñöôïc giaù cao hôn vaø chaéc chaén baïn seõ coù lôøi hôn. Moät ví duï soáng ñoäng: Hieän nay huyeän 103

https://thuviensach.vn

Thanh Trì nuoâi caù baèng nöôùc thaûi cuûa thaønh phoá.

Ngöôøi mua veà phaûi chòu muøi tanh cuûa caù laãn vôùi muøi buøn khi aên caù ñaõ naáu chín. Vòt nuoâi ôû hoà ao nöôùc tuø hay nöôùc thaûi cuûa thaønh phoá chöa ñöôïc xöû lyù ñaõ laøm cho thòt vòt coù muøi hoâi cuûa buøn.

Cuõng caù vaø thòt vòt neáu nuoâi ôû Hoà Taây hay moät nôi naøo khaùc nöôùc khoâng bò oâ nhieãm, khoâng khí trong laønh thì chaát löôïng khaùc haún.

Caùc baïn chaên nuoâi muoán laøm giaøu haõy saûn xuaát saûn phaåm saïch ñeå ñöa vaøo sieâu thò, “thöôïng ñeá” seõ chaúng ngaàn ngaïi vôùi giaù cao hay thaáp, vì

“thöôïng ñeá” ñaõ nghó raèng haøng ôû nôi ñaây baùn ra chaéc chaén khoâng chæ coù chaát löôïng cao maø coøn baûo ñaûm caû caân laïng.

Nhö chuùng ta ñaõ bieát, phaân vaø nöôùc tieåu thaûi ra gaây oâ nhieãm moâi tröôøng vì trong phaân vaø nöôùc tieåu chöùa nitrat. Muoán khaéc phuïc tình traïng naøy, caùch toát nhaát laø duøng tuùi hay hoá bioâga seõ choáng oâ nhieãm moâi tröôøng, gia suùc seõ hay aên choùng lôùn vaø taïo ñöôïc moâi sinh khoâng chæ cho con ngöôøi maø caû gia suùc nöõa, bôûi chuùng ta ñaõ haïn cheá moät löôïng ñaùng keå khí meâtan (CH ).

4

bí quyeát thöù möôøi hai: QuYÙ ChÖÕ “tÍN”

hôN VaøNG

Ngaøy xöa cha oâng ta ñaõ coù caâu “Moät söï baát tín, vaïn söï baát tin”. Ñuùng laø nhö vaäy. Nhöng giöõ chöõ “tín”, khoâng phaûi thoâng qua quaûng caùo tuyeân truyeàn treân caùc thoâng tin ñaïi chuùng, nhö baùo, ñaøi phaùt thanh hoaëc treân maøn hình nhoû, thaäm chí 104

https://thuviensach.vn

caû nhöõng tôø böôùm tung ñi moïi nôi ñeå cho khaùch haøng bieát ñeán vaø tin raèng saûn phaåm baùn ra cuûa hoï ñaõ khieán cho hoï tin ngay.

“Traêm nghe khoâng baèng moät thaáy”. “Ñöøng nghe hoï noùi haõy nghe hoï laøm”. “Taát caû ñeàu toát caû, neáu cuoái cuøng laø toát” . Baïn coù theå coù raát nhieàu ngöôøi baïn. Nhöng tìm ñöôïc moät ngöôøi baïn toát, thaät toát khoâng phaûi laø deã. Moät ngöôøi baïn hoaøn toaøn tin töôûng laïi caøng khoù hôn. Coù theå moät ngaøn ngöôøi môùi tìm ñöôïc moät ngöôøi ñaáy, baïn aï.

Taát caû nhöõng ñieàu toâi ñaõ vieát ñeàu muoán toaùt leân moät yù laø haõy göûi chöõ “Tín” vaøo saûn phaåm cuûa mình laøm ra.

Chaúng haïn moät maët haøng veà gioáng vaät nuoâi, nhö con ngan Phaùp doøng R31 naëng caân, maøu loang traéng ñen, taêng 10% so vôùi doøng R51 maøu traéng khi ôû cuøng löùa tuoåi. Caû hai doøng naøy ôû tuoåi boùc tröùng ñeàu coù maøu loâng gaàn gioáng nhau. Neáu baïn laäp lôø ñaùnh laän con ñen, baïn noùi doøng R51

laø doøng R31 ñeå laáy vôùi giaù hieän nay laø 12.000 -

15.000ñ/con. Khi nuoâi khoaûng 1 tuaàn maøu loâng phaân bieät raát roõ. R31 maøu xaùm vaø vaøng; coøn R51

maøu vaøng. Nhö vaäy khaùch haøng seõ nghi ngôø vaø chaéc chaén hoï seõ khoâng bao giôø tin vaøo saûn phaåm cuûa baïn nöõa laø ñuùng vôùi maãu maõ vaø chaát löôïng.

Theá laø chöõ “tín” khoâng giöõ ñöôïc. “Gaäy oâng laïi ñaäp löng oâng” roài ñaáy, baïn ôi!

Moät thí duï khaùc, môõ söõa cuûa caùc gioáng boø söõa cuûa ta hieän nay thöôøng chieám töø 4 - 4,5%.

Nhöng caùc baïn mang söõa phuïc vuï cho ngöôøi tieâu 105

https://thuviensach.vn

duøng hoaëc baùn cho nhaø maùy cheá bieán söõa nhö Vinamilk chaúng haïn, baïn pha theâm nöôùc laõ ñeå

taêng khoái löôïng söõa leân. Khi ngöôøi kieåm tra chaát löôïng phaùt hieän ra vôùi moät duïng cuï chuyeân duøng thì luùc ñoù chaéc chaén baïn khoâng coøn caùch naøo ñeå

choái caõi. Haäu quaû seõ laø: khoâng coù ai tieâu thuï söõa cho baïn nöõa. OÂi tai haïi laøm sao!

Giôø ñaây söõa boø Ba Vì ñang ñöôïc thò tröôøng tieâu thuï öa chuoäng ôû nhieàu nôi, ñaëc bieät laø Haø Noäi... bôûi chaát löôïng ôû ñaây ñích thöïc laø nguyeân chaát. Neáu caùc baïn coù dòp ñi qua moät cöûa haøng naøo ñoù coù baùn söõa boø Ba Vì, môøi baïn ñi vaøo thöôûng thöùc moät coác söõa chua hay moät ly söõa thanh truøng baïn seõ thaáy theá naøo laø söõa boø Ba Vì, bôûi vò ngoït thôm cuûa muøi hoa coû thieân nhieân. Chæ moät laàn thoâi, baïn seõ khoâng bao giôø queân. Vaø giôø ñaây caùc saûn phaåm cuûa Nestleù ñaõ chieám lónh haàu heát caùc nöôùc treân theá giôùi, chính vì oâng chuû cuûa noù ñaõ quyù chöõ “tín” hôn vaøng. Nhieàu saûn phaåm ñöôïc cheá bieán töø nguõ coác mang nhaõn hieäu Nestleù ñang lan traøn khaép moïi nöôùc treân theá giôùi, cuõng chính vì chöõ “tín” cuûa Nestleù.

bí quyeát thöù möôøi ba: VaÄN DuÏNG NhÖÕNG

KiNh NGhiEÄM tOát Cuûa ChaÊN NuOÂi tRuYEÀN thOáNG KEát hôÏP ChaÊN NuOÂi hiEÄN ÑaÏi

Kinh nghieäm chaên nuoâi cuûa caùc nöôùc ñang phaùt trieån, trong ñoù coù Vieät Nam thì vieäc aùp duïng nhöõng kinh nghieäm chaên nuoâi truyeàn thoáng 106

https://thuviensach.vn

Vieät Nam vaø chaên nuoâi hieän ñaïi cuûa theá giôùi, nhaát laø caùc nöôùc phaùt trieån nhö Myõ, Anh, Phaùp, Niu Dilaân, OÂxtraâylia... laø heát söùc höõu ích. Chuùng ta caàn keát hôïp haøi hoøa chaên nuoâi quaûng canh, chaên nuoâi gia ñình cuûa caùc hoä noâng daân vaø chaên nuoâi theo kieåu thaâm canh coâng nghieäp thì seõ mang laïi hieäu quaû kinh teá nhanh.

1. Chaên nuoâi quaûng canh

Ñaây laø phöông thöùc ôû nhöõng nöôùc ñaát roäng (Myõ, Niu Dilaân, OÂxtraâylia...), coøn ôû Vieät Nam, nôi naøo coù röøng, coù ñoài coû, coù dieän tích roäng nhö trung du, mieàn nuùi phía Baéc, mieàn Trung, chuùng ta caàn thöïc hieän chaên nuoâi quaûng canh ñeå phaùt trieån chaên nuoâi boø thòt, traâu thòt, deâ thòt... Ngay töø baây giôø, neáu Nhaø nöôùc coù chính saùch toát thì chaên nuoâi quaûng canh seõ phaùt trieån nhanh ôû caùc vuøng nuùi phía Baéc, vuøng Ninh Thuaän, Bình Thuaän, vì ôû nôi ñaây coù nhieàu gia ñình ñaõ nuoâi haøng traêm boø thòt, haøng traêm deâ thòt. Deâ Baùch Thaûo xuaát xöù töø nôi naøy vaø nhieàu gia ñình ñaõ giaøu leân töø ngheà nuoâi deâ quaûng canh. Cöù 1kg deâ gioáng Baùch Thaûo giaù 45.000ñ, thì chæ caàn hai deâ coù khoái löôïng 100 kg, hoï ñaõ thu 4.500.000ñ. Lao ñoäng vaø caùc chi phí khaùc raát ít. Hoï giaøu nhanh laø ñieàu taát yeáu.

2. Chaên nuoâi gia ñình

ÔÛ taát caû caùc nöôùc phaùt trieån vaø ñang phaùt trieån, chaên nuoâi gia ñình vaãn giöõ vai troø quan 107

https://thuviensach.vn

troïng trong vieäc saûn xuaát thòt, tröùng, söõa cho nhu caàu cuûa daân vaø cho xuaát khaåu. ÔÛ Vieät Nam, muïc tieâu cuûa Nhaø nöôùc ñeán naêm 2020 moät ngöôøi daân seõ tieâu thuï 56kg thòt, 140 quaû tröùng vaø 10 lít söõa/ngöôøi/naêm. Soá thöïc phaåm naøy vaãn do caùc hoä noâng daân saûn xuaát ra, vì 90% toång soá ñaàu gia suùc, gia caàm ñang ñöôïc nuoâi ôû gia ñình noâng daân.

Kieåu chaên nuoâi naøy raát ña daïng, vì moãi gia ñình coù nhöõng hoøan caûnh vaø ñieàu kieän kinh teá, xaõ hoäi, trí thöùc khaùc nhau, ñieàu kieän ñòa lyù, khí haäu, ñaát ñai, ñaëc bieät laø nguoàn thöùc aên ñeå nuoâi gia suùc cuõng khaùc nhau. Ví duï: ñoàng baèng soâng Cöûu Long chuû yeáu nuoâi lôïn vaø nuoâi vòt; ñoàng baèng soâng Hoàng nuoâi lôïn laø chính; Duyeân haûi mieàn Trung vaø Khu boán cuõ nuoâi boø laø chuû yeáu; mieàn nuùi phía Baéc nuoâi traâu chieám ña phaàn so vôùi gia suùc, gia caàm khaùc.

Caùc baïn chaên nuoâi ôû gia ñình ngoaøi nguoàn thöùc aên saün coù nhö ngoâ, khoai, saén phuï cheá phaåm noâng nghieäp caàn söû duïng nhöõng loaïi thöùc aên boå

sung khoaùng, vitamin, ñaïm ñeå cho gia suùc, gia caàm aên. Ñaây chính laø hình thöùc keát hôïp chaên nuoâi truyeàn thoáng vaø hieän ñaïi, vì thöùc aên boå sung ñaõ ñöôïc tính toaùn caân baèng veà dinh döôõng.

3. Chaên nuoâi theo phöông phaùp coâng nghieäp, hay coøn goïi laø chaên nuoâi thaâm canh Ñaây laø phöông phaùp chaên nuoâi tieân tieán, nhaát laø ñoái vôùi chaên nuoâi gaø ñaõ vaø ñang phaùt trieån ôû nöôùc ta. Theo soá lieäu thoáng keâ, naêm 1995, Vieät Nam 108

https://thuviensach.vn

coù 142 trieäu con gia caàm, thì gaø chieám 107 trieäu, trong ñoù gaø nuoâi theo phöông phaùp coâng nghieäp laø 30 trieäu con. Coù moät thôøi gaø coâng nghieäp ñaõ thu lôïi nhuaän khaù cao. Saûn löôïng thòt gaø coâng nghieäp ñaït 65.000 taán vaø 500 trieäu quaû tröùng.

Nhieàu gia ñình nhôø chaên nuoâi gaø coâng nghieäp ñaõ giaøu leân raát nhanh. Tuy nhieân ôû ñaây toâi cuõng coù lôøi khuyeán caùo caùc baïn muoán laøm giaøu töø ngheà nuoâi gaø coâng nghieäp caùc baïn phaûi bieát thò tröôøng tieâu thuï ôû ñaâu? Phaûi chaêng ôû gaàn khu coâng nghieäp taäp trung, chung quanh thaønh phoá lôùn nhö Thaønh phoá Hoà Chí Minh, Bieân Hoøa (Ñoàng Nai), Soâng Beù, Vuõng Taøu, Haø Noäi, Quaûng Ninh.

Muoán chaên nuoâi gaø coâng nghieäp coù laõi, caàn chuù yù moät soá chæ tieâu naêng suaát cuûa caùc gioáng gaø nhö sau:

- Gaø höôùng tröùng:

Naêng suaát ñaït 280 - 300 quaû/maùi/naêm.

Tieâu toán 1,8 - 2kg thöùc aên cho 10 quaû tröùng.

Khoái löôïng tröùng: 50 - 55 g/quaû.

- Gaø höôùng thòt:

Xuaát chuoàng luùc 42 ngaøy ñaït 2kg.

Tieâu toán 2 - 2,2kg thöùc aên cho 1kg taêng troïng.

Muoán chaên nuoâi lôïn coâng nghieäp coù hieäu quaû caàn ñaït moät soá chæ tieâu naêng suaát nhö sau:

- Soá löùa ñeû/naùi/naêm

: 2,1 - 2,2 löùa

- Khoái löôïng lôïn con sô sinh : 1,3kg/con

- Khoái löôïng cai söõa 28 - 30 ngaøy: 7 - 8kg/con

- Khoái löôïng 60 ngaøy

: 18 - 20kg/con

109

https://thuviensach.vn

- Chi phí thöùc aên cho 1kg taêng troïng: 3 kg

- Thôøi gian nuoâi ñaït 100 kg : 5,5 thaùng

- Ñoä daày môõ löng

: 1,5 - 2cm

- Tyû leä naïc/thòt xeû

: 56%.

Ñaït ñöôïc nhöõng chæ tieâu nhö vaäy, baïn seõ coù laõi vaø giaøu leân töø nuoâi lôïn

Coøn nuoâi boø söõa thì sao? Trong coâng ngheä sinh saûn chaên nuoâi boø coù coâng ngheä caáy truyeàn phoâi, moät coâng ngheä sinh hoïc tieân tieán ñaõ vaø ñang ñöôïc aùp duïng nhö thuï tinh nhaân taïo ôû nhieàu nöôùc: Myõ, Canada, Phaùp, Nhaät Baûn. Bôûi muïc ñích cuûa noù laø nhaân nhanh nhöõng caù theå, nhöõng con gioáng coù naêng suaát cao ra saûn xuaát. Töø ñaây naâng cao toác ñoä choïn loïc, taêng nhanh tieán boä di truyeàn, ñaåy maïnh coâng taùc gioáng. Coâng ngheä caáy phoâi söû duïng öu theá cuûa caû con ñöïc vaø con caùi. ÔÛ Vieät Nam, coâng ngheä caáy truyeàn phoâi ñaõ vaø ñang ñöôïc öùng duïng.

Naêm 1990, con beâ ñaàu tieân baèng coâng ngheä phoâi ñaõ ra ñôøi taïi Trung taâm söõa - gioáng boø Phuø Ñoång, Haø Noäi. Ñeán nay, con beâ naøy ñaõ ñeû löùa thöù hai vaø moät ngaøy cho 15 lít söõa ôû chu kyø I (4000 lít/chu kyø). Töø naêm 1994 ñeán nay nhieàu beâ tieáp tuïc ra ñôøi baèng coâng ngheä caáy phoâi môû ñaàu cho coâng ngheä sinh hoïc tröôùc khi böôùc vaøo theá kyû XXI.

bí quyeát thöù möôøi boán: NOÂNG - LaÂM - NGÖ -

MuÏC KEát hôÏP VôÙi CaNh ViEÂN thEO MOÂ

hÌNh tRaNG tRaÏi

Muoân loaøi sinh vaät döïa vaøo nhau maø soáng: 110

https://thuviensach.vn

“Caây yeâu ñaát, caây yeâu nöôùc, caây yeâu muoâng thuù”

vaø “caây giöõ ñaát, giöõ nöôùc, caây che chôû cho muoâng thuù”. Caây chaúng nhöõng taïo cho chuùng ta nhöõng maøu xanh töôi maùt maø coøn giuùp sinh vaät, trong ñoù coù con ngöôøi nhôø caây maø laù phoåi cuûa chuùng ta môû roäng, chaát ñoäc seõ thôû ñi, oâxy ñöôïc haáp thuï vaøo cuõng nhôø caây.

Heä sinh thaùi noâng - laâm - ngö - muïc laø heä sinh thaùi beàn vöõng maø baát cöù nôi naøo treân traùi ñaát naøy ñeàu khoâng theå huûy dieät ñöôïc. Luùa vôùi caù cho ta lôïi ích. Vòt vôùi caù chaúng nhöõng cho ta lôïi ích maø coøn baûo veä nguoàn nöôùc ôû ao, hoà. Röøng caây laáy laù cho “con boø cuûa ngöôøi ngheøo”. Coû döôùi taùn röøng nuoâi boø, nuoâi thoû. Moät maûnh vöôøn ñöôïc xaây döïng thaønh moâ hình trang traïi töông hoã laãn nhau ñaõ vaø ñang trôû thaønh nhöõng maãu hình thôøi söï chaúng nhöõng coù lôïi cho vaät nuoâi, caây troàng maø coøn baûo veä moâi tröôøng beàn vöõng. Nuoâi lôïn, nuoâi boø, nuoâi deâ ñeå laáy phaân nuoâi caù, taïo heä khí meâtan laøm chaát ñoát choáng oâ nhieãm moâi tröôøng, chaát thaûi cuûa phaân sau khi sinh khí laïi boùn cho caây troàng taïo nguoàn rau saïch. Con ong laøm maät töø canh vieân, töø hoa röøng. Phaûi chaêng ñaây cuõng laø bí quyeát ñeå laøm giaøu khi bieát keát hôïp treân moät khoâng gian thích hôïp, troàng caây, nuoâi vaät nuoâi, coù lôïi, thaû caù vôùi phöông thöùc ñaùnh tæa thaû buø vôùi moâ hình trang traïi seõ coù saûn phaåm haøng hoùa lôùn vôùi giaù thaønh haï. Töø ñoù “thöôïng ñeá” seõ ñeán vôùi chuùng ta. Vaø laøm nhö vaäy, “thöù nhaát canh trì, thöù nhì canh vieân, 111

https://thuviensach.vn

noâng - laâm - ngö - muïc keát hôïp” laø quy luaät, laø bí quyeát muoân ñôøi cuûa caùi ngheà “töø ñaát maø leân” maø cha oâng ta ñaõ töøng khuyeân nhuû töø thôøi Vua Huøng döïng nöôùc, töø thuôû Laïc Long Quaân.

bí quyeát thöù möôøi laêm: NhÖÕNG Ruûi RO

tRONG ChaÊN NuOÂi Vaø CaÙCh NEÙ tRaÙNh Trong noâng nghieäp noùi chung vaø chaên nuoâi noùi rieâng, ruûi ro ñeán vôùi chuùng ta haèng giôø, haèng ngaøy vaø moãi naêm moät khaùc. Nhöõng côn loác, nhöõng ñôït soùng thaàn, nhöõng côn baõo, nhöõng traän möa lôùn.... khoâng chæ laøm muøa maøng thieät haïi maø chaên nuoâi cuõng chòu aûnh höôûng raát nhieàu.

Trong chaên nuoâi ruûi ro cuõng khoâng ít: Thöùc aên oâi moác, gia suùc maéc beänh. Nhieät ñoä, möa naéng thaát thöôøng, gia suùc khoâng thích öùng. Haøng trieäu trieäu vi khuaån luoân luoân chôø thôøi cô gaây beänh cho gia suùc. Tuy vaäy, tri thöùc cuûa con ngöôøi laø voâ haïn vaø coù theå baét thieân nhieân khuaát phuïc, song chuùng ta phaûi bieát quy luaät cuûa vi sinh vaät gaây haïi cho gia suùc, gia caàm.

Trong thöïc teá beänh cuûa gia suùc naøy coù theå

laây sang gia suùc khaùc, nhöng coù beänh gia suùc naøy maéc nhöng gia suùc khaùc laïi khoâng maéc. Chaúng haïn: Beänh nhieät thaùn traâu boø coù theå laây sang ngöôøi. Beänh lôû moàm long moùng gaây haïi cho traâu boø, lôïn vaø deâ nhöng chaúng coù bao giôø ngöôøi ta thaáy beänh naøy laây sang gaø, vòt caû. Nhöõng beänh marek, micoâ cuûa gaø coâng nghieäp khoâng laây sang 112

https://thuviensach.vn

lôïn, sang gia suùc nhai laïi. Ñaây chính laø nhöõng ruûi ro trong chaên nuoâi. Theo thoáng keâ cuûa nhieàu nöôùc thì ruûi ro trong chaên nuoâi chuû yeáu laø do gia suùc maéc beänh. Coù nhieàu trang traïi nuoâi gaø coâng nghieäp, nuoâi lôùn taäp trung ñaõ phaûi tieâu huûy caû chuïc vaïn con khi chuùng ta phaùt hieän ra beänh.

Thí duï: coù nhöõng naêm traïi gaø Phuùc Thònh ñaõ phaûi troáng chuoàng vì beänh Newcastle. Coù nhöõng traïi lôïn cho aên ngoâ bò nhieãm Aflatoxin maø tieâu bieán caû ngaøn con. Ñieàu ñaùng tieác xaûy ra aáy baây giôø khoâng bao giôø coù theå taùi dieãn nöõa vì chuùng ta coù loaïi thuoác thaàn vaécxin coâng hieäu cho moãi loaïi gia suùc, gia caàm. Tuøy moãi loaïi gia suùc, gia caàm khaùc nhau thöïc hieän tieâm phoøng theo ñònh kyø vaø khoâng bao giôø queân khaâu quaûn lyù, khaâu söû duïng thöùc aên giaøu dinh döôõng vaø baûo ñaûm chaát löôïng laø ñieàu kieän ñeå chuùng ta coù theå neù traùnh ñöôïc taát caû caùc beänh cuûa gia suùc gia caàm. Ñaây chính laø bí quyeát giaûm chi phí, taêng thu nhaäp cuûa ngheà chaên nuoâi ñeå laøm giaøu.

bí quyeát thöù möôøi saùu: COÙ QuY MOÂ ChaÊN

NuOÂi thÍCh hôÏP taÏO thEá LaøM Giaøu Chi phí cho moät thôøi gian lao ñoäng, cho moät khoâng gian ñeå nuoâi gia suùc, gia caàm chuùng ta ñeàu phaûi nghó tôùi hieäu quaû cuûa noù, nhaát laø trong cô cheá thò tröôøng hieän nay vieäc saûn xuaát ra moät löôïng haøng hoaù nhaát ñònh ñeå thu veà moät luùc moät khoaûn chi phí ñeå buø ñaép cho ñaàu vaøo vaø ñaàu ra laø 113

https://thuviensach.vn

vieäc laøm khoâng theå thieáu ñöôïc ñoái vôùi ngöôøi chaên nuoâi vaø chaên nuoâi ñeå coù lôøi.

ÔÛ chaâu AÂu, sau Chieán tranh theá giôùi thöù hai, ñeå luoân luoân coù saûn phaåm chuû ñoäng (Thuïy Ñieån, Anh, Italia, Ñöùc, Haø Lan, Phaùp...) ñaõ ñöa chaên nuoâi leân quy moâ coâng nghieäp nhaèm baûo ñaûm vieäc laøm cho coâng nhaân chuyeân nghieäp vaø söû duïng voán toát hôn trong chaên nuoâi (gaø coâng nghieäp, lôïn coâng nghieäp, boø söõa, boø thòt coâng nghieäp...). Do ñoù, chaên nuoâi coù laõi thöïc söï. Ngaøy nay, nhieàu nöôùc phaùt trieån vaø caû nhöõng nöôùc ñang phaùt trieån cuõng aùp duïng phöông thöùc chaên nuoâi coâng nghieäp.

Ví duï, ôû nhieàu nöôùc ngöôøi ta ñaõ coù nhöõng quy moâ maø ôû ñoù moät ngöôøi nuoâi töø 400 ñeán 2000 lôïn thòt; chæ caàn hai ngöôøi nuoâi ñöôïc töø 100 - 120 lôïn naùi (leõ dó nhieân phuï thuoäc vaøo phöông thöùc nuoâi döôõng vaø möùc ñoä cô giôùi hoaù trong chaên nuoâi).

Coøn vôùi chaên nuoâi gia caàm thì moät coâng nhaân coù theå nuoâi haøng vaïn gaø trong 1 chuoàng (nhö ôû Myõ chaúng haïn). Cô caáu ñaøn lôïn naùi cuõng tuyø chaát löôïng cuûa gioáng lôïn maø coù tyû leä cho toång ñaøn khaùc nhau. Thí duï: neáu chaát löôïng ñaøn naùi ban ñaàu löïa choïn chöa toát, thì tyû leä trong ñaøn coù theå

chieám 15 - 17%, nhöng khi ñaøn naùi ñaõ coù chaát löôïng toát thì chæ caàn 9 - 10% hoaëc 12% laø cao nhaát. Nhö vaäy, coù nghóa laø cöù 100 ñaàu lôïn, caàn coù 10 - 12 lôïn naùi ñeû laø cô caáu ñaøn thích hôïp (ñaây laø chöa keå ñaøn lôïn haäu bò vaø ñöïc gioáng). Toå chöùc ñöôïc nhö vaäy, chaên nuoâi nhaát ñònh coù laõi.

114

https://thuviensach.vn

Ñoái vôùi lôïn ñöïc trong cô caáu ñaøn lôïn sinh saûn cuõng caàn tính toaùn theo phöông thöùc phoái gioáng theá naøo ñeå nuoâi vaø söû duïng con ñöïc hôïp lyù vaø hieäu quaû kinh teá. Neáu theo phöông phaùp truyeàn thoáng tröïc tieáp thì boá trí tyû leä 1/20 - 1/25; coøn truyeàn gioáng nhaân taïo thì tyû leä seõ laø 1/250 -

1/500. Caàn nhôù raèng: Tyû leä naøy phuï thuoäc vaøo chaát löôïng phaåm chaát tinh dòch.

Vôùi chaên nuoâi lôïn thòt cuõng phaûi vaän duïng moät nguyeân lyù chung laø ñaàu tö lao ñoäng, thôøi gian, khoâng gian, chi phí thöùc aên ít nhaát nhöng hieäu quaû cao nhaát.

Trong thöïc teá chaên nuoâi ôû nöôùc ta hieän nay quy moâ cuûa moät traïi lôïn, moät traïi gia caàm, moät traïi boø (söõa, thòt).... laø bao nhieâu ñeå coù lôïi. Ñieàu naøy phuï thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá, nhöng yeáu toá quan troïng vaãn laø ñoøi hoûi cuûa thò tröôøng trong vaø ngoaøi nöôùc; maët khaùc, quy moâ aáy coøn phuï thuoäc vaøo ñieàu kieän kinh teá vaø trình ñoä kyõ thuaät cuûa ngöôøi nuoâi vaø chuû trang traïi. Theo hieäu quaû kinh teá cuûa nhöõng göông maët laøm giaøu töø chaên nuoâi thì: neáu nuoâi lôïn thòt caàn coù quy moâ töø 50 - 100

con, coøn nuoâi lôïn naùi caàn coù soá löôïng 5 - 10 con; neáu nuoâi boø söõa caàn nuoâi 10 - 25 con; coøn nuoâi gia caàm (gaø, vòt laáy tröùng, laáy thòt) cuõng caàn nuoâi töø 500 - 1000 con. Ngoaøi vieäc taïo ra moät löôïng saûn phaåm haøng hoaù lôùn, vaán ñeà thu lôøi töø saûn phaåm theo quy moâ naøy môùi boõ coâng söùc vaø tieàn voán boû ra. Theo soá lieäu thaùng 4/1995 veà quy moâ 115

https://thuviensach.vn

soá lôïn nuoâi thòt ôû moät soá trang traïi khaùc nhau ôû Ñaøi Loan ñaõ daãn ñeán moät nhaän xeùt raèng: Quy moâ cuûa nhöõng trang traïi nuoâi töø 1 - 99 con vaø 100 - 199 con chieám 53,52%, nhöng chæ chieám 8% toång ñaøn lôïn. Trong khi ñoù soá traïi coù quy moâ töø 500 trôû leân chieám 19% toång soá traïi, nhöng laïi chieám 80% toång soá ñaøn lôïn cuûa Ñaøi Loan. Nhôø vaäy, haèng naêm Ñaøi Loan ñaõ cung caáp bình quaân cho moät ñaàu ngöôøi laø 39,65kg thòt lôïn, ñoàng thôøi xuaát sang Nhaät Baûn 20.000 taán/naêm. Töø soá lieäu naøy chöùng toû Ñaøi Loan ñaõ ruùt ra quy moâ moät traïi lôïn phaûi coù soá löôïng 500 con trôû leân môùi coù laõi.

bí quyeát thöù möôøi saùu: KEát hôÏP GiÖÕa SaûN xuaát - ChEá biEáN Vaø tiEÂu thuÏ haøi hOaø SEÕ Laø ChÌa KhOaÙ VaøNG LaøM Giaøu NhaNh Nhaát

Veà maët lyù thuyeát, caùc saûn phaåm thòt, tröùng, söõa ñöôïc cheá bieán ngoaøi taùc duïng laøm taêng khaåu vò cho ngöôøi tieâu duøng coøn taêng tyû leä protein trong thòt, trong söõa, trong tröùng.

Chaúng haïn haøm löôïng Thiamin nhieàu hôn 1mg/100g thòt lôïn naïc thì khi ñoù thòt cheá bieán môùi coù giaù trò, vì noù baûo ñaûm 65% giaù trò sinh hoïc protein trong thòt. Protein coù chaát löôïng cao laø caùc moái lieân keát cuûa caùc sôïi cô mòn vaø chaët.

Ngoaøi xem xeùt veà haøm löôïng protein trong thòt, ngöôøi ta coøn ñaùnh giaù veà ñoä aåm vaø ñoä pH

cuûa thòt.

116

https://thuviensach.vn

Sau ñaây laø tæ leä ñoä aåm/ protein cuûa moät soá phaàn thòt vôùi thòt lôïn:

- Thòt maù

: 3,7%

- Thòt ñaàu

: 3,8%

- Caùc loaïi thòt khaùc

: 3,6%

Ñoä pH cuõng ñoùng vai troø quan troïng cho thòt ñeå cheá bieán toát, ví duï nhö cuûa thòt naïc laø 6,8, nghóa laø thòt coù ñoä kieàm. Neáu ñoä pH cuûa thòt nhoû hôn 6 thuoäc loaïi thòt khoâ, khoâng neân söû duïng vaøo coâng nghieäp cheá bieán.

Veà maøu saéc cuûa thòt khi ñöa vaøo cheá bieán thòt phaûi coù maøu töôi saùng, oùng aùnh cuûa ñoä aåm.

Tröôùc khi ñöa thòt vaøo cheá bieán caàn laøm laïnh trong 4 giôø ôû nhieät ñoä 50C.

Sau ñaây laø moät soá thoâng soá kyõ thuaät chính cuûa thòt ñöa vaøo cheá bieán caùc saûn phaåm töø thòt theo kieåu phöông Taây. Thí duï: xuùc xích Ñöùc, xuùc xích Italia, xuùc xích töôi, xuùc xích naâu, giaêmboâng lôïn, thòt muoái (Bacon)....

Tyû leä %

Loaïi thòt

Nöôùc

Protein

Môõ

Khoaùng

Calo

Thòt boø moâng

73,8

19,9

4,7

1,6

127

Thòt boø vai

61,8

26,8

9,6

1,9

201

Thòt lôïn moùc haøm

41,1

11,2

4,7

0,6

472

Thòt lôïn vai

51,7

13,6

34,4

0,7

368

Thòt lôïn thaên

59,2

16,7

23,2

0,8

281

Nhôø hieåu bieát caùc thoâng soá kyõ thuaät veà thòt cheá bieán, kyõ thuaät cheá bieán, ñuû thieát bò vaø voán ñaàu tö, nhieàu cô sôû cheá bieán ôû nöôùc ngoaøi ñaõ giaøu 117

https://thuviensach.vn

leân nhanh choùng nhö Nestleù. Vieät Nam coù VISAN

(Thaønh phoá Hoà Chí Minh), Hieán Thaønh (Haø Noäi) töø saûn phaåm cuûa thòt boø, thòt lôïn, caùc cô sôû ñaõ cheá bieán caùc saûn phaåm thòt theo kieåu coâng nghieäp neân ñaõ khoâng chæ phuø hôïp vôùi yeâu caàu coâng nghieäp hoaù vaø hieän ñaïi hoaù ngaønh cheá bieán thöïc phaåm maø coøn thu huùt ñöôïc khaùch haøng töø Baéc vaøo Nam vaø ngöôïc laïi, nhaát laø hai thaønh phoá lôùn laø Haø Noäi vaø Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Thòt cheá bieán saün ñaõ coù saûn löôïng haøng traêm taán ôû moãi cô sôû.

Laõi töø cheá bieán khoâng nhoû. Tuy nhieân kieåu cheá bieán naøy chöa phaûi laø phoå caäp. Moät söï thaät hieån nhieân Vinamilk ñaõ giaêng moät maïng löôùi tieâu thuï caùc saûn phaåm töø söõa vaø hoï ñaõ noäp cho ngaân saùch haøng chuïc tyû ñoàng. Cheá bieán lôïi laø nhö vaäy ñoù.

Chöa heát, ñieàu coøn ñaùng noùi ôû ñaây laø caùc loø moå

cuûa caùc cô sôû tö nhaân ôû Haø Noäi vaø thaønh phoá Hoà Chí Minh cuøng nhieàu tænh vaø ñoâ thò khaùc ñaõ töø caùi ngheà naøy maø phaát leân nhanh choùng. Taïi Haø Noäi haèng ngaøy tieâu thuï haøng traêm taán thòt caùc loaïi, trong soá naøy chuû yeáu laø thòt lôïn.

Vaán ñeà maáu choát ñeå keát hôïp saûn xuaát, cheá bieán vaø tieâu thuï vaãn laø thò tröôøng. Neáu coù thò tröôøng (nhö Haø Noäi, Thaønh phoá Hoà Chí Minh, Haûi Phoøng, Ñaø Naüng, Vuõng Taøu) neáu ngöôøi chaên nuoâi bieát keát hôïp vôùi cheá bieán vaø coù maïng löôùi tieâu thuï thì chaéc chaén “Ngheøo thì laâu, giaøu thì maáy choác”

laø ñieàu hieän thöïc, vì sau moät ngaøy laø ñaõ tính ñeám ñöôïc ñaàu vaøo, ñaàu ra moät caùch roõ raøng.

118

https://thuviensach.vn

Chöông IV

NhÖÕNG GÖôNG MaËt LaøM Giaøu

tÖø ChaÊN NuOÂi

Nhôø choïn nhöõng vaät nuoâi, nuoâi ñeå laøm giaøu, bieát keát hôïp “thöù nhaát canh trì, thöù nhì canh vieân”, bieát taïo döïng cô nghieäp töø baøn tay khoái oùc, bieát boå sung caây nuoâi con giuùp caây phaùt trieån, bieát söû duïng kyõ naêng vaø “bí quyeát” laøm giaøu töø chaên nuoâi, neân nhieàu baø con noâng daân, nhieàu ngöôøi coù khaùt voïng chaên nuoâi khoâng chæ bieát laáy chaên nuoâi ñeå taêng thu nhaäp, maø ñaõ bieát laáy muïc tieâu kinh teá laø ñích cuoái cuøng. Nhieàu göông maët laøm giaøu töø chaên nuoâi ñaõ öùng duïng heä sinh thaùi vöôøn, ao, chuoàng, vöôøn röøng, vöôøn ñoài ñeå phaùt trieån chaên nuoâi. Treân maët nöôùc hoï nuoâi vòt, döôùi ao hoï nuoâi caù. Döôùi taùn röøng hoï nuoâi boø, deâ, gaø, ngan, thoû vaø nhöõng ñoõ ong ñeå laáy maät. ÔÛ nhöõng nôi coù nhu caàu vöôøn hoa caây caûnh, nhieàu hoä noâng daân ñaõ bieát nuoâi lôïn laáy phaân chaêm boùn caây hoa traêm hoàng nghìn tía, khoâng chæ coù saéc maø laïi ngaøo ngaït muøi höông, ngoaøi phaàn thu nhaäp baùn lôïn ñeå

laøm giaøu. Caùc vaät nuoâi “ñaëc saûn” nhö ba ba, gaáu ngöïa laáy maät cuõng ñaõ trôû thaønh moät ngheà coù giaù vaø chính vaäy hoï ñaõ laøm giaøu töø nhöõng ngheà naøy.

119

https://thuviensach.vn

Haøng trieäu noâng daân, moãi ngöôøi coù moät caùch laøm giaøu khaùc nhau. Trong cuoán saùch nhoû naøy toâi chæ daãn ra moät soá göông maët laøm giaøu töø chaên nuoâi ôû nhieàu vuøng sinh thaùi khaép ba mieàn ñaát nöôùc giuùp baïn ñoïc tham khaûo, nghó suy vôùi hoaøn caûnh cuûa mình ñeå bieát ñi tröôùc ñoùn ñaàu laøm giaøu töø chaên nuoâi.

NGOÂ thaøNh ViNh

tÖø Ñaát GOø ÑOÀi Nhôø ChaÊN NuOÂi

bOø SÖÕa tRôû NEÂN Giaøu COÙ

Ngoâ Thaønh Vinh, kyõ sö chaên nuoâi thuoäc Trung taâm nghieân cöùu boø vaø ñoàng coû Ba Vì giaøu leân nhôø nuoâi boø söõa.

Sau ñaây laø lôøi keå veà caùch thöùc laøm aên cuûa anh: 1. Cô caáu ñaøn boø vaø toå chöùc saûn xuaát Hieän nay gia ñình toâi coù 34 con, trong ñoù boø khoaùn 28 con, boø rieâng cuûa gia ñình 6 con. Cô caáu ñaøn boø coù 50% boø caùi sinh saûn, trong ñoù 30% boø vaét söõa thöôøng xuyeân, 50% beâ, boø tô lôõ.

Baûng 1: Cô caáu ñaøn boø vaø toå chöùc saûn xuaát Haïng muïc

Boø khoaùn

Boø rieâng

Toång soá

Caùi sinh saûn

15

16

Trong ñoù: Caùi vaét söõa

10

1

11

Caùi tô

5

1

7

Caùi tô

4

2

5

Caùi beâ

2

1

4

Boø ñöïc

2

2

2

Toång coäng

28

6

34

120

https://thuviensach.vn

Vôùi moät ñaøn boø treân 80 con, gia ñình chuùng toâi chæ coù 2 vôï choàng vaø moät con nhoû döôùi 5 tuoåi.

Vaäy, laøm theá naøo ñaây ñeå chaên nuoâi toát ñaøn boø vaø coù thu nhaäp cho gia ñình? Vôï choàng toâi ñaõ baøn baïc kyõ, sau nhieàu ñeâm traên trôû, suy nghó toâi quyeát taâm nhaän nuoâi khoaùn moät ñaøn boø. Baûn thaân toâi laø moät kyõ sö chaên nuoâi thuù y, coâng taùc kyõ thuaät, thuù y taïi Trung taâm nghieân cöùu boø vaø ñoàng coû Ba Vì ñaõ giuùp toâi coù ñöôïc moät soá kinh nghieäm veà kyõ thuaät, cuõng nhö coâng taùc quaûn lyù trong chaên nuoâi vaø thuù y. Maët khaùc, do naém ñöôïc cô cheá môùi cuûa Nhaø nöôùc, laïi ñöôïc laõnh ñaïo Trung taâm khuyeán khích vaø ñoäng vieân giuùp ñôõ, toâi ñaõ laøm ñöôïc moät soá vieäc ñeå nuoâi töø 10 - 20 con, nay laø treân 30 con, boø, beâ söõa. Gia ñình toâi ñaõ coù ñaát, laøm moät caên nhaø 2 taàng, mua saém caùc phöông tieän khaùc: xe maùy vaø moät soá tieän nghi khaùc nhö tivi, tuû laïnh, baøn gheá.... ñeàu nhôø vaøo chaên nuoâi boø söõa.

Ñeå laøm toát coâng taùc chaêm soùc nuoâi döôõng ñaøn boø vaø troàng caây thöùc aên xanh, gia ñình toâi ñaõ thueâ theâm 3 lao ñoäng laøm thöôøng xuyeân. Ngoaøi ra nhöõng luùc thôøi vuï, thueâ nhieàu lao ñoäng ñeå troàng, chaêm soùc vaø thu caét caây laøm thöùc aên xanh cho boø.

Thaønh quaû naøy coù söï hoã trôï lôùn cuûa Trung taâm, nhö cho gia ñình möôïn chuoàng nuoâi boø vaø caáp thöùc aên khoâ vaøo muøa ñoâng. Trung taâm caáp 1500m2 ñaát/1 con beâ, boø. Chuùng toâi ñaõ troàng coû voi, ngoâ caây, laïc, saén vaø mua theâm rôm khoâ, cuõng nhö nhaän moät soá löôïng coû khoâ vaøo muøa ñoâng ñeå

121

https://thuviensach.vn

ñaøn boø luùc naøo cuõng ñuû thöùc aên. Ñaëc bieät vieäc cho boø aên theâm baõ bia ñaõ taêng theâm söùc saûn xuaát söõa cuûa con gioáng. Nhôø coù hieåu bieát veà khoa hoïc kyõ thuaät, gia ñình toâi ñaõ boá trí moät khaåu phaàn aên hôïp lyù vaø ñuû dinh döôõng cho ñaøn boø, beâ (xem Baûng 2) neân ñaõ cho keát quaû toát caû veà taêng troïng, veà naêng suaát vaø chaát löôïng söõa, veà chaát löôïng con gioáng khi baùn ra thò tröôøng.

Baûng 2: Khaåu phaàn aên cho beâ, boø haèng ngaøy Muøa heø

Muøa ñoâng

Coû Baõ Tinh Ñôn Coû Tinh Baõ Coû Cuû Ñôn xanh bia H.H vò xanh H.H bia khoâ quaû vò Boø vaét söõa

45 6 - 8 3

9,8 30

3 6 - 8 1 4 - 6 9,8

Boø chöûa ñeû

40 3 - 5 1,5 7,5 20 1,5 3 - 4 2

3

7,4

Boø tô caïn

35 3 - 4 1

6,2 20

1

3

3

3

6,2

Boø lôõ

24

2

0,8 4,2 15 0,8

2

2

2

4,2

Beâ 0 - 6 thaùng 8

1

0,5 1,7

5

0,5

1

0,5

1,75

(1 beâ 4 thaùng tuoåi buù söõa: 450 - 500kg söõa) =>0,5 ñôn vò/con ngaøy

=> Beâ 0 - 6 thaùng = 2,2 ñôn vò/con ngaøy.

- Vôùi khaåu phaàn treân, tyû leä thöùc aên tinh trong khaåu phaàn chæ chieám 30 - 35%. Nhö vaäy, chuû yeáu chuùng toâi söû duïng thöùc aên thoâ xanh maø vaãn ñuû dinh döôõng cho beâ, boø. Do ñoù, goùp phaàn giaûm giaù thaønh, giaûm chi phí, taêng theâm thu nhaäp.

Tieâu chuaån bình quaân 1 con 1 ngaøy ñeâm:

- Beâ 0 - 6 thaùng

2,2 - 2,25 ÑV

- 7 - 18 thaùng

4,0 - 4,5 ÑV

- Tô, caïn thaùng

6,0 - 6,3 ÑV

- Boø söõa

9,5 - 10 ÑV

122

https://thuviensach.vn

Khaåu phaàn aên cuûa beâ, boø söõa coøn boå sung theâm khoaùng vaø premix neân boø, beâ taêng troïng cao (300 - 500 g/con ngaøy), naêng suaát söõa bình quaân töø 9 - 9,5kg/ngaøy. Ñaëc bieät ñaõ coù nhieàu con cho treân 3.000kg söõa/chu kyø. Rieâng boø soá 029264

nhöõng ngaøy cao nhaát ñaït 21 - 22kg söõa/ngaøy, saûn löôïng söõa löùa ñaït 4.566 kg.

Baûng 3: Moät soá tính naêng saûn xuaát cuûa ñaøn boø nuoâi khoaùn

Naêm

Chæ tieâu

ÑVT

1993

1994

1995

Khoaûng caùch löùa ñeû

Ngaøy

436

428

410

n

Con

12

20

34

Soá ngaøy vaét söõa

Ngaøy

317

314

308

P sô sinh

Kg

24,8

25

25,4

P 6 thaùng

Kg

107

112

118

P 12 thaùng

Kg

175

183

182

P ñeû löùa 1

Kg

331

337

342

P tröôûng thaønh

Kg

386

393

397

Bình quaân naêng suaát söõa

Kg/con ngaøy

8,5

8,7

9,2

Ñeå ñaït ñöôïc keát quaû treân, gia ñình toâi ñaõ boá trí luaân canh trong vieäc troàng vaø saûn xuaát caây thöùc aên moät caùch hôïp lyù. Troàng thaâm canh coû voi (sau moãi laàn thu caét duøng phaân boû vaø nöôùc phaân chuoàng ñeå töôùi, boùn cho coû), troàng xen canh laïc, saén vaø troàng ngoâ theo thôøi vuï. Ngoaøi ra, gia ñình coøn mua theâm coû khoâ, rôm khoâ döï tröõ cho muøa ñoâng. Nhôø vaäy, luùc naøo boø cuõng ñöôïc aên ñuû veà löôïng vaø baûo ñaûm caû veà chaát. Ñoái vôùi nhöõng con boø cao saûn (cho söõa cao) gia ñình toâi ñaõ hoãn hôïp thöùc aên vôùi 45% ngoâ nghieàn, 20% boät saén, 15%

123

https://thuviensach.vn

thoùc nghieàn vaø 8% boät caù maën loaïi moät, 7% boät ñaäu töông, 2% khoaùng, 2% muoái vaø 1% premix.

Ñoái vôùi boø vaét söõa, chuùng toâi ñieàu chænh thöùc aên theo khaû naêng cho söõa cuûa con gioáng. Nhôø vaäy naêng suaát söõa cuûa ñaøn boø khoaùn ñaõ ñaït ñöôïc keát quaû cao.

Kyõ thuaät cho aên: cho aên nhieàu laàn trong ngaøy, ñeå baûo ñaûm boø aên heát khaåu phaàn. Thænh thoaûng thay ñoåi moùn aên cho boø.

Kyõ thuaät vaét söõa vaø veä sinh cuõng goùp phaàn laøm cho boø cho söõa cao. Vaøo muøa heø thöôøng ñöôïc taém chaûi 2 laàn/ngaøy. Tröôùc khi vaét söõa, boø thöôøng ñöôïc taùc ñoäng baàu vuù, lau röûa saïch seõ, vaét söõa ñuùng giôø, vaét söõa ñeàu tay, taïo ra söï xuoáng söõa ñeàu vaø cuõng laøm taêng theâm saûn löôïng söõa.

Nhôø vaäy boø, beâ ôû hoä chuùng toâi luoân beùo, khoeû, loâng da boùng möôït, ít oám ñau, khoeû maïnh vöøa deã baùn gioáng, vöøa baùn ñöôïc ñaét hôn.

Trong 3 naêm Trung taâm ñaõ baùn 8 con boø vaét söõa maø gia ñình toâi ñaõ nuoâi khoaùn, con thaáp nhaát 6 trieäu ñoàng, cao nhaát 12,5 trieäu ñoàng.

2. hieäu quaû kinh teá

Nhìn laïi maáy naêm qua, töø khi nhaän nuoâi boø khoaùn ñeán nay, gia ñình toâi ñaõ thu ñöôïc moät soá keát quaû ñaùng keå veà maët kinh teá. Tính ra löông bình quaân ôû hoä chuùng toâi laø 400.000 - 500.000ñ/

thaùng. Caùc keát quaû veà thu noäp saûn phaåm cuõng nhö chi phí haèng naêm ñeàu raát toát (xem Baûng 4, 5, 6).

124

https://thuviensach.vn

Baûng 4: Keát quaû veà thu noäp saûn phaåm haèng naêm Naêm

Haïng muïc

1993

1994

1995

Taêng troïng (kg)

876

1.680

3.723

Baùn beâ boø thòt (con)

5

6

9

Baùn gioáng (con)

3

4

4

Söõa toång thu (kg)

11.800

28.000

41.500

Söõa baùn cho Trung taâm (taán)

10,0

25,0

35,0

(Ngoaøi ra, gia ñình toâi coøn thu ñöôïc haèng naêm moãi con 2 taán phaân chuoàng ñeå boùn cho caây coû laøm thöùc aên cho boø.)

Baûng 5: Thu nhaäp haèng naêm (ñoàng) Naêm

Haïng muïc

1993

1994

1995

Tieàn taêng troïng

4.380.000

8.400.000

18.615.000

Trích thöôûng baùn gioáng

600.000

800.000

800.000

Tieàn baùn boø rieâng

-

4.000.000

6.600.000

Tieàn söõa

20.000.0002 55.000.000

87.500.000

Ñôn giaù söõa (ñ/1kg)

.000

2.200

2.500

Toång

24.980.000 68.200.000 113.518.000

Nhö vaäy, tính ra 1 ha ñaát gia ñình toâi ñaõ ñang nuoâi gaàn 7 con boø söõa, toång thu bình quaân/1

ha ñaát laø treân 20 trieäu ñoàng.

- Naêm 1993 laø 13,88 trieäu ñoàng/1 ha

- Naêm 1994 laø 11,74 trieäu ñoàng/1 ha.

Baûng 6: Chi phí haèng naêm (ñoàng)

Khoaûn chi

1993

1994

1995

Tieàn mua Ureâ

1.000.000

1.200.000

1.500.000

Tieàn thuoác thuù y

200.000

300.000

400.000

Tieàn löông

3.500.000

6.300.000

9.000.000

Tieàn ñieän

900.000

1.000.000

1.200.000

Tieàn mua thöùc aên

11.000.000

20.000.000

28.500.000

Tieàn mua baõ bia

1.000.000

8.000.000

10.000.000

Tieàn mua coû

800.000

1.300.000

1.500.000

125

https://thuviensach.vn

Toång chi

18.400.000

38.100.000 52.100.0000

Bình quaân laõi trong moät naêm: 32.965.000ñ

- Naêm 1995 laø 28,38 trieäu ñoàng/1ha.

- Döï kieán 1996 laø 31 trieäu ñoàng/ha.

Neáu chæ troàng laïc, saén möùc thu nhaäp trong 1 ha/naêm chæ ñaït toái ña 6 trieäu ñoàng (15.000kg saén x 400 ñ/1kg = 6 trieäu ñoàng). Nhö vaäy, chaên nuoâi boø söõa laõi hôn nhieàu, thu nhaäp cao hôn nhieàu so vôùi troàng troït.

Nhôø nuoâi boø, gia ñình toâi haèng naêm ñaõ laøm laõi ñöôïc 33 trieäu ñoàng, rieâng 6 thaùng ñaàu naêm 1996 ñaõ baùn cho Trung taâm 18 taán söõa töôi vôùi giaù 2.800 ñ/1kg = 50.400.000ñ. Tieàn mua thöùc aên taêng troïng laø 2 trieäu ñoàng, chöa keå ñeán baùn gioáng.

Anh keát luaän:

Nuoâi boø söõa vôùi vieäc ñaàu tö ñaày ñuû thöùc aên, boá trí troàng caây thöùc aên hôïp lyù, haøng ngaøy boø ñöôïc chaêm soùc toát, thöùc aên nöôùc uoáng ñaày ñuû, saûn phaåm ñöôïc tieâu nhö hoä gia ñình chuùng toâi ñaõ cho hieäu quaû cao. Thu nhaäp haøng naêm toát. Bình quaân moãi thaùng laõi 2.737.000 ñoàng.

Ñaõ giaûi quyeát ñöôïc vieäc laøm cho 3 lao ñoäng.

Tính treân 1 ha ñaát goø ñoài thì vieäc chaên nuoâi boø söõa ñaõ ñem laïi hieäu quaû cao so vôùi vieäc troàng caây khaùc treân cuøng moät dieän tích.

Nhôø nuoâi boø söõa khoâng nhöõng coù thu nhaäp cao, ñôøi soáng khaù leân maø coøn coù söõa ñeå duøng haèng ngaøy, nhaèm taêng söùc khoeû cho baûn thaân vaø ngöôøi trong gia ñình.

126

https://thuviensach.vn

LaøM thaÀY GiaÙO VaÃN ChaÊN NuOÂi GiOûi Thaày giaùo Phaïm Quang Vui vöøa laø ngöôøi thaày luoân taän tuïy vôùi coâng vieäc, vöøa laø ngöôøi bieát caùch chaên nuoâi gioûi ôû Hôïp taùc xaõ Haø Laâm, huyeän Ñoâng Anh, Haø Noäi.

Naêm 1986, gia ñình thaày ñöôïc giao ñaát ñeå

xaây döïng cô ngôi môùi ôû Haø Laâm. Haèng ngaøy, sau giôø ñeán tröôøng, thaày cuøng vôï con thu xeáp moïi vieäc nhaø, phaân coâng giao vieäc cho töøng ngöôøi cuï theå ñeå thöïc hieän, vì theá coâng vieäc nhaø ñaõ khoâng laøm aûnh höôûng ñeán coâng taùc ôû tröôøng. Khi nôi aên choã ôû ñaõ oån ñònh, thaày tìm caùch laøm kinh teá cho gia ñình. Vôùi dieän tích 6 - 7 saøo ruoäng khoaùn, thaày ñaõ suy nghó, tìm toøi hoïc hoûi ñeå söû duïng sao cho ñaït hieäu quaû cao nhaát. Qua moät thôøi gian tìm hieåu, thaày nhaän thaáy, ñaàu tö vaøo chaên nuoâi laø hôïp lyù vôùi hoaøn caûnh cuûa mình. Trong soá ruoäng nhaän khoaùn ngoaøi dieän tích duøng ñeå caáy luùa, coøn laïi 2 - 3 saøo thaày cho troàng rau, khoai. Nhôø ñoù khoâng nhöõng ñaûm baûo ñuû löông thöïc cho caû gia ñình, caùc loaïi thöùc aên daønh cho chaên nuoâi cuõng khaù phong phuù. Beân caïnh vieäc cho lôïn aên no, ñuû, vieäc phoøng tröø dòch beänh cho lôïn, veä sinh khu chuoàng traïi saïch seõ, thoaùng maùt ñöôïc chuù yù. Töø ñoù, lôïn nuoâi beùo khoeû, mau lôùn. Vôùi 2 lôïn naùi, 127

https://thuviensach.vn

moãi naêm gia ñình thaày coù 4 löùa lôïn con gioáng xuaát baùn. Ngoaøi soá lôïn baùn ñi, moãi löùa thaày ñeàu bôùt töø 2 ñeán 4 con ñeå nuoâi lôïn thòt.

Ñöôïc cho aên toát, nôi ôû thoaùng maùt neân lôïn lôùn nhanh. Tính töø löùa tröôùc sang löùa sau, khoái löôïng lôïn thòt ñaït töø 60 ñeán 80kg moãi con. Vôùi khaû naêng ñoù, moät naêm gia ñình thaày ñaõ coù töø 500

ñeán 700kg thòt lôïn hôi cung caáp cho thò tröôøng.

Maáy naêm gaàn ñaây, thaày ñöùng ra nhaän thaàu treân 3

saøo ñaát vuøng ñoàng truõng. Nôi cao, thaày boài theâm ñaát, xaây döïng nhaø, chuoàng traïi cho chaên nuoâi.

Caùc thuøng, hoà truõng ñöôïc caûi taïo chuyeån sang nuoâi thaû caù. Ñeán nay gia ñình ñaõ ñaøo ñaép, quy hoaïch thaønh maët ao roäng hôn 2 saøo. Naêm ñaàu, ao ñöôïc ñaàu tö nuoâi caù thòt laø chính, chuû yeáu laø caù cheùp, meø, traém, troâi. Qua thu hoaïch löùa ñaàu, saûn löôïng caù ñöôïc vaøi taï. Coù theâm voán, thaày cho naén moät phaàn ao ñeå nuoâi öôm caù gioáng. Töø 2 nguoàn nuoâi lôïn vaø thaû caù, möùc thu nhaäp trong gia ñình ngaøy caøng taêng.

Qua hôn 10 naêm chuyeån ra khu ñaát môùi, ngaøy nay gia ñình thaày ñaõ coù moät cô ngôi khang trang.

Hai con cuûa thaày ñöôïc daïy baûo chu ñaùo, ñeàu chaêm ngoan hoïc khaù. Cuoäc soáng gia ñình luoân hoaø thuaän, ñaàm aám.

128

https://thuviensach.vn

NGÖôøi ChaÊN NuOÂi GiOûi ôû ÑiEÄN biEÂN

Trôû veà vôùi maùi aám gia ñình naêm 1985, sau 19 naêm phuïc vuï trong quaân ñoäi, vôùi söùc löïc coøn laïi cuûa moät beänh binh, anh Nguyeãn Thanh Löông (Thanh Xöông, Ñieän Bieân, Lai Chaâu) doàn cho cuoäc soáng gia ñình; vaät loän vôùi thôøi gian chaét chiu cuøng vôï con quyeát chí laøm giaøu.

Ñöôïc söï giuùp ñôõ cuûa anh em baïn beø, anh Löông baøn vôùi vôï maïnh daïn ñaàu tö xaây döïng chuoàng traïi; söû duïng nguoàn thöùc aên saün coù taïi ñòa phöông nhö ngoâ, ñaäu töông... keát hôïp vôùi moät soá thöùc aên mua boå sung ñeå chaên nuoâi gaø coâng nghieäp. Vôùi söï naêng ñoäng vaø voán kinh nghieäm chaên nuoâi qua nhieàu naêm, gia ñình anh ñaõ tìm ra ñöôïc quaù trình chaên nuoâi ñaït naêng suaát cao. Moãi löùa gaø chæ trong 2 thaùng coù theå xuaát chuoàng, bình quaân moãi con naëng töø 2kg ñeán 2,5kg (nuoâi gaø töø 7

ngaøy tuoåi). Nhôø vaäy trong naêm qua, chöa keå nuoâi caùc ñôït leû, gia ñình anh ñaõ nuoâi ñöôïc 2 ñôït, moãi ñôït 100 con gaø Tam Hoaøng vaø sieâu thòt AA baùn ra thò tröôøng Ñieän Bieân hôn 5 taán gaø thòt. Cuøng vieäc nuoâi gaø thòt anh coøn nuoâi hôn 80 con gaø maùi Tam Hoaøng, moãi naêm baùn ra gaàn 17.000 quaû tröùng; xuaát baùn hôn moät vaïn con gaø gioáng caùc loaïi phuïc vuï baø con trong vuøng nuoâi gaø theo quy moâ nhoû.

129

https://thuviensach.vn

Töø vieäc chaên nuoâi, kinh doanh gaø coâng nghieäp, naêm qua tröø chi phí gia ñình anh Löông thu gaàn 40 trieäu ñoàng.

Ngoaøi vieäc chaên nuoâi gaø anh Löông coøn saép xeáp thôøi gian, huy ñoäng vôï con hoïc hoûi kyõ thuaät öôm, gheùp caùc gioáng caây aên quaû vaø ñaõ öôm ñöôïc moät vaïn caây gioáng, chuû yeáu laø cam, quyùt, vaûi thieàu, böôûi, maän, taùo...xuaát baùn cho baø con Ñieän Bieân vaø moät soá cô sôû ôû huyeän Tuaàn Giaùo, Tuûa Chuøa... Caùc gioáng caây do gia ñình anh öôm ñeàu coù uy tín treân thò tröôøng. Töø vieäc baùn caây gioáng, gia ñình anh moãi naêm thu ñöôïc treân 15 trieäu ñoàng. Nhö vaäy, hai naêm gaàn ñaây, tröø chi phí moãi naêm gia ñình anh Löông tích luyõ ñöôïc hôn 50 trieäu ñoàng.

Sang naêm nay, ñeå tieáp tuïc chaên nuoâi, gia ñình anh Löông ñaõ mua töø döôùi xuoâi leân 4.500 con gaø gioáng Tam Hoaøng, Löông Phöôïng Hoa vaø gioáng gaø sieâu thòt AA; 500 con ngan Phaùp vaø ngan lai vòt, mua 3.000 caây gioáng veà öôm, chuû yeáu laø caùc gioáng caây aên quaû.

tRaÏi Gaø Cuûa ChÒ taÂM

Tröôùc ñaây, vôï choàng chò Taâm ôû xoùm 6 xaõ Ninh Hieäp (Gia Laâm) cuøng laøm ngheà cheá bieán döôïc lieäu, ngheà truyeàn thoáng cuûa ñòa phöông. Voán coù “khaùt voïng” laøm giaøu, vôï choàng chò ñaõ daønh nhieàu thôøi gian ñeå laøm kinh teá. Qua tìm hieåu thò tröôøng, anh chò nhaát trí ñaàu tö chaên nuoâi gaø coâng nghieäp.

130

https://thuviensach.vn

Sau khi mua ñöôïc moät khu ñaát roäng 500m2

trong laøng, vôï choàng chò ñaõ gom toaøn boä voán xaây döïng chuoàng traïi. Ñeán thaùng 6/1994, khu traïi nuoâi gaø ñöôïc hoaøn thaønh vôùi 2 daõy nhaø 2 taàng, coù khu nhaø nghæ cho ngöôøi laøm vieäc, coù gieáng khoan, coâng trình phuï, vôùi soá voán ñaàu tö 300 trieäu ñoàng.

Chò maïnh daïn vay ngaân haøng theâm 150 trieäu nöõa ñeå ñaàu tö chaên nuoâi. Vôùi soá tieàn ñoù, chò ñaõ mua saém caùc duïng cuï cho gaø aên, chaêm soùc vaø phoøng dòch cho gaø. Ñeå chuû ñoäng veà thöùc aên, chò Taâm mua moät maùy nghieàn thöùc aên. Toaøn boä löông thöïc vaø caùc phuï phaåm mua veà ñeàu ñöôïc choïn loïc kyõ, coù baûng ghi thaønh phaàn pha troän ñeå baûo ñaûm ñuùng tieâu chuaån cuûa caùm nuoâi gaø coâng nghieäp.

Cuõng vaøo thaùng 6/1994, chò baét ñaàu nuoâi gaø.

Thôøi gian ñaàu, chò nuoâi 2000 con gaø maùi ñeû tröùng ñeå aáp gaø gioáng. Vöøa laøm vöøa hoïc, chò coù kinh nghieäm chaên nuoâi gaø ñeû tröùng nhieàu, tyû leä aáp nôû cao. Beân caïnh ñoù, cheá ñoä phoøng dòch ñöôïc thöïc hieän chaët cheõ, neân baûo ñaûm an toaøn. Bình quaân moãi ngaøy chò thu töø 500 ñeán 800 quaû tröùng. Moãi naêm chò khai thaùc tröùng gaø trong 10 thaùng. Sau 1 naêm chaên nuoâi, chò ñaõ baùn ñöôïc treân 200 ngaøn con gioáng. Vöøa qua chò ñaõ phaùt trieån theâm chaên nuoâi gaø thòt.

Khaùch haøng cuûa chò Taâm ñeàu laø ngöôøi quen ôû trong xaõ. Chò ñaõ lieân doanh vôùi nhieàu gia ñình xaây döïng caùc traïi nhoû xung quanh mình. Vôùi caùc traïi naøy, chò giuùp hoï veà gioáng, höôùng daãn kyõ thuaät 131

https://thuviensach.vn

chaêm soùc vaø bao tieâu saûn phaåm. Chò coøn cho nhieàu gia ñình vay voán, gioáng gaø trò giaù 20 trieäu ñoàng khoâng laáy laõi.

Ñeå laøm toát caùc coâng vieäc trong traïi chaên nuoâi, chò ñaõ tuyeån 50 lao ñoäng vaø phaân coâng 2 ngöôøi trong gia ñình ra laøm coâng taùc quaûn lyù vaø höôùng daãn kyõ thuaät. Nhöõng ngöôøi laøm cho chò ñöôïc traû löông 300 ngaøn ñoàng moät thaùng. Sau 1 naêm, tính tröø caùc chi phí, chò Taâm ñaõ thu laõi hôn 40 trieäu ñoàng.

tRiEÄu PhuÙ tREû NuOÂi tOÂM

Ñaõ laâu nhaân daân trong vuøng noùi nhieàu veà moät gia ñình ôû khoùm 11 thò traán Ba Ngoøi (Cam Ranh, Khaùnh Hoaø) giaøu leân troâng thaáy nhôø nuoâi toâm. Ñoù laø gia ñình anh Nguyeãn Ngoïc Nam. Gaëp anh môùi bieát anh tuoåi 30, nhöng tieáng laønh veà anh sôùm ñaõ ñoàn xa, vì anh coù dieän tích ñìa toâm lôùn nhaát vuøng, daùm nghó, daùm laøm kinh teá, moãi vuï xuoáng gioáng 60 - 70 trieäu ñoàng.

Coù leõ, ñaõ nhieàu nhaø baùo ñeán ñaây tìm hieåu veà moâ hình kinh teá hoä naøy, cho neân khi toâi vöøa ñaët chaân leân baäc theàm nhaø, vôï anh ñaõ ñon ñaû chaïy ra chaøo ñoùn baèng moät caâu raát ö laø coâng thöùc: “Tuïi em ñi leân töø baøn tay traéng ñoù anh”. Anh Nam ñang ôû ñaèng sau nhaø, chuaån bò duïng cuï ra ñìa, nghe tieáng khaùch, khoâng chôø vôï goïi, voäi chaïy ra tieáp.

Ñöùng trong nhaø anh, caên nhaø khang trang coù kieán truùc hieän ñaïi, tieän nghi ñaày ñuû, thaúng 132

https://thuviensach.vn

nhìn ra ñìa toâm noái lieàn nhau roäng ñeán 2 ha. Anh ñöa chuùng toâi ra ñìa toâm. Gioù bieån thoåi rít vuø vuø beân tai, muoán nghe roõ phaûi noùi to laøm cho “cuoäc phoûng vaán” giöõa chuùng toâi caøng theâm soâi noåi.

Vöøa ñi, vöøa cöôøi, daùng ñieäu cuûa moät ngöôøi ñang ñoä aên neân laøm ra, anh noùi:

“Tröôùc ñaây em laøm thôï moäc. Hoài ñoù haøng moäc luùc coù, luùc khoâng, gia ñình tuùng thieáu ñuû thöù. Em thaáy baïn beø nuoâi toâm, nhieàu ngöôøi truùng lôùn. Em maïnh daïn chuyeån höôùng sang nuoâi toâm. Nhöng laáy ñaâu ra tieàn ñeå ñaøo ao, ñaép ñìa, mua toâm gioáng.

Ngheà naøy voán boû ra ban ñaàu lôùn laém. 1ha ñìa ñöa vaøo saûn xuaát phaûi chi 40 - 50 trieäu ñoàng. Nghe nhöõng ngöôøi ñi tröôùc chæ daãn, em ñeán ngaân haøng huyeän Cam Ranh xin vay voán. Luùc ñaàu coøn deø daët, löïc mình yeáu laøm nhoû vay ít, caøng veà sau laøm caøng lôùn daàn, maïnh daïn vay theâm. Ngaân haøng cho vay 40 - 50% voán coá ñònh, coøn mua gioáng, thöùc aên cuõng ñöôïc ngaân haøng cho vay ba - boán thaùng, thu hoaïch xong traû laïi ngay, nuoâi vuï sau laïi vay tieáp. Moãi vuï em vay 60 - 70 trieäu ñoàng. Tính töø naêm 1993 ñeán nay, coäng laïi ngoùt moät tyû ñoàng.

Ñoaïn, anh Nam böôùc nhanh xuoáng ñìa, ñoâi tay khoeû maïnh vung löôùi, maáy choác ñaõ keùo leân haøng chuïc con toâm to baèng ngoùn tay caùi, môn môûn nhaûy luøng buøng trong löôùi. Anh noùi: “Môùi nuoâi hôn 50 ngaøy ñoù anh”. Töø toâm Poát 12, anh boû xuoáng ñìa nuoâi theâm 120 ngaøy thì thu hoaïch toâm thòt, baùn cho caùc moái ñeán mua taän nôi. Naêng suaát 133

https://thuviensach.vn

1 taán/ha. Cöù boû xuoáng ñìa 25 trieäu ñoàng thì kieám lôøi 5 - 7 trieäu ñoàng.

Ngoaûnh maët nhìn laïi toaøn boä khoâng gian oâm goïn moät cô ngôi ñaùng mô öôùc: nhaø cöûa, ñìa toâm meânh moâng, vôï treû, hai caäu con trai, ñöùa leân 10, ñöùa leân 6, ñöùa naøo troâng maët maøy cuõng saùng suûa, khoeû maïnh. Taát caû khoâng coøn laø giaác mô nöõa, maø ñaõ naèm goïn trong voøng tay anh, moät oâng chuû gia ñình treû, vöõng vaøng, chí thuù laøm aên. Thoaùng nhìn veà phía anh caùn boä ngaân haøng ñang meâ maûi ngaém nhìn nhöõng con toâm thænh thoaùng nghòch ngôïm phoùng mình leân maët nöôùc, anh noùi: “Coù ñöôïc cô ngôi nhö hoâm nay, chuùng em bieát ôn ngaân haøng voâ cuøng. Mình coù söùc löïc, coù ñaàu oùc bieát laøm aên, nhöng khoâng coù voán cuõng ñaønh boù tay. Nghe ôû ñaâu coù nuoâi toâm toát, laø em leân ñöôøng ñi ngay. Ngay caû chi phí ñi hoïc taäp nghieân cöùu quy trình cuõng töø tieàn vay cuûa ngaân haøng. Cuõng nhö nhieàu baø con quanh ñaây, khoâng coù taøi saûn theá chaáp cuõng ñöôïc ngaân haøng xem xeùt cho vay baèng hình thöùc tín chaáp, cho neân ngöôøi ngheøo cuõng nuoâi toâm ñöôïc.

Nhieàu ngöôøi nhö em ñaõ ñoåi ñôøi”.

LaøM Giaøu tÖø NGhEÀ NuOÂi CaÙ

Xöa nay ôû ñaát Thanh Trì, Haø Noäi laøm giaøu töø ngheà nuoâi caù laø söï thöôøng. “Thöù nhaát thaû caù”.

Song laøm giaøu nhö gia ñình oâng Vieát (Thònh Lieät) thì khoâng phaûi ai cuõng laøm ñöôïc.

134

https://thuviensach.vn

Tieáng laø ôû vuøng nuoâi caù nöôùc thaûi noåi tieáng cuûa huyeän, song gia ñình oâng Vieát chæ coù ñoä 300m2

ao. Ñeå nuoâi ñöôïc nhieàu caù, oâng phaûi thueâ theâm 6000m2 ao cuûa caùc hoä khaùc. Taát caû dieän tích ao naøy ñeàu ôû xa nöôùc thaûi; ngay caû nguoàn nöôùc thöôøng cuõng khoâng coù ñuû cung caáp cho caùc ao ngoaøi 2

thaùng möa (thaùng 7 vaø 8). Ñoù laø khoù khaên lôùn nhaát cho oâng trong quaù trình saûn xuaát. Tuy vaäy, oâng vaãn khaéc phuïc khoù khaên baèng caùch mua theâm maùy bôm ñeå bôm nöôùc cho caùc ao nuoâi caù vaø tìm toøi nuoâi nhieàu chuûng loaïi caù, keå caû nhaân caù gioáng...

ñeå taêng hieäu quaû kinh teá.

Ñoái vôùi caùc doøng roâ phi môùi, gia ñình oâng laø moät trong caùc gia ñình nuoâi sôùm nhaát cuûa huyeän Thanh Trì. Sau moät naêm nuoâi, oâng nhaän thaáy ñaây laø gioáng caù sinh tröôûng nhanh, giaù baùn cao vaø tieâu thuï deã daøng, raát phuø hôïp vôùi ñieàu kieän nuoâi ôû caùc maët nöôùc dieän tích nhoû... Töø suy nghó ñoù, böôùc sang naêm 1996 oâng choïn phöông thöùc nuoâi coâng nghieäp, laáy caù roâ phi laø ñoái töôïng nuoâi chính, nuoâi gheùp vôùi caù treâ lai, söû duïng thöùc aên coâng nghieäp ôû daïng vieân, keát hôïp taän duïng caùc nguyeân lieäu saün coù ôû ñòa phöông. OÂng cuõng xaùc ñònh phaûi quay voøng ao nhanh, moät naêm coù theå nuoâi 3 löùa ñeå taêng hieäu quaû kinh teá. Thöïc teá, do aùp duïng phöông thöùc nuoâi coâng nghieäp keå treân, töø ñaàu naêm ñeán nay, oâng ñaõ nuoâi ñöôïc 2 voøng, naêng suaát ñaït 13,2 taán/

ha, laõi saûn xuaát 82,69 trieäu ñoàng/ha vaø tæ troïng laõi treân toång thu nhaäp ñaït töø 41 ñeán 47%.

135

https://thuviensach.vn

Sau khi thu hoaïch xong voøng 2, gia ñình oâng tieáp tuïc thaû theâm caù gioáng (vaãn 3 gioáng nuoâi keát hôïp laø caù roâ phi (chieám xaáp xæ 70%, treâ lai vaø cheùp lai 30%) döï kieán ñeán thaùng 3 - 1997 seõ cho thu hoaïch. Nhö vaäy vieäc quay 3 voøng/ao/naêm vaø ñaït naêng suaát caù thòt 15 taán/ha/naêm laø hieän thöïc. OÂng cho raèng phöông thöùc nuoâi baèng thöùc aên coâng nghieäp cho laõi suaát cao neáu nuoâi roâ phi vaø gheùp theâm treâ lai vaø cheùp lai. Hieäu quaû cuûa phöông thöùc nuoâi naøy khoâng nhöõng cao hôn caùch nuoâi thoâng thöôøng ñoái vôùi ñoái töôïng nuoâi nhö troâi AÁn Ñoä, meø traéng, maø coøn cao hôn caû khaâu saûn xuaát caù gioáng nhöõng naêm tröôùc ñaây. Tuy nhieân, muoán vaäy phaûi naém vöõng caùc kyõ thuaät nhö kinh nghieäm veà nuoâi caù nhö: choïn gioáng, thöùc aên nuoâi döôõng, boá trí voøng nuoâi vaø ñaàu tö tieàn voán...

PhÖôNG tRaÏCh

KhOÂNG COøN hOÄ ÑOÙi Nhôø

ChuYEÅN ÑOÅi Cô Caáu CaÂY tROÀNG,

VaÄt NuOÂi

Baïn ñoïc coù theå khoâng ngaïc nhieân khi ngöôøi vieát baøi naøy thoâng baùo, ôû Phöông Traïch (Vónh Ngoïc, Ñoâng Anh) maáy naêm gaàn ñaây khaù saàm uaát.

Nhöng ñeå ñöôïc coâng nhaän “khoâng coøn hoä ñoùi” ñaâu coù ñôn giaûn.

Khi chuùng toâi ñeà caäp ñeán vaán ñeà naøy, anh Nguyeãn Ñình Tuyeân, tröôûng ban kinh teá cuûa 136

https://thuviensach.vn

thoân cho bieát: caû thoân coù 135 ha canh taùc, trong ñoù 100 ha thaâm canh luùa, coøn laïi troàng hoa maøu. Maáy naêm gaàn ñaây, ñöôïc söï giuùp ñôõ cuûa caùc ngaønh chöùc naêng, phoøng noâng nghieäp huyeän, ñaëc bieät Trung taâm khuyeán noâng Thaønh phoá, Phöông Traïch ñaõ maïnh daïn ñoåi môùi cô caáu gioáng caây troàng cho phuø hôïp vôùi caùc chaân ruoäng. Hieän nay toaøn thoân chuû yeáu ñöôïc caáy baèng gioáng CR203, C70 nguyeân chuûng, ñöôïc taäp huaán kyõ thuaät chu ñaùo baèng caùch gieo troàng, chaêm soùc, phoøng tröø beänh dòch toång hôïp neân naêng suaát khaù cao, thöôøng ñaït 150 -

180kg/saøo, taêng 15 - 20% so vôùi khi duøng caùc loaïi gioáng cuõ nhö moäc tuyeàn, bao thai hoàng.

Cuøng vôùi vieäc chuyeån ñoåi cô caáu caây troàng Phöông Traïch coøn maïnh daïn chuyeån ñoåi cô caáu kinh teá. Toaøn thoân coù 9 ha ôû vuøng truõng “chieâm kheâ, muøa thoái”, naêng suaát luùa raát thaáp, chæ ñaït 60 - 80kg/saøo. Laõnh ñaïo thoân ñaõ quyeát ñònh ñaàu tö caûi taïo thaønh ao cho xaõ vieân ñaáu thaàu thaû caù, vôùi 9 hoä ñöôïc thueâ, haèng naêm phaûi noäp saûn phaåm cho Hôïp taùc xaõ giaù trò laø 100kg thoùc/saøo, nhöng treân thöïc teá caùc gia ñình ñaáu thaàu thöôøng ñaït 180 - 200kg quy thoùc/saøo. Ngoaøi ra Phöông Traïch coøn chuyeån 10ha tröôùc kia troàng ngoâ sang troàng daâu nuoâi taèm vaø sau moãi vuï thu hoaïch tính bình quaân ñaït 200 - 250kg/saøo quy thoùc.

Baèng caùch laøm ñoù, toång saûn löôïng löông thöïc quy thoùc haèng naêm cuûa Phöông Traïch thöôøng ñaït 2.300 taán. Bình quaân löông thöïc 49kg/ngöôøi/naêm.

137

https://thuviensach.vn

Ngoaøi vieäc thaâm canh caây löông thöïc, Phöông Traïch cuõng phaùt trieån chaên nuoâi gia suùc gia caàm.

Ñaøn lôïn, gaø coâng nghieäp taêng nhanh. Ñaëc bieät laø vieäc phaùt trieån nuoâi boø söõa - ñaây laø moät ngheà khaù môùi, nhöng ñeán nay Phöông Traïch ñaõ coù tôùi 11 gia ñình nuoâi 17 con boø söõa, bình quaân moãi ngaøy cung caáp cho noäi thaønh 70 - 100kg söõa töôi (vaøo thôøi gian ñaøn boø cho khai thaùc söõa). Hôn theá nöõa ôû caùc gia ñình ñeàu caûi taïo vöôøn taïp thaønh moâ hình VAC kheùp kín nuoâi troàng caùc loaïi thuyû ñaëc saûn coù naêng suaát, chaát löôïng vaø giaù trò kinh teá cao.

Saûn xuaát phaùt trieån, ngaønh ngheà môû roäng, ngöôøi daân ñaõ coù thu nhaäp khaù. Ñôøi soáng oån ñònh vaø töøng böôùc thöïc söï ñöôïc caûi thieän. Ñeán nay toaøn thoân khoâng coù hoä ñoùi, chæ coøn hoä ngheøo do ñoâng con, thieáu kinh nghieäm vaø thieáu voán ñeå saûn xuaát.

Phöông Traïch ñaõ coù bieän phaùp giuùp ñôõ, phaân tích cho hoï thaáy roõ ñöôïc taùc haïi cuûa vieäc sinh ñeû khoâng coù keá hoaïch, ñoàng thôøi vaän ñoäng baø con cho vay voán, trao ñoåi kinh nghieäm saûn xuaát, taïo ngaønh ngheà... Coù baùt aên, baùt ñeå, Phöông Traïch vaän ñoäng nhaân daân thöïc hieän coù hieäu quaû nghóa vuï thueá vôùi Nhaø nöôùc, ñoùng thuyû lôïi phí soøng phaúng cuøng caùc dòch vuï khaùc, khoâng ñeå daây döa toàn ñoïng töø vuï naøy sang vuï khaùc vaø tham gia ñoùng goùp xaây döïng caùc coâng trình phuùc lôïi coäng ñoàng theo phöông chaâm “Nhaø nöôùc vaø nhaân daân cuøng laøm”. Töø naêm 1994 ñeán nay, Phöông Traïch 138

https://thuviensach.vn

xaây döïng keânh raïch noäi ñoàng vôùi 83.000 m, vöøa tieát kieäm nöôùc, vöøa tieát kieäm ñöôïc 12.000m2 ñaát ñeå saûn xuaát vaø môû roäng maët ñöôøng giao thoâng noäi ñoàng. Môùi ñaây Phöông Traïch ñaõ ñöa vaøo söû duïng tröôøng maàm non 2 taàng roäng 300m2, thu huùt 200 chaùu ñeán tröôøng, 600m2 tröôøng tieåu hoïc caáp 1, xoaù boû tình traïng hoïc 2 ca. Xaây döïng moät nhaø vaên hoaù coù dieän tích 150m2 maùi baèng. Nghóa trang cuûa thoân ñöôïc tu söûa khang trang. Ngoaøi ra nôi ñaây coøn naâng caáp traïm bieán theá ñieän töø 100

kVA leân 250 kVA neân phuïc vuï khaù thuaän lôïi cho saûn xuaát vaø sinh hoaït. Khoâng nhöõng theá, toaøn boä ñöôøng chính cuûa thoân coù toång chieàu daøi laø 7km ñeàu ñöôïc raûi, ñaù xen laãn ñaát coù ñoä keo dính vaø coù heä thoáng thoaùt nöôùc, ñaùp öùng nhu caàu ñi laïi thuaän lôïi cuûa nhaân daân. Môùi ñaây thoân toân taïo laïi chuøa Long Höng ñeå nhöõng ngaøy leã teát baø con ñeán ñaây oân laïi nhöõng truyeàn thoáng toát ñeïp cuûa thoân.

Moät vaán ñeà khoâng theå khoâng ñeà caäp ñeán ôû ñaây laø Phöông Traïch raát chu ñaùo ñoái vôùi caùc gia ñình thuoäc ñoái töôïng chính saùch xaõ hoäi. Haàu heát soá hoä naøy ñeàu ñöôïc chia ruoäng khoaùn gaàn, ruoäng toát, ñöôïc mieãn giaûm caùc loaïi thueá vaø dòch vuï khaùc.

Phöông Traïch ñaõ taëng treân 80 soå tieát kieäm, moãi soå trò giaù töø 200.000 ñeán 300.000ñ cho caùc gia ñình coù coâng vôùi caùch maïng.

139

https://thuviensach.vn

KhOÂNG ChÆ LaøM Giaøu ChO RiEÂNG MÌNh

Ñoù laø tröôøng hôïp cuûa Traàn Vaên Maây ôû Vaân Hoäi (Ñoâng Anh - Haø Noäi). Toâi gaëp anh trong Hoäi nghò toång keát 5 naêm “Ngöôøi toát, vieäc toát” cuûa thaønh phoá. Vôùi daùng daáp chaát phaùc cuûa moät “laõo noâng chi ñieàn”, tay baét maët möøng, xem chöøng ñaõ ñoaùn ñöôïc yù ñònh cuûa toâi muoán tìm hieåu veà caùch laøm kinh teá cuûa anh trong nhöõng naêm vöøa qua.

Maây hoà hôûi cho bieát:“...Gia ñình toâi coù 6 nhaân khaåu, 4 lao ñoäng vaø 2 chaùu nhoû, nguoàn soáng chuû yeáu laø ngheà noâng vôùi 5 saøo ruoäng canh taùc...”

Töø naêm 1990 trôû veà tröôùc ñôøi soáng gia ñình raát khoù khaên, nhaát laø vaøo nhöõng thôøi ñieåm giaùp haït. Khoâng theå boù tay ngoài nhìn cuoäc soáng vaát vaû, maø nhaát ñònh phaûi ñoåi môùi phöông thöùc laøm aên ngay treân maûnh ruoäng nhaän khoaùn, anh maïnh daïn chuyeån ñoåi cô caáu gioáng caây troàng, vaät nuoâi theo phöông chaâm “laáy ngaén nuoâi daøi”. Anh laën loäi ñi tìm hieåu thöïc teá ôû nhieàu nôi, boå sung gioáng toát, ñoàng thôøi daønh ra gaàn 2 saøo nhaân gioáng caùc loaïi rau nhö su haøo, baép caûi, caø chua, suùp lô...

ñeå naâng cao saûn löôïng caây troàng. Ñöôïc söï giuùp ñôõ cuûa caùc caùn boä kyõ thuaät ôû Trung taâm khuyeán noâng Haø Noäi, anh ñaõ thöïc hieän ñuùng quy trình kyõ 140

https://thuviensach.vn

thuaät, vì theá caùc loaïi rau gioáng keå treân ñeàu phaùt trieån toát, khoâng chæ ñeå troàng ôû vöôøn cuûa gia ñình, maø coøn coù gioáng cung caáp cho baø con xoùm gieàng vaø caùc xaõ laân caän. Sau gaàn 5 thaùng laøm gioáng, gia ñình anh ñaõ thu ñöôïc treân 6 trieäu ñoàng, tröø caùc khoaûn chi phí, coøn laõi treân 3 trieäu ñoàng. Phaàn ñaát canh taùc coøn laïi anh chuyeån sang troàng haønh taây, bình quaân moãi saøo ñaït 1.500kg vaø sau moãi vuï, soá tieàn laõi thu ñöôïc töø caây haønh taây ñaõ leân tôùi haøng chuïc trieäu ñoàng. Coù voán, anh tieáp tuïc ñaàu tö nuoâi lôïn höôùng naïc vaø gaø coâng nghieäp ñeû tröùng.

Moãi naêm trong chuoàng nhaø anh nuoâi tôùi 10 con lôïn thòt, moät lôïn naùi vaø 200 con gaø ñeû tröùng.

Baèng caùch laøm toång hôïp ñoù, haèng naêm gia ñình Traân Vaên Maây thu nhaäp treân 30 trieäu ñoàng, tröø tieàn ñaàu tö, coøn laõi ñöôïc khoaûng 25 trieäu ñoàng.

Khoâng chæ laøm giaøu cho rieâng mình, Maây coøn giuùp ñôõ moät soá baø con thoân xoùm khoù khaên veà voán.

Môùi ñaây anh cho haøng chuïc hoä vay vôùi soá tieàn treân 20 trieäu ñoàng voán khoâng laáy laõi vaø caùc loaïi gioáng sau khi thu hoaïch môùi traû tieàn. Anh cuõng ñaõ trao ñoåi vôùi caùc gia ñình naøy kinh nghieäm saûn xuaát caùch laøm aên ñeå phaùt trieån kinh teá gia ñình.

MOÂ hÌNh NuOÂi CaÙ ROÂ Phi GiOáNG MôÙi Thôøi gian qua Trung taâm khuyeán noâng Haø Noäi ñaõ phoái hôïp vôùi Boä Thuyû saûn vaø caùc huyeän xaây döïng moät chöông trình khuyeán ngö phuïc vuï 141

https://thuviensach.vn

phaùt trieån ngheà nuoâi caù ôû Haø Noäi, trong ñoù taäp trung vaøo khuyeán caùo ñöa caùc doøng roâ phi môùi vaøo cô caáu ñaøn caù, thay theá gioáng roâ phi cuõ ñaõ thoaùi hoaù vaø daàn ñöa leân thaønh gioáng caù nuoâi chính, nhaát laø ôû vuøng nuoâi caù baèng nöôùc thaûi.

Töø ñònh höôùng treân, ñaàu naêm 1995, Trung taâm khuyeán noâng Haø Noäi ñaõ phoái hôïp vôùi phoøng Noâng nghieäp huyeän Thanh Trì choïn ñieåm nuoâi ôû 2 hôïp taùc xaõ Sôû Thöôïng vaø Thònh Lieät vôùi toång dieän tích treân 20.000m2 (taïi 7 ao nuoâi cuûa gia ñình). Soá löôïng caù nuoâi goàm 11.000 con, caù roâ phi gioáng doøng IRI vaø Thaùi Lan.

Keát quaû sau 4 - 5 thaùng nuoâi thöû, caù roâ phi gioáng môùi ñaõ toû ra raát coù öu theá veà naêng suaát laãn saûn löôïng. Khoái löôïng caù thòt ñaït bình quaân 150g -

250g/con, côõ lôùn nhaát 400g/con. Möùc taêng troïng bình quaân ñaït 30 - 40g/con/thaùng. ÔÛ maät ñoä vöøa phaûi vaø cheá ñoä nuoâi toát, moãi thaùng caù taêng troïng ñöôïc 62,5gam con, tyû leä soáng ñaït 70%.

Töø keát quaû böôùc ñaàu moät soá moâ hình nuoâi caù roâ phi gioáng môùi ôû Thanh Trì, naêm 1996, Trung taâm khuyeán noâng ñaõ chuû tröông môû roäng nuoâi caù roâ phi ôû caùc vuøng nuoâi coù dieän tích lôùn vaø caùc huyeän khaùc. Xaây döïng theâm moät soá moâ hình nuoâi ñaït naêng suaát vaø hieäu quaû baèng nhieàu phöông thöùc khaùc nhau phuø hôïp vôùi ñieàu kieän cuï theå cuûa töøng nôi. Treân cô sôû keát quaû thu ñöôïc, Trung taâm xaây döïng caùc giaûi phaùp kyõ thuaät ñeå ñaït ñöôïc naêng suaát caù nuoâi töø 12 ñeán 15 taán/ha trôû leân, giuùp cho caùc 142

https://thuviensach.vn

cô sôû xaây döïng ñaøn caù boá meï thuaàn chuûng vaø chuû ñoäng saûn xuaát caù gioáng, ñaùp öùng nhu caàu veà soá löôïng gioáng cho caùc vuøng nuoâi caù thòt. Ñaây laø con ñöôøng nhanh nhaát ñeå ñöa caùc doøng roâ phi môùi vaøo toaøn boä dieän tích nuoâi caù, thay theá hoaøn toaøn doøng roâ phi cuõ.

Vôùi chuû tröông treân, sau khi nuoâi ñôït caù roâ phi ñaàu tieân ñaït hieäu quaû, Trung taâm ñaõ khuyeán caùo caùc gia ñình giöõ laïi ñeå xaây döïng ñaøn caù boá meï thuaàn chuûng. Soá löôïng caù giöõ laïi ñeå nhaân gioáng ñöôïc ñöa vaøo 5 ao caù nuoâi vôùi dieän tích 5000 m2.

Do thöïc hieän toát caùc bieän phaùp choáng reùt neân soá caù boá meï ñöôïc giöõ an toaøn qua vuï ñoâng 1995 -

1996, tyû leä caù cheát khoâng ñaùng keå. Töø ñaàu thaùng 4/1996, ñaøn caù boá meï ñöôïc kòp thôøi ñöa vaøo caùc ao nuoâi voã vaø töø thaùng 5 ñeán thaùng 6 ñaõ saûn xuaát ñöôïc caù gioáng thaû ra caùc vuøng nuoâi caù thòt. Soá löôïng caù gioáng töï saûn xuaát ñöôïc treân 1 trieäu con vôùi kích côõ 2 - 3 cm/con trôû leân.

Ngoaøi soá löôïng caù gioáng töï saûn xuaát ñöôïc caùc ñôn vò coøn chuû ñoäng mua caù roâ phi ñôn tính, ñöa dieän tích vaø soá löôïng caù roâ phi gioáng môùi ñöôïc nuoâi taïi Haø Noäi taêng leân nhanh choùng. Tính ñeán quyù 4/1996, ñaõ coù treân chuïc trieäu caù roâ phi ñöôïc nuoâi ôû 127 ha maët nöôùc, trong ñoù rieâng huyeän Thanh Trì 110 ha vôùi soá löôïng caù gioáng 120 vaïn con. Nhieàu hôïp taùc xaõ nhö Sôû Thöôïng, Thònh Lieät...ñaõ chuû ñoäng ñöa tyû leä caù roâ phi gioáng môùi chieám chuû yeáu trong thaønh phaàn caù nuoâi. Coù hôïp taùc xaõ kyù ñöôïc hôïp ñoàng tieâu thuï caù roâ phi chaát 143

https://thuviensach.vn

löôïng cao cho moät soá nhaø haøng, khaùch saïn ôû Haø Noäi. Ñieàu naøy caøng laø nhaân toá kích thích phaùt trieån saûn xuaát caû vôùi ngöôøi saûn xuaát laãn nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc khuyeán ngö ôû Haø Noäi. Vì theá, ñoàng thôøi vôùi vieäc chæ ñaïo, höôùng daãn nuoâi thaû caù roâ phí, Trung taâm khuyeán noâng Haø Noäi raát chuù troïng môû caùc lôùp taäp huaán kyõ thuaät cho noâng daân tröôùc muøa vuï saûn xuaát vaø xaây döïng caùc moâ hình nuoâi caù vôùi caùc phöông thöùc nuoâi ña daïng, nhö nuoâi caù roâ phi phoái hôïp vôùi nuoâi caù cheùp lai vaø treâ lai, nuoâi caù roâ phi keát hôïp vôùi nuoâi vòt.

Qua 3 naêm ñöa caù roâ phi gioáng môùi vaøo nuoâi ôû Haø Noäi coù theå thaáy roõ roâ phi coù nhieàu ñaëc tính hôn haún caùc chuûng loaïi caù khaùc. Cuï theå: caù roâ phi mang laïi hieäu quaû kinh teá cao hôn caù troâi AÁn Ñoä, laø loaïi caù coù saûn löôïng cao nhaát hieän nay. Beân caïnh ñoù, caù roâ phi laø ñoái töôïng nuoâi raát phuø hôïp vôùi phöông thöùc nuoâi coâng nghieäp, tyû leä laõi suaát cao. Do coù söùc chòu ñöïng toát vôùi moâi tröôøng nöôùc thaûi vaø tính aên taïp neân caù roâ phi ñöôïc choïn laø loaøi caù nuoâi keát hôïp vôùi nuoâi vòt hoaëc nuoâi lôïn trong moâ hình VAC. Vieäc keát hôïp naøy laøm cho giaù thaønh saûn xuaát loaøi caù naøy giaûm ñi raát nhieàu.

Ngoaøi ra nuoâi caù roâ phi coøn coù taùc duïng laøm saïch moâi tröôøng nöôùc, laøm cho nöôùc trong saïch trôû laïi.

Söùc ñeà khaùng cuûa caù roâ phi cuõng thaät toát, tyû leä caù cheát thaáp.... Do ñoù coù theå noùi vôùi ñieàu kieän maët nöôùc ôû Haø Noäi noùi chung vaø vuøng nöôùc thaûi noùi rieâng, nuoâi caù roâ phi ñang laø pheùp tính höõu hieäu 144

https://thuviensach.vn

nhaát ñoái vôùi ngheà nuoâi caù. Tuy nhieân, vì môùi ñöôïc ñöa vaøo nuoâi neân moâ hình nuoâi caù roâ phi khoâng traùnh khoûi nhöõng haïn cheá nhö: côõ caù gioáng coøn nhoû, giaù laïi cao neân aûnh höôûng ñeán chaát löôïng vaø hieäu quaû, cung khoâng ñuû caàu.

Trong naêm 1997 vaø nhöõng naêm tôùi, vôùi muïc tieâu cuûa chöông trình khuyeán ngö, Haø Noäi taäp trung ñöa caùc gioáng caù naêng suaát, chaát löôïng thay theá caùc gioáng cuõ keùm chaát löôïng (trong ñoù choïn roâ phi laø giaûi phaùp chính) ñeå giaûi quyeát thöïc phaåm cho ngöôøi tieâu duøng vaø hieäu quaû cho ngöôøi saûn xuaát. Muoán vaäy phaûi coù keá hoaïch giöõ ñaøn caù thuaàn chuûng trong nhöõng dieän tích rieâng bieät ñeå

saûn xuaát caù gioáng phuïc vuï nhu caàu nuoâi caù thòt, naâng daàn tyû leä caù roâ phi nuoâi thaû ñaït 40 - 45%

trong cô caáu ñaøn caù nuoâi.

ChÒ LEÂ thÒ hOÀNG

NuOÂi Gaø COÂNG NGhiEÄP

ÑaÏt hiEÄu Quaû CaO

Ngoaøi thaâm canh 4 saøo ruoäng khoaùn, chò Leâ Thò Hoàng, ôû Gia Thuî (Gia Laâm, nay laø quaän Long Bieân) coøn phaùt trieån chaên nuoâi gaø coâng nghieäp.

Töø naêm 1994, chò maïnh daïn nuoâi haøng traêm con gaø ñeû. Do chòu khoù hoïc hoûi kinh nghieäm nuoâi, thöùc aên cho gaø chò mua veà cheá bieán laáy, neân chaát löôïng baûo ñaûm, tyû leä gaø ñeû tröùng cao. Bình thöôøng moãi ngaøy chò thu töø tröùng gaø ñöôïc 50.000 -

145

https://thuviensach.vn

60.000ñ, caû naêm tôùi ngoùt 20 trieäu ñoàng. Tröø chi phí, tieàn laõi khoaûng 10 trieäu ñoàng. Vôùi phöông chaâm laáy ngaén nuoâi daøi, soá tieàn thu ñöôïc keå treân, gia ñình chò ñaàu tö mua gioáng vaø thöùc aên nuoâi gaø thòt. Töø ñaàu naêm ñeán nay xuaát chuoàng ñöôïc treân 400 kg, doanh thu ñaït treân 7 trieäu ñoàng.

Hieän nay trong chuoàng nhaø chò coøn khoaûng 50 gaø thòt, khoái löôïng ñaït 2,5 - 3kg/ con chuaån bò xuaát chuoàng vaø 160 con gaø thòt 10 ngaøy tuoåi. Töø nay ñeán cuoái naêm, neáu thuaän buoàm xuoâi gioù, gia ñình chò seõ xuaát chuoàng khoaûng 500 - 600kg gaø thòt.

Naêm tôùi, gia ñình chò döï ñònh nuoâi gaø thòt nhieàu hôn. Vuï ñoâng naêm nay chò ñaõ troàng ñoã töông ñeå laáy thöùc aên phuïc vuï cho chaên nuoâi gaø.

Mong raèng Gia Thuî seõ coù nhieàu ngöôøi phaùt trieån kinh teá gia ñình nhö chò Hoàng ñeå caûi thieän ñôøi soáng vaø taêng thu nhaäp, treân cô sôû ñoù goùp phaàn laøm thay ñoåi boä maët queâ höông mình.

ÑaøN VÒt CaO SaûN ôû KhuYEáN LÖôNG

GiuÙP NhiEÀu Gia ÑÌNh Giaøu COÙ

Baø con thoân Khuyeán Löông, xaõ Traàn Phuù (Thanh Trì, Haø Noäi) coù ngheà chaên nuoâi vòt töø laâu ñôøi, cha truyeàn con noái, tích luõy nhieàu kinh nghieäm. ÔÛ ñaây saün hoà ao, quanh naêm gaàn nöôùc, raát tieän lôïi cho nuoâi vòt. Tröôùc ñaây Khuyeán Löông thöôøng nuoâi vòt ñaøn, vòt baàu khoái löôïng thaáp, giaù reû, thu lôøi ít. Gaàn ñaây, do chuyeån ñoåi cô caáu 146

https://thuviensach.vn

gioáng, moät soá gia ñình ñaõ ñaàu tö nuoâi moãi löùa vaøi ba chuïc con vòt. Caû thoân coù ngoùt 20 hoä chaên nuoâi döôùi daïng baùn coâng nghieäp vôùi chuoàng traïi quy moâ lôùn.

Caùc gia ñình naøy nuoâi hai gioáng vòt cao saûn ngoaïi, hoä nuoâi ít moãi löùa cuõng 300 - 400 con, ngöôøi nuoâi nhieàu tôùi haøng ngaøn con. Moãi naêm Khuyeán Löông cung öùng cho thò tröôøng haøng vaïn con vòt cao saûn, vòt ñaøn, vòt baàu.

Baø con raát thuaàn thuïc quy trình chaên nuoâi vaø phoøng choáng dòch. Vòt 1 ngaøy tuoåi duøng thuoác khaùng sinh troän thöùc aên cho aên 3 ngaøy lieàn, töø 10

ñeán 15 ngaøy tuoåi moãi con phaûi ñöôïc tieâm phoøng vaécxin choáng dòch taû. Chuoàng traïi döïng ôû ven ñeâ xa daân cö, thoaùng maét, lieàn hoà ao, saün nöôùc cho vòt aên no taém maét.

Vòt thöông phaåm thaùng ñaàu tieân cho aên caùm toång hôïp, boät caù, côm troän thoåi vôùi caùc loaïi thuoác B1, Bcomplex, Lizin, Premix. Thaùng thöù 2 cho aên ngoâ hoät vôùi thoùc luoäc chín, baõ bia, beøo hoa daâu hoaëc caùc loaïi rau baêm troän laãn tôùi khi xuaát chuoàng. Neáu chaêm soùc toát, moãi löùa nuoâi töø 60 ñeán 65 ngaøy, vòt taêng troïng nhanh, con beù nhaát cuõng ñaït 3kg, trung bình 3,6 ñeán 3,8 kg, coù con naëng tôùi 4kg (gaáp 3 vòt baàu).

Moät con vòt cao saûn khoái löôïng 3 - 4 kg, caùc baø noäi trôï laøm moät maâm côm coù theå cheá bieán nhieàu moùn aên theát khaùch. Vòt cao saûn deã laøm loâng, gioáng Salavac naïc nhieàu, gioáng Super M

147

https://thuviensach.vn

môõ nhieàu. Caû hai loaïi naøy thòt daøy, thôm ngon, khoâng hoâi nhö vòt ñaøn, vòt baàu.

Kheùo tính toaùn, ngöôøi nuoâi seõ coù saûn phaåm ñeå kòp baùn vaøo dòp teát coå truyeàn moàng ba thaùng ba, moàng naêm thaùng naêm, raèm thaùng baûy aâm lòch, vöøa coù nhieàu ngöôøi mua, vöøa ñöôïc giaù.

Khuyeán Löông coù nhieàu gia ñình chaên nuoâi vòt cao saûn, haèng naêm thu laõi töø 20 - 30 trieäu ñoàng.

Nhöõng nôi coù nhieàu hoà ao, xa daân cö, cuõng neân chaên nuoâi gioáng vòt cao saûn theo phöông phaùp baùn coâng nghieäp nhö Khuyeán Löông, vöøa taêng theâm nguoàn thöïc phaåm cho xaõ hoäi, vöøa ñeå

xoaù ñoùi, giaûm ngheøo.

SOÙC SôN NGaøY CaøNG COÙ NhiEÀu hOÄ

LaøM Giaøu tÖø Gaø COÂNG NGhiEÄP

Vaø LôÏN NaÏC

So vôùi caùc nôi trong thaønh phoá, Soùc Sôn ñöa tieán boä kyõ thuaät vaøo chaên nuoâi coù phaàn chaäm hôn, song moät soá naêm trôû laïi ñaây ngaøy caøng coù nhieàu hoä giaøu leân töø nuoâi gaø coâng nghieäp vaø lôïn naïc. Chaên nuoâi theo moâ hình trang traïi theo phöông thöùc baùn coâng nghieäp cuõng ñöôïc huyeän chuù troïng khuyeán khích vaø nhaân roäng.

Ñeán nay, Soùc Sôn coù toång ñaøn lôïn thòt laø 3,6

vaïn con thì trong ñoù coù 65% laø lôïn lai F1, 20 -

25% laø lôïn lai 3 maùu (nhieàu naïc). Rieâng lôïn naùi Soùc Sôn ñaõ keát hôïp vôùi Trung taâm khuyeán noâng 148

https://thuviensach.vn

(Boä Noâng nghieäp vaø phaùt trieån noâng thoân) nuoâi 40 naùi ngoaïi ôû xaõ Thanh Xuaân ñaït keát quaû toát vaø 800 naùi lai do daân tuyeån choïn, 58 lôïn ñöïc ngoaïi....

laøm tieàn ñeà cho phong traøo naïc hoaù ñaøn lôïn cho toaøn huyeän. Theo thoáng keâ chöa ñaày ñuû, hieän nay ôû Soùc Sôn coù khoaûng treân 50 hoä nuoâi lôïn töø 10 con trôû leân, taäp trung ôû moät soá xaõ nhö Phuø Loã, Nam Sôn, Ñoâng Xuaân, Thanh Xuaân... Ñoù laø nhöõng gia ñình coù ngheà phuï vaø maùy xay xaùt. Rieâng chaên nuoâi vôùi quy moâ 50 - 60 con môùi chæ xuaát hieän moät vaøi gia ñình coù tieàm löïc kinh teá. Ñaây cuõng laø nhöõng moâ hình môùi ñeå huyeän nghieân cöùu, khuyeán khích vaø nhaân roäng. OÂng Hoä, chuû nhieäm Hôïp taùc xaõ Nam Sôn, moät noâng daân tích cöïc trong vieäc öùng duïng tieán boä kyõ thuaät vaøo saûn xuaát vaø môùi tham gia chaên nuoâi lôïn naïc cho bieát: Cuoái naêm 1994, qua hoïc taäp ôû caùc lôùp taäp huaán khuyeán noâng oâng maïnh daïn mua 5 con lôïn lai gioáng thòt 3 maùu veà nuoâi thöû. Thaáy coù hieäu quaû, löùa thöù 2, oâng maïnh daïn nuoâi tieáp 8 con, löùa thöù 3: 10 con vaø hieän nay ñang nuoâi tieáp löùa thöù 4. OÂng cho bieát muoán chaên nuoâi coù hieäu quaû, khaâu ñaàu tieân phaûi choïn ñöôïc gioáng toát vaø laø gioáng cao saûn (lôïn lai 3 maùu), phaàn thöù hai khoâng keùm quan troïng laø chaêm soùc vaø thöùc aên: oâng keát hôïp söû duïng caùm gaïo ôû maùy xay xaùt, cho aên keøm vôùi thöùc aên coâng nghieäp cuûa haõng con coø, theâm vaøo ñoù laø söû duïng maùy bôm ñeå taém röûa cho lôïn vaø veä sinh chuoàng traïi.

Nhôø vaäy, ñaøn lôïn nhaø oâng ñaõ ñaït möùc taêng troïng 149

https://thuviensach.vn

17kg/con/thaùng vaø chæ sau 4 thaùng nuoâi ñaõ xuaát chuoàng vôùi khoái löôïng 75 - 80kg/con. Veà hieäu quaû kinh teá, 2 löùa ñaàu do giaù thöïc phaåm cao, oâng baùn ñöôïc lôïn vôùi giaù 18.000 - 19.000ñ/kg hôi neân nuoâi 10 con lôïn trong voøng 4 thaùng, oâng laõi 3,5 trieäu ñoàng. Sang ñeán thaùng 9, giaù thöïc phaåm haï xuoáng chæ coøn 16.000 ñ/kg lôïn hôi neân laõi suaát nuoâi 1 con lôïn chæ coøn 180.000ñ. Ñaây cuõng laø moät trôû ngaïi cho vieäc tieáp tuïc ñaàu tö nuoâi lôïn vôùi quy moâ trang traïi khoâng chæ noùi rieâng vôùi nhaø oâng Hoä maø cho taát caû caùc gia ñình chaên nuoâi khaùc.

Neáu nhö phong traøo nuoâi lôïn naïc trong caùc gia ñình ôû Soùc Sôn môùi chæ böôùc ñaàu ñöôïc xaây döïng vaø phaùt trieån thì nuoâi gaø coâng nghieäp ôû Soùc Sôn ñang phaùt trieån khaù maïnh. Ñeán nay toaøn huyeän coù khoaûng 800 hoä nuoâi gaø coâng nghieäp vôùi toång ñaøn 4 vaïn con, taäp trung ôû moät soá xaõ Phuø Loã, Kim Luõ, Xuaân Thu vaø Ñoâng Xuaân. Rieâng xaõ Phuø Loã coù tôùi gaàn 100 hoä nuoâi gaø coâng nghieäp vôùi quy moâ töø 500 gaø thòt, gaø tröùng trôû leân. Thôøi gian qua, do giaù thöùc aên taêng, giaù gaø thòt giaûm, neân chaên nuoâi gaø thòt coù bò chöõng laïi, trong khi nuoâi gaø tröùng vaãn tieáp tuïc phaùt trieån. Ñeán nay chaên nuoâi caùc maët ñang phuïc hoài vaø coù khaû naêng taêng tröôûng vaøo cuoái naêm 1995 ñaàu 1996.

Ngoaøi chaên nuoâi gaø coâng nghieäp, Soùc Sôn coøn thöû nghieäm nuoâi vòt sieâu tröùng. Ñeán nay huyeän ñaõ ñöa veà 3000 con vòt cho xaõ Taân Höng nuoâi, böôùc ñaàu ñaït keát quaû...

150

https://thuviensach.vn

Laø moät vuøng ñoài goø xa thuû ñoâ, ñaát töông ñoái roäng so vôùi moät soá huyeän laân caän, Soùc Sôn coøn nhieàu tieàm naêng ñeå tieáp tuïc phaùt trieån chaên nuoâi gaø coâng nghieäp vaø lôïn naïc theo quy moâ trang traïi vaø baùn coâng nghieäp. Beân caïnh ñoù, huyeän cuõng chuù troïng Sind hoaù ñaøn boø vaø ñöa deâ veà cho caùc hoä vuøng ñoài goø chaên thaû. Ñaây laø höôùng phaùt trieån chaên nuoâi laâu daøi ôû Soùc Sôn ñeå goùp phaàn ñöa kinh teá hoä phaùt trieån, saûn xuaát ra nhieàu thöïc phaåm cung caáp cho nhu caàu xaõ hoäi.

biOÂGa - Nhaát CÖû LÖôÕNG tiEÄN

PhaÙt tRiEÅN ChaÊN NuOÂi baûO VEÄ

MOÂi tRÖôøNG

Nhöõng naêm gaàn ñaây, cuøng vôùi ñaø taêng tröôûng cuûa neàn kinh teá, chaên nuoâi gia ñình ôû ngoaïi thaønh cuõng phaùt trieån maïnh, ñem laïi nguoàn thöïc phaåm doài daøo cho xaõ hoäi vaø caûi thieän ñôøi soáng cho nhieàu hoä gia ñình. Song, beân caïnh ñoù, moät vaán ñeá môùi laïi naûy sinh: ñoù laø naïn oâ nhieãm moâi tröôøng do nguoàn phaân, nöôùc thaûi cuûa caùc vaät nuoâi ñoå ra ngaøy caøng nhieàu.

Hieän nay, xu theá phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng vaø baûo veä moâi tröôøng vöøa laø chuû tröông, vöøa laø bieän phaùp. Vaäy söï phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng laø theá naøo? Theo ñònh nghóa cuûa Uyû ban Brund Hand: “Söï phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng laø söï phaùt trieån ñaùp öùng ñöôïc caùc nhu caàu 151

https://thuviensach.vn

hieän taïi maø khoâng toån haïi ñeán khaû naêng cuûa caùc theá heä töông lai, ñaùp öùng ñöôïc caùc nhu caàu cuûa hoï (1987)”. Vì vaäy, toâi giôùi thieäu Bioâga vaø chaên nuoâi ñeå caùc baïn tham khaûo.

Theo thoáng keâ sô boä, hieän nay ôû 5 huyeän ngoaïi oâ coù haøng ngaøn hoä chaên nuoâi gia suùc, gia caàm theo quy moâ trang traïi, coâng nghieäp, trong ñoù coù nhöõng hoä ñaõ toå chöùc chaên nuoâi töø 1.000

ñeán 5.000 con gaø coâng nghieäp 1 löùa trôû leân vaø töø 30 ñeán 100 con lôïn/löùa... thu nhaäp töø vaøi chuïc trieäu ñeán haøng traêm trieäu/hoä/naêm. Tuy chaên nuoâi ngaøy caøng thu huùt soá ñoâng caùc hoä vaø quy moâ ñaøn cuõng ngaøy caøng taêng, song dieän tích ñaát xaây döïng chuoàng traïi laïi chöa ñöôïc môû mang ñöôïc bao nhieâu, soá gia ñình toå chöùc chaên nuoâi ôû ngay khu daân cö laø chuû yeáu coäng vôùi vieäc taän duïng chuoàng traïi raát chaät choäi neân haèng ngaøy muøi phaân, raùc boác leân noàng naëc, aûnh höôûng ñeán sinh hoaït haèng ngaøy cuûa gia ñình vaø laùng gieàng. Beân caïnh ñoù, naïn oâ nhieãm moâi tröôøng coøn laøm cho ñaøn gia suùc, gia caàm (ñaëc bieät laø gaø coâng nghieäp) deã phaùt sinh dòch beänh. Naêm 1995, haøng traêm hoä chaên nuoâi gaø coâng nghieäp ôû Soùc Sôn, Ñoâng Anh coù ñaøn gaø bò nhieãm beänh vaø cheát, thieät haïi tôùi haøng traêm trieäu ñoàng cuõng moät phaàn töø nguyeân nhaân naøy.

Do ñoù, phaûi giaûi quyeát veä sinh moâi tröôøng sinh thaùi ra sao ôû nhöõng vuøng chaên nuoâi taäp trung ñang laø vaán ñeà ñöôïc nhieàu caáp nhieàu ngaønh quan taâm theo doõi. Tuùi uû Bioâga theo phöông phaùp môùi 152

https://thuviensach.vn

ñaây thaät söï laø giaûi phaùp höõu hieäu ñeå xöû lyù moâi tröôøng moät caùch tieän lôïi ñaõ ñöôïc thöû nghieäm vaø ñaït keát quaû toát ôû Xuaân Ñænh - Töø Lieâm, Phuù Thuî -

Gia Laâm - Haø Noäi)

Tröôùc heát, moãi gia ñình nuoâi töø 5 - 7 con lôïn, 2 con boø trôû leân coù theå laøm ñöôïc tuùi uû Bioga.

Muoán laøm caàn chuaån bò 2 tuùi niloâng daøy coù chieàu daøi töø 8 - 10m, chieàu roäng töø 0,8 - 0,9m ñeå ñöïng nöôùc phaân loûng khoaûng 10m3/tuùi, 2 oáng saønh ñöôøng kính 10 - 15cm, 7 ruoät xe hoûng (Honda hoaëc xe ñaïp), 4 khoanh daây keõm loaïi lôùn, 1 bình nhöïa trong 1 hoaëc 2 lít, 4 caây coïc baèng baép tay daøi 0,6m/coïc, 2 caây coïc nhoû daøi 1,5m. Tröôùc khi laép ñaët tuùi uû. Khi laép ñaët xong trong moät thôøi gian ñaàu, moãi ngaøy khoaûng 2kg phaân cho 1m daøi cuûa tuùi uû (khoaûng 20kg phaân cho 1 tuùi uû daøi 10m), tyû leä phaân nöôùc töø 1/5 - 1/7. Sau khi cho nöôùc phaân vaøo tuùi töø 7 - 20 ngaøy laø coù theå sinh ga (trôøi noùng thôøi gian sinh ga ngaén hôn). Sau ñoù, löôïng phaân coù theå giaûm ñi moät nöûa (10kg phaân cho tuùi daøi 10m). Neáu coù saün phaân ñaõ hoaïi thì cho vaøo nöôùc khoaûng vaøi traêm kilogam ñeå thôøi gian sinh ga sôùm hôn. Sau khi cho phaân vaøo, phaûi thöôøng xuyeân ñieàu chænh möïc nöôùc, phaân trong tuùi uû khoaûng 2/3 tuùi, coøn 1/3 tuùi coøn laïi ñeå chöùa ga baèng caùch naâng leân haï xuoáng oáng saønh ñaàu ga.

Söû duïng ga khi tuùi döï tröõ ga baét ñaàu caêng phoàng.

Ñoát thöû ga, neáu khoâng chaùy ñöôïc xaû boû löôïng ga naøy. Trong khi naáu, neáu thaáy ga yeáu neân treo 153

https://thuviensach.vn

moät vaät naëng khoaûng 5kg döôùi tuùi döï tröõ ñeå taêng aùp suaát ga vaø thaûi ra khi naáu xong. Neân traùnh caùc nguoàn nöôùc möa, nöôùc nhieãm pheøn, nhieãm maën vaø nöôùc coù caùc hoaù chaát ñoäc haïi vaøo tuùi uû...

Theo thôøi giaù hieän nay, moãi tuùi uû Bioâga laép ñaët xong toaøn boä chæ khoaûng 700 ngaøn ñoàng (reû ñöôïc khoaûng 7 laàn so vôùi giaù xaây moät beå bioâga baèng ximaêng theo phöông phaùp cuõ).

Caùc gia ñình ñaõ laép ñaët tuùi uû bioâga ôû ngoaïi thaønh cho bieát duøng phöông phaùp naøy raát deã söû duïng. Khi ñun naáu chæ caàn baät dieâm laø chaùy.

Naáu vöøa nhanh, vöøa saïch, laïi vöøa tieát kieäm ñöôïc tieàn mua chaát ñoát hoaëc ñeå daønh ñöôïc rôm raï cho traâu boø trong muøa reùt. Ñaëc bieät, nhôø toaøn boä nöôùc phaân töôi cho vaøo tuùi niloâng uû bioâga kín, neân hoaøn toaøn traùnh ñöôïc muøi hoâi thoái, traùnh oâ nhieãm moâi tröôøng. Phaân qua tuùi uû bioâga khi boùn cho caây troàng cuõng ñöôïc hoai muïc, bôùt muøi hoâi vaø tieâu dieät ñöôïc kyù sinh truøng. Vôùi giaù thaønh 700 ngaøn ñoàng/tuùi, nhöõng gia ñình khoâng giaøu cuõng coù theå laøm ñöôïc. Söû duïng tuùi bioâga vöøa coù taùc duïng xöû lyù chaát thaûi trong chaên nuoâi, vöøa taïo nguoàn khí ñoát trong gia ñình. Moät gia ñình coù moät tuùi bioâga coù theå naáu aên toaøn boä baèng beáp ga raát saïch seõ, tieän lôïi.

Anh Nguyeãn Xuaân Hoaø ôû xaõ Xuaân Ñænh, Töø Lieâm cho bieát: Gia ñình thöôøng xuyeân nuoâi töø 60 - 100

con lôïn. Tröôùc kia chöa laøm tuùi bioâga, phaân lôïn thaûi ra thöôøng cho baø con hoaëc toáng xuoáng ao caù 154

https://thuviensach.vn

tröôùc nhaø, muøi phaân lôïn boác leân noàng naëc laøm oâ nhieãm caû moät vuøng khoâng khí. Nay nhôø anh laép ñöôïc 2 tuùi uû bioâga, ñun naáu caû ngaøy khoâng heát, coøn thöøa ga cho gia ñình oâng anh ruoät duøng.

Rieâng veà chaát ñoát nhôø ñun baèng ga naøy, moãi thaùng tieát kieäm ñöôïc treân 100 ngaøn ñoàng. Theo anh tính toaùn veà chaên nuoâi: cöù nuoâi lôïn thòt 100

con moät löùa laõi khoaûng 5 trieäu ñoàng, khoâng keå

phaân laøm khí uû bioâga.

NuOÂi ba ba NhÖ thEá NaøO ÑEÅ

LaøM Giaøu

Ba ba laø loaøi ñoäng vaät thuoäc lôùp boø saùt, boä ruøa, hoï ba ba (teân khoa hoïc laø Trinychidae).

Trong hoï naøy coù nhieàu loaøi thöôøng gaëp ôû Vieät Nam laø ba ba hoa, ba ba gai, ba ba Nam Boä, ba ba suoái (leùp suoái). Trong boán loaøi treân, con ba ba hoa ñöôïc thò tröôøng trong nöôùc vaø nöôùc ngoaøi öa chuoäng. Ba ba soáng trong nöôùc ngoït, laø ñaëc saûn coù giaù trò dinh döôõng cao, laø nguyeân lieäu cheá bieán nhieàu loaïi thuoác quyù.

Saûn xuaát gioáng

Saûn xuaát gioáng ba ba goàm caùc coâng vieäc nuoâi voã ba ba sinh saûn, thu, aáp tröùng vaø nuoâi ba ba gioáng. Nuoâi voã toát ba ba ñeû sôùm vaøo ñaàu vuï, ñeû nhieàu löùa.

Coâng trình chính ñeå nuoâi ba ba sinh saûn laø ao (hoaëc beå). Nôi nuoâi caàn yeân tónh, coù nguoàn 155

https://thuviensach.vn

nöôùc saïch. Vieäc caáp nöôùc thuaän lôïi. Dieän tích ao nuoâi ba ba sinh saûn töø 50 ñeán 200m2 (beå xaây roäng 50m2). Ñoä saâu cuûa nöôùc thöôøng xuyeân töø 1 - 1,2 m, bôø ao xaây töôøng cao, ñaùy raûi caùt saïch. Caïnh ao laø bôø caùt thoai thoaûi laøm baõi ñeû cuûa ba ba. Baõi caùt to cao hôn möùc nöôùc ao 0,5m, doác thoai thoaûi xuoáng ao. Moät phaàn maët nöôùc ao thaû beøo taây hoaëc vaät noåi (tre, goã...) cho ba ba leân phôi naéng.

Choïn ba ba cho sinh saûn khoaûng 1 - 2kg/con.

Chuù yù choïn löïa vaø vaän chuyeån nheï nhaøng. Nuoâi ba ba ñöïc, caùi chung moät ao, gheùp theo tyû leä moät con ñöïc ba con caùi, maät ñoä nuoâi 0,5 - 2kg ba ba/m2

ao. Thöùc aên cuûa chuùng goàm caùc loaïi caù, toâm, cua, oác, giun caùc loaïi pheá thaûi... (khoâng duøng thöùc aên oâi, thoái). Cho aên vaøo moät nôi nhaát ñònh, moãi ngaøy hai laàn. Löôïng thöùc aên haèng ngaøy caàn 4 - 5%

khoái löôïng ba ba trong ao. Chuù yù theo doõi ñieàu chænh möùc aên haèng ngaøy. Neáu nöôùc noùng hoaëc quaù laïnh, baån, ba ba seõ aên ít hoaëc boû aên.

Töø cuoái thaùng 3 ñeán ñaàu thaùng 4 khi nhieät ñoä nöôùc cao hôn 200C, ba ba giao phoái, sau ñoù leân baõi caùt laøm oå ñeû tröùng löùa ñaàu. Ba ba ñeû vaøo ñeâm, bình quaân moãi con ba ba (1kg) ñeû 10 - 20

tröùng/löùa vaø 3 - 4 löùa/vuï, moãi löùa khoaûng 30 ngaøy.

Haèng ngaøy thu tröùng vaøo buoåi saùng (chuù yù neàn ñaát cöùng, nhaõo, ba ba khoâng ñeû). Thu tröùng nheï nhaøng, khi xeáp tröùng ñaët ñaàu tröùng coù tuùi hôi (voøng traéng) leân treân. Côõ tröùng 17 - 23mm/quaû (3,4 - 6,7 gam/quaû).

156

https://thuviensach.vn

Duïng cuï aáp tröùng thöôøng duøng khay, chaäu hoaëc beå nhoû. Phía trong chaäu ñöïng caùt saïch, aåm, daøy 10 - 12cm, ñaùy chaäu coù loã thoaùt nöôùc. Xeáp tröùng vaøo caùt, caùch nhau 2cm (ñaët ñaàu coù tuùi hôi phía treân). Phuû leân tröùng moät lôùp caùt 3 - 5cm.

Sau ba, boán ngaøy coù theå nhaän bieát tröùng naøo ñöôïc thuï tinh, bieåu hieän laø phaàn tuùi hôi lôùn hôn, loøng ñoû tröùng maøu phôùt hoàng. Giöõ nhieät ñoä oån ñònh ôû 30 - 320C, tröùng nôû sau 40 - 45 ngaøy, neáu 25 -

300C, tröùng nôû sau 55 - 60 ngaøy; döôùi 200C vaø hôn 350C phoâi cheát. Giöõ cho caùt luoân aåm (ñeå moät baùt nöôùc saïch giöõa chaäu), khoâng ñaûo tröùng, caàn giöõ yeân tónh khi aáp tröùng.

Öông ba ba theo ba giai ñoaïn, töø khi môùi nôû (8 gam/con) ñeán 20 - 25 gam/con sau 30 ngaøy, töø 20 - 25 gam/con leân 50 - 80 gam/con sau hai thaùng vaø 50 - 80 gam/con leân 100 - 150 gam/con sau 1,5 - 3 thaùng. Ba ba môùi nôû coù theå nuoâi trong beå nhoû 10m2, khi lôùn san ra beå to 10 - 20m2, roài san ra ao hoaëc beå 20 - 100m2. Möùc nöôùc ban ñaàu 10 - 15 cm, sau taêng leân 25 - 40cm; 0,8 - 1 meùt.

Ñaùy beå coù lôùp caùt saïch ba, boán centimet. Maët nöôùc thaû beøo taây saïch. Nhieät ñoä thích hôïp 25 -

320C. Maät ñoä nuoâi 40 - 50 con/m2, sau 7 - 10 ngaøy san ra 20 - 30 con/m2. Teùp, oác, caù baêm nhoû, ngaøy cho aên ba, boán laàn, khi chuùng lôùn ngaøy cho aên hai laàn. Khoâng ñeå thöùc aên thöøa. Neáu cho ba ba aên nhieàu giun, seõ lôùn nhanh. Nhôø nuoâi ba ba, nhaø oâng Xöôùng ôû Haûi Döông ñaõ trôû thaønh “vua 157

https://thuviensach.vn

nuoâi ba ba”. OÂng khoâng chæ baùn gioáng vôùi giaù 500.000 ñ/kg maø coøn baùn ba ba thòt vôùi giaù 200 -

300 ngaøn ñ/kg. Ba ba cuûa oâng vaø nhieàu gia ñình khaùc trong vuøng ñaõ chuyeån vaøo phaùt trieån ôû vuøng ñoàng baèng soâng Cöûu Long.

Chæ coù ngheà ba ba, gia ñình oâng trôû thaønh trieäu phuù. Khoâng thieáu moät tieän nghi gì trong gia ñình, nhö xe maùy, tivi, tuû laïnh... khoâng keå voán tích luyõ.

Nhôø bOø SÖÕa, CaÂY CaûNh

Nhaø OÂNG ÑiEÄP Giaøu LEÂN

Sau 22 naêm lieân tuïc coâng taùc ôû xaõ Phuø Ñoång (Gia Laâm), cuoái naêm 1989, oâng Nguyeãn Vaên Ñieäp ñöôïc nghæ höu. ÔÛ queâ oâng boø söõa ñang ñöôïc nuoâi khaù nhieàu, caây caûnh vaø hoa cuõng ñaõ coù haøng traêm hoä laøm. Nhieàu hoä giaøu leân töø nuoâi, troàng hai loaïi maët haøng coù giaù naøy. OÂng Ñieäp ñaõ choïn ngay höôùng laøm aáy vaø chæ 4 - 5 naêm sau hieäu quaû ñaõ thaáy raát roõ.

Nhaø oâng hieän coù 6 khaåu, 4 lao ñoäng, 5 saøo ruoäng caáy vaø 3 saøo baõi. Ñeå coù löông thöïc cho ngöôøi, thöùc aên cho 6 boø (4 con ñang khai thaùc söõa), vaø ñoâi lôïn to, oâng ñaõ thueâ vaø thaàu theâm 11 saøo ñaát baõi, phaân boø, lôïn ñuû söùc ñaùp öùng boùn gaàn 2 maãu canh taùc. Khi muøa vuï baän roän, oâng chæ thueâ ngöôøi laøm ñaát, coøn gieo caáy, thu hoaïch, oâng vaø caùc con, daâu, reå cuøng laøm.

158

https://thuviensach.vn

Vôùi 5 trieäu ñoàng vay töø naêm ñaàu vaø 1 boø lai Sind, oâng nhaân daàn ñaøn boø söõa, duøng soá laõi töï coù xaây chuoàng traïi, laáp ao laäp vöôøn roäng 200m2

ñeå troàng hoa, saân “chôi” cho boø lôïn. Khoaûng saân tröôùc nhaø, oâng baøy gaàn kín chaäu caùc loaïi vôùi hôn 30 loaïi caây caûnh, hoa töôi boán muøa. Ñaùng noùi laø coù moät nöûa loaïi hoa, caây caûnh oâng töï khai thaùc laáy, ñôõ ñöôïc nhieàu voán maø thu hoaïch khaù.

Naêm 1993, tieàn laõi baùn töø söõa vaø vöôøn, oâng mua saém duïng cuï saûn xuaát, chaên nuoâi vaø gaàn ñuû nhu caàu sinh hoaït. Naêm 1994, tröø caùc khoaûn chi, coøn hôn 20 trieäu ñoàng, oâng “leân” xe maùy. Naêm 1995, oâng göûi Ngaân haøng 10 trieäu ñoàng, mua theâm moät soá baøn, gheá, tuû saäp loaïi ñaét tieàn vaø hieän saép mua theâm moät con boø söõa, giaù 8 trieäu ñoàng.

OÂng Ñieäp cho bieát “Naêm 1986, vôùi 7 con boø söõa vaø vöôøn hoa caây caûnh, coù theå thu 30 trieäu ñoàng. Nhaø coù theâm moät tuû laïnh môùi töø soá thu naøy. Vaø nhö vaäy laø ñuû nhöõng thöù caàn thieát cho sinh hoaït”.

Töø moät hoä thieáu aên nhieàu thaùng trong naêm, oâng Ñieäp ñaõ choïn ñuùng höôùng phaùt trieån kinh teá ñeå vónh vieãn xoaù ñoùi, giaûm ngheøo.

Thaùng 11 naêm 1995, oâng laø moät trong ba ñaïi bieåu cuûa xaõ ñöôïc ñi döï hoäi nghò “Ngöôøi toát vieäc toát” cuûa huyeän.

159

https://thuviensach.vn

LaøM Giaøu tÖø NuOÂi tRai NGOÏC

Theo ñöôøng bieån qua Vònh Haï Long, ngöôïc leân phía Baéc laø vònh Baùi Töû Long. Cuõng nhö Haï Long, Baùi Töû Long coù nhöõng nuùi ñaù nhieàu veû, nhoâ leân maët bieån trong xanh kyø laï vaø thaät ñeïp. Chuùng toâi leân moät hoøn ñaûo vaøo buoåi saùng sôùm, ôû ñaây coù cô sôû nuoâi trai ngoïc. Ngöôøi phuï traùch cho bieát, hoâm nay thu hoaïch ngoïc trai. Ñieàu naøy thaät haáp daãn, bôûi vì ngoïc trai khoâng phaûi nôi naøo cuõng coù, luùc naøo cuõng ñöôïc thaáy. Leân ñaûo cuøng chuùng toâi laø maáy chuïc coâng nhaân treû tuoåi, chöøng möôøi taùm ñoâi möôi. Hoï töø nhieàu nôi ra ñaûo laàn naøy ñeå hoïc ngheà nuoâi trai caáy ngoïc. Tröôùc ñaây (naêm 1967), ôû Quaûng Ninh cuõng töøng coù xí nghieäp trai ngoïc Coâ Toâ, vuøng bieån naøy töøng coù baõi trai ngoïc. Nhöng ngaøy aáy coù ngoïc maø khoâng bieát baùn cho ai, ngoïc chöa coù giaù. Naêm 1973, baõo soá 10 traøn vaøo, vuøi laáp laøm maát ñi baõi trai ngoïc. Sau ñoù xí nghieäp giaûi theå. Gaàn 28 naêm sau, coù moät lôùp treû ñeán ñaây baét ñaàu theo ngheà trai ngoïc.

Trong ñaùy beå meânh moâng, con trai luoân huùt nöôùc loïc laáy thöùc aên. Coù vaøi haït caùt, soûi rôi vaøo trong lôùp voû cuûa moät vaøi con trai, trong soá haøng ngaøn vaïn con ôû ñaùy bieån. Haït caùt nhoû nhoi aáy keït laïi, ñöôïc lôùp teá baøo taïo xaø cöø cuûa trai bao phuø, 160

https://thuviensach.vn

naêm thaùng qua thaønh vieân ngoïc trai töï nhieân.

Lôùp teá baøo trong phaàn aùo saùt voû con trai naøo cuõng coù theå sinh xaø cöø. Nhöng khoâng phaûi con trai naøo cuõng coù ngoïc. Ngöôøi ta ñöa vaät laï vaøo cô theå con trai, lôùp ngoïc ñöôïc sinh ra, phuû quanh vaät laï thaønh ngoïc nhaân taïo. Nuoâi trai roài caáy thaønh ngoïc, aáy laø ngheà nuoâi trai caáy ngoïc.

Tröôùc maét chuùng toâi laø moät vuøng nuoâi trai ngoïc. Nhöõng giaøn beø loàng traøi ñöôïc thaû nuoâi trong vònh. Treân maët bieån laø haøng nghìn chieác phao nhöïa maàu ñen, troøn nhö quaû bang, giöõ noåi giaøn loàng trai. Vaøi chieác beø lôùn, treân laø nhaø laøm vieäc cuûa haøng chuïc coâng nhaân. Coâng vieäc aáy laø laáy moät con trai, taùch lôùp maøng aùo nhoû ñoù vaøo nhaân roài caáy vaøo noäi taïng con trai khaùc, maøng aùo seõ ñöôïc moät con trai sinh ra ngoïc. Coâng vieäc naøy ñaày höùng thuù vaø tæ mæ, moãi con trai ñöôïc caáy hai nhaân vieân maø moãi ngöôøi moãi ngaøy coù theå caáy cho 400 - 600 con trai. Trai hai naêm tuoåi môùi ñuû söùc sinh ngoïc, nhöng quaù 3 tuoåi ñaõ giaø, khoâng theå caáy ñöôïc nöõa. Sau khi caáy 12 - 18 thaùng seõ thu hoaïch ngoïc. Ngöôøi ta vôùt trai, gôõ ra töøng con, taùch laáy voû ngoïc, ñöa vaøo thieát bò röûa, ñaùnh boùng. Chieác khay traéng chöùa ñaày ngoïc ñaõ ñöôïc röûa, nhöõng vieân ngoïc troøn baèng vieân bi xe ñaïp ñöôïc ñoå ra maët baøn ñeå choïn. Moät khay ngoïc ñaày chæ choïn ñöôïc vaøi vieân ñeïp laø nhöõng vieân troøn, khoâng coù veát, thöôøng coù maøu saùng aùnh baïc; cuõng coù khi ñöôïc ngoïc maøu ñen. Noùi thì nhö vaäy, coøn 161

https://thuviensach.vn

nhìn vaøo “ñoáng ngoïc” treân baøy naøy, nhieàu vieân coù maøu tím, vaân hoàng (gioáng maët phía trong voû trai), toâi khoâng theå bieát vieân naøo laø ñeïp “thaät”.

Nhöõng vieân ñöôïc choïn phaûi qua nhieàu khaâu cheá taùc ñem baùn môùi coù giaù. Giaù ngoïc cuõng voâ cuøng, coù vieân vaøi chuïc USD, cuõng coù vieân vaøi nghìn USD. Trong soá haøng chuïc vaät quyù hieám laøm ñoà trang söùc, ngoïc trai ñöùng haøng thöù baûy, sau kim cöông, xaphia, rubi... vaø quyù hôn vaøng.

Toâi ñöôïc bieát, thaùng 6/1992, Coâng ty dòch vuï nuoâi troàng thuûy saûn mua gom ôû vuøng bieån töø Coâ Toâ ñeán Thanh Hoaù ñöôïc 10 vaïn con trai, ñöa veà caûng Vaïn Hoa (caùch cöûa soâng Tieân Yeân 20km). Thaùng 7, möa keùo daøi 7, 8 ngaøy, nöôùc luõ soâng Tieân Yeân ñoå ra bieån, laøm nöôùc bieån bò pha

“nhaït”, trai cheát chæ coøn 1,3 vaïn con. Soá voán ñoå

vaøo nuoâi trai khoaûng gaàn 100 trieäu ñoàng gaàn nhö ñi ñöùt. Ñeán thaùng 9 naêm aáy, vôùi soá trai coøn laïi, caùn boä cuûa Coâng ty ñaõ cho trai ñeû thaønh coâng.

Sau ñoù coù nhieàu ngöôøi nöôùc ngoaøi muoán vaøo hôïp taùc saûn xuaát trai ngoïc. Phaûi sau caùi ñaän aáy, môùi coù nhöõng vieân ngoïc.

Baây giôø nuoâi caáy trai ngoïc ñang trôû thaønh moät ngheà. Haèng naêm seõ caàn haøng trieäu con trai nguyeân lieäu. Ñeå choïn ñöôïc moät trieäu con trai cho caáy ngoïc, caàn boán trieäu con. Moãi gia ñình moät naêm coù theå nuoâi, quaûn lyù 5 - 10 vaïn con trai.

Ngheà naøy phaûi laøm vieäc treân bieån, caàn söï hôïp taùc cuûa nhieàu gia ñình thaønh nhoùm, moãi nhoùm 162

https://thuviensach.vn

10 - 20 hoä. ÔÛ caùc ñaûo Hang Hoi, Nhieâu Taân, Caùt Giaù, Vònh Baùi Töû Long, ñaõ coù nhieàu gia ñình laäp thaønh nhoùm nuoâi trai laøm nguyeân lieäu cho caáy ngoïc. Hieän ñaõ cho ñeû vaø saûn xuaát ñöôïc trai gioáng, ñaõ coù cô sôû saûn xuaát nhaân caáy ngoïc. Roài ñaây, töø Haï Long, Baùi Töû Long, Lan Haï ñeán Caùt Baø... seõ nuoâi trai ngoïc. Haøng nghìn ngöôøi coù theâm vieäc laøm, taêng thu nhaäp. Vuøng bieån phía Baéc naøy cuûa Toå quoác ñang vaø seõ trôû thaønh vuøng trai ngoïc lôùn.

Cha oâng ta ngaøy xöa ñaõ coù caâu: “Mieáng ngon nhôù laâu, ñoøn ñau nhôù ñôøi”. Ngheà nuoâi trai ngoïc ôû Baùi Töû Long cuõng naêm chìm baûy noåi chín leânh ñeânh. Nhöng coù caùi gì ñöôïc maø khoâng maát. Coù caùi maát ñeå maø ñöôïc. Naêm 1973, baõo soá 10 traøn vaøo vuøng nuoâi ngoïc trai. Khi ñoù ngheà naøy töôûng chöøng khoâng truï noåi. Bieát giaù trò cuûa ngoïc trai, moät lôùp treû ñaõ ñeán ñaây laøm laïi töø ñaàu vaø ñaõ phaûi vaät loän vôùi bao khoù khaên baõo taùp cuûa caùi ngheà nuoâi trai ngoïc vaø roài hoï ñaõ thaønh coâng. Hoï ñaõ naém ñöôïc caùc quy trình cho trai ñeû vaø saûn xuaát nhaân ngoïc trai.

Vôùi kinh nghieäm thaønh coâng vaø thaát baïi töø Baùi Töû Long, ngheà nuoâi ngoïc trai saûn xuaát laø moät ngheà laøm giaøu nhanh vì nguyeân lieäu vaø vuøng saûn xuaát ngoïc trai ôû nöôùc ta ñöôïc keùo daøi 3200 km bôø bieån töø Baéc vaøo Nam, xa ñaát lieàn nôi naøo cuõng coù nhöõng ñaûo ñeå cho ngheà naøy phaùt trieån.

Chæ coù ñieàu ngoïc trai quyù hôn vaøng thì vieäc ñaàu tö kyõ thuaät ñeå saûn xuaát ngoïc trai phaûi ñöôïc 163

https://thuviensach.vn

huaán luyeän ñeå ngöôøi nuoâi ngoïc trai coù kyõ naêng thöïc söï. Ngheà naøy seõ laø moät trong nhöõng ngheà cho caùc ngö daân vaø nhöõng ai coù khaùt voïng laøm giaøu, phuø hôïp vôùi chuû tröông chuyeån ñoåi cô caáu trong saûn xuaát noâng nghieäp, ngö nghieäp, ña daïng hoaù caây troàng vaät nuoâi ñeå goùp phaàn vaøo vieäc xoaù ñoùi, giaûm ngheøo, tieán leân giaøu coù.

thu 15 tRiEÄu ÑOÀNG/NaÊM

tÖø NuOÂi Gaø COÂNG NGhiEÄP

OÂng Nguyeãn Vaên Chuøng ôû xaõ Döông Haø, huyeän Gia Laâm, Haø Noäi laø moät noâng daân laøm kinh teá gioûi.

Naêm 1994, oâng ñöôïc nghæ höu trong ñieàu kieän ñôøi soáng gia ñình gaëp nhieàu khoù khaên. Vöøa hoaøn thaønh nhieäm vuï vôùi Nhaø nöôùc, sau khi tham khaûo kinh nghieäm laøm kinh teá cuûa baïn beø, oâng quyeát ñònh ñaàu tö nuoâi gaø coâng nghieäp. Ñöôïc Hoäi noâng daân xaõ giuùp ñôõ vay 500.000ñ, keát hôïp vôùi soá voán tích luyõ ñöôïc oâng ñaõ mua 350 con gaø gioáng ñeå nuoâi. Löùa ñaàu nuoâi nhieàu neân khoâng khoûi bôõ ngôõ, nhöng roài oâng ñoäng vieân moïi ngöôøi trong gia ñình “vöøa laøm vöøa hoïc hoûi theâm, chaéc seõ thaønh coâng”.

Pha cheá thöùc aên, boå sung caùc thaønh phaàn dinh döôõng trong caùm ñöôïc oâng thöïc hieän ñuùng lieàu löôïng. Haèng ngaøy khi chaêm soùc gaø, oâng thöôøng ñeå yù xem chuùng maéc beänh gì ñeå chöõa.

164

https://thuviensach.vn

Theo tính toaùn cuûa gia ñình, moãi löùa tröø chi phí coøn laõi 3 trieäu ñoàng. Moät naêm nuoâi 5 löùa gaø, oâng ñaõ coù laõi 15 trieäu ñoàng.

Cuøng vôùi nuoâi gaø, vôï choàng oâng Chuøng coøn nhaän ruoäng khoaùn saûn phaåm. Töø caùc dieän tích naøy, sau khi söû duïng cho sinh hoaït, soá löông thöïc coøn dö cuõng baùn ñöôïc treân 1 trieäu ñoàng.

Töø moät gia ñình ngheøo khoù, baèng chính lao ñoäng cuûa mình, oâng Chuøng ñaõ coù möùc thu nhaäp 16 - 18 trieäu ñoàng moät naêm neân cuoäc soáng ñaõ dö daät, coù baùt aên baùt ñeå. Ngoaøi laøm kinh teá cho gia ñình mình, oâng Chuøng coøn vaän ñoäng moät soá baø con cuøng thoân nuoâi gaø coâng nghieäp nhö anh Chính A, Chính B, Chín Hoïc... Hieän nay, caùc gia ñình treân ñeàu coù möùc thu nhaäp khaù.

NGhEÀ ChaÊN NuOÂi ôû SOÙC SôN

thuÙC ÑaÅY NhaNh xaÂY DÖÏNG

NOÂNG thOÂN MôÙi

Tröôùc nhu caàu ñoåi môùi trong noâng nghieäp, Soùc Sôn ñaõ coù söï tieáp thu, öùng duïng caùc tieán boä kyõ thuaät vaøo saûn xuaát, trong ñoù coù vieäc ñöa caùc con gioáng môùi vaøo chaên nuoâi ñeán töøng xaõ, töøng hoä noâng daân. Höôùng phaùt trieån chaên nuoâi theo phöông phaùp coâng nghieäp, nuoâi caùc loaïi con coù giaù trò kinh teá ñöôïc nhieàu nôi thöïc hieän. Vôùi phöông chaâm: naïc hoaù ñaøn lôïn, Sind hoaù ñaøn boø, môû roäng quy moâ nuoâi vòt sieâu tröùng, caùc hôïp taùc 165

https://thuviensach.vn

xaõ ñaõ coù bieän phaùp giuùp noâng daân vay voán, hoã trôï kyõ thuaät ñeå phaùt trieån chaên nuoâi. Soùc Sôn thöôøng coù ñaøn lôïn gaàn 71.000 con ñöôïc nuoâi trong caùc gia ñình. Maáy naêm gaàn ñaây, ñôøi soáng kinh teá trong nhaân daân ñöôïc caûi thieän, nhu caàu tieâu duøng thöïc phaåm ngaøy caøng ñoøi hoûi cao veà chaát löôïng. Xuaát phaùt töø thöïc teá treân thò tröôøng, ngheà chaên nuoâi caàn ñöôïc ñoåi môùi caû veà quy moâ laãn phöông phaùp.

Do vaäy, nuoâi lôïn höôùng naïc ñaõ vaø ñang ñöôïc nhaân ra roäng raõi. Töø naêm 1994 - 1995, ñöôïc söï phoái hôïp cuûa Trung taâm khuyeán noâng Thaønh phoá, Phoøng noâng nghieäp huyeän ñaõ xaây döïng moâ hình khuyeán noâng nuoâi lôïn naïc töø hôïp taùc xaõ Thanh Xuaân. Qua böôùc ñaàu taäp huaán kyõ thuaät, höôùng daãn noâng daân aùp duïng caùc bieän phaùp veà choïn gioáng, thöùc aên, chuoàng traïi, phoøng beänh thuù y, ñeå ñaït naêng suaát cao. Böôùc ñaàu, qua 7 hoä nuoâi, soá ñaøn goàm 65 con, keát quaû cho thaáy söï taêng troïng khaù, tyû leä naïc cao. Hieän nay, huyeän ñang coù höôùng chæ ñaïo taêng nhanh veà hoä nuoâi, toång ñaøn, ñöa soá lôïn naïc 30% toång ñaøn. Phaùt huy theá maïnh ôû caùc vuøng ñoài goø, caùc hôïp taùc xaõ ñaåy maïnh chaên nuoâi traâu boø, deâ. Hieän nay, toång ñaøn traâu boø trong huyeän coù khoaûng 1.850 con, trong ñoù coù khoaûng 1.200 con boø, treân 300 con deâ. Hôïp taùc xaõ Nam Sôn ñaõ coù hình thöùc ñaáu thaàu caùc khu ñoài, cho noâng daân vöøa toå chöùc troàng caây, vöøa laøm nôi ñeå nuoâi boø, deâ. Trong vieäc quan taâm phaùt trieån chaên nuoâi boø söõa, hôïp taùc xaõ ñaõ ñöôïc hoã trôï ñeå

166

https://thuviensach.vn

phoái gioáng 112 con boø, nhaèm töøng böôùc nhaân cao ñaøn boø söõa. Beân caïnh ñoù, nhieàu naêm gaàn ñaây ngheà nuoâi gaø coâng nghieäp ôû Soùc Sôn coù höôùng taêng nhanh, öôùc tính coù khoaûng 400.000 con gaø coâng nghieäp ñöôïc nuoâi trong caùc gia ñình. Ngoaøi nuoâi gaø thòt, moät soá hoä ñaõ chuyeån sang nuoâi gaø ñeû tröùng. Quy moâ veà chuoàng traïi, soá löôïng con ngaøy caøng ñöôïc môû roäng. Nhieàu hoä ôû caùc xaõ Ñoâng Xuaân, Phuù Loã, Xuaân Thu ñaõ coù quy moâ nuoâi töø 500 - 1000 con gaø coâng nghieäp. Thöïc hieän chöông trình caûi taïo ñoàng truõng, caùc moâ hình chaên nuoâi vòt cuõng ñöôïc toå chöùc ôû caùc khu naøy. Tuy nhieân, ñeå baûo veä muøa maøng, traùnh thieät haïi cho luùa vaø hoa maøu maø vaãn baûo ñaûm oån ñònh chaên nuoâi cho caùc hoä, moãi hôïp taùc xaõ ñeàu coù noäi quy, quy ñònh baûo veä ñoàng ruoäng. Caùc hoä ñöôïc söû duïng khu ñoàng truõng, ñoàng saâu vöøa taän duïng caáy luùa, thaû caù vaø nuoâi vòt. Hai hôïp taùc xaõ Taân Höng, Baéc Phuù ñaõ ñöôïc chuyeån giao nuoâi 3000 con vòt sieâu tröùng.

Trong soá 60 gia ñình tham gia nuoâi goàm Hôïp taùc xaõ Baéc Phuù coù 1.370 con, Hôïp taùc xaõ Taân Höng coù 1.630 con. Töø ñaàu naêm 1995 cho ñeán cuoái naêm, tyû leä vòt nuoâi soáng ñeán khi ñeû ñaït 95%. Ñaõ coù töø 60

ñeán 80% vòt ñaõ ñeû tröùng. Moät soá hoä coù khaû naêng nuoâi khaù, sau hôn 5 thaùng nuoâi vòt ñaõ baét ñaàu ñeû tröùng. Khoái löôïng cuûa tröùng vòt loaïi naøy lôùn hôn nhieàu so vôùi tröùng vòt coû hieän coù. Nhôø phaùt trieån chaên nuoâi, kinh teá noâng thoân Soùc Sôn coù söï taêng tröôûng khaù. Ñieàu ñoù thuùc ñaåy nhanh toác ñoä xaây 167

https://thuviensach.vn

döïng noâng thoân môùi cuûa ñòa phöông, ñôøi soáng cuûa noâng daân khoâng ngöøng ñöôïc naâng cao.

tRaÀN tuaáN ChaÉC, 30 tuOÅi Ñôøi

thu tREÂN 20 tRiEÄu ÑOÀNG/NaÊM

tÖø NuOÂi Gaø COÂNG NGhiEÄP

Do naém baét ñöôïc nhu caàu cuûa thò tröôøng vaø chòu khoù tìm toøi, hoïc taäp kyõ thuaät chaên nuoâi, anh Traàn Tuaán Chaéc ôû thoân Ñoaøi, xaõ Phuø Linh (Soùc Sôn) ñaõ vay voán ñaàu tö nuoâi gaø coâng nghieäp vaø chaên nuoâi lôïn. Naêm ñaàu tieân (1994) anh ñaõ xuaát chuoàng 1,2 taán lôïn moùc haøm vaø 5 taï gaø coâng nghieäp. Tyû leä taêng troïng cuûa ñaøn gia suùc, gia caàm cao, tröø chi phí anh ñöôïc laõi treân 10 trieäu ñoàng.

Naêm 1995, anh tieáp tuïc ñaàu tö, môû roäng chaên nuoâi, sau moät naêm xuaát chuoàng 8 taán gaø thòt, thu lôøi 25 trieäu ñoàng. Ñeå haï giaù thaønh “ñaàu vaøo” anh thöôøng mua thöùc aên gia suùc vôùi soá löôïng lôùn ôû caùc tænh xa nhö: Sôn La, Vónh Phuù, Cao Baèng, Haø Baéc vaø huyeän Ñoâng Anh veà cheá bieán thaønh thöùc aên toång hôïp vöøa ñeå gia ñình chaên nuoâi, vöøa baùn cho baø con haøng xoùm. Anh coøn laøm caû khaâu dòch vuï nghieàn thöùc aên gia suùc. Rieâng khoaûn naøy, moãi naêm cuõng thu gaàn chuïc trieäu ñoàng. Ñeán nay anh Chaéc ñaõ xaây döïng cô sôû vaät chaát phuïc vuï chaên nuoâi bao goàm chuoàng traïi, kho chöùa, maùy nghieàn thöùc aên gia suùc giaù trò leân 40 trieäu ñoàng.

168

https://thuviensach.vn

ChÒ tRaÀN thÒ MiNh

MOÄt Gia ÑÌNh tÍCh CÖÏC NuOÂi LôÏN

ÑEÅ LaøM Giaøu

Tuy ñang coøn coâng taùc ôû xí nghieäp deät, song vôï choàng anh Vuõ Vaên Laâm vaø chò Traàn Thò Minh ôû xaõ Nguõ Hieäp, Thanh Trì raát chuù troïng chaên nuoâi lôïn. Luùc ñaàu, anh chò cuõng chæ thaû vaøi con theo caùch chaên nuoâi cuõ leân lôïn hay maéc beänh, chaäm lôùn, ít coù hieäu quaû kinh teá... Vôùi yù nghó vöôn leân vaø cung caùch laøm aên môùi, anh chò ñaõ maïnh daïn chuyeån haún chaên nuoâi lôïn theo phöông phaùp coâng nghieäp, töø thieát keá xaây döïng laïi chuoàng traïi cao roäng, thoaùng maùt, ñieän nöôùc, cho ñeán khaâu tìm choïn gioáng, thöôøng laø choïn loaïi lôïn lai, to, coù khoái löôïng töø 20 ñeán 25 kg, coi troïng khaâu veä sinh tieâm phoøng, taåy giun, saùn...Ñaëc bieät laø khaåu phaàn vaø caùch thöùc cho aên. Thöùc aên thöôøng theo ñuùng coâng thöùc, goàm coù: boät ngoâ hoaëc gaïo, caùm gaïo, ñaäu xanh, boät caù khoâ (baùn saün) vaø men tieâu hoaù, rau soáng. Haèng ngaøy, anh chò cho lôïn aên töø 3 ñeán 4

böõa, trong ñoù coù moät böõa toái. Lôïn aên khoâ roài uoáng nöôùc saïch nhieàu laàn, ñoàng thôøi theo khoái löôïng cuûa lôïn maø ñoåi thaønh phaàn thöùc aên cho phuø hôïp.

Vôùi caùch chaên nuoâi naøy, lôïn ñöôïc aên no ñuû chaát, taém maùt, nguû nhieàu neân raát choùng lôùn.

169

https://thuviensach.vn

Tính trung bình moãi thaùng, lôïn leân ñöôïc 25kg/

con, anh chò cuõng ñaõ laàn löôït cho xuaát chuoàng hai löùa gaàn chuïc con, moãi con khoaûng moät taï hôi, saép tôùi anh chò cuõng laïi cho xuaát chuoàng löùa thöù ba khoaûng 4 con, löùa tröôùc baùn ñi löùa sau lôùn theo kieåu goái vuï.

Sô boä tính toaùn hai löùa ñaàu tröø chi phí, anh chò cuõng thu nhaän ñöôïc gaàn 2 trieäu ñoàng. Ñieàu ñaùng khích leä khoâng chæ coù tieàn laõi, maø anh chò ñaõ chaên nuoâi coù keát quaû theo phöông phaùp môùi.

Baø con xung quanh cuõng ñaõ laøm theo vaø chaên nuoâi coù thu nhaäp cao.

Döï kieán trong nhöõng naêm tôùi, gia ñình anh seõ phaùt trieån ñaøn lôïn ñoâng hôn nöõa ñeå ñaùp öùng nhu caàu thòt lôïn hieän nay vaø taêng thu nhaäp cho gia ñình.

1001 CaÙCh LaøM KiNh tEá

Cuûa NOÂNG DaÂN huYEÄN ÑOÂNG aNh

Nghe theo lôøi giôùi thieäu cuûa chò Chuû tòch Hoäi noâng daân Ñoâng Anh, toâi voäi ñeán moät soá ñòa phöông ñeå tìm hieåu caùch laøm kinh teá cuûa moät soá baø con. Nghe noùi ñaõ thaáy haáp daãn, ñeán thöïc teá coøn thaáy lyù thuù hôn nhieàu. Xin giôùi thieäu vaøi

“kieåu maãu” veà laøm aên ôû ñaây ñeå moïi ngöôøi cuøng tham khaûo.

Baét ñaàu töø gia ñình baùc Phan Vaên Thieâm ôû xaõ Lieân Haø. Naêm ñaàu baùc môùi nuoâi gaø coâng nghieäp, 170

https://thuviensach.vn

caûi taïo vöôøn aên quaû cuûa gia ñình, theá maø ñaõ cho thu nhaäp treân 50 trieäu ñoàng. Nhöõng naêm tieáp sau, vôùi soá laõi ñaõ coù, baùc môû roäng quy moâ chaên nuoâi vôùi 2 oâ chuoàng lôïn, baùc nuoâi haøng chuïc con; 8 gian nhaø nuoâi gaø thòt, gaø ñeû tröùng, môùi ñaây cho xuaát chuoàng 6500kg thòt gaø, 2500kg thòt lôïn.

15000 quaû tröùng. Ngoaøi ra baùc coøn nuoâi theâm khoaûng 200 con caù treâ lai. Nhö vaäy, toång coäng trong naêm nay ñaõ xuaát baùn vaø soá coøn laïi öôùc tính gia ñình baùc seõ ñaït tôùi traêm trieäu ñoàng.

Anh Nguyeãn Baù Haïnh ôû xaõ Taøm Xaù ñaõ nuoâi tôùi 70 con lôïn boät/naêm theo phöông phaùp coâng nghieäp. Do chòu khoù maày moø, tìm toøi hoïc hoûi, trong chuoàng nhaø anh luùc naøo cuõng coù ba loaïi lôïn goái nhau troâng raát thích maét. Khi ñöôïc hoûi veà chuyeän lôøi laõi trong chaên nuoâi, anh chæ cöôøi khieâm toán: Haèng naêm cho thu nhaäp moät khoaûn tieàn ñaùng keå.

Ñeán gia ñình anh Ngoâ Vónh Vaän ôû Thuî Laâm môùi thaáy ñöôïc söùc deûo dai cuûa ngöôøi lính treân maët traän kinh teá naøy. Sau 13 naêm ôû quaân nguõ, naêm 1981, anh ñaõ côûi aùo lính veà taïi ñòa phöông, hoaøn caûnh gia ñình raát khoù khaên. Khoâng naûn chí, anh ñaõ baét tay vaøo laøm giaøu ngay treân maûnh ñaát choân rau caét roán aáy. Vieäc laøm ñaàu tieân cuûa anh laø chaên nuoâi lôïn vaø boø sinh saûn. Sau khi

“thaéng” ñöôïc chuùt ít, anh mua theâm moät saøo ao, laáp moät nöûa laøm vöôøn troàng caây aên quaû, moät nöûa anh ñeå thaû caù. Cöù nhö vaäy, haèng naêm thu ñöôïc 171

https://thuviensach.vn

laõi anh laïi quay voøng phaùt trieån saûn xuaát. Moãi naêm anh thu nhaäp vaøi truïc trieäu ñoàng. Cuoäc soáng cuûa gia ñình anh thöïc söï thay ñoåi, coù tích luyõ ñeå

môû roäng saûn xuaát.

Nhieàu gia ñình khaùc ôû Ñoâng Anh cuõng coù nhöõng caùch laøm aên ñoäc ñaùo, nhöng duø caùch naøo ñi chaêng nöõa thì cuõng ñeàu thu ñöôïc moät keát quaû nhö nhau. Ñoù laø laøm giaøu chính ñaùng. Mong raèng ôû caùc ñòa phöông, ai ñoù coøn ruït reø trong laøm aên, haõy maïnh daïn ñaàu tö voán thaâm canh ñeå coù keát quaû nhö caùc gia ñình vöøa neâu treân.

aNh ChÍNh NuOÂi bOø SÖÕa GiOûi

Maáy naêm gaàn ñaây, ngheà nuoâi boø söõa ñaõ hình thaønh vaø phaùt trieån trong caùc hoä ôû ngoaïi thaønh.

Gia ñình anh Vuõ Xuaân Chính, thoân Yeân Duyeân, xaõ Yeân Sôû, huyeän Thanh Trì, Haø Noäi laø moät trong nhöõng hoä ñaàu tieân nuoâi boø söõa vaø laøm giaøu töø ngheà naøy.

ÔÛ ñoä tuoåi 43, vôùi daùng ngöôøi vaø maùi toùc “ngheä syõ”, ít ai bieát ñöôïc anh laø moät noâng daân coù kinh nghieäm trong ngheà nuoâi boø söõa, ñaëc bieät laø kyõ thuaät choïn gioáng, nuoâi döôõng vaø chaêm soùc. Gia ñình anh ñöôïc xeáp laø hoä nuoâi boø söõa gioûi cuûa huyeän Thanh Trì. Naêm 1992, ñeå naém baét ñöôïc nhu caàu söõa töôi treân thò tröôøng, maët khaùc taïo ñieàu kieän lao ñoäng cho gia ñình coù coâng aên vieäc laøm, anh Chính quyeát ñònh chuyeån töø nuoâi lôïn 172

https://thuviensach.vn

sang nuoâi boø söõa. Kinh nghieäm chöa coù gì, anh cuøng con trai lôùn laø Vuõ Xuaân Minh ñeán caùc noâng tröôøng Phuø Ñoång (Gia Laâm), ñeå Ba Vì hoïc hoûi kyõ thuaät chaên nuoâi. Vôùi 6 trieäu ñoàng tieàn baùn lôïn vaø vay möôïn baïn beø, anh mua 2 boø ñeû gioáng lai Sind nuoâi thöû. Töø boø ñeû, anh chuyeån sang boø laáy söõa baèng caùch taùch beâ con, cho aên taêng khaåu phaàn chaát tinh, moãi con boø ñaõ cho töø 4 - 5 lít söõa moãi ngaøy. Tính toaùn, tröø chi phí, thaáy coù laõi hôn nuoâi lôïn, anh maïnh daïn chuyeån haún sang nuoâi boø söõa.

Vaäy laø muoán coù laõi cao thì phaûi coù gioáng toát vaø thöùc aên ñaày ñuû. Anh ñaõ baùn löùa boø naêng suaát söõa thaáp, vay ngaân haøng gaàn 100 trieäu ñoàng mua 7 con boø gioáng Haø AÁn, moãi con xaáp xæ 12 trieäu ñoàng. Ñeán naêm 1993, ñaøn boø söõa cuûa gia ñình anh phaùt trieån leân 10 con, trong ñoù coù 7 con vaét söõa, trung bình moãi ngaøy thu 100 lít söõa töôi, thu laõi gaàn 2.000.000 ñ. Qua moät naêm chaên nuoâi, anh ruùt ra kinh nghieäm, muoán khai thaùc ñöôïc söõa lieân tuïc, coù chaát löôïng cao, ngoaøi coû laø chính, phaûi ñaàu tö ñuû caùc chaát boät ngoâ, boät gaïo, boät caùm vaø caùc chaát coù boå sung nhö boät caù, baõ bia, khoaùng....

ñoàng thôøi laøm toát vieäc chaêm soùc veä sinh chuoàng traïi vaø phoøng beänh. Nhöõng ngaøy noùng nöïc, ñaøn boø ñöôïc taém thöôøng xuyeân vaø quaït maùt, ngaøy laïnh ñöôïc che chaén chuoàng traïi, söôûi aám. Ngoaøi chaên thaû boø ngoaøi ñoàng vaø thueâ caét coû phôi döï tröõ, gia ñình anh coøn troàng gaàn 3 saøo coû voi, baûo ñaûm boø ñöôïc aên ñuû coû töôi haèng ngaøy vaø döï tröõ 173

https://thuviensach.vn

trong suoát muøa ñoâng. Nhôø chaêm soùc chu ñaùo, moãi chu kyø khai thaùc söõa ñaõ keùo daøi 10 ñeán 11 thaùng, cho 3 taán söõa töôi moãi con. Naêm 1992 vaø 1993 gia ñình anh ñaõ cung caáp cho thò tröôøng gaàn 22 taán söõa. Anh Chính cho bieát, ñaây laø thôøi kyø phaùt ñaït nhaát, laõi suaát ñaït 50%, tröø chi phí thu khoaûng 30

ñeán 40 trieäu ñoàng. Gia ñình anh ñaõ traû xong nôï Ngaân haøng vaø voán töï coù gaàn 100 trieäu ñoàng.

Naêm 1995 naøy, do giaù thöùc aên taêng gaáp 3 laàn, trong khi giaù söõa khoâng taêng, 8 thaùng ñaàu naêm gia ñình anh chæ baùn ñöôïc 7 taán söõa. Hieän nay ñaøn boø cuûa anh coøn 7 con, trong ñoù coù 5 con vaét söõa, thu treân döôùi 60 lít söõa töôi/ngaøy, tính ra laõi chæ ñaït 50.000ñ/ngaøy. Ñoù laø baùn cho tö nhaân, coøn neáu baùn cho Nhaø maùy söõa Haø Noäi vôùi giaù thaáp hôn thì hoaøn toaøn khoâng coù laõi. Ñaây cuõng laø lyù do ñeå gia ñình boø söõa “baùn boø... taäu lôïn”.

Nhöng anh Chính cho raèng, chaên nuoâi boø söõa cuõng nhö caùc ngaønh saûn xuaát khaùc ñeàu coù böôùc thaêng traàm, ñeàu phaûi bieát chôø thôøi cô. Bôûi leõ, söõa töôi laø nguoàn giaûi khaùt giaøu chaát dinh döôõng, caàn thieát cho söùc khoeû cuûa moãi ngöôøi. Anh cuõng cho bieát theâm, neáu giaù thöùc aên chaên nuoâi oån ñònh, giaù baùn söõa hôïp lyù, anh seõ tieáp tuïc duy trì vaø phaùt trieån ñaøn boø söõa.

174

https://thuviensach.vn

ChÒ ÑOÙN ChaÊN NuOÂi GiOûi Söï chuyeån ñoåi cô caáu kinh teá ñaõ taïo moâi tröôøng toát, khuyeán khích caùc gia ñình ñaàu tö coâng söùc laøm giaøu baèng ñoâi tay cuûa chính mình. Naém roõ chuû tröông aáy, chò Döông Thò Ñoùn, ôû xaõ Trung Maàu (huyeän Gia Laâm) ñaõ maïnh daïn taäp trung voán ñeå nuoâi boø söõa, nuoâi lôïn vaø thaû caù.

Naêm 1992, chò Ñoùn mua 2 con boø söõa Haø Lan cao saûn, vôùi phöông chaâm traû daàn 30% soá voán.

Sau hai thaùng, moät con cho khai thaùc söõa; ñeán naêm 1993, caû 2 con cuøng cho khai thaùc. Trung bình chò khai thaùc moät chu kyø söõa laø 10 thaùng.

Nhöõng thaùng cao ñieåm nhaát, chò thu ñöôïc 45 lít söõa/ngaøy. Trong naêm, chò Ñoùn ñaõ baùn ñöôïc 9.900

lít söõa vaø 2 beâ con.

Noùi veà kinh nghieäm nuoâi boø söõa, chò taâm söï

“Neáu môùi chaên nuoâi seõ caûm thaáy laø khoù, nhöng nuoâi moät thôøi gian, ñuùc keát kinh nghieäm vaø tham khaûo saùch baùo, thì thaáy ñaây laø moät ngheà coù theå

laøm ñöôïc. Nguoàn thöùc aên cho boø söõa chuû yeáu duøng coû töôi laø chính. Ñoàng thôøi, ñeå boø coù nhieàu söõa, chò coøn cho aên theâm moät soá loaïi thöùc aên khaùc nhö: caùm gaïo, boät ngoâ, baõ bia, ñaäu töông...

Moãi naêm, soá chi phí mua thöùc aên cho boø söõa chæ 10 trieäu ñoàng, trong khi ñoù, tieàn baùn söõa vaø beâ 175

https://thuviensach.vn

ñaït treân 36 trieäu. Do vaäy, töø naêm 1993, chaên nuoâi boø söõa trôû thaønh ngheà chính trong gia ñình. Naêm nay coù khoù khaên veà löông thöïc vaø nguoàn tieâu thuï söõa, nhöng chò Ñoùn vaãn nuoâi 2 con boø söõa, vì ngheà naøy vaãn coù khaû naêng cho thu nhaäp cao.

Cuøng vôùi chaên nuoâi boø söõa, chò Ñoùn vaãn coøn ñaàu tö nuoâi lôïn, moãi löùa 10 con lôïn thòt. Ñeå coù gioáng, chò nuoâi 1 lôïn naùi. Vieäc xaây döïng chuoàng traïi ñöôïc saép xeáp hôïp lyù ñeå caû chuoàng lôïn vaø chuoàng boø ñeàu ñuû ñieàu kieän cho chaên nuoâi ñaït keát quaû. Vôùi 8 saøo hoà ao, chò Ñoùn ñaõ ñaàu tö thaû caù thòt, ñoàng thôøi nuoâi goät caù gioáng. 18 thaùng qua, gia ñình chò ñaõ thu ñöôïc treân 28 trieäu ñoàng tieàn baùn lôïn vaø baùn caù. Töø chaên nuoâi boø söõa, lôïn vaø nuoâi caù, gia ñình chò Ñoùn ñaõ coù möùc thu nhaäp cao.

Maáy naêm gaàn ñaây, chò thöôøng thu lôøi töø 30 ñeán 40 trieäu ñoàng/naêm. Trong nhaø chò ñaõ coù xe maùy, nhieàu ñoà duøng noäi thaát ñaét tieàn vaø coù nguoàn voán tích luyõ khaù ñeå ñaàu tö môû roäng chaên nuoâi.

Hieän nay, chò Ñoùn coøn baên khoaên bôûi nguoàn tieâu thuï söõa töôi chöa oån ñònh. Neáu khaâu naøy ñöôïc giaûi quyeát, chò seõ mua theâm nhieàu boø söõa, luùc ñoù thu nhaäp cuûa gia ñình seõ taêng hôn nhieàu.

CON LôÏN... Laø ÑaÀu Cô NGhiEÄP

“Luùc coøn soáng, boá meï toâi vaãn daën doø: Sau naøy lôùn leân, caùc con muoán laøm gì thì laøm cuõng caàn giöõ laáy gia phong, ñöøng laøm ñieàu gì ñeå laøng xoùm 176

https://thuviensach.vn

cheâ cöôøi. Baây giôø Nhaø nöôùc cho pheùp phaùt trieån kinh teá, kieám ñoàng tieàn khoâng khoù. Nhöng ñeå coù ñoàng tieàn chaân chính thì vaõ moà hoâi...” - Ñoù laø lôøi taâm söï cuûa Ñoã Kim Hoa khi chuùng toâi thaêm traïi lôïn cuûa gia ñình anh ôû xaõ Xuaân Ñænh, vaøo nhöõng ngaøy giaùp teát Bính Tyù.

Hoa nguyeân laø lính thôï söûa chöõa xe oâ toâ thôøi choáng Myõ, nhaäp nguõ naêm 1970, 1976 ra quaân chuyeån ngaønh sang Coâng ty deät kim Haø Noäi.

Cuoái naêm 1987, anh ñi hôïp taùc lao ñoäng ôû Coäng hoøa daân chuû Ñöùc, naêm 1990 veà nöôùc.

Ba naêm xa xöù, anh ñeå daønh ñöôïc ít voán. Coù tieàn coù cuûa, nhieàu ngöôøi ham höôûng thuï, soáng veânh vang, xem thöôøng ñaïo lyù vaø cuõng khoâng ít ngöôøi chæ bieát hoâm nay, khoâng nghó ñeán ngaøy mai. Nhöng ôû Ñoã Kim Hoa laïi canh caùnh lôøi daën cuûa boá meï. Ban ñaàu vôï choàng anh coù 800m2 ñaát ôû, sau laïi ñöôïc chò gaùi cho söû duïng theâm 500m2 ao.

Anh chò sinh ñöôïc 3 chaùu thì hai chaùu lôùn ñang hoïc ñaïi hoïc, chaùu uùt hoïc phoå thoâng cô sôû. Ngoâi nhaø maùi baèng nhìn höôùng ñoâng nam, phía tröôùc laø khoaûng saân roäng coù boàn hoa caây caûnh. Trong nhaø coù goùc ñeå saùch baùo, ñoà duøng cuõng coøn ñôn sô, gioáng nhö moät gia ñình coâng chöùc thôøi bao caáp.

Noùi ñeán con lôïn, anh keå - cuõng laø noùi ñeán caùi nghieäp cuûa nhaø noâng, ai laøm ruoäng soáng ôû ñoàng queâ cuõng ñeàu coù con lôïn trong chuoàng ñeå laáy phaân boùn ñoøng cho caây luùa. Ngaøy xöa, boá meï anh nuoâi lôïn laø ñeå taän duïng nöôùc gaïo, coïng rau rôi vaõi.

177

https://thuviensach.vn

Nuoâi lôïn caâu daàm nhö tieàn boû oáng. Ñeán thôøi ñaïi coâng nghieäp, nhu caàu tieâu duøng ngaøy caøng cao thì mình laïi phaûi nghó caùch khaùc.

Theá laø naêm 1993, anh chò nhaäp moät luùc 50

con gioáng. Tröôùc ñoù gian chuoàng oïp eïp ñaõ ñöôïc môû roäng ra 200m2. Tieàn goác 80 trieäu ñoàng. Baø con loái xoùm khen coù khen, nhöng cuõng coù ñieàu lo ngaïi. Caùi ñaän aáy môùi baäp vaøo, cuõng bôûi chöa naém ñöôïc quy trình chaên nuoâi coâng nghieäp, thieáu thoâng tin, gioáng lôïn nhaäp vaøo laïi laø gioáng taïp, chaäm lôùn roài laïi bò sa saåy, 6 thaùng môùi ñöôïc xuaát chuoàng coi nhö loã. Heát loâ lôïn ñaàu, hai vôï choàng ngoài kieåm tra laïi nöôùc côø. Baøn tính nöôùc ñi chöù khoâng boû ngheà. Anh chaïy ñeán caùc cöûa haøng saùch tìm mua taøi lieäu höôùng daãn chaên nuoâi vaø nhöõng bí quyeát cuûa con lôïn. Löùa thöù hai taêng 70 con. Roài tôùi giöõa naêm 1994 anh chò nhaäp chaün 100 con.

Cho ñeán baây giôø nhaéc laïi chuyeän “vaïn söï khôûi ñaàu nan” ñoù, Ñoã Kim Hoa bieát ôn phoøng noâng nghieäp huyeän Töø Lieâm ñaõ cho anh ñi khaûo saùt chaên nuoâi lôïn naùi ôû Soùc Sôn, döï hoäi thaûo öùng duïng khoa hoïc kyõ thuaät veà ñeà taøi naøy, töø ñoù anh ñaõ ruùt ra ñöôïc nhieàu baøi hoïc quyù.

Khu vöïc chaên nuoâi cuûa gia ñình Hoa ñaët saùt phía goùc phaûi phaàn ñaát 200m2 chuoàng ñöôïc ngaên ñoâi, moät beân thaû lôïn voã beùo, moät beân nuoâi keá tieáp. Ñaøn lôïn xuaát chuyeån ñaøn nhoû sang roài laïi nhaäp goái. Gian cheá bieán ôû ñaàu treân baét noái vaøo daõy chuoàng, choã naøy coù ñöôøng oáng daãn nöôùc röûa, 178

https://thuviensach.vn

beáp loø, moät caùi vaïc cuõ 200 lít, beå chöùa thöùc aên.

Ñaùy beå thoâng vôùi maùng daãn quanh daõy chuoàng...

Ñöôïc hoûi yù ñònh döïng cô nghieäp lôùn, Ñoã Kim Hoa caân nhaéc vaø thoâng baùo chöa chính thöùc raèng anh ñang coù döï aùn naâng caáp chuoàng traïi, nhaäp theâm ñaàu lôïn töø 150 ñeán 200 con, söû duïng theâm lao ñoäng noâng nhaøn trong thoân xaõ ñeå taïo ra nhieàu saûn phaåm.

SOÙC SôN PhaÙt tRiEÅN VaC

ÑEÅ LaøM Giaøu

Tuy raát baän roän trong vieäc gieo troàng noát caây vuï ñoâng, nhöng baø con ôû Soùc Sôn vaãn khoâng queân chaêm soùc maûnh vöôøn nhoû ôû nhaø cuøng nhöõng caây troàng, vaät nuoâi ñöôïc Hoäi nhöõng ngöôøi laøm vöôøn (VACVINA) huyeän daøy coâng giuùp ñôõ.

ÔÛ vuøng baùn sôn ñòa naøy, ngoaøi vieäc saûn xuaát ôû ngoaøi ñoàng, haàu nhö gia ñình naøo cuõng phaùt trieån VAC. Töø thu nhaäp thöïc teá cuûa moãi gia ñình, ngöôøi daân nôi ñaây ñaõ thaáy roõ raèng: Laøm ruoäng ñeå ñöôïc aên no, laøm VAC cuøng vôùi vieäc môû theâm ngaønh ngheà dòch vuï ñeå laøm giaøu. Hieän thöïc ñaõ chöùng minh ñöôïc ñieàu ñoù, bôûi leõ maáy naêm gaàn ñaây coù nhieàu gia ñình ôû caùc ñòa phöông cuûa Soùc Sôn laøm VAC ñaõ cho thu nhaäp cao, thöôøng cuõng ñaït töø 3 - 5 trieäu ñoàng/naêm, caù bieät coù nhieàu gia ñình ñaït 10 trieäu, daêm baûy chuïc trieäu ñoàng/naêm.

Trao ñoåi vôùi caùc ñoàng chí laõnh ñaïo trong Hoäi 179

https://thuviensach.vn

VACVINA cuûa huyeän, chuùng toâi ñöôïc bieát keát quaû cuûa vieäc laøm kinh teá VAC cuûa noâng daân Soùc Sôn trong thôøi gian qua maø thaáy vui laây. Lôïi ích kinh teá cuûa VAC ñaõ ñem laïi cho töøng ngöôøi daân ôû ñaây vaø cho töøng gia ñình. Phaûi chaêng ñaây laø “ñoøn baåy” taïo neân söùc maïnh ñöa phong traøo VAC ôû ñaây phaùt trieån saâu roäng hôn. Hoï boû coâng söùc, tieàn cuûa ra, daøy coâng caûi taïo vöôøn - ao - chuoàng maø caàm chaéc thu “moät voán, boán lôøi”, neáu laøm khaù gioûi thì seõ “nhaát baûn, vaïn lôïi”. Töø nhöõng maûnh vöôøn xöa kia boû hoang, töø nhöõng thuøng ñaøo thuøng ñaáu, ao tuø nöôùc ñoïng, nay ñöôïc caûi taïo thaønh vöôøn caây, ao caù, nhöõng chuoàng traïi chaên nuoâi gia suùc, gia caàm. Khoâng nhöõng theá, nhieàu gia ñình coøn nhaän ñaát troáng ñoài nuùi troïc ñeå phaùt trieån kinh teá gia ñình theo moâ hình VAC, xaây döïng thaønh VAC

trang traïi roäng haøng vaøi ba ha. Nhöõng trang traïi cuûa oâng Cöôøng (Baéc Sôn), oâng Ñöùc, oâng Huøng (Hoàng Kyø), oâng Hoä (Nam Sôn), oâng Oanh (Minh Phuù)... cuõng do söùc ngöôøi “caûi töû hoaøn sinh” töø nhöõng vuøng “choù aên ñaù, gaø aên soûi”. Haàu heát caùc hoä vöøa keå treân ñeàu xaây döïng moâ hình VAC vaø troàng theâm nhöõng caây aên quaû coù giaù trò kinh teá cao nhö vaûi thieàu, nhaõn loàng, na dai; ngoaøi ra coøn ñaøo ao thaû caù laáy nöôùc töôùi caây, laøm chuoàng chaên nuoâi gia suùc, gia caàm. Coù gia ñình nuoâi tôùi 50 con boø, 100 con deâ vaø haøng traêm con gaø coâng nghieäp.

Töø choã chæ phaùt trieån VAC ñeå phuïc vuï thuaàn tuyù caùc böõa aên trong gia ñình, gaàn ñaây ngöôøi daân ñaõ 180

https://thuviensach.vn

nghó saâu hôn laø phaùt trieån caây troàng, vaät nuoâi ña daïng, phong phuù vôùi nhöõng saûn phaåm haøng hoaù baùn ra ñöôïc thò tröôøng chaáp nhaän.

Vôùi nhöõng “laøng vöôøn”, “ñoài vöôøn”, “phoá vöôøn”

troàng caây aên quaû, Soùc Sôn coøn phaùt trieån troàng caây caûnh, troàng hoa ôû Phuù Minh, Phuù Cöôøng, Phuø Linh, Tieân Döôïc, Phuø Loã... vöøa cho thu nhaäp cao, vöøa laøm ñeïp cho caûnh quan cuûa laøng queâ voán xa xöa trô troïi khoâ caèn.

Cuøng vôùi phaùt trieån caùc moâ hình VAC, phong traøo nuoâi caù thaâm canh ôû ao hoà cuõng ñaõ vaø ñang ñöôïc môû roäng. Moät soá thuûy ñaëc saûn nhö raén, eách, löôn, ba ba, caù treâ lai.... ñang ñöôïc nuoâi thöû nghieäm trong caùc gia ñình hoäi vieân. VAC ñem laïi keát quaû ñaùng keå nhö gia ñình oâng Ñích (Xuaân Giang) nuoâi ba ba ñeû, ba ba thòt moãi naêm thu ñöôïc 30 - 40

trieäu ñoàng. Khoâng nhöõng theá, nhieàu gia ñình coøn maïnh daïn aùp duïng caùc tieán boä khoa hoïc kyõ thuaät nuoâi lôïn höôùng naïc, nuoâi gaø coâng nghieäp ñaõ thu ñöôïc keát quaû ñaùng khích leä nhö gia ñình anh em anh Minh (Phuù Minh) ñeàu laø thöông binh nhöng khoâng yû laïi vaøo chính saùch ñaõi ngoä cuûa Nhaø nöôùc, coù naêm xuaát chuoàng tôùi 4 taán gaø coâng nghieäp vaø 3 con lôïn lai, thu töø 50 ñeán 60 trieäu ñoàng. Ngoaøi vieäc phaùt trieån VAC, Soùc Sôn coøn phaùt trieån nuoâi ong maät taïi Phuù Cöôøng, Baéc Sôn, Phuù Minh. Vôùi 80 hoä ôû 3 xaõ treân ñaõ nuoâi ñöôïc treân 1200 ñaøn ong maät, haèng naêm thu treân 1 taán maät vaø cho thu nhaäp treân döôùi 600 trieäu ñoàng.

181

https://thuviensach.vn

Coù theå noùi raèng, hieän nay ôû Soùc Sôn haàu heát nhaø naøo cuõng xaây döïng moâ hình VAC kheùp kín ngaøy caøng hoaøn chænh, ñaõ ñöa laïi hieäu quaû kinh teá cao caû veà kinh teá laãn vieäc caûi taïo moâi sinh, moâi tröôøng, caân baèng heä sinh thaùi. Toaøn huyeän hieän nay coù 700 hoäi vieân laø VAC gioûi, thu nhaäp moãi naêm ñaït töø 5 trieäu ñoàng trôû leân. Caù bieät coù nhöõng gia ñình thu ñöôïc töø 50 trieäu ñeán 100 trieäu ñoàng/naêm.

NuOÂi NGaN Maø Giaøu

Ñaõ töø laâu, baø con noâng daân Ñaïi Maïch (Ñoâng Anh) ñeàu khoâng ngôùt lôøi ca ngôïi vaø hoïc theo caùch laøm kinh teá cuûa oâng Leâ Vaên Tuaán, ngöôøi maø vaøi naêm veà tröôùc ngheøo nhaát nhì xaõ. Naêm 1995 oâng quyeát ñònh vay voán Ngaân haøng noâng nghieäp huyeän ñeå ñaàu tö nuoâi ngan. Vôùi lôïi theá ñaát nhaø roäng vaø coù khoaûng ao chöøng 200m2, oâng xaây döïng chuoàng traïi vaø bôø töôøng xung quanh ao ñeå ngan khoâng ra ngoaøi ra. Löùa ñaàu tieân, oâng nuoâi 50 con ngan maùi vaø 15 con ngan ñöïc. Moät naêm sau, khoâng nhöõng oâng ñaõ nhaân gioáng ñaøn ngan leân tôùi 200 con, maø haèng thaùng oâng coøn cung caáp cho daân trong vuøng khoaûng 300 con. OÂng Tuaán cho bieát, nuoâi ngan laõi raát nhieàu so vôùi nuoâi lôïn hay nuoâi gaø, vòt maø laïi khoâng vaát vaû. Thöùc aên duøng cho ngan cuõng ñôn giaûn, chæ laø rau thaùi nhoû troän laãn caùm toång hôïp, loaïi caùm duøng cho gaø coâng nghieäp.

182

https://thuviensach.vn

Hieän taïi moät con ngan môùi nôû laø 7.000ñ ñeán 8.000ñ, coù khi laø 10.000ñ, vò chi moãi thaùng oâng Tuaán thu nhaäp töø khoaûn naøy töø 2 - 2,5 trieäu, khoâng keå moãi thaùng soá ngan thòt oâng thanh lyù töø caùc con ngan maùi keùm sinh saûn laø 50kg. Baø Thanh, vôï oâng Tuaán cho bieát: Toång thu nhaäp moät thaùng khoaûng 3,5 - 4 trieäu ñoàng. Tröø tieàn mua caùm khoaûng 1 trieäu ñoàng, moãi thaùng cuõng coøn taïm ñöôïc...

ÔÛ Ñoâng Anh ñaõ töøng coù nhöõng oâng “vua gaø coâng nghieäp”, “vua lôïn”, “vua thòt”... vaø nay laïi theâm “vua ngan”. Ngoâi nhaø cuûa oâng Tuaán laø nhaø cao taàng, coäng vôùi ñaày ñuû tieän nghi, sinh hoaït ñaét tieàn nhö tivi, xe maùy, ñaøi, tuû laïnh.... Laø moät minh chöùng sau hôn hai naêm nuoâi ngan.

Hoïc phöông phaùp laøm giaøu cuûa oâng Tuaán, nhieàu hoä daân ôû Ñaïi Maïch cuõng ñaõ khaù leân nhieàu töø ngheà nuoâi ngan. Hieän ñaøn ngan maùi cuûa caû xaõ ñaõ leân tôùi gaàn 2000 con.

KEát hôÏP ÑuÙNG CaÙCh tROÀNG LuÙa

Vaø NuOÂi VÒt CuÕNG NhaNh Giaøu

Tröôùc ñaây, nhieàu noâng daân cho raèng thaû vòt treân ruoäng luùa, tuy ñöôïc vòt nhöõng raát haïi cho luùa. Nhöng töø vuï luùa xuaân naêm 1994, Hoäi noâng daân Haûi Phoøng hoïc taäp phöông phaùp duøng nuoâi vòt ñeå canh taùc luùa cuûa noâng daân Nhaät Baûn, thoâng qua toå chöùc töï nguyeän quoác teá Nhaät Baûn JIVC ñaõ 183

https://thuviensach.vn

toå chöùc cho 37 hoä gia ñình ôû boán xaõ Minh Taân (Kieán Thuïy), Taân Tieán (Tieân Laõng), Hoaø Bình (Vónh Baûo) vaø Trung taâm phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng (Sapcenter) vôùi toång dieän tích 24.660m2

thöïc nghieäm phöông phaùp canh taùc luùa - vòt. Sau khi caáy luùa 15 ngaøy, vòt ñöôïc thaû vaøo ruoäng luùa vôùi thôøi gian nuoâi vòt trong ruoäng luùa laø 75 ngaøy.

Ñeå ñaùnh giaù keát quaû cuûa phöông phaùp naøy, ôû caû 4 ñòa ñieåm, ngöôøi ta cuõng ñaõ xaùc ñònh roõ nhöõng ruoäng ñoái chöùng, ñoù laø nhöõng ruoäng coù nhöõng ñieàu kieän töï nhieân gioáng nhö nhöõng ruoäng laøm thöïc nghieäm luùa - vòt. Vaø nhaän thaáy: 15 ngaøy sau khi caáy, taát caû caùc ruoäng ñeàu coù coû moïc. Nhöng sau ñoù, treân ruoäng coù ñöa vòt vaøo nuoâi, coû treân caùc ruoäng naøy maát daàn, coøn treân ruoäng ñoái chöùng coû tieáp tuïc moïc. Sau ñoù 30 ngaøy (töùc laø sau khi caáy 45 ngaøy), ôû ruoäng ñoái chöùng coû moïc nhieàu keøm theo laø saâu cuoán laù, chaâu chaáu. Coøn ruoäng thöïc nghieäm khoâng xuaát hieän saâu, khoâng coù coû vaø chæ bò nhieãm beänh ñaïo oân raát nheï. Sau khi nuoâi vòt trong ruoäng luùa ñöôïc 70 ngaøy, luùc luùa baét ñaàu coù ñoøng, thì ñöa vòt ra khoûi ruoäng, cuõng laø luùc vòt ñaõ ñöôïc baùn. Qua theo doõi, Hoäi noâng daân Haûi Phoøng coù nhaän xeùt: Trong toaøn boä dieän tích nuoâi vòt, caây luùa sinh tröôûng khoeû, cöùng thaân, laù maàu xanh ñaäm, nhaùnh luùa to vaø phaùt trieån ñeàu, trong ruoäng khoâng coøn oác böôu vaøng vaø chuoät phaù hoaïi. ÔÛ nhöõng ruoäng ñoái chöùng, baûn thaân caây luùa meàm hôn, laù ruû, ruoäng raûi raùc coù oác böôu 184

https://thuviensach.vn

vaøng vaø coù chuoät. Do söû duïng thuoác tröø saâu cho neân khoâng coøn saâu beänh. Nhìn chung treân toaøn boä dieän tích cuûa 37 hoä nuoâi vòt, luùa coù khaù hôn, caây cao maäp hôn. Sau khi thu hoaïch, ghi cheùp chi phí ôû hai loaïi ruoäng cho thaáy soá tieàn chi cho ruoäng thöïc nghieäm laø 236 nghìn ñoàng/saøo, ruoäng ñoái chöùng laø 144 nghìn ñoàng/saøo. Tuy chi phí cao hôn nhöng keát quaû thu hoaïch treân ruoäng thöïc nghieäm laø 482 nghìn ñoàng, coøn ruoäng ñoái chöùng laø 260 nghìn ñoàng/saøo. Nhö vaäy cheânh leäch lôïi nhuaän giöõa hai loaïi ruoäng laø 129.000ñ/saøo.

Naêng suaát luùa ôû caùc ruoäng thöïc nghieäm ñaït cao, tieát kieäm ñöôïc thôøi gian laøm coû... ñaõ gaây ñöôïc söï chuù yù vaø tin töôûng cho baø con noâng daân.

Theo baùo caùo cuûa oâng Traàn Trung Trieäu, Chuû tòch Hoäi laøm vöôøn xaõ Minh Taân, thì ôû ñaây, nhöõng ruoäng thaû vòt ñaït naêng suaát 158kg/saøo, caù bieät ruoäng cuûa anh Trònh Vaên Thuaãn ñaït 162kg/saøo (naêng suaát Hôïp taùc xaõ giao laø 70kg/saøo). ÔÛ ruoäng khoâng nuoâi vòt naêng suaát luùa chæ ñaït 128kg/saøo.

Ruoäng thöïc nghieäm coøn coù khoaûn thu töø tieàn vòt cuõng baïc trieäu.

Thöïc nghieäm vieäc canh taùc keát hôïp luùa - vòt ngoaøi nhöõng keát quaû ñaït ñöôïc coøn mang hieäu quaû nhieàu maët cho noâng daân, giaûm bôùt söï can thieäp baèng phaân hoaù hoïc, thuoác tröø saâu vaøo quaù trình sinh tröôûng luùa; haïn cheá söï taùc ñoäng cuûa hoaù chaát vaøo moâi tröôøng, taêng hieäu quaû kinh teá, giaûm chi phí, töø ñoù taêng thu nhaäp cho hoä noâng daân. Noâng 185

https://thuviensach.vn

daân coù ñieàu kieän tieáp xuùc vôùi khoa hoïc, coâng ngheä môùi. Ñoàng thôøi laøm thay ñoåi quan nieäm cuûa ngöôøi noâng daân veà moái quan heä giöõa caây luùa vaø con vòt; thay ñoåi taäp quaùn nuoâi vòt, troàng luùa nhaèm taïo ra nhöõng saûn phaåm noâng nghieäp saïch cung caáp thöïc phaåm ngaøy caøng nhieàu cho nhaân daân.

Gaø COÂNG NGhiEÄP

NGuOÀN thu KhOÂNG NhOû

Ngoaøi nhöõng gioáng gaø cuõ nhö: gaø Ri, gaø Ñoâng Caûo, gaø Ñen, gaø Taây.... theo taäp quaùn chaên nuoâi töø laâu ñôøi, hieän nay baø con noâng daân ñang chaên nuoâi caû gaø ñeû tröùng, gaø thòt vôùi soá löôïng taêng nhieàu hôn so vôùi nhöõng naêm tröôùc ñaây.

Ñaëc bieät töø naêm 1990 ñeán nay, moâ hình chaên nuoâi gioáng gaø môùi, thöôøng goïi laø gaø coâng nghieäp hay gaø sieâu thòt, sieâu tröùng ñaõ vaø ñang treân ñaø phaùt trieån maïnh ôû khaép caùc ñòa phöông trong toaøn quoác vaø caû ôû vuøng saâu, vuøng xa. Tyû leä taêng tröôûng haèng naêm veà ñaøn gaø coâng nghieäp ôû nöôùc ta ñeàu taêng töø 1,5 ñeán 1,7 laàn caû gaø sieâu thòt, sieâu tröùng. Tính chung caû gioáng gaø cuõ, gaø môùi ñaõ ñaùp öùng moät phaàn nhu caàu thöïc phaåm tieâu duøng cho xaõ hoäi.

Gaø coâng nghieäp ôû nöôùc ta ñaõ daàn töøng böôùc choïn loïc ñöôïc nhöõng gioáng gaø toát, gaø sieâu tröùng nhö: Goldline, Loghore, Hyline, ISA, Ross 208...

Moät con gaø sieâu tröùng ñeû töø 290 ñeán 320 quaû/

186

https://thuviensach.vn

naêm; tröùng naëng töø 56 g - 64g. Trong khi ñoù, gaø Ri moãi löùa ñeû ñöôïc töø 13 - 15 quaû, caû naêm chæ ñaït töø 70 - 80 quaû vaø tröùng chæ naëng treân 40g/quaû. Gaø sieâu tröùng chæ ñeå ñeû moät naêm, sau moät naêm thaûi loaïi baùn gaø thòt, khoâng neân nuoâi tieáp seõ loã voán.

Caùc gioáng gaø sieâu thòt nhö AA, BE, Avian, Coob...

töø 1 ngaøy tuoåi cho aên ñuû chaát nuoâi ñeán 6 - 7 tuaàn taêng troïng töø 1,8- 2kg, coù 30% treân 2kg/con, möùc tieâu thuï thöùc aên töø 2 - 2,2kg/kg taêng troïng.

Nhöõng naêm qua, Lieân hieäp caùc xí nghieäp gia caàm Vieät Nam, xí nghieäp nuoâi gaø Phuùc Thònh ôû Haø Noäi ñaõ cung caáp tröùng gioáng, gaø gioáng ñuû tieâu chuaån baùn cho caùc hoä xaõ vieân vaø caùc trang traïi.

Vieäc taäp huaán chuyeån giao kyõ thuaät môùi, ngöôøi nuoâi tröôùc phoå bieán kinh nghieäm cho ngöôøi nuoâi sau, do ñoù chaên nuoâi gaø coâng nghieäp theo quy trình môùi ñaõ ñöôïc thöïc hieän treân quy moâ lôùn vaø roäng khaép.

“Traêm hay khoâng baèng tay quen”, töø chaên nuoâi thöïc teá nhieàu löùa coù hieäu quaû, baø con ñaõ thuaàn thuïc thöïc hieän caùc quy trình kyõ thuaät vaø ñeàu nhaän bieát gaø sieâu thòt, sieâu tröùng laø gioáng gaø coù naêng suaát cao, ñeû nhieàu tröùng, taêng troïng nhanh, chi phí thöùc aên thaáp, coù hieäu quaû thu nhaäp cao hôn gioáng gaø cuõ, gaø sieâu thòt thu laõi bình quaân ñaït töø 15% ñeán 18% so vôùi ñoàng voán boû ra, gaø sieâu tröùng thu lôøi gaàn ñaït xaáp xæ 100%.

Nuoâi gaø coâng nghieäp ôû nhöõng nôi dieän tích haïn heïp ñeàu phaûi nuoâi theo phöông phaùp coâng 187

https://thuviensach.vn

nghieäp “nhoát loàng” töø 2 ñeán 4 taàng (nhö kieåu nuoâi chim cuùt), moãi hoä xaõ vieân coù theå nuoâi töø 500 - 700

con. Coù nôi baø con nuoâi vaøi ngaøn con nhö ôû moät soá xaõ, huyeän Nhaø Beø (Thaønh phoá Hoà Chí Minh), caùc huyeän Ñoâng Anh, Gia Laâm, Soùc Sôn (Haø Noäi) vaø nhieàu nôi khaùc.

Caùc hoä gia ñình xaõ vieân, caùc xí nghieäp, caùc trang traïi nuoâi gaø coâng nghieäp thöôøng taäp trung ôû ven caùc thaønh phoá, thò traán lôùn, caùc khu coâng nghieäp, khu cheá xuaát... vöøa ñeå baûo ñaûm veä sinh moâi tröôøng, giaûm chi phí vaän chuyeån, vöøa thuaän tieän cung öùng cho nhu caàu cuoäc soáng haèng ngaøy cuûa baø con trong noäi thaønh, noäi thò.

Nhöõng göông maët laøm giaøu töø nuoâi gaø coâng nghieäp höôùng thòt, höôùng tröùng ñaõ vaø ñang xuaát hieän ôû nhieàu vuøng sinh thaùi khaùc nhau cuûa nöôùc ta. Toâi khoâng keå theâm nhöõng con ngöôøi cuï theå ôû ñaây, nhöng chæ khaúng ñònh raèng muoán laøm giaøu nhanh töø chaên nuoâi thì nuoâi gaø coâng nghieäp seõ cho saûn phaåm nhanh nhaát, chæ caàn 56 ngaøy tuoåi, gaø höôùng thòt ñaõ ñaït 2kg hoaëc hôn tuyø theo gioáng vaø cheá ñoä dinh döôõng. Coâng ngheä naøy ôû nhöõng nöôùc phaùt trieån vaø ñang phaùt trieån ñaõ aùp duïng raát phoå bieán khoâng chæ trong caùc trang traïi Nhaø nöôùc maø caû trong caùc khu vöïc tö nhaân.

188

https://thuviensach.vn

ChaÊN NuOÂi, NuOÂi thuûY SaûN

QuY MOÂ LôÙN tRONG CaÙC hOÄ

PhaÙt tRiEÅN NhaNh

ÑEÅ LaøM Giaøu

Naêm 1996, möùc tieâu duøng thöïc phaåm bình quaân cuûa moät ngöôøi Haø Noäi laø 11,5kg thòt, trong ñoù 61% laø thòt lôïn, 26% thòt gaø, 8% thòt traâu, boø vaø 5% laø caù. Nhu caàu tieâu duøng veà thòt cuûa Thaønh phoá Haø Noäi ngaøy caøng taêng, taïo ñieàu kieän cho chaên nuoâi, thuûy saûn cuûa noâng daân ngoaïi thaønh phaùt trieån.

Thaønh phoá coù hôn 1000 hoä coù traïi nuoâi lôïn quy moâ töø 10 ñeán 30 con moät löùa; 50 hoä nuoâi 60 ñeán 100 con lôïn/löùa. Haøng nghìn hoä nuoâi töø 1000 ñeán 5000 con gaø thòt/hoä, hoaëc 1000 con gaø ñeû tröùng, moät soá hoä coù töø moät ñeán naêm ao hoà nuoâi caù. Nhieàu hoä noâng daân saûn xuaát 50 - 60 taán thòt lôïn/naêm; 40 - 50 taán thòt gaø/naêm, haøng traêm nghìn quaû tröùng gaø/naêm. ÔÛ huyeän Gia Laâm coù hoä oâng Haït nuoâi 28 con boø, saûn xuaát 24 taán söõa/

naêm. Huyeän Töø Lieâm coù hoä oâng Hoa saûn xuaát 32 taán thòt lôïn/naêm. Huyeän Soùc Sôn coù hoä oâng Thaéng saûn xuaát moãi naêm 51 taán thòt gaø. Quy moâ caùc traïi chaên nuoâi phuï thuoäc vaøo khaû naêng cuûa töøng gia ñình veà voán, kyõ thuaät. Nhieàu gia ñình 189

https://thuviensach.vn

söû duïng coù hieäu quaû dieän tích ñaát ñai vaø ao hoà, keát hôïp chaên nuoâi vaø nuoâi caù. Gia ñình oâng Löïu (huyeän Töø Lieâm) nhaän khoaùn hai ha ao keát hôïp nuoâi 40 - 20 con lôïn thòt, taän duïng moïi nguoàn thöùc aên cho nuoâi lôïn vaø nuoâi caù. Hoä oâng Duõng (huyeän Ñoâng Anh) nuoâi 1.100 con gaø ñeû tröùng, 20 con lôïn thòt, hai con lôïn naùi keát hôïp nuoâi caù treâ lai. Môû roäng quy moâ chaên nuoâi, nuoâi thuûy saûn taïo ñieàu kieän cho noâng thoân ngoaïi thaønh coù theâm nhieàu vieäc laøm, caûi thieän ñôøi soáng cho nhieàu gia ñình. Naêm 1996, Haø Noäi saûn xuaát gaàn 30.000 taán thòt lôïn (taêng 18% so vôùi naêm tröôùc), hôn 7.000

taán thòt gia caàm (taêng 27%); 25 trieäu quaû tröùng gaø (taêng 9%); 1.704 taán söõa töôi vaø 6.500 taán caù, thuyû ñaëc saûn. Caùc huyeän Thanh Trì, Töø Lieâm, Gia Laâm, Ñoâng Anh, Soùc Sôn trôû thaønh vuøng cung öùng nhieàu thöïc phaåm cho thaønh phoá.

Noâng thoân ngoaïi thaønh sôùm thöïc hieän nhieàu caùch toå chöùc saûn xuaát phuø hôïp vôùi cô cheá môùi.

Nhieàu vuøng ruoäng truõng ñöôïc caûi taïo, söû duïng caáy luùa keát hôïp nuoâi caù hoaëc nuoâi thuyû ñaëc saûn.

Nhöõng hôïp taùc xaõ noâng nghieäp coù nhieàu dieän tích maët nöôùc nuoâi caù thöïc hieän khoaùn thaàu theo nhoùm ngöôøi lao ñoäng, hoaëc nhoùm ngöôøi lao ñoäng, hoaëc nhoùm gia ñình nhaèm hoã trôï veà voán, kyõ thuaät vaø söùc lao ñoäng trong saûn xuaát. Huyeän Thanh Trì ñaõ ñaàu töø 700 trieäu ñoàng caûi taïo 40 ha ruoäng truõng ñöa vaøo söû duïng saûn xuaát theo coâng thöùc moät luùa, moät caù. Nhieàu hoä gia ñình ñöa gioáng lôïn 190

https://thuviensach.vn

môùi (coù tyû leä naïc cao), caùc gioáng gaø môùi naêng suaát cao (gioáng gaø ISA), gioáng vòt sieâu thòt, caù troâi AÁn Ñoä, caù roâ phi ñôn tính... vaøo nuoâi. Tuy nhieân, ôû khu vöïc caùc hoä noâng daân chaên nuoâi, thuûy saûn coù quy moâ trang traïi vöøa vaø lôùn chöa ñöôïc söï höôùng daãn, toå chöùc cuï theå veà kyõ thuaät, caùch quaûn lyù ñeán tieâu thuï saûn phaåm. Nhöõng hoä naøy thöôøng ñaàu tö lôùn cho xaây döïng chuoàng traïi, mua gioáng môùi, söû duïng thöùc aên coâng nghieäp... Giaù thaønh cao, khoái löôïng saûn phaåm nhieàu.

Vieäc tieâu thuï saûn phaåm chaên nuoâi treân thò tröôøng hieän nay chuû yeáu do tö nhaân ñieàu haønh töø mua, cung öùng gia suùc ñeán khaâu moå vaø baùn leû thöïc phaåm taïi caùc chôï. Haàu heát caùc loø moå gia suùc laø cuûa tö nhaân, caùc dòch vuï naøy coøn ñöôïc môû roäng tôùi caùc vieäc sô cheá, ñöa haøng ñeán töøng gia ñình.

An toaøn veä sinh thöïc phaåm treân thò tröôøng chöa kieåm soaùt ñöôïc. Ngöôøi chaên nuoâi thöôøng bò eùp caáp, eùp giaù, trong khi nhöõng ngöôøi buoân baùn gia suùc, caùc loø moå thu laõi lôùn.

Chaên nuoâi, nuoâi thuûy saûn ngoaïi thaønh ñang chuyeån höôùng maïnh sang saûn xuaát haøng hoaù chaát löôïng cao, caùc dòch vuï chung quanh vieäc naøy phaùt trieån ñaùp öùng thò hieáu ngöôøi tieâu duøng. Döï kieán ñeán naêm 2000 trôû ñi nhu caàu veà thöïc phaåm cuûa Thaønh phoá töø 200 - 250 nghìn taán thòt lôïn/

naêm; 120 - 150 trieäu quaû tröùng/naêm; töø 15 - 20

nghìn taán caù vaø thuûy ñaëc saûn; 20 - 30 nghìn taán söõa. Nhö vaäy, vieäc xaây döïng quy hoaïch cho nhöõng 191

https://thuviensach.vn

vuøng chaên nuoâi thuyû saûn ngoaïi thaønh caàn ñöôïc laøm caáp baùch, trong ñoù coù quy hoaïch vuøng nuoâi, saûn xuaát gioáng gia suùc, saûn xuaát thöùc aên chaên nuoâi, thuù y vaø vaán ñeà cheá bieán tieâu thuï saûn phaåm.

Ñieàu quan troïng laø caùc cô sôû kinh teá quoác doanh caàn vöôn leân sôùm ñaûm nhieäm toát vieäc mua, tieâu thuï saûn phaåm (thòt, tröùng, söõa) xaây döïng coâng ngheä gieát moå gia suùc, cheá bieán thöïc phaåm saïch, cao caáp. Vieäc chaên nuoâi, cheá bieán phaûi keát hôïp vôùi baûo veä moâi sinh. Ñeå chaên nuoâi, nuoâi thuûy saûn ñi vaøo oån ñònh, ñaït hieäu quaû kinh teá ngaøy caøng cao, caùc cô quan quaûn lyù chuyeân ngaønh caàn coù nhöõng bieän phaùp thieát thöïc taïo ñieàu kieän cho noâng daân yeân taâm ñaàu tö maïnh, aùp duïng caùc tieán boä khoa hoïc kyõ thuaät vaøo saûn xuaát.

Giaøu LEÂN Nhôø NuOÂi hEO

Tieáng ñoàn anh Traàn Tænh ôû xaõ Bình Thaïnh (Bình Sôn, Quaûng Ngaõi) nuoâi heo “maùt tay choùng lôùn”, thu nhaäp moãi naêm töø 30 - 40 trieäu ñoàng, quaû thaät khoâng ngoa. Hoâm toâi ñeán chôi, anh Tænh ñang baän roän vôùi vieäc cho ñaøn heo ñoâng ñuùc cuûa mình aên haøng taï rau xanh. Nhieàu nhöõng con heo saïch seõ, traéng hoàng ñang tranh giaønh thöùc aên trong chuoàng troâng ñeán vui maét.

Anh Tænh noùi vôùi toâi:

- Ngoaøi hai con heo naùi, moãi naêm gia ñình mình nuoâi töø 30 - 40 con heo thòt. Muoán nuoâi heo 192

https://thuviensach.vn

choùng lôùn, ñaït hieäu quaû kinh teá phaûi bieát caàn cuø, chòu khoù, bieát nuoâi döôõng vaø chaêm soùc theo khoa hoïc. Tuïc ngöõ coù caâu: “Lôïn aên no lôïn naèm lôïn beùo, lôïn aên ñoùi lôïn reùo lôïn gaày” maø anh...

Moãi naêm anh cho xuaát chuoàng 30 - 40 con heo; naêm 1996 anh ñaõ baùn ra thò tröôøng ñöôïc gaàn 3,5 taán thòt heo, thu veà hôn 30 trieäu ñoàng.

Anh tính toaùn khaáu tröø xong moät khoaûn chi phí, töø thöùc aên ñeán cuûi, thuoác phoøng tröø dòch beänh, tieàn con gioáng thì rieâng chaên nuoâi heo ñaõ thöïc laõi roøng töø 16 ñeán 20 trieäu ñoàng trong moät naêm.

Ngoaøi thu nhaäp veà chaên nuoâi, anh Tænh troàng ñöôïc boán ha röøng phi lao doïc theo ven bieån, ñang phaùt trieån raát toát, döï kieán chæ trong voøng 4 - 5 tôùi seõ thu ñöôïc töø 100 - 150 trieäu ñoàng trôû leân.

Khoâng chæ saûn xuaát gioûi, saùng taïo vaø naêng ñoäng trong laøm giaøu, anh Tænh coøn laø moät ngöôøi nhieät tình, tích cöïc vôùi coâng taùc xaõ hoäi. Laø caùn boä chuyeân traùch coâng taùc daân soá, keá hoaïch hoaù gia ñình cuûa xaõ Bình Thaïnh, anh ñaõ laøm toát cho coâng taùc tuyeân truyeàn, vaän ñoäng, goùp phaàn laøm cho xaõ lieân tuïc laø moät trong nhöõng ñôn vò daãn ñaàu ôû huyeän Bình Sôn veà thöïc hieän caùc bieän phaùp traùnh thai hieän ñaïi. Baûn thaân anh thöïc hieän ñình saûn vaø töø naêm 1994 ñeán 1996 ñaõ vaän ñoäng ñöôïc hôn 100 ngöôøi trong ñòa phöông cuøng thöïc hieän bieän phaùp keá hoaïch hoaù gia ñình. Anh Traàn Tænh ñaõ vaø ñang laø taám göông saùng xaây döïng gia ñình vaên minh, giaøu coù, haïnh phuùc ôû noâng thoân Bình Thaïnh, Bình Sôn hoâm nay.

193

https://thuviensach.vn

Giaøu LEÂN tÖø Ñaát ÑOÀi GOø Caøng ñi saâu vaøo caùc xaõ cuûa thò xaõ Sôn Taây, caøng thaáy söùc ngöôøi laø voâ giaù. Môùi ngaøy naøo nhöõng quaû ñoài naøy coøn trô truïi, giôø ñaây ñaõ laø nhöõng caùnh röøng vöøa kheùp taùn haøng traêm ha ñoài.

Nhaø cöûa cuûa daân coøn tueành toaøng vì taøi saûn cuûa hoï taäp trung vaøo caây, con ôû ñaây. Moät vuøng ñoài troïc ngaøy naøo giôø ñaây ñaõ ñöôïc phuû moät maøu xanh baát taän. Caùnh röøng baïch ñaøn vaø keo tai töôïng cuûa gia ñình baùc Toâ Sôn ôû xaõ Vieân Sôn roäng tôùi 18ha.

Töø naêm ngoaùi, caây ñaõ baét ñaàu kheùp taùn. Baây giôø moãi naêm gia ñình baùc thu hoaïch ít ra cuõng ñöôïc ba, boán chuïc trieäu ñoàng töø caùc caây, con ngaén ngaøy.

Rieâng 40 ñoõ ong moãi thaùng ñaõ cho 40 - 50 lít maät.

Moãi lít baùn buoân cuõng ñöôïc 50.000ñ. Töø ngaøy baïch ñaøn coù hoa thì ong gaàn nhö khoâng phaûi cho aên nöõa. Caù döôùi ao, moãi naêm thu vaøi ba taán laø chuyeän bình thöôøng. Baùc gaùi lo nuoâi traêm con gaø ñang ñeû, naêm con traâu boø thaû quanh ñoài. Ngoaøi ra, gia ñình baùc coøn laøm 5 maãu luùa. Vuï ñoâng baùc thu tôùi gaàn taán laïc treân chaân ruoäng naøy. Nhôù laïi caùch ñaây naêm naêm, khi baùc Toâ Sôn ñeán Ngaân haøng Sôn Taây ñeå vay tieàn laøm kinh teá ñoài röøng, moïi ngöôøi trong nhaø ñeàu möøng ít, lo nhieàu. Ñeán nay, tieàn nôï ngaân haøng chæ coøn 29 trieäu maø gia ñình baùc thì 194

https://thuviensach.vn

coù caû moät soá taøi saûn trò giaù vaøi traêm trieäu ñoàng.

Vaøi naêm nöõa thì baûy vaïn caây baïch ñaøn vaø keo tai töôïng cuûa baùc seõ thu hoaïch. Luùc aáy baùc seõ xaây

“bieät thöï” treân trang traïi cuûa mình chöõ ñaâu tuøng tieäm nhö baây giôø.

Muøa naøy, ñeán nhaø baùc Luaän, khaùch aên no taùo maø khoâng chaùn. Khoâng hieåu do keùn ñöôïc gioáng quyù hay do chaát ñaát ôû ñaây maø taùo cuûa gia ñình baùc coù vò ngoït thôm ñeán vaäy. Song thích maét nhaát laø nhìn vaøo nhöõng caây cam, caây quyùt trong vöôøn ñoû oái chôø xuaân Ñinh Söûu. Ñeå taän duïng laù röøng, baùc Luaän thöôøng xuyeân nuoâi vaøi traêm con thoû. Nhaø caïnh hoà, cho neân baùc vöøa coù ao nuoâi caù, vöøa coù beø laù loàng ñeå tieän troâng nom. Nhöng giaù trò nhaát vaãn laø hai traêm caây na dai ñaõ cho quaû löùa ñaàu, 40 caây vaûi thieàu, 800 caây nhaõn vaø ba vaïn caây baïch ñaøn ñang kheùp laù.

Nhöõng trang traïi côõ nhö cuûa baùc Toâ Sôn, baùc Luaän, baùc Caàu, trung taù quaân ñoäi veà höu ôû thò xaõ Sôn Taây baây giôø cuõng coù vaøi ba chuïc ngöôøi... Töø choã quen troàng saén, troàng khoai boû daøi khoâng chòu ñaàu tö, ñeán nay ngöôøi daân vuøng ñoài, goø ñaõ daùm vay tieàn (cuûa Ngaân haøng noâng nghieäp) ñeå

tính toaùn laøm aên lôùn, ñoù laø söï thay ñoåi taùo baïo.

Ñeå coù vöôøn caây aên quaû ngoït ngaøo nhö hoâm nay treân neàn ñaát ñaù ong, coù gia ñình ñaõ phaûi chôû tôùi haøng traêm xe taûi raùc töø thò xaõ veà ñeå laøm maàu cho ñaát. Vaø ñeå coù vöôøn caây tróu quaû naøy, nhieàu gia ñình ñaõ xaûy ra nhöõng cuoäc “ñaáu tranh” nho 195

https://thuviensach.vn

nhoû giöõa vôï choàng, giöõa nhöõng oâng boá quyeát taâm ñoåi môùi vaø nhöõng coâ, caäu coøn ñang tuoåi aên chôi, khoâng muoán leân ñoài caûi taïo ñaát vaø “caûi taïo” lao ñoäng cho chính baûn thaân mình. Baây giôø thì khaùc nhieàu roài, mieàn ñoài goø Sôn Taây ñaõ coù höôùng laøm giaøu vaø caùc gia ñình cuõng khoâng phaûi daøn xeáp nhieàu nhö tröôùc nöõa. Chaéc chaén vieäc “thuaän vôï, thuaän choàng” seõ coøn taïo ra nhieàu trang traïi haáp daãn, coù söùc níu keùo chaân ngöôøi hôn.

MOÄt Gia ÑÌNh ÑaûNG ViEÂN

KhOÂNG ChÒu NGhEøO

Ñoù laø ñaûng vieân Phuøng Quang Khaûi, caùn boä veà höu vaø vôï laø Phuøng Thò Thöôøng, y só traïm y teá Caåm Lónh (Ba Vì, Haø Noäi).

Hai vôï choàng anh Khaûi ñaõ nhaän 5000 m2 ñaát treân ñænh ñoài thoân Taân Thaønh ñeå sinh cô laäp nghieäp. Cuøng hai con thöùc khuya daïy sôùm, hai vôï choàng anh Khaûi vôõ hoang treân vuøng ñaát ñaày ñaù ong, cuoäi soûi caèn coãi ñeå troàng caây aên quaû. Naêm 1990, anh Khaûi troàng 14 caây vaûi thieàu. Naêm 1993

ñaõ thu hoaïch quaû, baùn ñöôïc 3 trieäu ñoàng. Anh duøng tieàn ñoù mua maùy bôm, ñaøo ao laáy nöôùc töôùi caây. Soá tieàn coøn laïi, anh mua gioáng troàng tieáp 51

caây vaûi thieàu cuøng vôùi 42 caây nhaõn, 40 caây maän, mô vaø hoàng Yeân Thoân. Quaû ñoài hoang xöa, nay do coù coâng khai phaù, vun troàng cuûa gia ñình anh ñaõ laø moät trang traïi rôïp boùng caây xanh haøng loái 196

https://thuviensach.vn

thaúng taép. Nhöõng choã caây chöa kheùp taùn, anh troàng caây ngaén ngaøy nhö laïc, ñaäu, saén ñeå laáy ngaén nuoâi daøi vaø laøm thöùc aên cho chaên nuoâi gia suùc. Vôùi ñaøn lôïn naùi, lôïn thòt, Anh coøn duøng hai gian nhaø beáp ñeå nuoâi gaø coâng nghieäp, moãi naêm baùn ñöôïc hôn hai taán gaø. Toaøn boä phaân lôïn, phaân gaø ñöôïc duøng chaêm soùc cho caây aên quaû. Anh Khaûi coøn nuoâi hôn 10 ñaøn ong, moãi naêm thu 40 lít maät.

Trang traïi nhaø anh Khaûi laø moät maãu hình lyù töôûng veà VAC. Chuùng hoã trôï cho nhau vaø mang laïi hieäu quaû kinh teá khaù cao.

Nhôø laøm kinh teá trang traïi VAC, moãi naêm gia ñình anh Khaûi thu nhaäp gaàn 100 trieäu ñoàng, tröø chi phí coøn laõi hôn 30 trieäu ñoàng. Anh Khaûi coù ñieàu kieän chaêm lo cho con caùi hoïc haønh. Anh coøn laøm ñöôïc nhaø ngoùi kieân coá, mua ñöôïc xe maùy, tuû laïnh, ti vi maàu, maùy bôm nöôùc, maùy cheá bieán thöùc aên cho gia suùc. Cuoäc soáng gia ñình anh ngaøy caøng khaù giaû. Naêm naêm nöõa, moãi naêm seõ thu haøng traêm trieäu ñoàng kinh teá vöôøn. Anh noùi “laø ñaûng vieân, vôùi tri thöùc vaø söï chòu khoù lao ñoäng, vôï choàng toâi quyeát khoâng chòu ngheøo”

LaøM KiNh tEá tOát ÑEÅ NuOÂi CON

thaøNh ÑaÏt

Töø ngaøy caû hai oâng baø Ñaëng Ñình Quyeát, xoùm 5 xaõ Lónh Nam, Thanh Trì nghæ höu vôùi toång soá löông 450.000ñ/thaùng, caùc chaùu coøn ñang theo 197

https://thuviensach.vn

hoïc, moïi khoaûn chi tieâu ñeàu troâng vaøo ñoàng löông höu khoâng ñuû, neân oâng baø khoâng neà haø vieäc gì, mieãn laø lao ñoäng chính ñaùng, coù hieäu quaû kinh teá cao. Vieäc öôm troàng caây caûnh, phaùt trieån chaên nuoâi lôïn vaø gia caàm laø oâng Quyeát taâm ñaéc hôn caû.

Dieän tích vöôøn haïn heïp khoâng öôm troàng ñöôïc caùc loaïi caây caûnh coù caønh laù xum xueâ, oâng Quyeát öôm troàng xöông roàng caûnh. OÂng caét haøng nghìn ñoaïn xöông roàng giaâm xuoáng ñaát laø “caây meï” (caây goác). Khi beùn reã, oâng coù theå gheùp vaøo moãi caây meï haøng chuïc choài non cuûa caùc loaïi xöông roàng coù hoa ñeïp khaùc nhau, taïo ra nhieàu theá caây, daùng caây laï maét. Khaùch haøng loan tin nhau ñeán chieâm ngöôõng vaø mua haøng ngaøy caøng nhieàu. Coù caây xöông roàng chæ nhoû xíu maø giaù trò tôùi 100.000ñ.

Böôùc töø coång vaøo trong nhaø, caûnh ñaàu tieân ñaäp vaøo maét du khaùch laø haøng ngaøn khoùm xöông roàng caûnh, nuï hoa chi chít. Phía ñaàu hoài ngoâi nhaø maùi baèng, ñoâi chim yeán ñang nhaûy nhoùt trong loàng.

Phía traùi sau nhaø, oâ chuoàng cao raùo thoaùng maùt, gaàn chuïc chuù lôïn höôùng naïc aên no naèm thôû phì phoø. Phía trong cuøng laø khu chaên nuoâi gia caàm vôùi treân 80 chuïc gaø maùi Roát - Ri vaø gaø Tam Hoaøng (gaø chuyeân ñeû tröùng, khoâng aáp). Trung bình moãi ngaøy gaø cho gia ñình oâng 70 quaû tröùng. OÂng Quyeát coøn maày moø cho gaø troáng Tam Hoaøng phoái gioáng vôùi gaø Roát - Ri, taïo cho voû tröùng coù maøu traéng hoàng troâng nhö tröùng gaø ta. Tröùng laïi coù nhieàu loøng ñoû neân ngöôøi tieâu duøng raát thích mua. Tröùng coù troáng 198

https://thuviensach.vn

giaù 1500 ñ/quaû. Moãi ngaøy, gia ñình oâng Quyeát thu ñöôïc treân 70.000 ñ tieàn baùn tröùng.

Nhôø vaäy gia ñình oâng Quyeát choùng trôû neân khaám khaù. Vôï choàng oâng ñaõ thöïc hieän ñöôïc ñieàu öôùc muoán: nuoâi 3 con cho aên hoïc ñeán ñaàu ñeán ñuõa. Ñeán nay chaùu gaùi lôùn Ñaëng Thanh Taâm ñaõ toát nghieäp Cao ñaúng Sö phaïm; chaùu trai Ñaëng Ñình Thaéng, toát nghieäp Ñaïi hoïc Kinh teá quoác daân; chaùu uùt Ñaëng Thanh Nhaøn cuõng toát nghieäp Ñaïi hoïc Sö phaïm. OÂng Quyeát cho bieát, tuy caùc chaùu ñaõ coù coâng aên vieäc laøm, ñöa toång thu nhaäp cuûa gia ñình gaàn 3 trieäu ñoàng/thaùng. Song coøn söùc khoeû, vôï choàng oâng coøn xaây döïng kinh teá gia ñình ngaøy caøng giaøu coù hôn. OÂng döï ñònh phaùt trieån theâm ngheà nuoâi chim yeán sinh saûn, ñöa ñaøn gaø maùi ñeû Roát Ri vaø Tam Hoaøng leân tôùi 100 con vöøa laáy tröùng, vöøa gaây gaø ñeå baùn; ñoàng thôøi taän duïng moïi dieän tích quanh nhaø ñeå tieáp choài nhaân theâm haøng nghìn khoùm xöông roàng caûnh cung caáp cho thò tröôøng.

NuOÂi Gaáu LaáY MaÄt ÑEÅ LaøM Giaøu

Nghe tin moät gia ñình ôû Thònh Lieät (Thanh Trì) nuoâi 6 con gaáu ngöïa ñeå khai thaùc maät vaø thöû nghieäm sinh saûn. Nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc phaùp cheá - Chi cuïc kieåm laâm Haø Noäi vaø phoùng vieân baûn baùo ñaõ tôùi gaëp oâng chuû cuûa caùc con vaät quyù hieám naøy.

199

https://thuviensach.vn

OÂng Nguyeãn Minh Töôùc - nguyeân laø ñaïi taù tham möu phoù binh ñoaøn Taây Nguyeân. Khi veà nghæ höu taïi queâ nhaø, ngoaøi ñaûm ñöông cöông vò Bí thö Ñaûng uyû xaõ Thònh Lieät hai khoaù lieàn, oâng coøn nuoâi lôïn, nuoâi caù ñeå laøm giaøu. Nhaân chuyeán trôû veà gaëp maët ñôn vò cuõ, ñöôïc baïn beø giuùp ñôõ, oâng ñaõ ñem veà moät con gaáu ngöïa ñeå

nuoâi thöû. Khi con gaáu naëng chöøng 85kg, oâng ñaõ gieát thòt laáy ñöôïc 150cc maät trò giaù 30 trieäu ñoàng (200.000ñ/1cc maät). Ñoù laø chöa keå caùc saûn phaåm khaùc nhö xöông, da, gan, chaân gaáu... voán cuõng laø caùc vò thuoác quyù trong y hoïc. Sau ñoù qua baïn beø, oâng mua theâm 2 con gaáu nöõa vaø daàn daàn taêng leân thaønh 6 con gaáu ngöïa (goàm 3 caëp) coù khoái löôïng töø 8,5kg/con ñeán 27kg/con. OÂng cho bieát nguoàn gioáng chuû yeáu laø nhôø baïn beø quen bieát mua hoä töø Taây Nguyeân vaø mieàn Trung mang ra Haø Noäi vôùi giaù khoaûng 1 trieäu ñoàng/kg (loaïi 10kg/con trôû xuoáng), vaø 200.000ñ/kg neáu gaáu töø 1 taï/con trôû leân. Tính ra rieâng tieàn gioáng cuûa 6 con gaáu, oâng ñaõ boû ra 65 trieäu ñoàng.

Coøn veà aên, theo oâng nuoâi gaáu khoâng caàn caàu kyø nhö ngöôøi ta töôûng (nghóa laø phaûi cho gaáu aên maät ong) maø chæ caàn ngaøy 2 böõa, naáu chaùo gaïo vôùi ñaäu xanh vaø bí ñoû ñeå cho gaáu aên. Vaäy maø sau 5 thaùng nuoâi thöû, ñaøn gaáu nhaø oâng ñaõ taêng troïng 1 - 1,5kg/con/thaùng (ñoái vôùi loaïi döôùi 10kg/con) vaø taêng 3 - 4kg/con/thaùng (ñoái vôùi loaïi töø 25kg/

con trôû leân). Tuy nhieân nuoâi gaáu caàn chuù troïng 200

https://thuviensach.vn

nhaát laøm sao ñeå cho gaáu khoûi maéc beänh ñöôøng ruoät vì beänh naøy thöôøng laøm gaáu oám yeáu daãn ñeán töû vong. Ngoaøi ra, coøn moät “bí quyeát” muoán gaáu khoeû maïnh, mau taêng troïng, thænh thoaûng phaûi cho gaáu “aên laïi” moät ít maät gaáu. Nhieàu nôi vì khoâng hieåu ñieàu naøy ñaõ ñeå gaáu oám yeáu roài cheát.

Coù leõ ñaây cuõng laø moät quy luaät “phaân phoái laïi"

haøng loaïi ñoäng vaät quyù hieám naøy chaêng?

Qua oâng Töôùc, chuùng ta coøn bieát hieän nay ôû nhieàu ñòa phöông nöôùc ta coù nhieàu ngöôøi nuoâi gaáu khai thaùc maät vaø xöông... Roõ raøng ñaây laø moät ngheà kinh doanh môùi meû vaø haáp daãn. Ñi ñaàu trong ngaønh kinh doanh naøy phaûi keå ñeán caùc tænh Ngheä An vaø Sôn La vôùi soá löôïng gaáu nuoâi leân tôùi vaøi ba traêm con, keá ñeán laø Haûi Phoøng, Baéc Thaùi, Haø Baéc, Haûi Höng... vôùi soá löôïng 20 - 100 con/

tænh. Rieâng Haø Noäi, tuy chöa coù con soá chính xaùc, soá gaáu nuoâi (chuû yeáu laø noäi thaønh vaø vuøng ven noäi) cuõng phaûi 30 - 50 con. Ñieån hình laø toå hôïp taùc xaõ cuûa baø Hueä, nguyeân laø döôïc Vieän Quaân y 108 ñaõ nghæ höu, nuoâi 10 con gaáu ngöïa, toå gia ñình oâng Töôùc, Thònh Lieät: 6 con gaáu vaø moät gia ñình ôû Chuøa Boäc nuoâi 4 con gaáu ngöïa, trong ñoù coù 1 con naëng 150kg ñaõ ñöôïc khai thaùc maät 3 laàn...

Nuoâi gaáu phaûi coù kinh nghieäm, hieåu bieát nhaát ñònh veà gaáu. Ngheà naøy laâu nay chöa ñöôïc ngaønh chöùc naêng thoáng keâ coâng nhaän. Tuy nhieân thaùng 6 - 1996 trôû laïi ñaây ngaønh kieåm laâm ñaõ coù coâng vaên höôùng daãn caùc gia ñình coù nuoâi ñoäng vaät 201

https://thuviensach.vn

hoang daõ quyù hieám laøm ñôn khai baùo nguoàn goác thuù nuoâi vaø chuaån bò caáp giaáy pheùp cho caùc gia ñình ñöôïc kinh doanh. Ñieàu naøy cho pheùp ngöôøi nuoâi gaáu ôû Thuû ñoâ coù ñieàu kieän phaùt trieån, vöøa taïo theâm coâng aên vieäc laøm cho ngöôøi lao ñoäng, taêng theâm lôïi nhuaän töø caùc saûn phaåm cuûa gaáu, vöøa cung caáp nguoàn thuoác quyù hieám cho ngaønh döôïc vaø söùc khoeû nhaân daân. Beân caïnh ñoù vaãn duy trì vaø baûo toàn ñöôïc nguoàn gen loaøi ñoäng vaät quyù hieám. OÂng Töôùc döï ñònh: sau khi ñöôïc Thaønh phoá caáp giaáy pheùp nuoâi gaáu, oâng seõ thaønh laäp toå

hôïp taùc nuoâi gaáu ñeå huy ñoäng voán, ñöa ñaøn gaáu taêng leân 15 - 20 con vöøa khai thaùc maät, vöøa cho thöû nghieäm sinh saûn ñeå chuû ñoäng veà con gioáng.

Ngoaøi ra, oâng döï ñònh seõ ñaøo ao nuoâi theâm caù saáu (döôùi nöôùc thì nuoâi caù saáu coøn treân vöôøn thì nuoâi gaáu vaø traên). Ñoù phaûi chaêng cuõng laø moät moâ hình laøm aên môùi khaù taùo baïo vaø khuyeán khích cuûa ngöôøi Haø Noäi?

ChaÊN NuOÂi KEát hôÏP VÒt, CaÙ,

ÑaÏt hiEÄu Quaû KiNh tEá CaO

Nuoâi vòt keát hôïp vôùi thaû caù laø moät phöông thöùc chaên nuoâi tieân tieán, ñaït hieäu quaû kinh teá cao treân moät dieän tích ao hoà. ÔÛ Ñaøi Loan, moãi naêm coù khoaûng 24 trieäu con vòt trong toång soá 30 trieäu con vòt thòt ñöôïc nuoâi keát hôïp vòt, caù. Naêng suaát caù ñaït tôùi 18 taán/ha/naêm. ÔÛ Thaùi Lan, nuoâi vòt, 202

https://thuviensach.vn

caù keát hôïp ñöôïc phoå bieán trong caùc gia ñình noâng daân, naêng suaát caù ñaït 9 - 10 taán/ha/naêm. ÔÛ nöôùc ta, keát quaû nghieân cöùu thöïc nghieäm cuûa Trung taâm nghieân cöùu vaø chuyeån giao tieán boä kyõ thuaät chaên nuoâi (Vieän chaên nuoâi quoác gia) vaø nhieàu gia ñình noâng daân ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh, mieàn Ñoâng Nam Boä, ñoàng baèng soâng Cöûu Long ñaõ aùp duïng phöông phaùp naøy khoâng phaûi cho caù aên theâm, thu nhaäp naêng suaát caù 10 - 12 taán/ha/

naêm. Vòt ñeû vaø vòt thòt phaùt trieån khaù toát.

Cô sôû khoa hoïc cuûa phöông phaùp chaên nuoâi naøy laø söû duïng thöùc aên rôi vaõi cuûa vòt, phaân vòt vaø caùc phuø du ñoäng thöïc vaät trong ao hoà laøm nguoàn thöùc aên cho caù. Caù söû duïng nguoàn thöùc aên naøy laøm saïch nguoàn nöôùc nuoâi vòt, khoâng bò oâ nhieãm, coù lôïi cho söï phaùt trieån cuûa vòt. Chuùng toâi xin giôùi thieäu moät soá kinh nghieäm böôùc ñaàu.

Ao nuoâi caù caàn coù dieän tích toái thieåu 150 -

200m2, ñoä saâu 1 - 1,4m laø toát nhaát. Tröôùc khi nuoâi vòt phaûi ruùt caïn nöôùc, nôi ñaùy ao 7 - 10 ngaøy. Sau ñoù cho nöôùc vaøo saâu chöøng 20 cm, traûi voâi boät vôùi löôïng 7 - 10kg/100m2 maët ao, ñeå moät tuaàn roài cho tieáp nöôùc vaøo ñuùng ñoä saâu quy ñònh. Ñoái vôùi ao môùi ñaøo, tröôùc khi phôi ñaùy caàn cho nöôùc ra vaøo lieân tuïc moät thaùng ñeå röûa pheøn. Khi nöôùc coù maøu xanh noõn chuoái (khoaûng 10 ngaøy) thì thaû caù vaøo ao. Bôø ao phaûi cao raùo vaø chuû ñoäng nguoàn nöôùc ra vaøo. Chuoàng nuoâi vòt laøm treân maët ao (vòt ñeû neân laøm chuoàng treân bôø ao vaø saøn aên treân maët ao) ñeå

203

https://thuviensach.vn

söû duïng toaøn boä thöùc aên rôi vaõi vaø phaân vòt laøm thöùc aên cho caù. Saøn chuoàng laøm baèng tre, kieåu daùng ñôn giaûn vaø coù caàu cho vòt leân xuoáng ao.

Caù gioáng nuoâi caàn qua giai ñoaïn caù öông, choïn caù ñeàu, hoaït ñoäng nhanh nheïn. Kích côõ caù tieâu chuaån laø: caù roâ phi 6 - 8 cm, caù meø 12 - 14

cm, caù cheùp 8 - 10 cm, caù höôøng 5 - 7 cm, caù troâi 7 - 8 cm/con... Maät ñoä, 5 con caù caùc loaïi/m3 nöôùc.

Coù theå thaû caùc loaïi caù theo tyû leä (%): caù meø 16, caù höôøng 24, roâ phi 18, troâi 30, cheùp 12 hoaëc töông öùng caùc loaïi laø 9, 35, 15, 6, neáu nöôùc pheøn nhieàu coù theå thay caù troâi baèng caù roâ phi hoaëc caù höôøng.

Ñoái vôùi vòt ñeû loaïi “sieâu tröùng” nuoâi theo maät ñoä 0,4 con/m2 maët nöôùc vaø vòt ñeû “sieâu thòt” 0,3

con/m2 maët nöôùc. Maät ñoä vòt trong chuoàng 3 - 4

con/m2 neàn chuoàng. Ñoái vôùi vòt thòt, tuaàn leã ñaàu

“uùm vòt” ôû nôi khoâ raùo, saïch seõ vaø kín gioù. Sau moät tuaàn cho vòt ra saøn vaø thaû xuoáng ao vôùi maät ñoä 0,4 - 0,5 con/m2 maët nöôùc. Neân nuoâi goái 3 löùa vòt ôû ñoä tuoåi khaùc nhau treân maët ao, moãi löùa caùch nhau 20 ngaøy. Phöông thöùc naøy vöøa baûo ñaûm caù nuoâi ñuû thöùc aên, vöøa thích hôïp vôùi ngöôøi ngheøo (baùn vòt lôùn, laáy voán mua vòt con nuoâi tieáp). Maät ñoä vòt treân saøn nuoâi töø 1 ngaøy ñeán 2 tuaàn tuoåi laø 20 - 25 con/m2; 3 - 4 tuaàn tuoåi 14 - 18 con/m2 vaø 5 - 10 tuaàn tuoåi laø 10 - 12 con/m2.

Phöông thöùc toái öu trong thu hoaïch caù laø

“ñaùnh tæa, thaû buø” baét caù lôùn ñeán tuoåi thòt vaø thay baèng caù con. Caùch naøy, giuùp caù luoân ñuû thöùc aên vaø nguoàn nöôùc khoâng bò oâ nhieãm.

204

https://thuviensach.vn

Nuoâi vòt, caù keát hôïp caàn löu yù trong ao coù maøu xanh noõn chuoái laø toát nhaát. Neáu nöôùc coù maàu ñuïc saãm, caù noåi nhieàu vaøo buoåi saùng thì phaûi thay nöôùc. Xung quanh ao khoâng neân troàng nhieàu caây boùng maùt, laøm giaûm löôïng aùnh saùng chieáu xuoáng ao, ngaên caûn söï quang hôïp cuûa thuûy sinh vaät.

Thöùc aên cho vòt neân duøng loaïi thoâng duïng (caùm, ngoâ, ñaàu toâm) nhö nhieàu ngöôøi nuoâi vòt thöôøng duøng. ÔÛ nhöõng nôi coù ñieàu kieän coù theå duøng thöùc aên hoãn hôïp vieân.

LiEÂN SôN MOÄt MaÃu hÌNh

KiNh tEá tRaNG tRaÏi

Lieân Sôn laø baûn ñoàng baøo Möôøng thuoäc xaõ Thöôïng Long, huyeän mieàn nuùi Yeân Laäp (Vónh Phuùc). Caùch ñaây 5 naêm laø moät baûn ngheøo nhaát cuûa huyeän. Baûn coù 61 hoä vôùi 331 nhaân khaåu thì haàu nhö ñeàu thieáu aên. Röøng nôi ñaây taøn kieät, suoái caïn daàn, ruoäng thieáu nöôùc, baïc maøu, naêng suaát luùa cöù tuït daàn töø 80 ñeán 90kg/saøo, xuoáng coøn 40 -

20kg/saøo, nhieàu thöûa ruoäng boû gioáng, boû coâng caøy caáy nhöng khoâng coù thu hoaïch. Ngheøo ñoùi ngaøy caøng ñeø naëng ngöôøi daân trong baûn.

Thöïc hieän chuû tröông xoaù ñoùi, giaûm ngheøo, Ban Chuû nhieäm chöông trình trang traïi tænh Vónh Phuùc ñaõ choïn baûn Lieân Sôn laø moät trong nhöõng ñieåm chæ ñaïo ñaàu tö thöïc hieän chöông trình trang traïi laâm nghieäp phaùt trieån toång hôïp, gaén troàng 205

https://thuviensach.vn

troït vôùi chaên nuoâi, noâng - laâm keát hôïp VACRÑ

(vöôøn, ao, chuoàng traïi, ruoäng, ñoài röøng).

Söï thaønh coâng sau naøy ruùt ra laø khi tieán haønh chöông trình khoâng gioáng nhö nhöõng chöông trình tröôùc, ñaõ laøm laø ñöa ngay vaät tö, tieàn voán veà cho daân. Maø söï baét ñaàu cuûa chöông trình naøy laø tieán haønh toå chöùc taäp huaán cho töøng nhoùm moät ngaøy taïi baûn veà sinh lyù, sinh tröôûng cuûa caây troàng vaät nuoâi, veà kyõ thuaät gieo troàng, chaêm soùc töøng loaïi caây troàng, vaät nuoâi, veà cô caáu saûn xuaát hôïp lyù ñem laïi hieäu quaû ôû treân röøng, treân ñoài, trong vöôøn nhaø vaø döôùi ruoäng, nhöõng phöông phaùp noâng - laâm keát hôïp, gaén troàng troït vôùi chaên nuoâi, hình thaønh moät cô caáu saûn xuaát hôïp lyù. Ñaây laø moät phöông phaùp ñöa cho ngöôøi ta “chieác caàn caâu ñeå hoï töï caâu laáy caù” maø khoâng ñöa cho hoï nhöõng con caù ñaõ caâu.

Sau khi kieán thöùc ñaõ ñöôïc phoå caäp ñeán moïi nhaø, moïi ngöôøi, Ban Chuû nhieäm chöông trình trang traïi ñaõ keát hôïp vôùi Trung taâm khuyeán noâng, Trung taâm gioáng vaø Chi cuïc Thuù y töøng böôùc ñöa nhöõng taäp ñoaøn caây, con gioáng môùi vaøo saûn xuaát, ñöôïc ñoäi nguõ caùn boä khoa hoïc kyõ thuaät cuûa chöông trình tröïc tieáp höôùng daãn quy trình kyõ thuaät cho neân ngay vuï ñaàu, naêng suaát luùa ñaõ taêng gaáp 3 laàn, moät soá hoä taêng gaáp 4, gaáp 5 laàn.

Söï taêng voït veà löông thöïc vuï luùa ñeàu raát coù yù nghóa: taát caû caùc hoä trong baûn chaúng nhöõng ñuû aên maø coøn coù döï tröõ.

206

https://thuviensach.vn

Khi vaán ñeà khoù khaên, nan giaûi nhaát laø löông thöïc ñöôïc giaûi quyeát, Ban chuû nhieäm chöông trình ñaõ toå chöùc cho baø con noâng daân phaùt trieån ñoàng thôøi hai höôùng, tieán haønh caûi taïo vöôøn, ao taïo thaønh vöôøn kinh teá vaø sinh thaùi, ñöa haøng loaït caây coâng nghieäp, caây aên quaû, caây thöïc phaåm, lôïn lai, caùc loaïi gioáng caù lai vaø phaùt trieån ôû töøng hoä. Maët khaùc, tieán quaân leân khai thaùc tieàm naêng ñoài röøng ñaõ ñöôïc quy hoaïch thieát keá theo taàng sinh thaùi vaø kinh teá, treân cuøng laø caây röøng laâm nghieäp, tieáp ñoù laø queá, caây coâng nghieäp daøi ngaøy, cuoái cuøng laø caây coâng nghieäp, caây thöïc phaåm ngaén ngaøy. Nhôø phöông phaùp canh taùc môùi aáy ñaõ taïo heä quaàn sinh hoã trôï nhau ñem laïi hieäu quaû roõ reät veà kinh teá vaø sinh thaùi, theå hieän tính beàn vöõng.

Ai ñaõ moät laàn tôùi Baûn Möôøng vuøng cao naøy caùch ñaây saùu naêm veà tröôùc trôû laïi ñeàu ngôõ ngaøng bôûi nôi ñaây ñaõ trôû neân truø phuù, nhöõng traûng röøng caây laâm nghieäp, caây coâng nghieäp baït ngaøn xanh thaúm. Nhieàu hoä coù 3 - 4 ha röøng vaø haøng ngaøn caây queá, trong vöôøn nhaø ñaõ coù nhöõng caây cam, caây hoàng, caây chanh, caây vaûi hoa traùi sum sueâ, trong chuoàng nhöõng ñaøn lôïn lai, ao nhaø naøo, nhaø aáy ñaõ coù nhöõng ñaøn cheùp, troâi, traém coû, meø hoa tung taêng bôi loäi. Kinh teá phaùt trieån, ñôøi soáng naâng leân roõ reät: nhaø xaây maùi ngoùi, caùc ñoà gia duïng ñaét tieàn nhö giöôøng, tuû, baøn gheá, maùy thu hình, caùtxeùt, xe maùy. Maùy phaùt ñieän nhoû, maùy thuûy ñieän thaép saùng moïi nhaø. Ñöôøng töø baûn leân 207

https://thuviensach.vn

xaõ, leân huyeän do nhaân daân töï laøm. Nhöõng chaøng trai, coâ gaùi baûn Lieân Sôn sau nhöõng ngaøy muøa lao ñoäng khaån tröông ñaõ coù ñieàu kieän phoùng xe maùy leân huyeän, leân tænh.

Vôùi phöông phaùp ñaàu tö môùi cuûa chöông trình trang traïi laâm nghieäp, chæ vôùi 30% voán môùi, ñaõ ñöa moät baûn ngheøo naøn, laïc haäu nhanh choùng trôû thaønh truø phuù.

Töø hình maãu veà kinh teá trang traïi ôû baûn Lieân Sôn, thaønh coâng veà phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi cuûa Baûn Lieân Sôn coù theå ñoùng goùp vaøo baøi hoïc kinh nghieäm xoaù ñoùi, giaûm ngheøo.

17 tuOÅi tRôû thaøNh tRiEÄu PhuÙ

Hình aûnh moät ngöôøi quaû phuï daét ba ngöôøi con, töø giaõ queâ höông Trieäu Phong (Quaûng Trò), theo doøng ngöôøi di daân töï do troâi daït veà tìm mieàn ñaát höùa roài döøng chaân taïi vuøng kinh teá môùi Ñöùc Taân thuoäc huyeän mieàn nuùi Taùnh Linh (Bình Thuaän) haèn saâu trong taâm trí cuûa caäu con uùt 14

tuoåi Leâ Vaên Duõng. Ñoù laø vaøo naêm 1980, duø coøn nhoû nhöng Duõng ñaõ giuùp meï nhieàu vieäc töø döïng nhaø, phaùt raãy, gieo troàng... nhö ngöôøi lôùn vaäy.

Hai naêm sau ñöôïc leân lôùp 10 nhöng laáy ñaâu ra tieàn ñeå hoïc, vaû laïi tröôøng ôû huyeän xa nhaø gaàn 30 km.

Chuyeän hoïc haønh gaùc laïi, Duõng ôû nhaø giuùp meï.

Troøn 17 tuoåi, Duõng xin ñi hoïc trung caáp noâng nghieäp khoa chaên nuoâi, thuù y. Ra tröôøng, Duõng 208

https://thuviensach.vn

laïi veà Ñöùc Taân phuïc vuï baø con trong xaõ. Vöøa phuïc vuï, Duõng vöøa suy nghó tìm nuoâi con gì thích hôïp nhaát. Anh quyeát ñònh nuoâi boø vì coû ôû ñaây saün. Vaø ñeå coù tieàn mua boø gioáng, Duõng baét ñaàu töø nuoâi heo naùi. Moãi ñaøn heo con xuaát chuoàng laø Duõng laïi nhaäp veà moät naøng boø caùi. Ba naêm sau anh ñaõ coù 15 con boø. Ñeán nay ñaøn boø cuûa anh Leâ Vaên Dung ñaõ tôùi 80 con (neáu khoâng baùn bôùt thì ñaõ hôn 100 con). Ba naêm qua, ñaøn boø sinh saûn theâm bao nhieâu anh baùn bôùt baáy nhieâu vaø laïi nuoâi heo naùi quy moâ lôùn ñeå cung caáp con gioáng nhaèm caûi taïo naïc hoaù ñaøn heo trong xaõ.

Ñaàu naêm nay Duõng “sang” ñöôïc khu ñaát roäng hôn 3.600 m2 caïnh nhaø anh, maët tieàn roäng aùp con loä lôùn. Khu ñaát naøy ñöôïc chia laøm 3 phaàn chính: 700m2 laøm ao caù, 500m2 traïi boø, 700m2

chuoàng heo, gaø, coøn laïi anh troàng rau muoáng vaø nuoâi giun ñeå cung caáp nguoàn thöùc aên cho heo, gaø vaø caù. Naêm heo naùi nay ñaõ ñöôïc phoái gioáng; 300

gaø Tam Hoaøng saép ñeû, Duõng ñaõ chuaån bò loø aáp vaø coù keá hoaïch cung caáp caû gioáng gaø naøy cho baø con caùc xaõ laân caän.

Toâi hoûi Duõng “Khi coøn nhoû, Duõng ñaõ coù gan laøm giaøu roài, ñoäng cô naøo ñaõ thoâi thuùc caäu?”.

Duõng ñaùp: tröôùc ñaây gia ñình em cöïc laém, ñaát queâ caèn coãi, voán lieáng thì khoâng, moät mình meï thaân coø laën loäi, taàn taûo nuoâi con, chaúng maáy khi meï ñöôïc aên no, maëc aám chöù ñöøng noùi gì ñeán aên ngon, maëc ñeïp. Theá roài em nuoâi yù chí phaûi baèng trí 209

https://thuviensach.vn

tueä vaø lao ñoäng vöôït qua ñoùi ngheøo. Nhöng cuõng phaûi tôùi khi toát nghieäp trung caáp chaên nuoâi, thuù y, höôùng ñi môùi roõ. Ñöôïc meï em khuyeán khích vaø giuùp ñôõ trong böôùc taïo voán ban ñaàu, cuoái cuøng thì em ñaõ thaønh coâng. Haèng naêm Duõng thu laõi roøng haøng chuïc trieäu.

aNh thuaÄN Vaø hai Khu ÑaÀM

Ñeán Töù Hieäp (Thanh Trì) hoâm nay coù maáy ai khoâng bieát tôùi anh Quaùch Vaên Thuaän - moät hoäi vieân Hoäi noâng daân vöôït khoù leân laøm kinh teá gioûi.

Vôùi 5 saøo ruoäng nhaän khoaùn cuûa Hôïp taùc xaõ, gia ñình anh vöøa caáy luùa, vöøa troàng rau haèng naêm, cho thu nhaäp khoaûng 5 trieäu ñoàng, tröø gioáng voán cuõng chaúng coøn ñöôïc laø bao - ñoù laø chöa keå ñeán khi thôøi tieát khoâng thuaän. Suy nghó maõi, anh baøn vôùi vôï quyeát ñònh nhaän thaàu treân 40 ha cuûa hai khu ñaàm do xaõ vaø Hôïp taùc xaõ noâng nghieäp quaûn lyù. Toång saûn löôïng moãi naêm phaûi traû taäp theå laø 59.500kg caù, thôøi haïn nhaän khoaùn 5 naêm. Soá tieàn phaûi traû haèng naêm ñaõ laøm anh khoâng khoûi baên khoaên, lo laéng. Gia ñình anh ñaõ baøn vôùi anh trai cuøng tham gia caûi taïo, naâng caáp nhöõng khu ñaàm treân. Anh ñaõ thaû caù traùi vuï vôùi caùc gioáng caù nhö: cheùp lai, traém coû, roâ phi, meø hoa...

Do chòu khoù hoïc hoûi coäng vôùi söï giuùp ñôõ cuûa caùn boä kyõ thuaät Trung taâm khuyeán noâng Haø Noäi veà caùch thöùc chaêm soùc caù, thôøi ñieåm cho caù aên...

210

https://thuviensach.vn

anh ñaõ coù nhöõng thaønh coâng nhaát ñònh. Chæ tính rieâng vuï caù naêm 1995 - 1996 anh ñaõ thu tôùi 1 tæ 350 trieäu ñoàng, tröø tieàn gioáng, thöùc aên, vaät tö phuïc vuï quaù trình nuoâi thaû caù, saûn löôïng nhaän khoaùn heát 950 trieäu, ñeå voán cho taùi saûn xuaát naêm sau laø 120 trieäu, daønh quyõ moät phaàn, coøn laïi chia ñeàu cho 14 lao ñoäng - moãi ngöôøi cuõng ñöôïc treân döôùi 18 trieäu ñoàng. Rieâng anh ñöôïc nhaän theâm moãi naêm 4 trieäu ñoàng tieàn traùch nhieäm. Nhö vaäy moãi naêm laøm caù, anh thu nhaäp 22 trieäu ñoàng.

Ngoaøi ra, gia ñình anh coøn nuoâi lôïn naùi moãi naêm 2 löùa, moãi löùa thu ñöôïc treân 2 trieäu ñoàng vaø 2

con lôïn boät, haèng naêm xuaát chuoàng khoaûng 200 -

300kg lôïn hôi.

Baèng caùc coâng vieäc cuï theå treân, moãi naêm gia ñình anh thu nhaäp khoaûng 36 trieäu ñoàng. Ñôøi soáng gia ñình anh ñaõ oån ñònh vaø ngaøy caøng ñöôïc caûi thieän: Xaây döïng moät ngoâi nhaø maùi baèng, mua saém caùc tieän nghi sang troïng nhö ti vi, xe maùy...

Khoâng laøm giaøu cho rieâng gia ñình mình, anh ñaõ taïo ñieàu kieän cho caùc hoä thieáu voán vay 25 trieäu ñoàng khoâng laáy laõi ñeå phaùt trieån saûn xuaát, cuøng nhau vöôït leân laøm giaøu chính ñaùng.

Giaøu COÙ Nhôø tROÀNG QuEá KEát hôÏP

VôÙi ChaÊN NuOÂi

Caùch thò traán vuøng cao Kim Sôn (Queá Phong, Ngheä An) khoâng xa, coù moät vöôøn queá roäng hôn 211

https://thuviensach.vn

1 ha, vôùi 1600 caây queá toaû boùng xanh töôi. Quanh nhöõng goác caây queá laø ñaøn gaø, ñaøn deâ, lôïn ñoâng ñuùc ñang tranh nhau tìm moài. Caùch vöôøn queá khoâng xa laø ao caù roäng 300m2 vôùi haøng traêm con caù boät, caù höôøng ñaõ tung taêng bôi loäi döôùi laøn nöôùc trong xanh. Ñoù laø cô ngôi, taøi saûn trò giaù 60

trieäu ñoàng cuûa baùc Hoaøng Vaên Maän, moät caùn boä veà höu laøm kinh teá gia ñình gioûi.

Ñeå coù cô ngôi nguoàn lôïi nhö hoâm nay, Baùc Maän vaø gia ñình ñaõ daøy coâng ñaøo ñaép, xaây döïng vaønh ñai baûo veä choáng xoùi moøn, caûi taïo ñaát, phaùt quang chaêm soùc queá ñuùng quy trình kyõ thuaät.

Haèng naêm, baùn tieàn caønh ngoïn cho daân laøm chaát ñoát, baùc Maän thu 2,5 - 3 trieäu ñoàng. Baùc Maän coøn ñoäng vieân vôï con thöïc hieän noâng - laâm keát hôïp, laáy ngaén nuoâi daøi, vöøa troàng queá vöøa chaên nuoâi gia suùc, gia caàm, trong ñoù laáy con deâ, con boø, con lôïn laøm chính. Töø 4 con deâ meï ban ñaàu, hieän nay ñaøn deâ sinh saûn cuûa baùc ñaõ coù haøng chuïc con, chæ tính tieàn baùn deâ con laøm gioáng, moãi naêm baùc thu 1,5 trieäu ñoàng. Lôïi duïng ñòa hình khe suoái, hoà ñaäp, baùc boû coâng caûi taïo thaønh ao nuoâi caù gioáng, caù thòt baùn cho baø con quanh vuøng ñem laïi moät nguoàn thu ñaùng keå.

Ngöôøi caùn boä veà höu naøy khoâng chæ tính laøm giaøu cho gia ñình mình, maø coøn vaän ñoäng, giuùp ñôõ, höôùng daãn kyõ thuaät, caùch laøm VAC cho baø con trong vuøng.

Noi theo baùc Hoaøng Vaên Maän, ñeán nay ôû thò 212

https://thuviensach.vn

traán Kim Sôn ñaõ coù 24 gia ñình troàng queá, phuû xanh vuøng nuùi troïc Buø Hieáu, 15 gia ñình khaùc chaên nuoâi, laøm vöôøn, ñaøo ao thaû caù, nhieàu ngöôøi trôû thaønh trieäu phuù.

aNh ViEát NuOÂi LôÏN Maø Giaøu

Baûn thaân laø coâng nhaân veà nghæ maát söùc, vôï laø giaùo vieân tieåu hoïc, gia ñình ñoâng mieäng aên, neân vôï choàng anh Vieát thoân Ñoâng Thieân, xaõ vónh Tuy (Thanh Trì) baûo ban nhau phaùt trieån maïnh chaên nuoâi lôïn, chuû ñoäng nguoàn phaân höõu cô ñeå thaâm canh 1,5 saøo hoa hoàng Ñaø Laït.

Laø ngöôøi ham thích nghieân cöùu saùch baùo, taøi lieäu cuûa ngaønh chaên nuoâi, thuù y, anh Nguyeãn Höõu Vieát raát coi troïng aùp duïng khoa hoïc kyõ thuaät vaøo moïi khaâu töø caùch choïn gioáng ñeán vieäc chaêm soùc haèng ngaøy. Lôïn gioáng anh tieâm vaécxin phoøng beänh. Chuoàng traïi ñöôïc laøm cao raùo, saùng suûa, thoaùng maùt veà muøa heø, aám aùp veà muøa ñoâng. Lôïn nhoát trong chuoàng coù dieän tích vöøa ñuû ñeå sinh hoaït. Khoâng cho chuùng ôû roäng quaù nhaèm haïn cheá lôïn ñi laïi, khoûi hao calo nhieät löôïng. Ñaøn lôïn ñöôïc aên ñuû no ngaøy 4 böõa baèng côm canh thöøa ñaët mua daøi haïn ôû Khaùch saïn, cöûa haøng aên. Maëc duø côm canh thöøa ñaõ ngon, nhöng anh Vieát vaãn mua theâm caù vaø caùm “con coø” cuøng thuoác taêng troïng veà troän naáu cho thöùc aên. Sau moãi böõa cho lôïn aên, anh Vieát khoâng queân kieåm tra töøng con 213

https://thuviensach.vn

lôïn, phaùt hieän thaáy “chuù” naøo buïng “leùp” laø anh ñaët vaán ñeà töï khaùm, töï chöõa beänh cho chuùng ngay. Anh coi saùch höôùng daãn coâng taùc thuù y laø

“caåm nang” khoâng theå thieáu ñöôïc trong quaù trình haønh ngheà chaên nuoâi lôïn. Do ñoù, con lôïn naøo

“cheâ caùm” naëng, anh chæ tieâm 2 muõi laø chuùng laïi vöôït ñöôïc beänh taät.

Nhieàu gia ñình trong xoùm nuoâi 6 - 7 thaùng maø moãi con chæ ñöôïc vaøi boán chuïc caân. Ñaèng naøy gia ñình anh Vieát chæ nuoâi trong voøng 4 thaùng ñaõ ñöôïc xuaát chuoàng (100kg/con). Anh Vieát thöïc hieän nuoâi lôïn “goái löùa”, löùa tröôùc caùch löùa sau 2 thaùng, neân lôïn cuûa anh 2 thaùng ñaõ ñöôïc xuaát chuoàng moät laàn.

Naêm 1995 gia ñình anh Vieát ñaõ xuaát ñöôïc gaàn 4 taán lôïn hôi. Ñaàu naêm 1996 xuaát ñöôïc gaàn 2 taán. Hieän nay coù 16 lôïn to trong chuoàng, chæ töø nay ñeán cuoái thaùng 7, anh laïi coù lôïn xuaát chuoàng.

Anh Vieát cho bieát: Naêm nay anh Phaán ñaáu cung caáp cho thò tröôøng ñuû 15 taán lôïn hôi. Anh coøn döï kieán chuaån bò ñoùng chuoàng, mua maùy aáp tröùng ñeå phaùt trieån theâm ngheà nuoâi chim cuùt sinh saûn.

Baø con Vónh Tuy khoâng chæ thaùn phuïc bôûi anh Vieát chòu thöông chòu khoù trong lao ñoäng, bieát aùp duïng khoa hoïc kyõ thuaät môùi vaøo chaên nuoâi, maø coøn yeâu meán vì anh khoâng giaáu “bí quyeát”. Thaáy baø con naøo hoûi han veà kyõ thuaät trong chaên nuoâi, anh Vieát taän tình truyeàn ñaït kinh nghieäm cuûa mình.

214

https://thuviensach.vn

Do chaên nuoâi nhieàu lôïn, gia ñình anh Vieát coù ñuû phaân chuoàng thaâm canh cho troàng hoa. Tieàn baùn hoa duøng sinh hoaït haèng ngaøy, mua theâm caùm baõ... cho ñaøn lôïn. Hai thaùng moät laàn baùn lôïn laáy tieàn “coã ñoáng”, moät maët duøng laøm voán ñeå taùi môû roäng saûn xuaát; maët khaùc mua saém theâm caùc phöông tieän sinh hoaït caàn thieát. Anh Vieát cho bieát theâm: Ngoaøi vieäc aên tieâu, moãi naêm gia ñình anh ñeå ra ñöôïc 15 trieäu ñoàng.

tÖø MOÄt ChÆ VaøNG Nhôø NuOÂi VÒt

tRôû thaøNh tYû PhuÙ

Ñoù laø Phaïm Vaên Vaän, 48 tuoåi nguï taïi Phuù Dieãn, huyeän Thuû Ñöùc, Thaønh phoá Hoà Chí Minh keå veà cuoäc ñôøi böôn chaûi cuûa anh: “Naêm 1982 trôû veà tröôùc, anh chuyeån ngheà “baùn löng cho trôøi, baùn buïng cho ñaát” vaø kieâm ngheà buoân baùn nhoû.

Naêm 1983, anh taäp ngheà nuoâi vòt ñeû vaø aáp vòt.

Naêm 1984, nhôø buoân baùn nhoû vaø nhôø nuoâi vòt, vôï choàng anh tích luyõ ñöôïc 5 caây vaøng ñeå môû roäng baèng hình thöùc gia coâng cho nuoâi, thu tröùng veà ñeå aáp. Ruûi ro baát ngôø aäp tôùi anh, caùc hoä gia coâng khoâng coù tröùng noäp, ñaøn vòt maùi maát ñi 90%, ngöôøi nuoâi vòt quòt nôï. Luùc baáy giôø anh chæ coøn hai baøn tay traéng. Gia taøi chæ veûn veïn coù moät chæ vaøng.

Nhôù caâu: “moãi laàn ngaõ laø moät laàn bôùt daïi”, anh ñaõ ruùt ra baøi hoïc ñeå ñôøi: Gioáng xaáu, kyõ thuaät 215

https://thuviensach.vn

hieåu khoâng ñeán nôi ñeán choán, quaûn lyù phaân taùn...

Naêm 1990, vôùi loøng say söa vaø khaùt voïng laøm giaøu töø ngheà nuoâi vòt, anh xoay sang höôùng “taàm sö hoïc ñaïo”. May thay gaëp ñöôïc Trung taâm nghieân cöùu vaø chuyeån giao tieán boä kyõ thuaät, chaên nuoâi, Vieän chaên nuoâi ñoùng taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh vôùi gioáng vòt sieâu thòt Super M (ñöôïc xeáp loaïi vòt höôùng thòt soá moät). Caùc bí quyeát, choïn gioáng, quy trình nuoâi döôõng, quy trình aáp tröùng cuûa gioáng vòt naøy anh ñaõ ngaøy ñeâm maày moû, hoïc hoûi. Anh quyeát taâm laøm laïi cuoäc ñôøi töø ngheà nuoâi vòt, maëc duø trong tuùi chæ veûn veïn coù moät chæ vaøng.

Nhôø gioáng vòt toát neân vòt ñeû nhieàu, vòt con aáp nôû toát, nuoâi choùng lôùn. Vòt nôû ra meû naøo laø baùn heát meû ñoù. Nhieàu khi phaûi khaát laïi heïn khaùch haøng. Do coù lôøi, trang traïi anh môû roäng, ñaàu vòt maùi taêng daàn. Naêm 1996 moät trang traïi vôùi maët baèng 3 ha vôùi 4000 vòt maùi, vaø 2000 vòt haäu bò.

Moãi naêm, anh saûn xuaát 250 - 300 ngaøn vòt con thöông phaåm baùn cho baø con noâng daân quanh vuøng vaø ñoàng baèng soâng Cöûu Long. Phöông thöùc chaên nuoâi “keát hôïp vòt - caù” ñöôïc anh aùp duïng coù hieäu quaû. Nhôø vaäy, ngoaøi tieän nghi trong nhaø ñaày ñuû, giaù trò taøi saûn cuûa anh coù theå taïm keâ:

- Maët baèng ao, chuoàng ñeå nuoâi vòt: 1.000.000.000ñ

- Chuoàng traïi:

200.000.000ñ

- Nhaø ao vaø nhaø aáp: 120.000.000ñ

- Tuû aáp coâng nghieäp: 100.000.000ñ

216

https://thuviensach.vn

- Xe taûi:

50.000.000ñ

- Maùy phaùt ñieän:

40.000.000ñ

- Moät bieät thöï:

500.000.000ñ

- Giaù trò ñaøn vòt maùi: 400.000.000ñ

- Giaù trò ñaøn vòt haäu bò: 100.000.000ñ Nhôø phaùt trieån ñaøn vòt coù lôøi, ngheà buoân baùn nhoû anh boû. Gia ñình thöôøng xuyeân coù 10 - 15

coâng nhaân laøm vieäc, löông thaùng 700.000ñ/thaùng.

Theá môùi thaám caâu caùc cuï xöa ñaõ noùi: “Ngheøo thì laâu - giaøu maáy choác” laø vaäy. Nhöng bí quyeát cuûa anh laø khaùt voïng laøm giaøu baèng tri thöùc, chöù khoâng chæ coù baøn tay lao ñoäng giaûn ñôn.

“Vua VÒt” CuÏ tRaÀN COÂNG bÌNh

Vôùi ngheà truyeàn thoáng töø Tieàn Haûi (Thaùi Bình), cuï Bình vaø gia ñình vaøo Saøi Goøn töø naêm 1954. Giôø ñaây cuï ñang nguï taïi xaõ Bình Döông, Thuû Ñöùc.

Töø xa nhìn ngoâi bieät thöï xaây kieåu môùi, toâi raát ngôõ ngaøng khoâng hieåu töø ngheà gì maø cuï coù cô ngôi nhö vaäy. Tieáp toâi taïi ngoâi nhaø aáy, môùi roõ coù cô ngôi vaø tieän nghi ñaày ñuû, chính laø nhôø ngheà nuoâi vòt.

Kinh nghieäm ôû cuï veà caùi ngheà naøy thì khoù maáy ai bì ñöôïc, nhöng chæ tieác raèng gioáng vòt xöa cuï nuoâi laø gioáng vòt coû, vòt taàu lai. Do ñoù naêng suaát thaáp vaø chaäm laøm giaøu.

Töø naêm 1990, cuï quyeát ñònh thay ñaøn ñoåi 217

https://thuviensach.vn

gioáng, nhaäp vòt sieâu thòt Super M veà nuoâi. Nuoâi vòt keát hôïp vôùi thaû caù neân ngaøy caøng khaám khaù.

Con trai cuûa cuï laïi toát nghieäp ñaïi hoïc vôùi taám baèng loaïi öu veà ngheà chaên nuoâi taïi tröôøng Ñaïi hoïc Noâng Laâm Thaønh phoá Hoà Chí Minh taïi quaän Thuû Ñöùc. Cuï thay trang traïi leû teû thaønh trang traïi quy moâ lôùn. Kinh nghieäm truyeàn thoáng keát hôïp vôùi kyõ thuaät hieän ñaïi neân vòt con nôû ra ñeán ñaâu baùn heát ñeán ñoù. Nhieàu khaùch haøng phaûi ñaët coïc tröôùc laáy vòt sau.

Nhôø vaäy, chæ baèng ngheà nuoâi vòt, töø naêm 1990 trôû laïi ñaây, gia ñình cuï Bình ñaõ xaây döïng moät trang traïi vòt roäng 5 ha, ñuû nuoâi 10.000 vòt maùi ñeû vaø 10 ngaøn vòt ôû caùc löùa tuoåi khaùc nhau.

Thöôøng xuyeân trong trang traïi cuûa cuï coù 6000 vòt maùi ñeû vaø 2500 vòt haäu bò gioáng Super M. Haèng naêm, gia ñình cuï cung caáp 400 - 500 ngaøn con vòt nuoâi thòt ñeå chuyeån cho baø con noâng daân khaép mieàn ñoàng baèng soâng Cöûu Long vaø caû khu vöïc mieàn Trung. Haèng naêm thu laõi caû tyû ñoàng.

Baèng ngheà nuoâi vòt, ngoaøi nhaø bieät thöï ba taàng hieän coù, taøi saûn cuûa cuï coøn theâm:

- 5 ha maët baèng ñaøo ao nuoâi vòt + caù: 5.000.000.000 ñ

- Nhaø aáp vaø nhaø laøm vieäc:

300.000.000ñ

- Heä thoáng maùy aáp:

120.000.000ñ

- Maùy phaùt ñieän:

80.000.000ñ

- Chuoàng traïi:

400.000.000ñ

218

https://thuviensach.vn

- Keâ ao choáng lôû:

200.000.000 ñ

- San laáp maët baèng: 400.000.000ñ

Nhôø ngheà nuoâi vòt, gia ñình cuï Bình ñaõ ruùt ra baøi hoïc: Phaûi coù gioáng toát, kyõ thuaät nuoâi döôõng vôùi phoøng beänh phaûi ñuùng quy trình, phaûi coù thò tröôøng vaø bieát laáy ngaén nuoâi daøi, chaên nuoâi keát hôïp. Quy moâ thích hôïp vaø tröôøng voán cuõng laø bí quyeát thaønh coâng ñeå laøm giaøu töø ngheà nuoâi vòt cuûa cuï.

Nhôø aáP tRÖÙNG tRôû thaøNh tYû PhuÙ

Ñoù chính laø Nguyeãn Ngoïc Oaùnh, thaïc syõ khoa hoïc noâng nghieäp. Toát nghieäp Tröôøng Ñaïi hoïc Noâng nghieäp II, moät tröôøng coù xu höôùng khoâng chæ daïy sinh vieân veà lyù thuyeát maø coøn gioûi caû thöïc haønh.

Hai vôï choàng queâ Thanh - Ngheä. Voán laø con ngöôøi naêng noå vaø bieát tính toaùn, ñoàng thôøi anh laïi chôùp ñöôïc thôøi cô phong traøo nuoâi gaø coâng nghieäp, vòt sieâu tröùng Khakicampbell ñöôïc thò tröôøng chaáp nhaän. “Phuùc baát truøng lai” ñuùng luùc Trung taâm nghieân cöùu vòt Ñaïi Xuyeân thöû nghieäm giao khoaùn caû heä thoáng maùy aáp hieän ñaïi, nhöng vôùi ñieàu kieän: Anh phaûi noäp cho Trung taâm moät khoaûn tieàn vaø baûo ñaûm sau 8 naêm giao laïi cho Trung taâm maùy vaãn hoaït ñoäng bình thöôøng.

Ñaây chính laø luùc “löûa thöû vaøng, gian nan thöû 219

https://thuviensach.vn

söùc”, vaø cuõng laø luùc chôùp laáy thôøi cô ñeán, neáu anh boû lôõ thôøi cô ngaøn naêm coù moät thì anh seõ aân haän.

Vôùi khaùt voïng laøm giaøu vaø thôøi cô anh ñaõ choäp ñöôïc ñeå roài töø ñaây moät gian nhaø caáp 4 cuûa cô quan, hình aûnh moät bieät thöï caïnh quoác loä ra Baéc vaøo Nam nung naáu taâm can anh, thoâi thuùc anh seõ trôû thaønh hieän thöïc.

Tieáp nhaän moät heä thoáng maùy aáp hieän ñaïi vôùi coâng suaát caû trieäu quaû/naêm, nhöng laáy tröùng ñaâu maø aáp? Ñoù laø moät caâu hoûi phaûi ñöôïc traû lôøi, vì moãi laàn moät meû aáp haøng vaïn tröùng, cöù vaäy thay phieân, tröùng nôû laïi coù tröùng môùi ñöa vaøo. Caùi thaønh ngöõ “giaøu vì baïn, sang vì vôï” ñaõ taïo cô hoäi cho anh.

Moät maïng löôùi ñaàu tieân anh thieát laäp, ñoù laø anh tìm caùc baïn ôû nhöõng cô sôû chaên nuoâi gia caàm trong ñoù coù gaø. Sau ñoù laø heä thoáng thoâng tin qua ñieän thoaïi di ñoäng ñeå cho duø anh ôû nôi saûn xuaát hay luùc nghæ ngôi ñeàu coù theå nhaän ñöôïc thoâng tin.

Vieäc thöù ba anh thieát laäp laø caùc khaùch haøng. Vôùi khaùch haøng anh coi laø “thöôïng ñeá” thöïc söï. Khaùch ñeán nhaän haøng coù theå ñöôïc aên, nguû neáu ôû xa.

Ñaëc bieät khaùch haøng khoâng coù phöông tieän vaän chuyeån, anh mang haøng tôùi taän nôi. Coøn phöông thöùc thanh toaùn raát thoaùng: Neáu coù tieàn ngay thì haøng ñöôïc giao, giaù meàm hôn vaø nhanh choùng.

Khoâng coù tieàn anh cho chòu moät nöûa nhöng phaûi baûo ñaûm hôïp ñoàng vaø laáy chöõ “tín” laøm goác. Ñieàu ñaùng quan taâm hôn laø ai mua gaø mua vòt, anh 220

https://thuviensach.vn

ñeàu höôùng daãn caùch nuoâi. Do ñoù anh ñaõ níu ñöôïc khaùch haøng.

Cöù 1 quaû tröùng nôû ra, anh coù lôøi khoaûng 30%, sau khi tröø moïi chi phí. Theá laø “khoù thì laâu, giaøu thì maáy choác” ñaõ ñeán vôùi anh thöïc söï. Chæ veûn veïn 4 naêm, moät cô ngôi 4 taàng vôùi dieän tích maët baèng 100m2 ngay beân ñöôøng quoác loä ñaõ söøng söõng moïc leân. Vôùi ngoâi nhaø vaø khoâng gian anh ñaõ thöïc hieän ñöôïc: “Thöù nhaát caän thò, thöù nhì caän giang, thöù ba caän loä”. Caän thò vì nhaø anh gaàn thò traán Phuù Xuyeân, Haø Noäi queâ luïa, coøn caän giang laø gaàn nhaùnh cuûa con soâng Nhueä; caän loä ñieàu naøy thì thaät laø tuyeät haûo, vì ñöôøng Quoác loä 1 laø huyeát maïch giao thoâng cuûa nöôùc ta.

Vôùi tri thöùc, baøn tay vaø vôùi cô may ñeán vôùi anh ñuùng luùc, giôø ñaây trong gia ñình anh khoâng thieáu moät tieän nghi gì, keå caû tieän nghi ñaét tieàn, con caùi anh hoïc haønh ñeán nôi ñeán choán. Anh coù caû oâtoâ ñeå tieáp tuïc chaép caùnh cho anh vöôn leân laøm giaøu vôùi caùi ngheà aáp tröùng.

“Coù ñöôïc cô nghieäp ngaøy nay, neáu chæ coù tri thöùc vaø thieát bò chöa ñuû, maø ñieàu coát loõi vaãn laø khaùt voïng laøm giaøu. Noù nung naáu trong toâi. Töû vò ngheä, sinh vò ngheà laø theá anh aï”. Ñoù laø lôøi keát cuûa anh Nguyeãn Ngoïc Oaùnh.

221

https://thuviensach.vn

NhÖÕNG tRiEÄu PhuÙ NhÍM

Vaø bÍ QuYEát LaøM Giaøu tÖø NuOÂi NhÍM

I. NHÖÕNG TRIEÄU PHUÙ NHÍM

Caùi thuôû ban ñaàu

Töø choái nhieàu cô hoäi danh voïng, boû leân caùi vuøng heo huùt naøy chæ vì “thích tìm caùi môùi”.

Nhöng phaûi ñeán gaàn cuoái ñôøi, cô duyeân môùi ñöa oâng ñeán vôùi con nhím. Vaø, trình ñoä cuûa oâng döôøng nhö ñaõ ñaït ñeán “voâ chieâu”, coù theå bieát ñöôïc con nhím ñöïc thích con nhím caùi naøo. Teân oâng laø Haø Muoàn (Trung taâm Khoa hoïc vaø saûn xuaát Laâm nghieäp vuøng Taây Baéc)1. OÂng coù caùi phoøng “cöïc oaùch” ôû cô quan nhöng hieám khi môû cöûa. Luùc naøo cuõng chæ loï moï ngoaøi chuoàng nhím. Maø con nhím thì hoâi khuûng khieáp, ngöôøi baïn toâi ñi cuøng ñaõ phaûi noân oeï taïi choã. OÂng Muoàn cöôøi khaø khaø:

“Ngöôøi ta quen ví von, hoâi nhö cuù; nhöng coù leõ cuïm töø naøy phaûi xem xeùt laïi; vì toâi nghó nhím hoâi hôn nhieàu”. Roài oâng gheù saùt ngöôøi vaøo toâi:

“Chuù tin khoâng, ngöûi da toâi baây giôø thum thuûm.”

Nhöõng ngaøy ñaàu laên leâ boø toaøi ôû chuoàng nhím, veà nhaø oâng bò vôï ñaåy xuoáng ñaát nguû vì... quaù hoâi. Ñeå

1. Ñòa chæ: Soá 6 ñöôøng Leâ Duaån, toå 1, phöôøng Quyeát Taâm, thò xaõ Sôn La.

222

https://thuviensach.vn

traùnh phieàn haø, oâng khuaân quaàn aùo ra khu nuoâi nhím ôû cho tieän. Ñoáng aùo baûo hoä cuûa oâng chaát ñaày cuoái phoøng, toâi tieán ñeán, noù boác muøi muoán oùi.

OÂng Muoàn hoà hôûi nhaán maïnh nhieàu laàn (coù leõ laø sôï toâi khoâng hieåu): “Nuoâi nhím nhoát, baét noù

“laøm tình” vôùi nhau ñöôïc laø duy nhaát ôû Vieät Nam ñaáy; treân theá giôùi chöa ai laøm ñaâu”. Ban ñaàu toâi nghó buïng, boá naøy boác pheùt, nhöng khi vaøo ñaây, toâi ñaõ ñöôïc moät thoå ñòa caûnh baùo: “Laõo naøy sieâu laém ñaáy, nghe noùi töøng hoïc ôû tröôøng Ñaïi hoïc Noâng nghieäp Lahabana ôû beân Cuba”.

Phaûi ñeán naêm 2003, oâng Muoàn môùi chính thöùc nghieân cöùu veà nhím nhoát chuoàng moät caùch baøi baûn. Vaø, caùi khoù nhaát theo oâng Muoàn laø laøm theá naøo ñeå nhím “laøm tình” vôùi nhau. Vaø, ngay caû caùi chuyeän naøy cuõng coù voâ khoái chuyeän thuù vò. Caùi con nhím keå cuõng khoù tính. Con ñöïc keùn choïn baïn tình gheâ gôùm laém, “laøm moái” con caùi naøo khoâng ñuùng “gu”, con ñöïc nhaát ñònh khoâng giao caáu; phaûi choïn ñuùng “baïn gaùi” maø noù öng thì môùi dieãn ra cuoäc "maây möa". OÂng Muoàn baûo:

“Neáu eùp noù, noù chæ laøm chieáu leä vaø khoâng bao giôø coù saûn phaåm”. Theâm nöõa, khoâng nhö gioáng lôïn, cöù “laøm” lieàn tuø tì vôùi maáy “baïn nöõ” moät luùc, con nhím chæ moät laàn moät, neáu eùp noù, noù ñöùng im.

Ñeå bieát ñöôïc nhöõng chuyeän “tình aùi” cuûa nhím caën keõ nhö theá, oâng Muoàn phaûi maát troïn 1 naêm ôû cuøng nhím. Ñeâm ñeâm, oâng phaûi caàm ñeøn pin soi vaøo choã kín cuûa nhím caùi ñeå bieát ñöôïc chu kyø 223

https://thuviensach.vn

ñoäng ñöïc; bieát ñöôïc thôøi ñieåm naøo noù ham muoán nhaát, thôøi ñieåm naøo thích hôïp ñeå coù baàu. Taát caû nhöõng ñieàu ñoù, oâng Muoàn ghi cheùp tæ mæ. Vaø laø ngöôøi ñaàu tieân nghieân cöùu veà nhím nhoát neân oâng Muoàn gaëp voâ vaøn khoù khaên.

Khi oâng neâu yù töôûng naøy, khoâng ít ngöôøi phaûn ñoái kòch lieät. Hoï cho laø oâng gaøn dôû, caàn gì phaûi nghieân cöùu cho toán thôøi gian, chæ caàn chuùng ôû vôùi nhau laø "OK". Nhöng oâng Muoàn nghó: Vaäy thì caàn ñeán caùi baèng kyõ sö noâng nghieäp; caàn ñeán khoa hoïc laøm gì...

Moät hoâm, oâng goïi maáy anh em ôû cô quan ñeán doõng daïc tuyeân boá: “Anh muoán nghieân cöùu nhím, moãi chuù cho anh vay ít tieàn”. Moïi ngöôøi bieát tính oâng anh “gaøn” neân chaúng can; moãi ngöôøi laúng laëng cho vay 3 trieäu, 5 trieäu, toång coäng ñöôïc 15

trieäu ñoàng. OÂng Muoàn moø leân taän Möôøng AÚng (Ñieän Bieân) loâi veà 7 con nhím. Vaøo thôøi ñieåm ñoù, oâng Muoàn sôû höõu nhieàu nhím nhaát thò xaõ Sôn La. 6 thaùng vaät loän, nhieàu ñeâm chong ñeøn nhöng boïn nhím raát löôøi “tình caûm”, vaø ruùt cuoäc chæ ñeû ñöôïc 1 con. Nhieàu ngöôøi thaáy oâng maát coâng, goùp yù: “Thòt nhím maø ñaùnh cheùn thoâi oâng Muoàn ôi”.

Coù leõ chính vì töï aùi bôûi nhöõng caâu noùi kieåu nhö theá, oâng Muoàn caøng haêng say hôn ñeå chöùng minh mình ñuùng. Ñeán naêm 2004, con nhím ñaõ khoâng phuï coâng ngöôøi kyõ sö “gaøn”, chuùng ñeû taèng taèng moät naêm 2 löùa, oâng Muoàn chæ daùm nghó trong loøng: Ñaõ thaønh coâng!

224

https://thuviensach.vn

trôû thaønh trieäu phuù nhím Trieäu phuù nhím ñaàu tieân phaûi keå ñeán oâng Haø Muoàn, moãi naêm thu veà khoaûng treân 100 trieäu.

Khi thaønh coâng, oâng Muoàn hoâ haøo moïi ngöôøi trong trung taâm laøm thí nghieäm tröôùc.

Anh Nguyeãn Ñöùc Thaùi - moät caùn boä cuûa Trung taâm duùi vaøo tay moät tôø hoaù ñôn maø anh vöøa baùn moät ñoâi nhím cho ngöôøi ta laøm thòt, noùi phaán khôûi: “12,5 trieäu ñoàng ñaáy nheù”. Hieän taïi, Thaùi ñöôïc goïi laø “vua nhím” ôû thò xaõ vôùi gaàn 50 con.

Moãi naêm, nhím ñeû 2 löùa, vôùi giaù khoaûng 7,5 trieäu ñoàng/ñoâi nhím gioáng, beùt ra gia ñình anh cuõng boû tuùi khoaûng 150 trieäu ñoàng. Choã nuoâi nhím thì chaúng maát bôûi trung taâm cho moãi caùn boä, nhaân vieân möôïn moät khoaûnh ñaát ñeå nuoâi. Töø giaùm ñoác, ñeán nhaân vieân trung taâm ai cuõng coù moät khoaûnh nhö theá vaø hoï ñeàu cho raèng, con nhím môùi cho thu nhaäp chính chöù khoâng phaûi laø ñoàng löông.

Chò Tuaát - moät ngöôøi nuoâi nhím ôû toå 1 (phöôøng Quyeát Thaéng - thò xaõ Sôn La) vöøa daãn toâi ñi xem vöøa keå caùch nuoâi nhím nhö theá naøo, khieán cho chuùng toâi coù caûm giaùc, mình cuõng muoán “xaén tay” nuoâi thöû. Vôï choàng chò ñeàu laø coâng chöùc nhaø nöôùc; naêm 2004, mua maáy ñoâi veà nuoâi thöû, ai deø noù cöù ñeû ñeàu ñeàu. Baây giôø, nhaø chò ñaõ coù 40 con, ñöôïc nhoát trong moät khu chuoàng chæ khoaûng 20

meùt vuoâng. Theo chò Tuaát, con nhím aên taïp nhö: ngoâ, bí, caùc loaïi rau, cuû quaû...; thaäm chí caû nhöõng thöù cuû quaû ngöôøi ta vöùt ngoaøi chôï, vôùi nhím ñoù 225

https://thuviensach.vn

cuõng laø.... ñaëc saûn. Chò Tuaát noùi raèng, vôùi rieâng gia ñình chò, caùi khoù duy nhaát khi môùi nuoâi nhím laø caùch phaùt hieän ra con ñöïc, con caùi. Baây giôø thì moïi vieäc ngon ô roài, chæ caàn aán vaøo boä phaän sinh duïc cuûa con nhím, con naøo “thoø” ra laø con ñöïc; coøn con naøo cöù giaõy ñaønh ñaïch coù veû theïn thuøng, ñích thò laø con caùi - chò Tuaát noùi. Chính nhôø vaøo ñaøn nhím naøy, chò Tuaát thöøa nhaän, ñôøi soáng gia ñình chò khoâng coøn phaûi laên taên. Moãi naêm, tröø chi phí thöùc aên khoaûng 5 trieäu cho caû 40 con, gia ñình chò cuõng boû haàu bao khoaûng 150 trieäu ñoàng. Vôï choàng chò Tuaát ñaõ keâu goïi hai ngöôøi em laø chò Cao Thò Dung vaø chò Cao Thò Höông, cuõng nuoâi töø naêm 2004, hieän trong chuoàng cuûa hai chò coøn toång coäng 43 con, trò giaù gaàn 160 trieäu ñoàng. Chò Höông noùi:

“Nuoâi nhím coù nhöôïc ñieåm laø raát hoâi, nhöng neáu veä sinh thöôøng xuyeân thì khoâng vaán ñeà gì”.

Ñeå con nhím coù “baàu baïn”, ñoàng thôøi ñeå nhaân roäng moâ hình nuoâi nhím trong daân, vöøa qua taïi thò xaõ Sôn La ñaõ thaønh laäp caû moät Hoäi nuoâi nhím. OÂng Taân Vaên Phong - Giaùm ñoác Trung taâm Khoa hoïc vaø saûn xuaát Laâm nghieäp vuøng Taây Baéc ñöôïc baàu Chuû tòch Hoäi. Theo oâng Phong, hieän nay toaøn tænh Sôn La coù khoaûng 3.000 con nhím nuoâi chuoàng naèm chuû yeáu ôû huyeän Soâng Maõ, Mai Sôn vaø nhieàu nhaát ôû thò xaõ. Hieän taïi coù 70 hoä ñaõ ñaêng kyù tham gia. OÂng Phong cho bieát: “Nhöõng ngöôøi naøo vaøo hoäi seõ ñöôïc tö vaán veà giaù caû thò tröôøng, gioáng, caùch phoøng beänh, thöùc aên theá naøo 226

https://thuviensach.vn

laø toát nhaát. Thænh thoaûng, caùc hoäi vieân coøn ñöôïc nghe caùc chuyeân gia ôû Vieän Chaên nuoâi boå tuùc nhöõng kinh nghieäm nuoâi sao cho hieäu quaû nhaát”.

Tuy nhieân, hieän nay giaù nhím gioáng cao leân tôùi 7,5 trieäu ñoàng/moät ñoâi neân nhöõng hoä noâng daân ngheøo cuõng khoù coù ñieàu kieän mua ñöôïc -

oâng Phong lo ngaïi. Moät ñieàu nöõa, theo kyõ sö Haø Muoàn: hieän taïi thuû tuïc mua baùn nhím coøn phöùc taïp. Neáu baùn nhím trong noäi tænh thì caàn giaáy chöùng nhaän cuûa Haït Kieåm laâm; coøn neáu baùn ra ngoaøi tænh laïi phaûi ñöôïc pheùp cuûa Chi cuïc Kieåm laâm, bôûi khoâng seõ bò nhaàm laø buoân baùn ñoäng vaät hoang daõ. OÂng Muoàn noùi: “Giaû söû coù moät hoä trong Soâng Maõ muoán mua moät con nhím xuoáng taän Haø Noäi, laïi phaûi loï moï haøng traêm caây soá ra tænh xin ñöôïc caùi giaáy chöùng nhaän, coù khi tieàn gaø baèng ba tieàn thoùc”. Chính vì theá, vöøa roài oâng Muoàn xuoáng Boä Noâng nghieäp vaø phaùt trieån noâng thoân kieán nghò raát haêng laø phaûi coi nhím nhö lôïn, gaø... thì ngöôøi nuoâi nhím môùi bôùt cöïc1.

Moät trong nhöõng trieäu phuù nhím quy moâ lôùn coù leõ coøn phaûi keå tôùi traïi nuoâi nhím cuûa gia ñình oâng Tuaân - Hoaø ôû Cuû Chi (Thaønh phoá Hoà Chí Minh). Hoï ñeàu laø nhöõng cöïu chieán binh vaø coøn mang caû thöông tích trong ngöôøi. Hai oâng baø raát meâ nuoâi nhím. ÔÛ trong Thaønh phoá, vò trí quaù chaät choäi, oâng baø quyeát ñònh ra Cuû Chi mua ñaát 1. Baøi cuûa Mai Xuaân Nghieân ñaêng treân baùo Noâng nghieäp Vieät Nam, thöù saùu ngaøy 1-12-2006.

227

https://thuviensach.vn

vaø laäp traïi nuoâi nhím. Luùc ñaàu, traïi chæ nuoâi hôn moät chuïc con. Daàn daàn soá nhím taêng leân. Tôùi nay, traïi nhím cuûa hoï ñaõ coù hôn 200 con. Trung bình moãi thaùng, gia ñình xuaát ñöôïc 4 ñoâi nhím.

Luùc tröôùc giaù moät ñoâi giaù 2,5 trieäu. Vò chi moãi thaùng thu ñöôïc 10 trieäu... Nhöng nay, traïi cuûa oâng ñaõ coù tôùi hôn 200 con vaø giaù nhím ñaõ leân tôùi 5 - 6 trieäu/ñoâi. Vì vaäy, soá tieàn oâng thu ñöôïc haèng thaùng seõ tôùi vaøi chuïc trieäu. Ñaây ñaâu coøn laø moät baøi toaùn vieån voâng. Ñoù laø söï thaät, moät söï thaät ñaùng ñeå chuùng ta quan taâm. Roõ raøng, ngheà nuoâi nhím khoâng nhöõng giuùp cho baø con ta vöôït qua ñoùi ngheøo, maø coøn coù theå vöôn leân giaøu coù.

Hieän ôû Cuû Chi ñaõ coù haøng chuïc gia ñình nuoâi nhím. Vieäc nuoâi nhím coøn lan ra nhieàu tænh thaønh khaùc. Töø moät loaøi hoang daõ, nhím ñaõ daàn daàn trôû thaønh vaät nuoâi trong gia ñình. Chaéc raèng, nuoâi nhím seõ laø moät ngheà beàn vöõng trong caùc hoä gia ñình ôû nhieàu vuøng sinh thaùi cuûa nöôùc ta.

II. BÍ QUYEÁT LAØM GIAØU TÖØ NUOÂI NHÍM

Ñaõ gaàn 20 naêm ngheà nuoâi nhím ñöôïc hình thaønh vaø ñang phaùt trieån ôû nöôùc ta. Töø thöïc teá ngöôøi nuoâi nhím ôû nhieàu ñòa phöông coù theå ruùt ra nhöõng bí quyeát thaønh coâng ñeå trôû thaønh “trieäu phuù nhím”:

Bí quyeát thöù nhaát: Keá saùch “Löûa gaàn rôm”

Ai cuõng bieát nhím laø ñoäng vaät hoang daõ, thuoäc loaøi gaëm nhaám, ña thai. Theá nhöng nhím cuõng 228

https://thuviensach.vn

khoâng “vaêng maïng” gaëp nhím caùi naøo cuõng toû ra

“yeâu meán”, maø noù raát keùn choïn, chæ “maây möa”

khi noù thích thöïc söï nhím caùi aáy. Vaäy laøm theá naøo ñeå bieát nhím ñöïc thích nhím caùi. Tröôùc heát phaûi bieát con nhím ñöïc khaùc nhím caùi ôû ñieåm naøo? Chæ caàn aán vaøo boä phaän sinh duïc cuûa nhím, con naøo

“thoø ra” laø con ñöïc, coøn con naøo cöù “giaãy ñaønh ñaïch” coù veû theïn thuøng thì ñích thò laø con caùi.

Vaäy caàn bieát nhím ñöïc thích nhím caùi bieåu hieän nhö theá naøo? Sau moät hoài ve vaõn, nhím caùi toû ra “ñoàng thuaän”, loâng nhím caùi cuïp xuoáng, nhím ñöïc nhaûy leân löng nhím caùi vaø nhöõng giaây phuùt

“ñeâ meâ” dieãn ra trong ñeâm toái mòt muøng. Sau ít phuùt nhím ñöïc rôøi nhím caùi. Nhö vaäy ñích thò nhím ñöïc ñaõ choïn ñuùng “baïn tình” vaø chaéc chaén sau 3 thaùng nhöõng chuù nhím con seõ ñöôïc sinh ra. Phaûi nhôù raèng trong “chuyeän tình” cuûa nhím thöôøng caû hai ñeàu tìm tôùi nhau, nhöng quyeát ñònh laïi laø chuù nhím ñöïc. Vaø trong thöïc tieãn chaên nuoâi nhím, nhieàu ngöôøi ñaõ duøng keá “löûa gaàn rôm laâu ngaøy cuõng beùn”, baèng caùch gheùp 1 ñöïc vôùi 4 - 5

caùi cho ôû vôùi nhau, sau ít ngaøy chuùng “quen hôi beùn tieáng” vaø nhöõng traän “maây möa” xaûy ra luùc naøo chaúng bieát, caùc chuù nhím con cöù laàn löôït ra ñôøi. Vaø caùi “ñoàng saøng dò moäng” seõ tieâu bieán luùc naøo khoâng bieát.

Bí quyeát thöù hai: Ñi tröôùc ñoùn ñaàu Caùc cuï ta ngaøy xöa ñaõ töøng noùi: “AÊn ñi tröôùc, loäi nöôùc theo sau” vaø caùc cuï coøn noùi: “Cheát tröôùc 229

https://thuviensach.vn

laø thieät, laøm tröôùc khoâng bao giôø thieät”. Muoán vaäy phaûi bieát phaùn ñoaùn, ñaùnh giaù thò tröôøng.

Phaàn I cuûa chöông V ñaõ vieát veà oâng kyõ sö Haø Muoàn töø suy nghó ñeán phaùn ñoaùn ñuùng tình hình thò tröôøng tieâu thuï nhím ôû trong nöôùc vaø xuaát khaåu sang Trung Quoác trong töông lai, neân sau thôøi gian baét tay vaøo caùi nghieäp nuoâi nhím vôùi 7 con nhím ban ñaàu, naêm 2004 oâng trôû thaønh trieäu phuù nhím ñaàu tieân ôû Sôn La, moãi naêm thu veà khoaûng treân 100 trieäu ñoàng. Töø thaønh coâng, oâng ñaõ giuùp ñôõ anh Nguyeãn Ñöùc Thaùi, baø Tuaát, chò Cao Thò Dung, Cao Thò Höông (phöôøng Quyeát Thaéng - thò xaõ Sôn La) nuoâi gaàn 100 con nhím.

Trong soá naøy caùc chò moät phaàn baùn nhím gioáng, moät phaàn baùn nhím thòt. Rieâng chò Tuaát moãi naêm thu laõi khoaûng 150 trieäu ñoàng, vì chò ñaõ phaùn ñoaùn ñöôïc raèng: ngheà nuoâi nhím seõ phaùt trieån. Ñeán nay ôû Sôn La ñaõ coù Hoäi nuoâi nhím. Soá nhím coù khoaûng 3.000 con treân 70 hoä trong Hoäi nuoâi nhím.

Bí quyeát thöù ba: Moät muõi teân baén truùng ba ñích ÔÛ thò xaõ Sôn La, nhieàu gia ñình buoân baùn rau quaû ñaõ bieát keát hôïp nuoâi nhím vôùi ngheà buoân baùn rau quaû cuûa mình. Tröôùc kia chöa coù ngheà nuoâi nhím, rau quaû nhaäp veà, sau khi phaân loaïi haøng, caùc rau quaû giaäp naùt thöôøng phaûi vöùt ñi nay keát hôïp nuoâi nhím neân soá hoa quaû pheá phaåm ñoù cho nhím aên raát toát, coù khi coøn laø moùn aên ñaëc saûn cho luõ nhím. Vieät Nam ta ñaâu ñaâu cuõng coù hoa quaû, 230

https://thuviensach.vn

rau xanh. Do ñoù, neáu keát hôïp ñöôïc nuoâi nhím vôùi söû duïng rau hoa quaû loaïi thaûi, thì ñoù laø moät muõi teân baén truùng hai, ba ñích: Rau hoa quaû toát söû duïng cho ngöôøi; loaïi pheá phaåm duøng nuoâi nhím, khoâng vöùt noù böøa baõi gaây oâ nhieãm moâi tröôøng.

Bí quyeát thöù tö: Keá saùch “cai ghen”

Khoâng bieát do tính “ích kyû” hay “ghen tuoâng”

maø nhím ñöïc luoân tìm caùch caén cheát nhím con khoâng phaûi laø con cuûa noù. Vaäy caùc hoä nuoâi nhím phaûi heát söùc ñeà phoøng. Moät quan saùt cho bieát: khi nuoâi hai ñoâi nhím caïnh nhau coù raøo ngaên baèng löôùi theùp, nhím con cuûa ñoâi naøy thoø chaân sang oâ cuûa ñoâi kia thì laäp töùc nhím ñöïc ôû ñoâi kia caén ñöùt chaân. Coù tröôøng hôïp thaû hai nhím ñöïc vaøo ñaøn nhím caùi, chuùng cuõng caén nhau ñeå tranh giaønh “baïn gaùi” cho ñeán khi naøo moät trong hai con “thaéng cuoäc tình tröôøng” thì cuoäc giao tranh môùi chaám döùt. Ñaây laø ñaëc tính sinh hoïc maø ngöôøi nuoâi nhím phaûi chuù yù ngaên caùch caùc oâ nuoâi nhím ñeå traùnh hieän töôïng treân.

NuOÂi LôÏN RÖøNG Giaøu LEÂN

NhaNh ChOÙNG

1. Ñoâi neùt veà ngheà nuoâi lôïn röøng Nuoâi lôïn röøng laø moät ngheà môùi. Hieän nay ôû ba mieàn Baéc, Trung, Nam coù raát nhieàu hoä nhôø nuoâi lôïn röøng maø giaøu leân raát nhanh. Coù nhieàu hoä chæ nuoâi 20 - 50 con, nhöng coù nhieàu trang traïi nuoâi 231

https://thuviensach.vn

vôùi quy moâ lôùn. Thí duï trang traïi cuûa oâng Nguyeãn Trung Thaønh (Xuaân Hoøa - Xuaân Loäc - Ñoàng Nai), anh Leâ Song Bình (Maõ Ñaù, Vónh Cöûu, Ñoàng Nai), oâng Traàn Ñình Baù (Löông Sôn - Hoøa Bình), oâng Baûy Duõng (Taân Höng - Ñoàng Phuù - Bình Phöôùc), oâng Nguyeãn Tuøng Döông (Phöôùc Chæ - Traûng Baøng -

Taây Ninh) vaø coøn raát nhieàu gia ñình laøm giaøu töø nuoâi lôïn röøng ôû khaép ba mieàn Baéc - Trung - Nam, haèng naêm thu laõi töø 3 - 4 trieäu ñoàng bôûi giaù baùn lôïn hôi luoân ôû möùc 60.000 - 250.000 ñoàng/kg.

Lôïn röøng coù öu theá: coù söùc ñeà khaùng maïnh, chòu ñöïng ñöôïc ôû moâi tröôøng soáng khaéc nghieät, ít beänh taät, thöùc aên nuoâi lôïn röøng khoâng phaûi laø thöùc aên coâng nghieäp, do ñoù giaù thaønh luoân luoân thaáp, nhöng giaù baùn lôïn gioáng, lôïn thòt ñeàu cao, coù thôøi gian giaù baùn töø 200.000 - 220.000 ñ/kg.

Gaàn ñaây nhieàu ngöôøi nuoâi lôïn röøng ñaõ bieát lai lôïn röøng vôùi caùc gioáng lôïn noäi (lôïn Meïo, lôïn Möôøng Khöông, lôïn Ba Xuyeân...), chaát löôïng lôïn lai ít môõ, nhieàu naïc, thòt thôm ngon. Haèng naêm lôïn röøng thuaàn hay lôïn lai moãi naêm ñeàu ñeû 2 löùa, moãi löùa töø 6 - 9 con. Chuoàng traïi nuoâi lôïn röøng ñôn giaûn, thöùc aên nuoâi lôïn röøng chuû yeáu laø caây cuû, kyõ thuaät nuoâi döôõng thoâ sô. Nhieàu nöôùc phaùt trieån cuõng khuyeán khích nuoâi lôïn röøng. Ví duï ôû Phaùp coù 800 traïi nuoâi lôïn röøng; Ñoâng Baéc Thaùi Lan moãi naêm coù theå cung caáp hôn 1000 con lôïn röøng gioáng. ÔÛ Vieät Nam, nhieàu chuû nuoâi lôïn röøng cuõng mua gioáng töø cô sôû naøy (Traïi Phuù Gia - Bình Phöôùc; Traïi Khaùnh Giang - Thaønh phoá Hoà Chí Minh).

232

https://thuviensach.vn

Hieäu quaû cuûa ngheà nuoâi lôïn röøng cao gaáp 5 - 6

laàn so vôùi nuoâi lôïn coâng nghieäp. Hieän nay ngheà nuoâi lôïn röøng ñaõ haáp daãn ñoái vôùi ngöôøi chaên nuoâi ôû nhieàu nöôùc nhö Phaùp, Thaùi Lan, Braxin, Ñöùc, Trung Quoác, Vieät Nam... Nöôùc ta ñaõ cho pheùp thuaàn döôõng, nuoâi ñaïi traø bôûi lôïn röøng khoâng naèm trong saùch ñoû.

2. taäp tính cuûa lôïn röøng

Lôïn röøng thöôøng thích soáng baày ñaøn. Ñaøn nhoû coù 5 - 6 con, ñaøn lôùn coù töø 10 - 50 con. Chuùng soáng chung vôùi nhau nhieàu theá heä. Lôïn röøng coù nhieàu kieåu keâu khaùc nhau ñeå baùo hieäu cho nhau veà nôi coù nguoàn thöùc aên, keû thuø ñe doïa söï soáng, tìm baïn tình, tìm con, tìm meï...

Lôïn röøng soáng chung baày ñaøn thöôøng coï saùt thaân mình vôùi nhau nhaèm taïo moái quan heä thaân thieän, taêng söï tin caäy, söùc maïnh taäp theå, an toaøn trong baày ñaøn. Söï coï saùt vaøo nhau ñeå quen hôi, beùn tieáng, bieát phaùt hieän keû thuø khi xuaát hieän muøi laï. Lôïn röøng cuõng thöôøng giao tranh vôùi nhau ñeå tranh giaønh baïn tình. Ngay töø nhoû lôïn röøng ñaõ bieát tranh giaønh vuù söõa cuûa lôïn meï, khoaûng khoâng gian ñeå soáng.

Lôïn röøng raát nhanh nheïn, coù khöùu giaùc toát ñeå thoâng baùo cho nhau khi coù keû thuø, khi tìm kieám thöùc aên ôû trong röøng. Töø tieáng keâu lôïn röøng coù theå thoâng baùo cho nhau bieát keû thuø, laäp töùc chuùng thoâng baùo cho nhau im laëng ñeå keû thuø khoâng bieát vaø boû ñi. Khi keû thuø ôû gaàn nôi soáng 233

https://thuviensach.vn

cuûa chuùng, caû baày ñaøn keâu raát to ñeå uy hieáp keû thuø vaø chaïy raát nhanh ñeán nôi an toaøn.

Khi ñoái phoù vôùi keû thuø, chuùng döïng ñöùng loâng bôøm, ngaång cao ñaàu, giô nanh ñeå doïa naït keû thuø. Lôïn röøng chaïy raát nhanh vaø bôi loäi raát gioûi.

Chuùng thích ñaàm mình trong buøn laày ñeå traùnh ve, ruoài muoãi chích ñoát.

Lôïn röøng khoâng hung döõ nhö hoå, baùo, sö töû, nhöng khi bò taán coâng gaây thöông tích laøm chuùng ñau ñôùn seõ khieán chuùng töùc giaän, hung döõ vaø saün saøng chieán ñaáu vôùi keû thuø moät caùch ñieân cuoàng.

Lôïn röøng coù ñuoâi daøi vaø luoân ve vaåy ñeå xua ñuoåi coân truøng caén ñoát chuùng.

Lôïn röøng aên taïp, daï daày ñôn nhö lôïn nhaø.

Thöùc aên cuûa chuùng laø nhöõng loaïi quaû, rau rôi ruïng xuoáng ñaát, cuû reã caùc loaïi caây, naám, khoai, maêng, ngoâ, döùa, laïc, ñaäu ñoã, caùc loaïi cuû... Caùc loaïi ñoäng vaät nhö moái, raén, chuoät, kieán, giun, deá, eách nhaùi, kyø nhoâng, v.v.. Nhöõng nôi coù nhieàu thöùc aên thì chuùng chæ quaây quaàn khoaûng 10m2/con. Khi thöùc aên ít, khoù kieám thì baùn kính kieám moài cuûa chuùng töø 50 - 60m2.

Lôïn röøng raát tham aên neân luoân luoân tranh giaønh nhau. Luùc saùng sôùm, luùc chaïng vaïng toái vaø caû ban ñeâm laø luùc chuùng ñi kieám aên. Chuùng duøng moõm duõi, bôùi ñaát ñeå tìm kieám thöùc aên.

3. Kyõ thuaät nuoâi döôõng lôïn röøng theo taäp tính

3.1. Khaû naêng sinh tröôûng cuûa lôïn röøng

Lôïn röøng chaâu AÙ thöôøng nhoû lôïn röøng chaâu 234

https://thuviensach.vn

AÂu, ôû tuoåi tröôûng thaønh lôïn röøng chaâu AÙ: cao 65 -

70cm, daøi 120 - 140cm, naëng 70 - 150kg, coøn lôïn röøng chaâu AÂu cao 90 - 100cm, daøi 150 - 160cm, naëng 200 - 350kg/con. Lôïn röøng chaâu Myõ coù con khoái löôïng ñaït tôùi 500 - 600 kg. Tuoåi gieát thòt coù theå baét ñaàu töø 6 thaùng tuoåi trôû ñi vôùi khoái löôïng töø 25 - 50kg.

3.2. Khaû naêng sinh saûn cuûa lôïn röøng

Lôïn röøng cuõng maén ñeû sai con (6 - 9 con/

löùa). Chuùng ñoäng duïc khoâng theo muøa, ñoäng duïc quanh naêm. Tuoåi ñoäng duïc laàn ñaàu luùc 7 - 8 thaùng tuoåi. Chu kyø ñoäng duïc 21 ngaøy. Moãi naêm ñeû 2 löùa, moãi löùa ñeû 6 - 8 con. Thôøi gian mang thai 4 thaùng (112 ngaøy).

Lôïn röøng caùi töø khi ñoäng duïc, phoái gioáng, mang thai vaø tröôùc khi sinh ñeû vaãn soáng chung vôùi baày ñaøn. Ñeán ngaøy gaàn ñeû thì taùch khoûi baày ñaøn, bôùi tìm choã laøm toå ñeå ñeû.

Toå ñeå ñeû thöôøng laø nôi kín ñaùo, khoâ raùo, aám aùp, yeân tónh. Lôïn khoâng laøm toå ñöôïc thì chuùng tìm nhöõng nôi coù nhieàu caây coû khoâ ñeå laøm toå vaø seõ sinh con ôû nôi naøy. Lôïn naùi sau khi sinh con raát hung döõ, noù choáng choïi vôùi baát kyø vaät gì gaây haïi ñeán ñaøn con cuûa chuùng. Khi lôïn meï ñeû con, tuøy theo soá con vaø soá ñaàu vuù maø lôïn con seõ tieáp tuïc buù nhöõng vuù cuûa moãi con. Neáu ñaàu vuù ít, soá con ñeû nhieàu seõ xaûy ra cheát yeåu. Lôïn röøng meï coù khaû naêng nhaän con mình raát toát. Neáu coù lôïn con khaùc laïc vaøo ñaøn, lôïn meï seõ caén cheát. Lôïn meï daét 235

https://thuviensach.vn

lôïn con ñi kieám aên sau khi ñeû ñöôïc 4 thaùng (112

ngaøy) vaø sau ñoù nhaäp ñaøn bình thöôøng.

3.3. Kyõ thuaät nuoâi döôõng theo taäp tính

Theo taäp tính cuûa lôïn röøng ñöôïc mieâu taû ôû treân, do ñoù chaên nuoâi lôïn röøng cuõng khaùc xa vôùi nuoâi lôïn nhaø ñaõ ñöôïc thuaàn döôõng töø laâu.

Tröôùc khi nuoâi lôïn röøng, ngöôøi nuoâi caàn hieåu bieát nhöõng ñaëc ñieåm cuûa chuùng laø hoang daõ.

Chuùng coù moõm daøi, moùng vuoát, raêng nanh saéc nhoïn, taäp tính soáng baày ñaøn. Chuùng coù khaû naêng ñaøo, duõi ñaát ñeå tìm kieám thöùc aên ôû nhieàu ñòa hình khaùc nhau.

a) Chuoàng traïi nuoâi lôïn röøng

Chuoàng nuoâi lôïn röøng khoâng caàu kyø nhöng caàn khoaûnh ñaát roäng ñeå chuùng chaïy nhaûy, dieän tích roäng töø 370m2 trôû leân ñeå chuùng deã daøng ñi laïi, chaïy nhaûy, phuø hôïp vôùi toác ñoä taêng ñaøn vaø taäp tính kieám aên cuûa chuùng. Khu ñaát nuoâi lôïn röøng caàn troàng nhieàu caây taïo boùng maùt cho chuùng. Caàn troàng caây thöùc aên thoâ xanh coù naêng suaát cao ñeå

laøm thöùc aên cho chuùng. Caàn xaây töôøng bao quanh hay quaây löôùi B40 coù chaân töôøng vaø truï ñôõ chieàu cao 1,5 - 2m. Khu nuoâi lôïn röøng ñeå chuùng khoâng thoaùt ra ngoaøi ñöôïc.

Toùm laïi, chuoàng nuoâi lôïn röøng khoâng caàu kyø, khoâng caàn nhö chuoàng nuoâi lôïn coâng nghieäp.

b) Thöùc aên vaø nöôùc uoáng nuoâi lôïn röøng Khu ñaát nuoâi lôïn röøng caàn ñaøo hoaëc xaây caùc 236

https://thuviensach.vn

hoà nöôùc noâng, gaàn nguoàn nöôùc soâng suoái, vì chuùng thích ñaàm mình laøm maùt vaø hay uoáng nöôùc.

Trong khu ñaát nuoâi lôïn röøng caàn coù nhöõng nhaø leàu ñeå lôïn truù nguï khi caàn thieát. Nhaø leàu coù ñoä cao 1,2 - 2 meùt, dieän tích khoaûng 5 - 10m2, maùi lôïp baèng tranh tre nöùa laù. Nôi coù nhöõng caây coå

thuï laâu naêm thì coù theå xaây leàu döôùi goác caây taïo boùng maùt cho lôïn. Khu nuoâi vaø nhaø leàu khoâng caàn laùt gaïch hay ñoå ximaêng, toát nhaát treân neàn ñaát caùt deã thaám nöôùc vaø deã laøm veä sinh, queùt doïn khi caàn thieát.

Chuoàng nuoâi lôïn röøng caàn ñaûm baûo caùc yeáu toá sau:

- Thoaùng maùt, coù aùnh naéng chieáu vaøo chuoàng buoåi saùng.

- Coù ñoä doác phuø hôïp (khoaûng doác 30) ñeå deã thoaùt nöôùc.

- Coù saân chôi, nhieàu caây coái, yeân tónh.

- Coù loái ñi cho ngöôøi chaên nuoâi deã daøng ñi laïi khi cho aên, queùt doïn...

- Coù oâ chuoàng cho lôïn naùi, lôïn ñöïc rieâng bieät.

Neàn chuoàng neân söû duïng caùt traûi treân maët ñeå

choáng laày loäi.

Toùm laïi: Chuoàng nuoâi lôïn röøng baèng chaát lieäu gì cuõng phaûi phuø hôïp vôùi taäp tính khi aên, luùc nghæ ngôi, chaïy nhaûy, choáng oâ nhieãm moâi tröôøng, traùnh ñöôïc nguy hieåm khi chaêm soùc lôïn röøng vaø khi vaän chuyeån ñi baùn, gieát thòt. Neân luoân luoân caûnh giaùc vì lôïn röøng laø loaøi daõ thuù, nhöng neáu 237

https://thuviensach.vn

ngöôøi nuoâi chuùng luoân gaàn guõi noù, vuoát ve noù töø khi lôïn con theo meï thì daàn daàn noù cuõng hieàn laønh nhö lôïn nhaø.

c) Kyõ thuaät chaêm soùc vaø nuoâi döôõng lôïn röøng ÔÛ töøng giai ñoaïn khaùc nhau vaø taäp tính ôû moãi löùa tuoåi, ngöôøi chaên nuoâi seõ aùp duïng kyõ thuaät khaùc nhau.

+ Ñoái vôùi lôïn naùi mang thai vaø sau khi ñeû: Cho aên ngaøy 2 laàn: saùng vaøo luùc 7 giôø, chieàu vaøo luùc 15 giôø. Moãi laàn cho aên töø 0,4 - 0,5kg thöùc aên caùc loaïi, nhöng thöùc aên xanh (rau coû, cuû, quaû) laø chính. Nöôùc uoáng töï do.

+ Ñoái vôùi lôïn con theo meï laø lôïn sau cai söõa: Cho aên moät löôïng thöùc aên tinh (200 - 300g thöùc aên coâng nghieäp), nhöng chuû yeáu vaãn söû duïng thöùc aên thoâ sô laø chính (rau, caây coû, cuû, quaû...).

+ Ñoái vôùi lôïn ñöïc gioáng: Chuû yeáu laø thöùc aên thoâ xanh (rau coû, cuû quaû...) nhöng caàn boå sung 0,4 -

0,5kg thöùc aên laø caùm gaïo hoaëc ngoâ nghieàn, cuõng coù theå duøng thöùc aên coâng nghieäp ñeå nuoâi lôïn ñöïc nhöng thöùc aên tinh thoâ xanh laø chính.

+ Ñoái vôùi lôïn nuoâi ñeå gieát thòt: Cho aên töï do caùc loaïi rau, coû, cuû quaû. Coù theå cho aên theâm thöùc aên laø caùm baõ. Ñoái vôùi lôïn nuoâi laáy thòt toát nhaát laø cho aên, uoáng töï do, nhaát laø thöùc aên thoâ xanh, coù theå aên theâm caùm baõ, heøm (baõ röôïu, baõ bia). Nuoâi lôïn thòt ñeå gieát thòt coát sao lôïn lôùn nhanh, khoâng keùo daøi thôøi gian nuoâi. Thôøi gian nuoâi caøng ngaén thì hieäu quaû caøng cao, quay voøng 238

https://thuviensach.vn

nhanh, chi phí seõ giaûm. Caây chuoái sau khi chaët buoàng cuõng laø nguoàn thöùc aên, deã cheá bieán ñeå nuoâi lôïn röøng (nhaát laø lôïn naùi thôøi kyø khoâng mang thai, lôïn choai vaø lôïn thòt).

3.4. Phoøng beänh cho lôïn röøng

+ Lôïn röøng coù khaû naêng choáng chòu beänh taät toát, nhöng khoâng phaûi laø khoâng coù beänh. Caùch phoøng beänh toát nhaát laø tieâm phoøng. Caùc beänh caàn tieâm phoøng laø dòch taû lôïn, beänh ñoùng daáu, tuï huyeát truøng. Beänh lôû moàm long moùng, beänh tai xanh...

+ Ñònh kyø phun thuoác saùt truøng chuoàng traïi, xung quanh nôi nuoâi lôïn röøng baèng nöôùc javen, xuùt (NaOH), voâi boät (CaO), nöôùc voâi trong (Ca(OH) ) 2

10 - 20%, nöôùc muoái ñaõ hoaït hoùa (Anoânit). Caùc chaát saùt truøng maø deã mua vaø reû tieàn.

* *

*

Nuoâi lôïn röøng chi phí thöùc aên ít (chæ baèng 1/3

so vôùi nuoâi caùc loaïi lôïn khaùc), giaù baùn lôïn hôi cao (100.000 - 250.000 ñ/kg lôïn hôi). Thò tröôøng ñang caàn thòt lôïn röøng, nhaát laø ôû caùc ñoâ thò lôùn (Thaønh phoá Hoà Chí Minh, Haø Noäi, Ñaø Naüng, Caàn Thô, caùc khu du lòch nhö Nha Trang, Vuõng Taøu, v.v..).

Chuùng toâi tin töôûng raèng: Ngöôøi nuoâi lôïn röøng seõ giaøu leân nhanh choùng goùp phaàn vaøo thöïc hieän chính saùch tam noâng cuûa Ñaûng vaø Chính phuû, xoùa ñöôïc ñoùi, giaûm ñöôïc ngheøo.

239

https://thuviensach.vn

Chöông V

aN tOaøN SiNh hOÏC

tRONG ChaÊN NuOÂi bEÀN VÖÕNG

Ñeå phaùt trieån chaên nuoâi beàn vöõng, vieäc thöïc hieän an toaøn sinh hoïc coù yù nghóa quyeát ñònh ñeán hieäu quaû cuûa chaên nuoâi.

1. theá naøo laø an toaøn sinh hoïc?

An toaøn sinh hoïc laø aùp duïng caùc bieän phaùp kyõ thuaät, quaûn lyù nhaèm giaûm bôùt nguy cô nhieãm beänh vaø laây lan cuûa caùc loaïi maàm beänh.

2. Nhöõng böôùc ñi cuï theå ñeå thöïc hieän bieän phaùp an toaøn sinh hoïc goàm nhöõng vieäc laøm nhö theá naøo?

Böôùc 1: Taåy ueá saùt truøng sau moãi laàn xuaát chuoàng ñoái vôùi vaät nuoâi vaø thay theá ñaøn vaät nuoâi sinh saûn tröôùc khi nuoâi ñaøn môùi.

Phaûi söû duïng chaát taåy truøng baèng nöôùc voâi, voâi boät, Cresyl hoaëc caùc hoaù chaát khaùc nhö Iodin, Cloramin... Phaûi kieåm soaùt vaø ngaên chaën chim muoâng, loaïi gaëm nhaám (chuoät) vaø caùc loaøi coân truøng... vì chuùng laø vaät chuû trung gian gaây beänh cho gia suùc baèng caùch coù löôùi chaén hay caïm baãy.

Haèng ngaøy phaûi kieåm tra baèng maét nhöõng raùc 240

https://thuviensach.vn

thaûi, nöôùc tieåu, phaân thaûi ra ñeå coù bieän phaùp thu gom hay chaát ñoän chuoàng. ÔÛ nhöõng cô sôû chaên nuoâi lôùn coù ñieàu kieän, caàn laáy maãu vaø göûi ñi nhöõng cô sôû chuyeân moân ñeå kieåm tra ñoä nhieãm khuaån, coù bieän phaùp xöû lyù nhaèm ngaên chaën maàm beänh. Sau khi taåy ueá, saùt truøng caàn ñeå troáng chuoàng ít nhaát 10 ngaøy môùi tieáp tuïc ñôït nuoâi môùi.

Böôùc 2: Nhaäp ñaøn vaät nuoâi môùi.

Phaûi choïn nhöõng cô sôû ñaûm baûo khoâng coù dòch, ñaëc bieät laø cuùm H5N1. Vieäc mua baùn phaûi coù hôïp ñoàng vaø coù baûo ñaûm an toaøn veà chaát löôïng gioáng vaø dòch beänh; phaûi coù baûo hieåm. Vaät nuoâi môùi mua veà phaûi ñöôïc tieâm phoøng caùc loaïi beänh phoå bieán nhö Newcastle, Gumboro, ñaëc bieät laø H5N1 ñoái vôùi gia caàm. Neáu coù theå tröôùc khi nhaäp ñaøn gia suùc môùi töø cô sôû gioáng coù danh tieáng laøm xeùt nghieäm maùu vaø laøm phaûn öùng huyeát thanh ñeå

kieåm tra ñoä mieãn dòch.

Böôùc 3: Phaûi kieåm soaùt khaùch vaø coâng nhaân ra vaøo traïi chaên nuoâi.

Heát söùc haïn cheá khaùch tham quan, chæ cho vaøo traïi chaên nuoâi gia caàm khi thaät caàn thieát, nhöng phaûi maëc quaàn aùo baûo hoä lao ñoäng keøm caû uûng vaø muõ chuøm ñaàu vaø ñöôïc taåy, phun thuoác saùt truøng tröôùc khi vaøo chuoàng nuoâi. Chæ cho vaøo chuoàng nuoâi naøo maø khaùch coù yeâu caàu vaø khaùch tham quan khoâng coù maët ôû traïi khaùc trong voøng 24 giôø tröôùc ñoù.

241

https://thuviensach.vn

Coâng nhaân laøm vieäc phaûi maëc quaàn aùo, uûng baûo hoä. Khi ra khoûi traïi khoâng ñöôïc maëc quaàn aùo baûo hoä maø phaûi maëc quaàn aùo thöôøng.

Tuyeät ñoái caám khaùch vaø ngöôøi chaên nuoâi khoâng ñöôïc mang duïng cuï, vaät duïng vaø thieát bò caù nhaân vaøo traïi chaên nuoâi.

Böôùc 4: Söû duïng thöùc aên chaên nuoâi vaø nöôùc uoáng voâ khuaån.

Heä thoáng nöôùc söû duïng trong chaên nuoâi phaûi ñònh kyø kieåm tra thaùng/laàn ñeå bieát ñoä nhieãm khuaån nhö Salmonella gaây æa chaûy vaø caùc ñoäc toá khaùc coù haïi cho gia suùc vaø aûnh höôûng ñeán an toaøn thöïc phaåm, nhö chì (Pb), thaïch tín (Asen)…

Thöùc aên söû duïng trong chaên nuoâi gia caàm phaûi bieát giaù trò dinh döôõng, nhaát laø haøm löôïng protein, vitamin vaø caùc khoaùng chaát (Ca, P), nguyeân toá vi löôïng (coban, mangan, selen, saét (Fe). Vì nhöõng haøm löôïng naøy aûnh höôûng raát lôùn ñeán söï phaùt trieån cuûa gia suùc, gia caàm. Khoâng ñöôïc duøng caùc chaát hormon gaây thieät haïi cho gia suùc vaø ngöôøi söû duïng saûn phaåm gia suùc (thòt, tröùng).

Ñònh kyø kieåm tra naám moác trong siloâ chöùa thöùc aên, ñaëc bieät laø naám moác aflatoxin, vì loaøi naám moác naøy gaây ung thö cho gia caàm vaø neáu toàn dö trong thòt gia caàm seõ aûnh höôûng ñeán söùc khoeû con ngöôøi.

Böôùc 5: Kieåm tra veä sinh chuoàng traïi vaø moå

khaùm gia suùc khi cheát.

Chuoàng traïi saïch seõ laø yeáu toá quan troïng ñeán 242

https://thuviensach.vn

moâi tröôøng vaø söùc khoeû vaät nuoâi. Haèng ngaøy kieåm tra gia suùc cheát, neáu tyû leä cheát > 1% moãi ngaøy thì ñaây phaûi coi laø vieäc khoâng bình thöôøng. Gia caàm aên keùm, haèng ngaøy löôïng thöùc aên ñoät ngoät giaûm

> 20% laø phaûi coù bieän phaùp veà thuù y; haõy xem xeùt thöùc aên coù vaán ñeà khoâng bình thöôøng. Moät tuaàn tröôùc khi xuoáng chuoàng khoâng cho aên nhöõng loaïi thöùc aên coøn toàn dö vaø muøi khoâng bình thöôøng ôû gia suùc (nhö boät caù) vaø chaát khaùng sinh.

Böôùc 6: Luoân luoân phaûi ñaûm baûo chaát löôïng saûn phaåm laø yeáu toá baét buoäc ñoái vôùi ngöôøi chaên nuoâi gia suùc, gia caàm.

Baûo ñaûm chaát löôïng saûn phaåm laø yeâu caàu baét buoäc ñoái vôùi ngöôøi chaên nuoâi gia suùc, gia caàm thoâng qua thòt vaø tröùng gia caàm. Muoán baûo ñaûm chaát löôïng caàn kieåm tra caùc maãu maùu ñeå bieát caùc maàm beänh ñaëc tröng cuûa cuùm gia caàm H5N1, Newcastle, Salmonella; cuõng coù theå kieåm tra qua dòch nhaày oå nhôùp ôû khí quaûn ñeå bieát gia caàm coù nhieãm H5N1 hay Salmonella hay khoâng? Ngoaøi ra coøn caàn kieåm tra caùc maãu ôû tröùng ñeå bieát chaát toàn dö ñoäc haïi cho ngöôøi söû duïng saûn phaåm gia caàm nhö chaát Chloramphenic, Clenbuterol, Sulbutamol.

Böôùc 7: Luoân luoân ngaên maàm beänh töø ngoaïi caûnh xaâm nhaäp vaøo cô theå gia suùc, gia caàm.

ÔÛ nhöõng cô sôû chaên nuoâi quy moâ taäp trung coâng nghieäp töø 1.000 con trôû leân thöôøng coù chuoàng nuoâi baûo veä vaø söû duïng caùc thieát bò cho aên, uoáng 243

https://thuviensach.vn

töï ñoäng vaø coù khi coù caû heä thoáng ñieàu khieån nhieät ñoä vaø ñoä aåm. Tuy nhieân, ôû nhöõng cô sôû chaên nuoâi quy moâ nhoû thì yeâu caàu chuoàng nuoâi phaûi ôû sau nhaø ôû, cho aên vaø cho uoáng trong khu vöïc chaên nuoâi vaø xung quanh coù raøo chaén ñeå traùnh gia caàm tieáp xuùc vôùi chim hoang daõ vaø giaûm toái thieåu tieáp xuùc giöõa ngöôøi vaø gia suùc. Phöông thöùc chaên nuoâi nhoû vaø vöøa ñang laø hình thöùc chaên nuoâi chieám tyû leä cao ôû nöôùc ta, do ñoù neáu khoâng chuù yù ñeán yeáu toá naøy thì maàm beänh raát deã laây nhieãm cho gia suùc, nhaát laø cuùm H5N1.

Böôùc 8: Thöôøng xuyeân trang bò kieán thöùc veà phoøng dòch cho ngöôøi chaên nuoâi thoâng qua caùc lôùp taäp huaán, heä thoáng truyeàn thoâng.

Trong 7 böôùc ñaõ trình baøy ôû treân vôùi muïc ñích thöïc hieän an toaøn sinh hoïc trong chaên nuoâi, nhöng böôùc 8 laø böôùc quan troïng nhaát, vì neáu ngöôøi chaên nuoâi gia suùc, gia caàm khoâng nhaän thöùc vaø hieåu bieát veà phoøng beänh hôn chöõa beänh cho gia suùc, gia caàm thì coi nhö chuùng ta khoâng laøm ñöôïc gì veà an toaøn sinh hoïc trong chaên nuoâi gia suùc, gia caàm. Do ñoù ñeå thöïc hieän ñöôïc böôùc 8 naøy thì ôû moãi cô sôû chaên nuoâi, moãi thoân xoùm, laøng xaõ, quaän, huyeän, tænh, thaønh phoá caàn luoân luoân bieát söû duïng heä thoáng thoâng tin - truyeàn thoâng (baùo, ñaøi phaùt thanh, truyeàn hình, tôø rôi, aùp phích...) ñeå coäng ñoàng vaø ngöôøi chaên nuoâi hieåu bieát vaø thöïc hieän caùc khaâu trong an toaøn sinh hoïc. Cuï theå taát caû coâng nhaân chaên nuoâi, caùn boä 244

https://thuviensach.vn

laõnh ñaïo, ngöôøi buoân baùn, vaän chuyeån, gieát moå, ngöôøi söû duïng saûn phaåm gia suùc, gia caàm (thòt, tröùng) phaûi ñöôïc hoïc taäp veà phoøng dòch cho vaät nuoâi, nhaát laø cuùm H5N1. Nhöõng ngöôøi buoân baùn vaø saûn xuaát thöùc aên chaên nuoâi laø ngöôøi phaûi hieåu roõ vaø thöïc hieän nghieâm tuùc nhaát veà phoøng dòch cho gia suùc, vì thöùc aên chaên nuoâi laø nguoàn cung caáp dinh döôõng cho gia suùc, ñoàng thôøi cuõng laø nguoàn gaây beänh tröïc tieáp cho vaät nuoâi.

Treân ñaây laø nhöõng böôùc thöïc hieän moät chuoãi coù heä thoáng veà an toaøn sinh hoïc trong chaên nuoâi.

Hy voïng seõ giuùp ích cho ngöôøi chaên nuoâi ôû moïi quy moâ nhoû, vöøa, taäp trung, coâng nghieäp ngaên chaën ñöôïc dòch beänh, mang laïi hieäu quaû kinh teá trong chaên nuoâi ôû nöôùc ta.

245

https://thuviensach.vn

Lôøi KEát

Baïn ñoïc thaân meán!

Vôùi soá trang coøn moûng vaø löôïng thoâng tin chöa nhieàu trong lónh vöïc “Laøm giaøu töø chaên nuoâi” ñöôïc vieát trong cuoán saùch naøy ñaõ ñeà caäp ñeán khaù nhieàu khía caïnh. Nhöõng gì toâi muoán vieát ôû cuoán saùch naøy ñeàu vôùi moät chuû ñònh raèng: Muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi phaûi baét ñaàu töø caùi chôï - nghóa laø phaûi hieåu thöông tröôøng vaø nhu caàu cuûa “thöôïng ñeá”, roài coøn phaûi coù tri thöùc, ñaëc bieät phaûi coù khaùt voïng laøm giaøu. Laøm giaøu coù vaïn caùch. Song caùch gì ñeå laøm giaøu ñeàu phaûi coù voán, coù kyõ naêng vaø ngheä thuaät laøm giaøu. Cha oâng ta ngaøy xöa coù caâu: “Ngheøo thì laâu, giaøu thì maáy choác”. Nhöng laøm giaøu chaân chính baèng taám loøng kieân nhaãn, ñöøng thoái chí naûn loøng thì môùi laøm giaøu ñöôïc. Baïn muoán laøm giaøu töø chaên nuoâi, xin baïn ñöøng bao giôø maïo hieåm, vì caùi nghieäp chaên nuoâi bieát bao noãi gian truaân vaø ruûi ro baát chôït. Tuy vaäy, baïn haõy nhôù raèng: “Voû quyùt daày coù moùng tay nhoïn” vaø baïn ñöøng queân moät nhaø hieàn trieát ñaõ töøng noùi: “Coù vieäc ñeå maø laøm, coù ai ñoù 246

https://thuviensach.vn

ñeå maø yeâu, coù caùi gì ñeå maø mô öôùc” - Ñoù laø haïnh phuùc. Vaäy xoaù ñoùi, giaûm ngheøo, tieán leân giaøu coù theo caùch goïi cuûa chính löông taâm mình, phaûi chaêng ñoù cuõng laø haïnh phuùc, laø khaùt voïng. Cuoäc ñôøi khoâng bao giôø nghieät ngaõ, phuõ phaøng maõi vôùi toâi, vôùi baïn, vôùi nhöõng ai coù khaùt voïng laøm giaøu.

Ñieàu naøy ñaõ theå hieän ôû chöông “Nhöõng göông maët laøm giaøu töø chaên nuoâi” maø toâi ñaõ vieát. Ñaây laø ngöôøi thöïc, vieäc thöïc moät traêm phaàn traêm.

Ñieàu ruùt ra töø nhöõng göông maët naøy laø hoï coù khaùt voïng vaø coù ngheä thuaät ñeå laøm giaøu töø chaên nuoâi, töø Noâng - Laâm - Ngö - Muïc, töø nhöõng maûnh vöôøn maø ôû ñaây baèng khoái oùc vaø baøn tay hoïc ñaõ laøm ñöôïc cuoäc ñôøi aám no vaø haïnh phuùc cuõng nhö nhaân vaät OÂsin ñaõ phaûi neám bao ñaéng cay, nghieät ngaõ ñeå xaây döïng cuoäc ñôøi. Tieän ñaây toâi keå moät caâu chuyeän caäu beù Hari vaøo nhöõng naêm ñaàu cuûa theá kyû XX ñaõ tìm ra moät ngheä thuaät laøm giaøu baèng caùch töï moùc tieàn töø tuùi cuûa mình ñöa vaøo tuùi cuûa caäu ta. Caâu chuyeän ñôn giaûn theá naøy: Trong moät raïp xieác, caäu giöõ chaân baùn nöôùc giaûi khaùt. Khi khaùch tôùi xem, caäu bieáu khoâng nhöõng khaùn giaû nhöõng goùi laïc rang taåm muoái ñöôøng, ñeå khaùn giaû vöøa thöôûng thöùc nhöõng pha ñeïp maét cuûa nhöõng taøi töû xieác, vöøa nhaám nhaùp haït laïc cho ñôõ buoàn.

Khi caùc haït laïc ñaõ heát thì cuõng vöøa luùc coå hoïng hoï khoâ laïi vì khaùt nöôùc. Khi naøy Hari nheï nhaøng ñaåy xe nöôùc giaûi khaùt ra baùn vaø nhöõng tieáng goïi Hari töø khaép phía trong raïp xieác. Chaúng bao laâu, 247

https://thuviensach.vn

nöôùc giaûi khaùt cuûa Hari baùn heát nhaün. Caäu beù meät nhoaøi ngöôøi vì phuïc vuï khaùch, nhöng tieàn ñaõ ñaày tuùi caäu luùc naøo khoâng roõ. Vôùi caùch naøy, chuù beù Hari chaúng bao laâu ñaõ trôû neân giaøu coù.

Caâu chuyeän keå treân ñeå caùc baïn muoán “Laøm giaøu töø chaên nuoâi” haõy suy nghó ñeán ngheä thuaät, caùi bí quyeát cuûa rieâng mình.

Cuoái cuøng, toâi xin noùi vôùi caùc baïn moät ñieàu raèng: Nhöõng gì toâi vieát ôû cuoán saùch naøy cuõng chæ laø gôïi môû ñeå caùc baïn ngaãm suy, bôûi leõ cuoäc ñôøi

“coù daïi môùi neân khoân” vaø chaúng coù caùi thaønh coâng naøo maø khoâng traû giaù. Taùc giaû cuoán saùch

“Bí quyeát laøm giaøu töø chaên nuoâi” coù ñoâi ñieàu taâm söï vôùi baø con noâng daân. Mong caùc baïn haõy thaønh coâng vôùi “Bí quyeát laøm giaøu töø chaên nuoâi”

248

https://thuviensach.vn

MuÏC LuÏC

Trang

Lôøi Nhaø xuaát baûn

5

Lôøi Taùc giaû

7

Chöông I

MÔÛ ÑAÀU

11

Chöông II

CHOÏN VAÄT NUOÂI - NUOÂI ÑEÅ LAØM GIAØU

16

Choïn lôïn naùi vaø lôïn nuoâi thòt ñeå coù nhieàu naïc 16

Choïn gioáng boø söõa toát ñeå cho nhieàu söõa 20

Choïn gioáng deâ - “con boø cuûa ngöôøi ngheøo”

23

Gaø ri - thòt chaéc, ngoït vaø thôm

26

Gaø thaû vöôøn höôùng thòt gioáng sasso

29

Gaø tam hoaøng doøng 882 vaø Jiangcun - gioáng gaø thaû vöôøn öu vieät nhaát hieän nay

31

Vòt sieâu thòt, sieâu tröùng - sieâu thu nhaäp 34

Ñaø ñieåu - vaät nuoâi cuûa theá kyû XXI haùi ra tieàn 38

Gaø aùc (Black chicken) - moät loaïi döôïc keâ chi ít thu nhieàu

47

Ngan phaùp - vaät nuoâi moät voán boán lôøi 48

Nuoâi chim caâu cuõng deã laøm giaøu

51

Kyõ thuaät nuoâi lôïn röøng giaøu leân nhanh choùng 55

Nuoâi nhím - ngheà môùi thu nhieàu lôïi nhuaän 68

Chöông III

NHÖÕNG BÍ QUYEÁT ÑEÅ LAØM GIAØU TÖØ

CHAÊN NUOÂI

75

249

https://thuviensach.vn

Chöông IV

NHÖÕNG GÖÔNG MAËT LAØM GIAØU TÖØ

CHAÊN NUOÂI

119

Ngoâ Thaønh Vinh töø ñaát goø ñoài nhôø chaên nuoâi boø söõa trôû neân giaøu coù

120

Laøm thaày giaùo vaãn chaên nuoâi gioûi

127

Ngöôøi chaên nuoâi gioûi ôû Ñieän Bieân

129

Traïi gaø cuûa chò Taâm

130

Trieäu phuù treû nuoâi toâm

132

Laøm giaøu töø ngheà nuoâi caù

134

Phöông Traïch khoâng coøn hoä ñoùi nhôø chuyeån ñoåi cô caáu caây troàng, vaät nuoâi

136

Khoâng chæ laøm giaøu cho rieâng mình

140

Moâ hình nuoâi caù roâ phi gioáng môùi

141

Chò Leâ Thò Hoàng nuoâi gaø coâng nghieäp ñaït hieäu quaû cao

145

Ñaøn vòt cao saûn ôû Khuyeán Löông giuùp nhieàu gia ñình giaøu coù

146

Soùc Sôn ngaøy caøng coù nhieàu hoä giaøm giaøu töø gaø coâng nghieäp vaø lôïn naïc

148

Bioâga - nhaát cöû löôõng tieän phaùt trieån chaên nuoâi baûo veä moâi tröôøng

151

Nuoâi ba ba nhö theá naøo ñeå laøm giaøu 155

Nhôø boø söõa, caây caûnh nhaø oâng Ñieäp giaøu leân 158

Laøm giaøu töø nuoâi trai ngoïc

160

Thu 15 trieäu ñoàng/naêm töø nuoâi gaø coâng nghieäp 164

Ngheà chaên nuoâi ôû Soùc Sôn thuùc ñaåy nhanh xaây döïng noâng thoân môùi

165

Traàn Tuaán Chaéc, 30 tuoåi ñôøi thu treân 20 trieäu ñoàng/naêm töø nuoâi gaø coâng nghieäp

168

Chò Traàn Thò Minh, moät gia ñình tích cöïc nuoâi lôïn ñeå laøm giaøu

169

1001 caùch laøm kinh teá cuûa noâng daân Ñoâng Anh 170

Anh Chính nuoâi boø söõa gioûi

172

250

https://thuviensach.vn

Chò Ñoùn chaên nuoâi gioûi 175

Con lôïn... Laø ñaàu cô nghieäp

176

Soùc Sôn phaùt trieån VAC ñeå laøm giaøu 179

Nuoâi ngan maø giaøu

182

Keát hôïp ñuùng caùch troàng luùa vaø nuoâi vòt cuõng nhanh giaøu

183

Gaø coâng nghieäp nguoàn thu khoâng nhoû 186

Chaên nuoâi, nuoâi thuûy saûn quy moâ lôùn trong caùc hoä phaùt trieån nhanh ñeå laøm giaøu

189

Giaøu leân nhôø nuoâi heo

192

Giaøu leân töø ñaát ñoài goø

194

Moät gia ñình ñaûng vieân khoâng chòu ngheøo 196

Laøm kinh teá toát ñeå nuoâi con thaønh ñaït 197

Nuoâi gaáu laáy maät ñeå laøm giaøu

199

Chaên nuoâi keát hôïp vòt, caù, ñaït hieäu quaû kinh teá cao

202

Lieân Sôn moät maãu hình kinh teá trang traïi 205

17 tuoåi trôû thaønh trieäu phuù

208

Anh Thuaän vaø 2 khu ñaàm

210

Giaøu coù nhôø troàng queá keát hôïp vôùi chaên nuoâi 211

Anh Vieát nuoâi lôïn maø giaøu

213

Töø moät chæ vaøng nhôø nuoâi vòt trôû thaønh tyû phuù 215

“Vua vòt” cuï Traàn Coâng Bình

217

Nhôø aáp tröùng trôû thaønh tyû phuù

219

Nhöõng trieäu phuù nhím vaø bí quyeát laøm giaøu töø nuoâi nhím

222

Nuoâi lôïn röøng giaøu leân nhanh choùng 231

Chöông V

AN TOAØN SINH HOÏC TRONG CHAÊN NUOÂI

BEÀN VÖÕNG

240

Lôøi keát

246

251

https://thuviensach.vn

Chòu traùch nhieäm xuaát baûn TS. NGUYEÃN DUY HUØNG

Chòu traùch nhieäm noäi dung

TS. LEÂ QUANG KHOÂI

Bieân taäp noäi dung: NGUYEÃN VUÕ THANH HAÛO

NGUYEÃN TUYEÁT NGA

TRAÀN HOAØI ANH

Trình baøy bìa:

PHUØNG MINH TRANG

Cheá baûn vi tính:

LEÂ MINH ÑÖÙC

Söûa baûn in:

PHAÏM THU TRANG

Ñoïc saùch maãu: PHOØNG BIEÂN TAÄP KYÕ THUAÄT

252

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

- Blank Page

- Blank Page

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page

Blank Page

Blank Page

Blank Page