Hướng dẫn sản xuất rau hữu cơ

Giới thiệu các nguyên tắc và cách thực hiện cơ bản trong sản xuất rau hữu cơ

1.0 LƯỢC SỬ VÈ CANH TÁC HỮU CƠ

Khó có thể nói nông nghiệp hữu cơ ñược xuất hiện vào lúc nào. Khái niệm “hữu cơ”, là cách lựa chọn canh tác khác ñược phát triển trước khi phát minh ra các hóa chất nông nghiệp tổng hợp. Nó diễn ra trong những năm 1920-1940, từ sáng kiến của một số người tiên phong cố gắng cải tiến hệ

canh tác truyền thống cùng với các phương pháp ñặc trưng của canh tác hữu cơ. Vào thời ñiểm ñó, các phương pháp mới tập trung vào ñộ phì ñất lấy mùn ñất làm căn cứ và cân bằng sinh thái trong phạm vi trang trại.

Khi việc áp dụng các giống có năng suất cao kết hợp với cơ giới hóa và sử dụng các hóa chất nông nghiệp trở nên phổ biến (Nông nghiệp "Cách mạng xanh”), một số người ñã phản ñối hướng phát triển mới này và phô bày cách thức canh tác hữu cơ như làm phân ủ, cải tiến luân canh cây trồng, hoặc trồng cây phân xanh. Khoảng trống giữa canh tác hữu cơ và nông nghiệp thông thường (“hóa chất”) vì thế càng lớn hơn.

Do tác ñộng tiêu cực của Cách Mạng xanh tới sức khỏe và môi trường trong những năm 1970 và 1980 ngày càng trở nên rõ ràng, nhận thức của cả nông dân và người tiêu dùng về vấn ñề “hữu cơ”

dần ñược tăng lên. Hệ thống canh tác tương tự như “Nông nghiệp vĩnh cửu” hoặc “ nông nghiệp có ñầu vào từ bên ngoài thấp” (LEIA)" ñã ñược mở rộng.

Chỉ cho ñến những năm 1990, canh tác hữu cơ tăng lên mạnh mẽ. Số vụ bê bối về thực phẩm và thảm họa môi trường ñã khuyến khích và làm tăng nhận thức của người tiêu dùng cùng các chính sách hỗ trợ của một số nước. Cùng thời gian ñó, một loạt các cải tiến mới về kỹ thuật hữu cơ (ñặc biệt là quản lý sâu hại theo phương pháp sinh học) và phân bổ hệ thống canh tác hiệu quả hơn ñã ñược phát triển.

Tuy nhiên, nông nghiệp hữu cơ chỉ chiếm một phần nhỏ trong nền nông nghiệp của thế giới, và với một tỉ lệ rất nhỏ trong nông nghiệp của một nước. Sự hỗ trợ từ phía nhà nước cho các hoạt ñộng nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật hoặc marketing trong canh tác hữu cơ vẫn còn rất thấp ở hầu hết các nước. Mặc dù vậy, canh tác hữu cơ hiện nay ñang hứa hẹn tốc ñộ tăng trưởng nhanh trên toàn thế giới.

2.0 TIÊU CHUẨN HỮU CƠ

ðể ñược coi là một người sản xuất hữu cơ, nông dân phải tuân theo các tiêu chuẩn sản xuất nào ñó trong nông nghiệp hữu cơ, ví dụ như các tiêu chuẩn ñược hệ thống PGS - ADDA sử dụng. Quan trọng là tất cả các tiêu chuẩn sẽ cho biết những gì sẽ ñược làm và không ñược làm trong canh tác hữu cơ, chẳng hạn như các tiêu chuẩn liên quan ñến việc sử dụng hóa chất. Tóm tắt các tiêu chuẩn của PGS -ADDA sẽ ñược trình bày trong phụ lục 1.

Những khía cạnh quan trọng của tiêu chuẩn gồm:

ða dạng sinh học. Nông nghiệp hữu cơ khuyến khích các sinh vật và thực vật sống cùng nhau trong phạm vi lớn, không chỉ ở cùng trên một ñồng ruộng mà kể cả các vùng sinh cảnh phụ cận.

Càng nhiều các loài thực vật, ñộng vật và các sinh vật ñất khác nhau sống trong hệ thống canh tác thì ở ñó càng có nhiều các sinh vật giúp duy trì ñộ phì của ñất và ngăn cản sâu bệnh hại. Tính ña dạng sinh học này sẽ giúp cho môi trường sản xuất hữu cơ có năng lực sản xuất ra những sản phẩm lành mạnh trong một môi trường cân bằng.

1

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Vùng ñệm Mỗi một vùng sản xuất hữu cơ phải ñược bảo vệ khỏi nguy cơ bị nhiễm các hóa chất rửa trôi hoặc bay sang từ ruộng bên cạnh. Vì thế, mỗi nông dân hữu cơ phải ñảm bảo có một khoảng cách thích hợp từ nơi sản xuất rau hữu cơ ñến nơi không sản xuất hữu cơ. Khoảng cách này ít nhất là 1 mét ñược tính từ bờ ruộng ñến rìa của tán cây trồng hữu cơ. Nếu nguy cơ ô nhiễm cao thì vùng ñệm sẽ phải ñược tính toán và bổ xung cho rộng hơn.

Nếu nguy cơ ô nhiễm bay theo ñường không khí thì sẽ phải trồng một loại cây ñể ngăn chặn sự bay nhiễm. Loại cây ñược trồng trong vùng ñệm này phải khác với cây trồng hữu cơ. Nếu sự ô nhiễm theo ñường nước thì sẽ phải tạo một bờ ñất hoặc ñào rãnh thoát nước ñể ngăn cản sự trôi nhiễm.

Sản xuất song song. ðể tránh sự lẫn tạp giữa các loại cây trồng hữu cơ và không hữu cơ (Dù chỉ

là vô tình), tiêu chuẩn hữu cơ không cho phép một loại cây cùng ñược trồng trên cả ruộng hữu cơ

và ruộng thông thường tại cùng một thời ñiểm, chẳng hạn như cùng một lúc sản xuất dưa chuột hữu cơ và dưa chuột thông thường. Có thể ñược chấp nhận chỉ khi các giống ñược trồng trên ruộng hữu cơ và ruộng thông thường có thể phân biệt ñược dễ dàng giữa chúng với nhau. Trường hợp này có thể áp dụng cho các giống khoai tây có màu sắc khác nhau ( màu vàng và màu ñỏ) hoặc cho cà chua anh ñào (cà chua bi làm salad) với cà chua có kích thứoc thông thường.

Chú ý rằng việc lẫn tạp cũng phải ñược ngăn chặn trong quá trình lưu kho và vận chuyển. Cho nên, sản phẩm hữu cơ sẽ phải ñược cất trữ và vận chuyển một cách riêng rẽ và ñược ghi rõ trên nhãn là

“Hữu cơ”

Hạt giống và vật liệu trồng trọt. Lý tưởng nhất là tất cả các hạt giống, cây con ñều là hữu cơ, tuy nhiên hiện ñã ñược xác nhận rằng ở nước ta hiện chưa có hạt giống và cây con hữu cơ ñể ñáp ứng cho người sản xuất hữu cơ. Nếu không sẵn có cả hạt giống thương mại hữu cơ mà cũng không tự

sản xuất ñược thì có thể sử dụng những hạt giống, cây con không bị xử lý hóa chất hoặc xử lý chúng bằng các chất ñược tiêu chuẩn PGS cho phép sử dụng. Khi mua hạt giống, nông dân phải luôn kiểm tra các dấu hiệu trên bao bì ñóng gói xem liệu nó ñã ñược xử lý hay không.

2

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Các vật liệu biến ñổi gen: Nông nghiệp hữu cơ ngăn chặn những rủi ro lớn tới sức khỏe và môi trường. Vì vậy, mặc dù những công nghệ phát triển mang tính khoa học cao ñôi khi cũng không ñược chấp nhận nếu không thể dự ñoán trước ñược những nguy cơ có thể xảy ra trong quá trình sản xuất chúng. Vì lý do ñó, các vật liệu biến ñổi gen (GMOs) không ñược chấp nhận vì vật liệu gen ñưa vào trong một giống nào ñó khi ñược trồng có thể lan truyền qua con ñường tạp giao sang các cây hoang dại hoặc các giống không biến ñổi gen cùng họ. Hậu quả tiêu cực của trào lưu công nghệ gen này có thể sẽ làm mất ñi các giống quý ñộc nhất vô nhị hoặc các loài hoang dại. Hơn nữa, vẫn còn nhiều thắc mắc về tính an toàn khi ăn các thực phẩm biến ñổi gen mà mối quan tâm ñặc biệt ñối với vấn ñề dị ứng thực phẩm. ðiều này cũng rất có ý nghĩa quan trọng trong nông nghiệp hữu cơ bởi một vài loại thực vật biến ñổi gen có các ñặc tính không thích hợp trong canh tác hữu cơ, như các cây trồng kháng thuốc trừ cỏ hoặc các cây trồng có chứa ñộc tố từ vi khuẩn.

Canh tác hữu cơ không sử dụng thuốc diệt cỏ và việc sử dụng các chất ñiều chế từ vi khuẩn chỉ

ñược phép sử dụng như là biện pháp cuối cùng nếu các biện pháp phòng ngừa khác không có hiệu quả.

Các ñầu vào hữu cơ. Trong tiêu chuẩn PGS sẽ ñịnh hướng những loại ñầu vào có thể ñược sử

dụng trong sản xuất hữu cơ. Chú ý rằng không phải tất cả các sản phẩm trên thị trường có tên gọi

“hữu cơ” hay “sinh học” ñều ñược phép sử dụng trong canh tác hữu cơ bởi chúng có thể vẫn chứa hóa chất hoặc cách thức sản xuất ra chúng không theo các nguyên tắc hữu cơ (bằng cách sử dụng các chất biến ñổi gen GMOs chẳng hạn). Vì thế, nông dân luôn phải kiểm tra theo tiêu chuẩn PGS

trước khi ñưa vào sử dụng một sản phẩm mới cho sản xuất hữu cơ .

Các bước chứng nhận. Hiện ở Việt Nam chưa có chứng nhận cho các sản phẩm hữu cơ. Vì thế, chỉ có một cách khác giúp giải quyết vấn ñề này ñó là hệ thống PGS ñược tiến hành bởi dự án nông nghiệp hữu cơ ADDA - VNFU. Thông thường thì trong vòng từ 2-3 năm sau lần cuối cùng sử dụng ñầu vào hóa chất trong sản xuất thì có thể hoàn toàn ñược chứng nhận là hữu cơ, tuy nhiên hệ thống PGS cho phép các loại rau ñược trồng trọn vẹn một mùa vụ theo hữu cơ (từ khi chuẩn bị

ñất) có thể ñược bán là “hữu cơ”. Quy trình chứng nhận bắt ñầu ngay khi toàn bộ ñất ñai sản xuất ñược ñăng ký và bắt ñầu ñi vào sản xuất hữu cơ. Mỗi năm nông dân ñăng ký sản xuất hữu cơ sẽ

ñược thanh tra ñể kiểm tra diễn biến và và tình trạng hữu cơ.

ðể biết chi tiết về chứng nhận PGS xin liên hệ văn phòng ADDA tại Hà Nội: M4-M5 Khách sạn La Thành, 218 ðội Cấn. ðiện thoại 04 - 37623534 hoặc Fax 04 – 37623533.

3

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

3.0 TẠO ðỘ PHÌ CHO ðẤT

ðất khỏe sẽ tạo ra cây khỏe. ðể tạo nên một ñất khỏe thì ñiều thiết yếu là phải cải tạo ñộ phì và cấu trúc của ñất thông qua việc sử dụng các ñầu vào hữu cơ và có các biện pháp quản lý thận trọng. Những ñầu vào này bao gồm phân ủ, phân ñộng vật, cây phân xanh, các ñá khoáng, phân vi sinh và các loại phân bón dung dịch. Vì các phân bón hóa học có tác ñộng tiêu cực tới các sinh vật ñất và cũng là hậu quả làm hỏng cấu trúc và ñộ phì nhiêu của ñất, vì thế những loại phân này không ñược phép sử dụng trong canh tác hữu cơ.

Cách làm tốt nhất Hãy bắt ñầu bằng việc tạo dựng lượng vật chất hữu cơ trong ñất. Các vật liệu thực vật và phân ủ là các yếu tố thiết yếu cho tiến trình này.

Mạng lưới thức ăn trong ñất

ðộng vật

Tuyến trùng

chân ñốt

Ăn rễ cây

ðộng vật chân ñốt

ăn mồi

Chim

Tuyến trùng

ăn nấm và vi

Nấm

khuẩn

Tuyến trùng

Thực vật

ăn mồi

Chồi và rễ

Chất hữu cơ

ðộng vật nguyên

Vật thải, tàn dư,

sinh

các chất chuyển

ðộng vật

hóa

từ

thực,

Vi khuẩn

ñộng vật và vi

sinh

1) PHÂN Ủ

Phân ủ phần lớn ñược làm từ các vật liệu thực vật và phân ñộng vật. Một ñiều quan trọng của làm phân ủ là thu gom các vật liệu hữu cơ lại với nhau và ñể chúng thành ñống luôn ñược che phủ

tránh mưa không chảy vào bên trong. ðống ủ ñược tạo cần phải ñược nóng lên. Tiến trình nóng lên này rất quan trọng ñể giết chết các bệnh tật không mong muốn và làm tăng tốc ñộ phân hủy vật liệu thực vật. ðống ủ có thể ñược ñảo lên ñể giữ cho quá trình ủ hoạt ñộng tốt. Sản phẩm sau khi kết thúc quá trình ủ sẽ là một hỗn hợp trông giống như ñất.

ðể có phân ủ tốt thì ñiều quan trọng là phải có một hỗn hợp các vật liệu ủ tốt có hàm lượng cao của ñạm (N) và các bon (C). Vật liệu có hàm lượng ñạm (N) cao bao gồm tất cả các loại phân ñộng vật, các lá tươi v..v. Vật liệu có hàm lượng các bon (C) cao gồm các vật liệu gỗ như các thân cây, rơm rạ, bã mía, vv..

Một hỗn hợp khoảng 50% các vật liệu cây xanh còn tươi, 25 – 30% rơm rạ và trấu và 20 – 25%

phân ñộng vật sẽ cho phân ủ có chất lượng tốt. Cũng có thể sử dụng vật liệu chỉ là vỏ trấu và phân ñộng vật nhưng chúng phải ñược trộn lẫn với nhau và sau ñó tạo ñống cùng với các vật liệu xanh.

4

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Tạo ñống ủ:

1. Chọn vị trí không bị úng và không phải ở dưới các cây có các rễ có thể ăn sâu vào ñống ủ và lấy ñi chất dinh dưỡng.

2. Thu gom tất cả các vật liệu ủ lại với nhau ñể vào vị trí ñịnh ñặt ñống ủ .

3. Tạo ñống ủ bằng cách lần lượt ñặt hàng loạt các lớp vật liệu - mỗi lớp dày khoảng 15cm.

4. Thiết kế ñống ủ (Nên ñể ñống ủ ở ñộ cao khoảng 1.5 m): Lớp ñáy ñống ủ là các vật liệu gỗ như các cành, que nhỏ

ðến lớp rơm rạ, thân lá cây hoặc vỏ trấu gạo (vật liệu mầu nâu, giàu C) ðến lớp phân ñộng vật (ướt) phủ lên vật liệu thực vật ðến vật liệu xanh (các cành lá và cỏ tươi)

Rơm rạ, thân lá ngô hoặc vỏ trấu

Phân ñộng vật (ướt) phủ lên vật liệu thực vật

Vật liệu xanh (cành lá và cỏ tuơi)

Lớp trên cùng ñống ủ - nên rắc một lớp ñất mỏng phủ lên trên (khoảng 25 mm ) Che phủ ñống ủ - bằng các bao tải ñựng gạo (ñể ngăn cho mưa không chảy vào trong ñống ủ)

5. Kiểm tra ñống ủ sau 3 ngày và sau ñó theo dõi ñống ủ mỗi tuần 1 lần 6. ðảo ñống ủ sau 2 tuần và ñảo lại lần nữa sau ñó 3 tuần Thời ñiểm làm phân ủ tốt nhất trong năm vào các thời ñiểm các vật liệu ủ có sẵn và ñầy ñủ

Hướng xử lý các sự cố khi ủ phân:

Vấn ñề

Nguyên nhân có thể

Giải pháp

Bên trong ñống ủ bị Không ñủ nước

Bổ xung nước khi ñảo ñống ủ

khô

Nhiệt ñộ ñống ủ

1. Không ñủ ẩm ñộ

1. Bổ xung nước và tiếp tục ñảo ñống ủ

quá cao

2. ðống ủ quá to

2. Cố gắng làm giảm kích thước ñống ủ

Nhiệt ñộ quá thấp

1. Thiếu không khí

1. ðảo ñóng ủ thường xuyên hơn ñể tăng ñộ thông

2. ðống ủ quá ướt

khí

3. ðộ pH thấp (chua)

2. Bổ xung thêm vật liệu khô

3. Bổ xung thêm vôi hoặc tro gỗ và trộn lại

Có mùi khai hăng

1. Quá nhiều ñạm

1. Bỏ xung cật liệu giàu cácbon như mùn cưa, vỏ

gỗ bào hoặc rơm rạ

2. ðộ pH cao (mặn)

2. Làm giảm ñộ pH bằng cách bổ xung các thành

phần có tính axit (các lá) hoặc tránh bổ xung

thêm các vật liệu kiềm như vôi và tro gỗ

Có mùi trứng thối Vật liệu ủ quá ướt và

Bổ xung thêm các vật liệu khô có kích thước lớn

nhiệt ñộ ñống ủ quá thấp.

Chú ý

1. Tất cả các phân ñộng vật phải ñược ủ nóng trước khi chúng ñược bón vào ñất. Lý do là ñể giết các sinh vật ñộc hại, các hạt cỏ dại và làm ổn ñịnh ñạm trong phân ñáp ứng nguồn dinh dưỡng dễ sử dụng cho cây trồng.

2. Nhiệt ñộ là một chỉ thị rất tốt cho biết diễn biến ñang xảy ra giữa các vật liệu trong ñống ủ.

Trong giai ñoạn ñầu, tiến trình ủ chủ yếu ñược thực hiện bởi sự hoạt ñộng của các vi sinh vật.

Hoạt ñộng của các vi sinh vật có thể ñược ñánh giá qua nhiệt ñộ của ñống ủ. Nhiệt ñộ ñống ủ

sẽ tăng lên khi các vi sinh vật hoạt ñộng mạnh và sẽ giảm xuống khi chúng kém hoạt ñộng.

Khi ñống ủ ñược chuẩn bị tốt, nhiệt ñộ trong ñống ủ bắt ñầu tăng lên chỉ vài tiếng ñồng hồ sau khi tạo ñống ủ và ñạt tới nhiệt ñộ 50 – 60 °C trong vòng 2-3 ngày và duy trì trong khoảng 1 – 2

tuần. Việc duy trì nhiệt ñộ cao trong một thời gian dài có ý nghĩa quan trọng ñể phá hủy khả

năng sống sót của nhiều các mầm bệnh và hạt cỏ. Nhiệt ñộ giảm xuống từ từ vì các vi sinh vật 5

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

bắt ñầu thiếu oxy. Vì thế ñống ủ cần ñược ñảo lên, các vật liệu từ phía bên ngoài ñược trộn với các vật liệu từ phía bên trong ñống. Nhiệt ñộ sẽ lại tăng lên. Tiếp tục kiểm soát nhiệt ñộ và ñảo trộn lại khi nhiệt ñộ giảm xuống cho ñống ủ khi chưa ñược hoàn tất.

Bón phân:

Phân ủ tốt có chứa trung bình 2% N, 1% P and 2.5% K. Các rau ñòi hỏi phân ủ không giống nhau.

Thường cải bắp yêu cầu một lượng rất lớn trong khi khoai tây, hành tây, tỏi, cà rốt và các cây họ

ñậu (ñậu hạt, ñậu quả) cần ít hoặc không cần phân ủ. Rau ăn quả (mướp, dưa chuột, cà chua vv..) cần một lượng lớn phân ủ nhưng không nhiều như cải bắp.

Dưới ñây là một số ñịnh hướng cho các cây trồng chính: Cây trồng

Lượng phân ủ (kg/sao)

Cải bắp, su lơ trắng, su lơ xanh

1000 - 1250

Bí ñỏ, khoai tây, cà chua, dưa chuột

750 - 900

Hành tây, hành tăm, tỏi

300 - 400

ðậu ăn quả

400 - 600

Khoai tây

600

Loại ñất và ñộ phì nhiêu cũng ñóng một vai trò quan trọng trong việc quyết ñịnh sử dụng bao nhiêu phân ủ. Và ñương nhiên bản thân chất lượng của phân ủ cũng rất quan trọng! Ví dụ như nếu phân ủ chỉ chứa 1% N thay vì 2%, khi ñó bạn sẽ phải bón gấp ñôi lượng phân.

Trên ñất cát pha cần bón tăng thêm từ 30 - 50% lượng phân ủ so với bón cho ñất sét. Với việc bón phân ủ nhiều lần sẽ làm tăng hàm lượng mùn trong ñất. Do mùn chứa nhiều ñạm vì thế lượng phân ủ cần thiết sẽ ñược giảm xuống qua từng năm.

2) CÂY CHE PHỦ VÀ CÂY PHÂN XANH

Cây phân xanh ñược trồng ñể cung cấp vật chất hữu cơ và che phủ mặt ñất, làm cỏ dại cớm nắng và cung cấp ñạm trong ñất. Cây phân xanh gồm có một số loại cỏ, cây họ ñậu và các loài thực vật từ các nhóm khác. Cây họ ñậu có lợi thế do chúng có khả năng cố ñịnh ñạm trong không khí. Các nguồn phân xanh gồm:

1. Các cây cố ñịnh ñạm – Là các cây có khả năng cố ñịnh ñạm từ không khí. Các cây này có thể ñược trồng xen hoặc ñược luân canh với cây trồng chính hoặc sử dụng trồng làm hàng rào chắn.

2. Cây che phủ – là cây dạng bụi sinh trưởng chậm nhưng có thân lá rậm rạp ñược trồng chủ

yếu ñể che phủ và bảo vệ ñất.

Nông dân hữu cơ có nhiều cách trồng cây phân xanh. Việc nông dân trồng rau hữu cơ bổ xung cây phân xanh vào trong cơ cấu luân canh cây trồng có ý nghĩa rất quan trọng. Trồng một vụ ñậu trong năm sẽ cho một số kết quả tích cực mặc dù có nhiều ñạm bị lấy ñi khỏi ruộng theo sản phẩm ñậu ñược thu. Cây họ ñậu tốt nhất nên trồng trước khi gieo trồng các cây có nhu cầu sử dụng nhiều ñạm như cây cải bắp

Nếu một cây họ ñậu ñược trồng với mục ñích như cây phân xanh nó có thể cố ñịnh ñược 180 kg N/1 ha tùy thuộc vào mùa vụ và ñộ ẩm ñất. ðậu tương ñược thu hoạch sau 64 ngày có thể ñạt khoảng 106 kg N/ha trong mùa khô và 140 kg N/ha trong mùa mưa. ðậu ñen ñược thu hoạch sau sau 60 ngày có thể ñạt 50 - 100 kg N/ha.

6

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Một số gợi ý cho các cây phân xanh ñược giới thiệu ở bảng dưới: Tên Việt Nam

Tên tiếng anh

Tên khoa học

Thời gian sinh

Name (English)

trưởng

§Ëu ®en

Cowpea

Vigna unguicalata

60 – 240 ngày

§Ëu kiÕm

Jack bean

Canavalia ensiformis

180 – 300 ngày

§Ëu v¸n

Hyacinth bean

Lablab purpureus

75 – 300 ngày

§Ëu rång

Winged bean

Psophocarpus tetragonolobus

Trên 5 năm

§Ëu mÌo

Velvet bean

Mucuna pruriens

180 – 270 ngày

§ậu nho nhe

Rice bean

Vigna umbellata

125 – 150 ngày

Sóc s¾c

Sun hemp

Crotelaria sp.

Nhiều loài

Cũng có một số cách khác ñó là trồng cây phân xanh trong vùng ñệm và thỉnh thoảng cắt chúng sử

dụng làm vật liệu che phủ mặt ñất hoặc ủ phân. Cách nữa là trồng một số cây phân xanh trộn lẫn với cây rau hoặc trồng chúng vào lúc không có rau trồng trên ruộng. Tốt hơn là trồng cây nào ñó trong một khoảng thời gian ngắn sau ñó ñể ñất nghỉ không canh tác!

3) CÁC CÁCH BỔ XUNG ðẦU VÀO CHO ðẤT

Khi tất cả lượng phân ủ và vật liệu thực vật từ cây phân xanh không ñủ ñáp ứng, các ñầu vào khác có thể ñược sử dụng ñể hỗ trợ như phân vi sinh, ñá phốt phát (lân tự nhiên) và phân bón dung dịch.

Tuy nhiên các ñầu vào này không bao giờ ñược sử dụng thay thế cho phân ủ và các cây phân xanh!

Các chất khoáng tự nhiên

Tiêu chuẩn hữu cơ liệt kê các khoáng ñầu vào khác nhau ñược phép sử dụng và cả các ñầu vào không ñược sử dụng tùy tiện (Xem danh sách các ñầu vào của PGS).

ðá lân (ñá apatit) – một loại khoáng lân ñịa phương sẵn có ở Lào Cai nhưng hiện tại nhà cung cấp không sẵn lòng bán sản phẩm ra bên ngoài khi chỉ ñặt mua với một số lượng nhỏ. Tỉ lệ bón ñá lân khác nhau nhưng nhìn chung khoảng 100 kg/sao.

Kali– Có thể lấy từ tro thực vật hoặc củi (8% K và 50% C). Tập quán truyền thống thường ñốt rơm và trấu ñể tạo nguồn kali.

Vôi (CaO) – Có thể ñược sử dụng ñể ñiều chỉnh pH của ñất.

Phân sinh học

Chỉ ñược phép sử dụng loại phân ñã ñược chấp thuận! phân sinh học BIOGRO ñược phòng thí nghiệm trường ñại học Hà Nội phát triển và ñã ñược chấp thuận như một sự chứng nhận cho các sản phẩm hữu cơ xuất khẩu từ Việt Nam hiện nay. Tỉ lệ bón khuyến cáo là 100 kg/sao/vụ. ðể biết chi tiêt có thể mua BIOGRO sản phẩm ở ñâu, xin hãy xem phần "Những ñịa chỉ hữu ích”.

Phân bón dung dịch

Phân dung dịch có tác dụng cung cấp những dinh dưỡng vi lượng cho cây trồng. Phân dung dịch có thể ñược sản xuất tại trang trại từ các vật liệu ñộng thực vật khác nhau. Cách phổ biến là cho vật liệu thực vật, phân ủ hoai và một ít ñường vào cùng một cái xô sau ñó ñổ nước vào nguấy ñều lên và ñể khoảng 12 giờ. Từ dung dịch này lấy ra khoảng 1 lit hòa với 10-20 lít nước. Có thể bón, tưới hoặc phun khắp cả cây. Nên sử dụng dung dịch ngay sau ñó là tốt nhất. Nếu dung dịch ñể lâu ñã có mùi hãy ñưa vào ñống ủ.

Phân dung dịch có thể ñược tưới hàng tuần qua các giai ñoạn phát triển chính của cây. Khi một cây trồng như rau xà lách ñã cuốn bắp thì nên dừng bón nhưng các loại rau ăn quả như cà chua thì có thể bón thúc hỗ trợ trong suốt vụ sinh trưởng vì nó cho quả trong cả một thời gian dài hơn 7

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Cũng có các loại phân dung dịch hoặc phân bón lá thương phẩm có bán trên thị trường nhưng nông dân phải cẩn thận ñể biết chắc chắn rằng chúng có tuân thủ theo các tiêu chuẩn hữu cơ hay không.

4.0 QUẢN LÝ ðẤT VÀ NƯỚC

Lập trước kế hoạch là yếu tố then chốt ñể sản xuất rau hữu cơ thành công. Phóng thích dinh dưỡng cho cây trồng sử dụng là kết quả hoạt ñộng của các vi sinh vật chế biến vật chất hữu cơ trong ñất.

Vì thế, ñể ñạt ñược kết quả tốt nhất, phân ủ hoặc các vật liệu hữu cơ khác cần phải có một khoảng thời gian giữa bón phân ủ và trồng cây. Nhìn chung, nên có một khoảng thời gian 2 tuần là hữu ích.

Khi nông dân mô tả một ñất có các ñiều kiện tốt nhất, họ thường nói là ñất “tơi xốp”. ðất tơi xốp là do ñất thoáng khí và có nhiều vật chất hữu cơ trong ñất. Ngược lại với ñất “tơi xốp” là ñất

“Chặt”. Sự dí chặt ñất là do ñi lại dẫm lên ñất và do mưa lớn Thách thức ñối với nông dân là làm giảm sự rắn chặt của ñất ở giữa các cây trồng. Khi ñất rắn sẽ

có ít ô xy trong ñất dẫn ñến các vi sinh vật trong ñất ngừng hoạt ñộng và làm giảm chất dinh dưỡng có sẵn cho cây trồng sử dụng. Khi ñất có nhiều vật chất hữu cơ thì sẽ ít bị dí chặt hơn.

Cách làm tốt nhất – Giảm tối ña thời gian ñể mặt ñất trơ trụi. Bảo vệ ñất khỏi xói mòn và ánh nắng trực xạ. Tạo vật chất hữu cơ trong ñất bằng sử dụng phân ủ, trồng cây che phủ và phủ bổi bằng các vật liệu khác. Các biện pháp canh tác thận trọng cũng rất quan trọng như cắt cỏ thì tốt hơn là xới cỏ sâu.

1) KỸ THUẬT CANH TÁC

Nguyên tắc chung cho những ñất ñược canh tác là giảm tối thiểu số lần làm ñất trong năm và ñộ

sâu làm ñất. Với các ñiều kiện lý tưởng thì các vi sinh vật và giun sẽ ñảo ñất một cách tự nhiên.

Khi cần tác ñộng ñể loại bỏ sự phát triển không cần thiết của cỏ dại, sử dụng biện pháp rẫy cỏ và làm tơi trên bề mặt ñất bằng cuốc.

Những kỹ thuật chuẩn bị ñất cơ bản gồm có cày ñất, sau ñó ñể phơi ñất trong một thời gian ngắn, sau ñó làm nhỏ ñất và lên luống bằng cuốc tay. ðất tốt là ñất dễ vỡ vụ ðiểm quan trọng ñể có ñược ñất canh tác tơi xốp là tránh không làm ñất khi nó quá ướt. Nhiều nông dân biết rõ ñiều này và họ

ñã hoãn làm ñất trồng cây mới khi ñất bị ñọng nước

ðối với các ruộng thâm canh rau, lên luống là cần thiết vì chúng giúp việc thoát nước dễ dàng và quá trình làm ñất chuẩn bị luống sẽ tạo ra một môi trường gieo hạt và trồng cây phù hợp. ðộ rộng luống thường do nông dân xác ñịnh và bằng khoảng cách họ có thể với ngang qua luống từ rãnh ñi lại. Một luống ñất lý tưởng là nó không bao giờ bị dẫm lên trên khi chăm sóc cây trồng, vì thế

luống phải có ñộ rộng thích hợp ñể dễ dàng với tay từ rãnh vào luống khi làm cỏ, trồng cây. ði lại trên luống không ñược khuyến khích vì nó sẽ làm cho ñất bị dí chặt lại, sẽ ngăn cản dòng dinh dưỡng trong ñất luân chuyển tới cây trồng và cản trở sự thoát nước Có thể sử dụng các biện pháp khác nhau ñể duy trì ñộ ẩm cho ñất. Chất hữu cơ trong ñất cao cấu trúc ñất xốp giúp duy trì ñộ ẩm tốt. Che phủ ñất bằng rơm rạ hoặc vật liệu tương tự cũng là một cách. ðây là yếu tố cốt lõi ñể giải quyết cho vấn ñề thiếu nước hóc búa thường xảy ra trong sản xuất

2) CHE PHỦ

Che phủ nghĩa là che phủ ñất bằng bất kỳ vật liệu thực vật ñược cắt. Với tính ña năng của nó, che phủ bằng vật liệu rất hiệu quả ñể bảo vệ ñất chống xói mòn. Thậm chí, chỉ với một số ít lá hoặc 8

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

thân cây sẽ làm giảm rất nhiều lực xói của mưa. Lớp phủ sẽ tạo tầng ñệm tránh cho ñất khỏi bị dí chặt, cung cấp chất hữu cơ và giúp duy trì ñộ ẩm ñất rất hữu hiệu.

Trong mọi ñiều kiện có thể, lớp phủ nên ñược làm từ các vật liệu hữu cơ ñược thu gom lại trong trại, nơi sản xuất. Chỉ nên sử dụng một lượng nhỏ vật liệu lấy từ bên ngoài nông hộ và không ñược lấy các vật liệu từ rừng.

Thường vật liệu phủ lấy từ rơm rạ hoặc các vật liệu thực vật khác. Loại vật liệu ñược sử dụng làm lớp phủ sẽ chi phối rât lớn tới hiệu quả của nó. Vật liệu dễ phân hủy sẽ bảo vệ ñất trong một thời gian hơi ngắn nhưng sẽ cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng trong lúc nó phân hủy. Vật liệu cứng sẽ phân hủy chậm hơn và vì thể che phủ ñất lâu hơn.

Phương pháp che phủ ñược khuyến cáo là tạo lớp phủ bổi giữa các hàng có ñộ dày khoảng 10-15cm. Che phủ ñược làm sau khi bón phân hữu cơ (phân ủ hoặc phân sinh học). Trên các ruộng rau hữu cơ, che phủ tốt nhất ñược làm sau khi cây con ñã phần nào trở nên cứng cáp hơn vì nếu không nó có thể bị hư hại do các sản phẩm tạo ra từ sự phân hủy các vật liệu phủ còn tươi.

3) ẨM ðỘ ðẤT

ðiều quan trọng là giữ ñộ ẩm ñất ñủ tốt ñể giúp các vi sinh vật trong ñất hoạt ñộng tốt. Khi ñất bị

bỏ khô, cây trồng không có khả năng lấy ñủ chất dinh dưỡng. ðộ ẩm ñược duy trì thông qua mưa, thủy lợi và che phủ ñều ñặn cũng có thể ngăn chặn việc bốc hơi khi thời tiết nóng Nếu trong ñiều kiện khô hạn phải sử dụng nước sạch, nước không nhiễm bẩn hoặc nguồn nước không bị ô nhiễm ñể tưới.

4) CỎ DẠI

Có dại có thể có tác dụng làm thức ăn cà nơi trú ngụ cho các côn trùng có ích. Nó cũng còn là một nguồn dinh dưỡng cho ñất ñặc biệt là các loại cỏ có rễ ăn sâu có thể rút các chất khoáng từ dưới lớp ñất sâu lên. Tuy nhiên cỏ cũng cạnh tranh ñộ ẩm và dinh dưỡng trong ñất.

Như ñã nhiều lần ñề cập tới ñiểm này, một nguyên tắc làm việc cơ bản trong canh tác hữu cơ là cố

gắng ngăn cản phát sinh các vấn ñề hơn là tìm cách cứu chữa chúng. Nguyên tắc này ñược áp dụng ñúng như vậy cho việc quản lý cỏ dại. Quản lý cỏ dại tốt trong canh tác hữu cơ gồm có việc tạo ra các ñiều kiện gây cản trở cỏ dại mọc không ñúng lúc và ñúng chỗ ñể rồi sau này nó có thể trở

thành vấn ñề nghiêm trọng cho chăm sóc cây trồng chính. Trong toàn bộ các giai ñoạn phát triển của cây trồng thì tác hại cạnh tranh của cỏ dại là không giống nhau ở từng giai ñoạn. Ở giai ñoạn ñầu phát triển là giai ñoạn cây trồng nhạy cảm nhất với sự cạnh tranh của cỏ dại.

Cách làm tốt nhất Một hệ thống quản lý cỏ dại bao gồm:

• Giữ cho các tán cây càng gần nhau càng tốt.

• Nhổ cỏ trong những ngày nắng ñể tăng khả năng diệt cỏ. .

• Che phủ giữa các hàng cây nếu có sẵn các vật liệu.

• Luôn canh cây trồng: Trồng loại cây có khả năng cạnh tranh tốt với cỏ dại (như bí ngô) trước khi trồng cây nhạy cảm hơn với sự cạnh tranh của cỏ dại (ví dụ như cà rốt hoặc hành hoa)

• ðảm bảo cây trồng sinh trưởng tốt trong giai ñoạn ñầu phát triển.

• Bón phân gần cây, không rải rắc phân khắp luống trồng.

5.0 LUÂN CANH

Khi những cây trồng khác nhau ñược trồng nối tiếp trên cùng một ruộng, mỗi cây trồng sử dụng ñất theo cách của riêng nó và vì thế làm giảm nguy cơ ñất bị suy kiệt dinh dưỡng. Luân phiên các 9

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

loại cây trồng hợp lý cũng ngăn cản sự phát triển các mầm bệnh trong ñất. Vì thế, việc tạm ngừng canh tác cần ñược chú ý khi canh tác cùng loại cây và các cây cùng họ.

ðể ngăn cản sự phát triển của các loại cỏ có sức sống dai, sau khi thu hoạch, nên trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng dinh dưỡng dài sau các cây trồng có khả năng lấn át cỏ dại tốt. Trồng thay ñổi giữa các cây có rễ ăn sâu với rễ nông và loại cây cho thân cao với loại cho sinh khối lớn che phủ mặt ñất nhanh cũng giúp ngăn chặn các loại cỏ dại phát triển.

Nguyên tắc của luân canh là các cây ñược trồng luân phiên nhau có nhu cầu dinh dưỡng từ ñất khác nhau. Cây trồng có nhu cầu dinh dưỡng cao thì nên trồng sau các cây phân xanh và các cây trồng tiếp theo nó là cây ñòi hỏi ít dinh dưỡng hơn. Các loại cây khác nhau ñược trồng trong cách phối hợp này – rau ăn rễ hoặc củ như khoai lang, cà rốt; rau ăn lá như cải bắp với loại ăn quả như

ngô, cà chua.

ðể lập một kế hoạch luân canh, cây trồng nên ñược quy theo nhóm có những vấn ñề về sâu bệnh hại và nhu cầu dinh dưỡng tương tự

Nhóm

Một số cây trồng chính

Rau ăn lá

Rau diếp, rau chân vịt, spinach, rau muống, dền, rau ngót, ….

Cải bắp

Lơ xanh, lơ trắng, cải thảo, cải ngọt, củ cải

Rau ăn quả

Cà chua, cà tím, dưa chuột, mướp, ớt cay, ớt ngọt

Rau ăn rễ

Hành tây, tỏi, tỏi tây

Cây họ ñậu

ðậu ăn quả, ñậu hà lan, lạc

Các cây khác

Khoai tây

Công thức luân canh 5 nhóm rau dựa trên ý tưởng rằng nên có 20 % diện tích ñất canh tác ñược

“nghỉ ngơi” ở một số giai ñoạn trong chu kỳ mùa vụ bằng cách trồng một loại cây phân xanh nhưng không thu hoạch nó như rau. Trong khoảng thời gian này ñể có ñủ thời gian nghỉ ngơi ñể có khả năng xây dựng ñộ phì ñể cho cây trồng tiếp theo sử dụng. Do ñó, khi luân canh ngắn, hiệu quả

của cây phân xanh bị giảm bớt vì thế cần ñiều chỉnh làm sao ñể có thể sử dụng cây phân xanh hiệu quả. Trong khoảng thời gian luân canh dài hơn (12 tháng hoặc hơn) cây phân xanh có thể ñược thu hoạch ñể làm phân ủ và làm thức ăn chăn nuôi, tuy nhiên với hướng luân canh ngắn ở Việt nam sẽ

làm hạn chế khả năng này.

Chú ý

Ớt nên ñược trồng trong giai ñoạn ñầu luân canh vì chúng ñòi hỏi dinh dưỡng cao. Sau ñó những loại cây cần ít dinh dưỡng hơn ñược trồng tiếp theo nó Cây phân xanh như giống lạc L14 sẽ cho lượng sinh khối 10 tấn/ha và ñạm là 30 kg N/ha. Cây phân xanh sẽ ñược trồng trong mùa mưa khi giá rau thấp và nó sẽ hoàn lại mức thu nhập bị thâm hụt qua việc trả lại ñất lượng dinh dưỡng tương xứng cho từng cây trồng.

Một phương pháp trồng cây hỗn hợp ñó là cùng một thời ñiểm một vài loại cây khác nhau ñược trồng cùng nhau (nhưng sẽ phải ñương ñầu với vấn ñề thiếu nước trong mùa khô).

6.0 QUẢN LÝ SÂU BỆNH HẠI

Nguyên tắc cơ bản quản lý sâu bệnh hại trong canh tác hữu cơ là cây khỏe có sức ñề kháng sâu bệnh hại tốt hơn.

Trong canh tác hữu cơ, những thói quen tốt trong nghề nông như tỉa cây, giữ vệ sinh, kiểm soát bằng biện pháp cơ học như sử dụng bẫy, chuẩn bị ñất tốt cùng với sử dụng các loại thảo mộc khác nhau ñáp ứng cơ bản chương trình quản lý sâu bệnh hại cân bằng 10

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Thông qua luân canh, trồng cây che phủ và tạo sự ña dạng hóa cho môi trường sống tổng thể ñể

khuyến khích sự có mặt của các loài thiên ñịch. Nếu các biện pháp phòng ngừa không ñáp ứng ñủ

sự kiểm soát cần thiết thì có thể sử dụng thuốc thảo mộc hoặc sinh học ñể phun.

Trong sản xuất rau, tổ chức ñược một cơ cấu luân canh cây trồng tốt, chuẩn bị luống trồng thoát nước tốt là yếu tố thiết yếu. Luân canh làm giảm nguy cơ truyền bệnh từ cây này tới cây khác.

Trồng cây hỗn hợp: cũng giúp làm giảm tác ñộng rủi ro của sâu bệnh hại khi hệ thống canh tác phát tán sâu bệnh. Một loại cây trồng có thể bị ảnh hưởng bởi sâu bệnh này nhưng loại khác lại không. Trồng cây hỗn hợp cũng là cách tốt nhất hoàn trả dinh dưỡng cho ñất. Việc ñưa cây phân xanh vào trong luân canh cũng có thể ñáp ứng một môi trường sống cho thiên ñịch (những hàng cây cho các con ăn mồi trú ngụ) vì thế làm giảm ảnh hưởng của sâu hại lên các cây trồng khác.

Còn có thêm một lợi ích nữa là sự ña dạng cây trồng tạo một môi trường tốt trong hệ thống bởi nó cung cấp bóng mát, ñạm hoặc cản gió cho các cây trồng khác. Kết hợp trồng các cây như hành tây với cà rốt, bí xanh với ngô, húng và cà chua là các cây trồng kèm nhau rất phổ biến.

Di dời các cây trồng bị bệnh hại trong cánh ñồng trước và sau khi thu hoạch giúp làm giảm mức ñộ

lây nhiễm sâu bệnh. Thường những vật liệu thực vật ñược thu dọn có thể ñưa vào ủ phân tuy nhiên nên ñược ñốt những vật liệu ñã bị nhiễm bệnh nguy hiểm.

Một số thực vật hoặc cây trồng có thể ñược canh tác một cách ñặc biệt thành các bờ dải cây tạo nơi ẩn náu cho các ñộng vật ăn mồi tự nhiên hoặc các côn trùng có ích có thể sinh sống ở ñó. Ví dụ

những cây thuộc họ hoa tán (như thì là, mùi và cần tây) là những cây chủ tuyệt vời cho các côn trùng khác. Những dải cây này ñược trồng và ñược chăm sóc khi có yêu cầu, những bụi cây nhỏ có thể duy trì như một bộ phận trong hệ thống canh tác ở vườn hay nông trại.

Cách làm tốt nhất khuyến khích nông dân:

• Thăm ñồng thường xuyên ñể quan sát cây trồng và theo dõi mức ñộ sâu bệnh và thiên ñịch trên ñồng ruộng.

• Khuyến khích ña dạng sinh học ở khu vực sản xuất bằng cách trồng cây làm thức ăn và nơi trú ngụ cho các côn trùng có ích như nhện, bọ ngựa, bọ rùa và các thiên ñịch khác như chim chóc.

• Hạn chế ở mức thấp nhất việc sử dụng các chất thảo mộc và phun thuốc sinh học (Một số thảo mộc như nicotin có trong thuốc lá rất ñộc cho con người hoặc côn trùng có ích).

• Giữ ñồng ruộng không bị cỏ dại gây thiệt hại.

• Vệ sinh ñồng ruộng thường xuyên (Dọn các lá già bị bệnh ra khỏi ruộng, thu dọn tàn dư cây trồng sau thu hoạch vv…) ñể hạn chế thấp nhất nguồn lây nhiễm.

Các lựa chọn vật tư ñầu vào

Tiêu chuẩn hữu cơ có liệt kê các ñầu vào ñược phép sử dụng. Những ví dụ cho cách lựa chọn khác nhau gồm:

Thuốc sinh học như BT (Bacillus thuringiensis) và NPV.

Thuốc thảo mộc ñược làm từ gừng, ớt, tỏi, lá hoặc hạt xoan (xoan ñịa phương) hoặc cây tỏi.

Thận trọng!

Mặc dù ñược lấy từ nguồn tự nhiên, so với thuốc hóa học, thảo mộc không hẳn là an toàn hơn hoặc ít ñộc hại cho con người, ñộng vật và các côn trùng không gây hại. Thực tiễn, ña số các chất thảo mộc là thuốc trừ sâu có phổ tác ñộng rộng giết chết cả con có lợi và có hại một cách bừa bãi.

Một số thảo mộc gây dị ứng cho con người, một số khác có tính ñộc cao ñối với cá và ñộng vật, và một số thậm chí có thể gây ung thư. Thuốc sâu thảo mộc vì thế chỉ ñược sử dụng như là một phương sách cuối cùng sau tất cả các biện pháp khác. Phải cố gắng thực hiện các biện pháp phòng ngừa trước khi sử dụng thảo mộc hoặc nếu phun các sản phẩm khác phải ñược trình bày tới thanh tra hữu cơ!

11

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Tiêu chuẫn hữu cơ yêu cầu tất cả các vật tư ñưa vào sản xuất phải ñược nông dân ghi lại (ngày, loại vật tư sử dụng, lượng vv…) vào sổ ghi chép các hoạt ñộng trong trang trai/ nơi sản xuất và ñược nông dân lưu giữ.

Trong canh tác hữu cơ, thiết bị phun chỉ ñược sử dụng riêng cho hữu cơ. Nếu trong nông hộ có trồng các cây theo phương pháp thông thường thì phải có bình phun riêng ñược sử dụng cho những ruộng này.

1) MỘT SỐ SÂU HẠI PHỔ BIẾN

Giòi ñục lá – Nhìn chung giòi ñục lá là loại sâu nhỏ gây ảnh hưởng tới các lá ở phía ngoài (lá già) của cây. Trong canh tác thông thường (không hữu cơ) các biện pháp kiểm soát sử dụng thuốc sâu nội hấp thấm sâu qua lá ñể có thể tiêu diệt giòi ñục nằm bên trong lá. ðể kiểm soát sâu hại này phải tìm cách ñể giòi tiếp xúc với vật chất trực tiếp và qua ñường tiêu hóa, vì thế việc kiểm soát loài sâu hại này sẽ kém hiệu quả hơn trong canh tác hữu cơ. Tuy nhiên trong ñiều kiện canh tác phù hợp, giòi ñục lá nhìn chung có thể ñược bỏ qua vì cây trồng thường phát triển ñủ nhanh và tạo ra nhiều lá mới không bị gây ảnh hưởng bởi sâu hại này, ngoài ra phần lớn giòi ñục lá bị kiểm soát bởi các sinh vật ký sinh ở hầu hết các trường hợp.

Những kiến thức về vòng ñời nên ñược sử dụng tập trung vào giai ñoạn giòi ở bên ngoài lá (trứng, nhộng, ruồi). Chế phẩm xoan có thể ñược thử nghiệm ñể kiểm tra hiệu quả kiểm soát giòi của . Sử

dụng bẫy có thể có hiệu quả ñể bẫy ruồi trước khi nó ñẻ trứng.

Các loại sâu thân mềm khác nhau – ñộng vật ăn mồi là hàng rào phòng thủ ñầu tiên và bẫy ñèn cũng rất có ích. Bacillus thuringiensis (BT) có thể ñược sử dụng ở giai ñoạn trồng cây ñể kiểm soát sâu xám và phun lên cây trong quá trình phát triển ñể kiểm soát tất cả các loại sâu ăn lá.

Thuốc sinh học BT rất có sẵn ở Việt Nam và các thử nghiệm ñã ñược tiến hành như một phần hoạt ñộng của dự án ADDA-VNFU cho thấy nông dân hài lòng với kết quả thu ñược khi sử dụng nó ñể

kiểm soát sâu.

Rệp: Các loại rệp khác nhau thường tác ñộng ñến những bộ phận mềm non của cây bằng việc hút nhựa từ thân cây và tiết ra chất mật như sương ñọng lại ở ñó (làm vật chủ cho mốc ñen ký sinh).

Các loại rệp mẫn cảm với một số ký sinh và loài ăn mồi (như bọ rùa, ruồi ăn thịt, chuồn cỏ và chim). Các biện pháp kiểm soát có thể bao gồm cả phun nước hoặc nước xà phòng, tỏi và ớt và dầu khoáng ở tỉ lệ 5% (5 ml cho 1 lít nước) và phun vào sáng sớm hoặc khi trời có nhiều mây.

Bọ xít (Bọ xít xanh hại rau) có thể trở thành loại sâu hại ñáng lo ngại ñặc biệt trong thời kỳ ñất khô hạn. Duy trì ẩm ñộ ñất tốt bằng cách tưới nước thường xuyên có thể làm giảm ảnh hưởng của bọ

xít cùng với việc làm sạch cỏ ở những diện tích ở gần phía cuối ruộng. Phun nước sạch có thể làm giảm ảnh hưởng của bọ xít nhưng ñối với trường hợp bọ xít phá hoại nghiêm trọng, ñể cố gắng tiêu diệt chúng và có thể sử dụng biện pháp trộn bột nhão với nước và phun lên cây hoặc sử dụng thuốc sâu hữu cơ (Theo tiêu chuẩn IBS-IFOAM Basic Standards).

Bọ phấn trắng (họ Aleyrodidea) có thể trở thành vấn ñề trong các khu vực kém lưu thông không khí. Có nhiều cách kiểm soát nhưng cách hiệu quả nhất là lợi dụng ong kí sinh ( Encarsia formasa và các loại khác). Biện pháp kiểm soát này có thể ñược khuyến khích bằng cách trồng những cây có hoa ở gần ruộng hoặc gần cây trồng. Sử dụng tấm bẫy dính màu vàng, dầu khoáng (trong những trường hợp ñược cân nhắc) phun tỏi và ớt cũng là những biện pháp ñược sử dụng.

Sâu bột ( Pseudococcus spp) thường ñược tìm thấy ở những khe hoặc chỗ kín trong phạm vi xung quanh gốc cây. Chúng bị ăn bởi bọ rùa và ong kí sinh chalcid. ðốt những vật liệu thực vật bị

nhiễm sâu nặng. Phun dầu khoáng cũng là một biện pháp kiểm soát.

Bọ nhảy Có thể gây nhiều thiệt hại cho các cây non của các cây họ cải, ñặc biệt là củ cải. Thiệt hại lớn nhất khi thời tiết khô và ẩm ñộ thấp. Vì thế nông dân nên giữ ẩm ñộ ñất ñủ cao. ðể tìm thấy cây chủ của chúng, bọ nhảy sử dụng khứu giác ñể ngửi. Vì thế trồng trộn cải bắp với cây trồng khác ñặc biệt những cây có mùi hắc như tỏi. ðể ñạt hiệu quả tốt hơn, hãy trồng lẫn lộn chúng một cách bừa bãi chứ không trồng trộn theo hàng. Thỉnh thoảng phun tỏi cũng rất hiệu quả. Có thể xử

lý phơi ñất ñể diệt bọ nhảy trong ñất trước khi trồng cây.

12

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Phơi ñất thế nào?

1. ðào ñất sâu 20 – 30 cm, làm nhỏ ñất, lên luống và san cho phẳng mặt luống 2. Tưới nước lên trên bề mặt ngấm sâu tới 15 – 20 cm 3. Phủ toàn bộ bề mặt luống bằng màng nilon màu sáng trong.

4. Bịt kín tất cả các cạnh bằng cách phủ ñất hoặc ñặt ñá lên các rìa của màng phủ.

5. ðể tấm phủ như vậy trong 10-15 ngày. Trong khoảng thời gian này, ñất ở bên dưới màng phủ

nilon sẽ bị nóng lên và giết chết côn trùng kể cả bệnh và hạt cỏ.

6. Tháo tấm phủ nilon ra

7. Nếu phải làm ñất ñể trồng cây, thì phải làm ñất nông, dưới 5cm ñể tránh di chuyển những ñất không ñược xử lý lên trên bề mặt.

2) MỘT SỐ BỆNH HẠI PHỔ BIẾN

Bệnh sương mai Phytothera hại cà chua –vệ sinh ñất trồng, ruộng thoát nước và thông khí tốt, thu dọn toàn bộ lá cây chạm vào ñất cũng như lựa chọn các giống chống chịu. Có thể ñược hỗ trợ

thêm bằng cách dùng ñồng như một loại thuốc trừ nấm, tuy nhiên có những yêu cầu khi sử dụng ñồng và chúng phải tuân thủ theo từng tiêu chuẩn IBS. Dung dịch phân ủ cũng có lợi (chất lỏng ñược tạo ra khi ngâm một bao phân ủ vào nước qua một ñêm) và ñược bón thường xuyên hàng tuần với tỉ lệ khoảng 20 nước sạch sẽ cho 1 lít dung dịch còn gọi là chè phân ủ. Xem phụ lục 4

Bệnh mốc sương trên cây họ bầu bí – Bệnh mốc sương trên lá thường tấn công vào giai ñoạn cuối của cây vì thế nó có thể ñược bỏ qua vì lúc ñó cây ñã cho thu hoạch, tuy nhiên nếu bệnh tấn công vào giai ñoạn sớm của cây thì lưu huỳnh ñược sử dụng phổ biến ñể kiểm soát bệnh, ngoài ra axit lactic (từ sữa) hoặc chất bicacbonat của nước có gas (soda) có thể có tác dụng. Dung dịch phân ủ

cũng có thể ñược sử dụng. Một dung dịch cũng có thể ñược chế ra bằng cách cho vào một túi 5 kg phân ủ và treo nó vào trong một thùng chứa 100 lít nước. Sau 2 ngày dung dịch có thể ñược phun lên cây với tỉ lệ 20:1. Kỹ thuật này yêu cầu thử nghiệm xem có sai sót gì không và hiệu lực của chúng thế nào khi sử dụng ở thời tiết và thời gian khác nhau.

7.0 THU HOẠCH VÀ BẢO QUẢN

Thu hoạch – Rau có hương vị ngon khi chúng còn non. Trấnh thu hoạch rau khi chúng quá già.

Thận trọng khi thu hoạch ñể không làm rau bị hư hỏng và ñể tránh nguy cơ bị thối hỏng

Bảo quản – Rau hữu cơ phải ñược bảo quản riêng biệt với rau thông thường và ñược ghi nhãn rõ ràng khi bảo quản hoặc vận chuyển. Trong quá trình bảo quản không ñược sử dụng các chất bị

cấm. Bao bì và vật dụng ñựng các chất bị cấm như túi ñựng ñạm ure không ñược sử dụng ñể ñể

bảo quản hoặc vận chuyển các sản phẩm hữu cơ.

8.0 DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ

Thiết bị như bình phun chỉ ñược sử dụng cho sản xuất hữu cơ. Sẽ phải dùng bình bơm riêng biệt cho nông nghiệp thông thường. Các thiết bị khác như cuốc phải ñược rửa sạch trước khi sử dụng trên ruộng hữu cơ nếu chúng cũng ñược sử dụng trên các ñồng ruộng khác không phải hữu cơ.

9.0 DUY TRÌ GHI CHÉP SỔ SÁCH

Mỗi nông dân phải ghi chép và lưu giữ các tài liệu sau ñây và luôn sẵn sàng cho việc thanh tra.

• Biên lai bán hàng cho các sản phẩm bán ra từ hộ sản xuất.

• Liệt kê danh sách tất cả các ñầu vào hộ nông dân ñưa từ bên ngoài vào.

• Hàng năm ghi sổ cho mỗi lần phun cho cây trồng (ngày, vật liệu phun, số lượng sử dụng).

• ðối với chứng nhận, phải hoàn thành một kế hoạch quản lý cho từng năm theo mẫu biểu do cơ quan chứng nhận cung cấp.

13

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

Tóm tắt các tiêu chuẩn PGS cơ bản Các tiêu chuẩn này ñược chiểu theo:

Các tiêu chuẩn Quốc gia về sản xuất và chế biến các sản phẩm hữu cơ (10TCN 602-2006) ðược Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn (MARD) ban hành ngày 30 tháng 12 năm 2006.

1. Nguồn nước ñược sử dụng trong canh tác hữu cơ phải là nguồn nước sạch, không bị ô nhiễm (theo quy ñịnh trong tiêu chuẩn sản xuất rau an toàn của TCVN 5942-1995) 2. Khu vực sản xuất hữu cơ phải ñược cách ly tốt khỏi các nguồn ô nhiễm như các nhà máy, khu sản xuất công nghiệp, khu vực ñang xây dựng, các trục ñường giao thông chính…

3. Cấm sử dụng tất cả các loại phân bón hóa học trong sản xuất hữu cơ.

4. Cấm sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

5. Cấm sử dụng các chất tổng hợp kích thích sinh trưởng.

6. Các thiết bị phun thuốc ñã ñược sử dụng trong canh tác thông thường không ñược sử dụng trong canh tác hữu cơ

7. Các dụng cụ ñã dùng trong canh tác thông thường phải ñược làm sạch trước khi ñưa vào sử

dụng trong canh tác hữu cơ.

8. Nông dân phải duy trì việc ghi chép vào sổ tất cả vật tư ñầu vào dùng trong canh tác hữu cơ.

9. Không ñược phép sản xuất song song: Các cây trồng trong ruộng hữu cơ phải khác với các cây ñược trồng trong ruộng thông thường.

10. Nếu ruộng gần kề có sự dụng các chất bị cấm trong canh tác hữu cơ thì ruộng hữu cơ phải có một vùng ñệm ñể ngăn cản sự xâm nhiễm của các chất hóa học từ ruộng bên cạnh. Cây trồng hữu cơ phải trồng cách vùng ñệm ít nhất là một mét (01m).

Nếu sự xâm nhiễm xảy ra qua ñường không khí thì cần phải có một loại cây ñược trồng trong vùng ñệm ñể ngăn chặn bụi phun xâm nhiễm. Loại cây trồng trong vùng ñệm phải là loại cây khác với loại cây trồng hữu cơ. Nếu việc xâm nhiễm xảy ra qua ñường nước thì cần phải có một bờ ñất hoặc rãnh thoát nước ñể tránh bị xâm nhiễm do nước bẩn tràn qua.

11. Các loại cây trồng ngắn ngày ñược sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ trọn vẹn một vòng ñời từ

khi làm ñất ñến khi thu hoạch sau khi thu hoạch có thể ñược bán như sản phẩm hữu cơ.

12. Các loại cây lâu năm ñược sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ trọn vẹn một vòng ñời từ khi kết thúc thu hoạch vụ trước cho ñến khi ra hoa và thu hoạch vụ tiếp theo có thể ñược bán như sản phẩm hữu cơ.

13. Cấm sử dụng tất cả các vật tư ñầu vào có chứa sản phẩm biến ñổi gen GMOs.

14. Nên sử dụng hạt giống và các nguyên liệu trồng hữu cơ sẵn có. Nếu không có sẵn, có thể sử

dụng các nguyên liệu gieo trồng thông thường nhưng cấm không ñược xử lý bằng thuốc bảo vệ

thực vật hóa học trước khi gieo trồng.

15. Cấm ñốt cành cây và rơm rạ, ngoại trừ phương pháp du canh truyền thống.

16. Cấm sử dụng phân người.

17. Phân ñộng vật lấy từ bên ngoài trang trại vào phải ñược ủ nóng trước khi dùng trong canh tác hữu cơ.

18. Cấm sử dụng phân ủ ñược làm từ rác thải ñô thị.

19. Nông dân phải có các biện pháp phòng ngừa xói mòn và tình trạng nhiễm mặn ñất.

20. Túi và các vật ñựng ñể vận chuyển và cất giữ sản phẩm hữu cơ ñều phải mới hoặc ñược làm sạch. Không ñược sử dụng các túi và vật ñựng các chất bị cấm trong canh tác hữu cơ.

21. Thuốc bảo vệ thực vật bị cấm trong canh tác hữu cơ không ñược phép sử dụng trong kho cất trữ

sản phẩm hữu cơ.

22. Chỉ ñược phép sử dụng các ñầu vào nông dân ñã có ñăng ký với PGS và ñược PGS chấp thuận.

Version 1.2 (06-11-2008)

14

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn

CÁC ðỊA CHỈ HỮU ÍCH

ACCT: Trung tâm hành ñộng vì sự phát triển của ñô thị (ACCD) Trung tâm hỗ trợ rau hữu cơ Thanh Xuân

Tên Tiếng Anh: Action Center for City Development)

ðịa chỉ: Số 1 Phạm Ngũ Lão – Hoàn Kiếm – Hà Nội – Tel: 046.2700184

Trang web: http://www.vidothi.org

ADDA: Văn phòng tổ chức “Phát triển nông nghiệp Châu Á –ðan Mạch” tại Việt Nam Tên tiếng Anh: (Agricultural Development Denmark Asia ) ðịa chỉ: M4-M5, Khách sạn La Thành 218, ðội Cấn, Hà Nội ðT: 043.7623534 FAX: 043.7623533

Trang web: www.adda.dk/eng/organic

Rau hữu cơ Thanh Xuân

Nhóm nông dân sản xuất rau hữu cơ Thanh Xuân

Nhóm trưởng: Hoàng Văn Hưng –Thôn Bái Thượng –Sóc Sơn – Hà Nội Dð: 0982.93.65.98

Email: rauhuuco@gmail.com

Trang web: www.rauthanhxuan.com

NIPP: Viện Bảo vệ thực vật Quốc Gia

ðịa chỉ: ðông Ngạc -Từ Liêm – Hà Nôi

ðiện thoại: 04.38389723

Cung cấp thuốc sinh học BT, VBT, Bẫy bả và Vi sinh vật ñối kháng.

RIFAV: Viện rau quả Trung ương, Châu Quỳ-Gia Lâm-Hà Nội ðT: 04.38276254/8276275 FAX: 04.38276148

SAPRO: Công ty TNHH sản phẩm nông nghiệp bền vững Cung cấp phân sinh học BIOGRO

ðC: Số 6 Lý ðạo Thành – Hoàn Kiếm- Hà Nội

ðT: 04.36282590 - 04.36282591

Email: org@sapro-landscape-arch.com

BARC: Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng phân bón vi sinh Biogro Số 12 A Hàng Chuối - Hai Bà Trưng- Hà Nội

15

Cẩm nang SX rau hữu cơ – ADDA – ACCD

https://thuviensach.vn