Ng

i Th t Chí1

XÃ H I TI U THUY T

Bi u Chánh

I

Tr i g n t i Trinh m c m t b ka-ki vàng, qu n may c t ng, áo s -mi xanh, u

i

t2 n

en, ch n v n gh t3 v i xám, trong nhà b

c ra t i c a, r i day l i nói v i Ph ng i theo sau: „

i ch ng nên th i chí. Làm trai mình ph i có can-m, ph i có ngh -l c cho

y-

mà xông-l

t phong-trào nguy-kh n, ch sao l i c th -than r u-r hoài nh àn-bà

y, M a bi u toa

ng thèm bu n vi c gì n a h t. Toa c

i ch i cho thong-th trí,

ng

ph n-ch n mà tranh-c nh v i thiên-h . Thôi toa nhà, m a v r i chúng ta s nói chuy n

ti p“.

Trinh b t tay t -giã Ph ng r i b

c ra

i-l Galliéni4, th ng-th ng i ra h

ng ch

n-thành.

Ngoài

ng èn khí b t cháy lên, nam-thanh n -tú qua l i d p-d u, xe kéo xe h i n i nhau t p ch y ra, t p ch y vô coi không d t.

Ph ng ngó mông m t h i r i xây l ng tr vô nhà. Chàng v n èn phía tr c sáng lòa r i

i bàn vi t mà ng i, ch ng tay trái mà

cái trán,

u nghiêng m t bên, m t ngó s ng vô

vách t

ng coi b bàng-hoàng t -l lung l m.

Trong c n nhà c a Ph ng , bàn gh d n s -sàì, ch không h c-h nh các c n khác trong dãy ph

ó. Phía tr

c có m t b ván g nh , v i m t cái gh b

n m ch i, Chính

gi a có m t cái bàn vuông v i m t cái gh

ti p khách, m t bên có m t cái bàn vi t ch a sách

y ch ng, sách Tây sách qu c-âm x c l n-x n, không có th -t . Còn phía trong thì ch có m t cái gi

ng

ng , v i hai cái r

ng l n

áo qu n mà thôi; bàn r a m t thì

d

i

nhà b p, mà ch ng có n i , chén bát chi h t.

Trong nhà v ng hoe, khác v i c nh r n-r ngoài ng. Ph ng c ng i im-lìm cho

n

ch ng cái

ng-h nh

trên bàn vi t ch 7 gi , chàng m i

ng d y, t t èn b

c ra ngoài

khóa c a l i, r i c m chìa khóa i l i nhà ông Phán Thành, cách ó n m c n mà n c m t i.

Ông Phán Thành h i tr

c giúp vi c t i s Th

ng chánh k

n 33 n m, ông m i

c

ng h u-trí h i n m ngoái. V ch ng ông không có con nh ng mà ông có m t ng i con

nuôi tên T n,

ng làm vi c trong m t hãng buôn t i Sai-gòn. Vì v ch ng không có v n

ru ng x nào h t, nên

c h u trí r i ông c ng luôn t i Sài-gòn v i con nuôi ng h -h

cho vui. Bà Phán tuy ã trên 50 tu i r i, song bà còn m nh kh e b i v y m y th y ch a v ai mu n n c m tháng thì bà s n lòng n u giùm.

Ph ng

u t i nhà Trinh

ng ki m vi c mà làm; vì Trinh làm ki m soát cho s h a-xa, ph i i theo xe l a

ng Sài-gòn Nha trang, không th

n c m nhà

c, b i v y ã g n

ba tháng nay Ph ng ph i n c m tháng t i nhà ông Phán Thành.

1 phóng tác t Prestouplénié i nakazanié (1866) c a v n hào Nga Fédor Mikhaïlovitch Dostoievski 2 (ti ng Pháp: Caskette) = nón l i trai, nón có rìa che n ng 3 (ti ng Pháp: guêtre) dây da ho c v i an chéo dùng b c ng chân (b p chu i) t u g i

n ng giày, t ng

này ã

c vi t hóa.

4 Nay là i l Tr n H ng

o

https://thuviensach.vn

Ph ng b

c vô ã th y T n là con nuôi c a ông Phán v i th y Giao, là ng i n c m

tháng, ng i s n mà ch

ó r i, b i v y v ch ng ông Phán li n m i luôn l i bàn n.

Ông Phán h i Ph ng:

-

a nay tôi th y có ông Trinh nhà ph i hôn?

-

Th a, ph i. Hôm qua t i b a nh m phiên nh ngh , nh m i i làm h i t i ây.

-

Ông làm ki m-soát s h a-xa, n l

ng thì l n mà coi th c c kh t n hao lung l m.

i xe hoài, ng không

c, Có l lâu ngày m t ch . ã v y mà n u ng không ch ng, khi n Sài-gòn, khi n Nha-trang, t nhiên ph i t n ti n nhi u.

-

Còn tr tu i, d u làm vi c c c kh chút nh có h i gì. C c mà c l

ng l n thì

ng c u mà ch u c c. Ph n cháu ây, cháu mu n c c h t s c mà c c không c,

cháu m i áng bu n ch .

-

u b n chí mà ki m vi c làm, t nhiên c ng s có ch .

-

Cháu ki m h t s c mà ch a

c ch nào h t.

-

i n y thi t kh . Câu có i h c bên Tây mà ki m vi c làm không c, th thì m y

u nh h c bên này làm sao có ch mà làm.

-

Cháu không kén ch n chi h t, d u làm n l

ng b n n m ch c m t tháng cháu c ng

làm n a, mi n có c m n thì thôi; ng t g n hai tháng nay, cháu ki m không c

t ch nào h t, nên không bi t làm sao. Cháu mu n tr v C n-th ng m

n

ru ng mà làm, mà anh Trinh c theo c n hoài, bi u trên n y r i th ng th ng s có công vi c làm, th ng th ng

n ch ng nào không bi t!

-

nh chí l n cháu i h c thì ph i t i t nh thành mà làm vi c, ch không th o cách làm ru ng, n u tr v v

n c u làm ru ng sao

c.

-

Ngh nào c ng v y, th ng th ng mình t p, l n l n r i s quen, có khó gì.

Th y Giao có tánh ít nói chuy n, nên nãy gi th y c ng i n, không nói m t ti ng nào t. Bây gi th y m i xen vô mà nói: „Ng

i ta hay nói: Hoàng thiên h u nhãn. Theo tôi thì ông Tr i không có con m t. N u ng có con m t, sao M. Ph ng ây mu n làm n h t s c, d u c kh không n , mà ng l i không cho có s làm n. Còn có nhi u nh i khác h bi ng

nhác, làm vi c chi h c ng làm cho có ch ng, không bi t lo-l ng, mà sao h l i có công vi c làm luôn luôn. Ngh th coi có ph i ông tr i không có con m t hay không?“.

Bà Phán c

i và nói: „M i ng

i

u có m ng s riêng. C c hay s

ng

u t i m ng

a mình, ch nào có ph i t i ông tr i mà th y trách ông. Ông tr i công-bình l m.“

Ông Phán ch n mà h i bà:

-

Bà có nói chuy n v i ông tr i h i nào hay sao mà bà bi t ng công-bình?

-

Ông h i k c c quá! Ông dám nghi ông tr i không công-bình hay sao?

-

Tôi nghi l m.

-

Già r i,

ng có nói nh v y không nên. N u tr i không công-bình, mà sao ng i

làm lành l i

c ph

c, còn k làm d , l i b t i.

-

Ai nói v i bà làm lành thì

c ph

c, còn làm d thì b t i? Thu nay tôi th y nhi u ng

i làm lành mà có

c ph

c gì âu, còn có nhi u k

ác h t s c mà h

không có b t i h i nào h t.

ng có ch

âu xa làm chi, kìa bà L i c n ph bìa

kìa, bà cho vay bà c t c thiên-h ng t ng h t, cho l ng b c m i ngày n 1 c c

i, cho 10

ng 1 tháng n 4

ng l i. Vì nghèo túng r i nên ph i t i bà. Bà th a https://thuviensach.vn

p ng

i ta c n dùng ti n, bà c t h ng ng

i ta nh v y ó, bà ác quá, mà bà làm

giàu, ch có b t i gì âu.

-

Thu nay bà L i cho vay nh v y, t i mình

n n n-n mà vay thì mình ch u. Bà có

ép bu c ai ph vay c a bà âu mà nói bà c t h u c t h ng.

-

Ph i. Bà không ép bu c ai. Nh ng mà bà là ng i cho vay, h mình túng ti n xài thì

i bà, ch bi t i âu mà h i. Bà th a c h i kh n n c a mình mà bu c mình ph i

ch u ti n l i n ng, ác là t i ch

ó.

-

Cho vay n l i n ng, tôi t

ng ch a ác l m. Lúc mình h t ti n mua g o, ho c u ng thu c bà giúp cho mình, y là bà làm n. Cái n giúp lúc túng ng t ó có l c ng

tr v i cái ác n l i n ng kia

c. Có ng

i không giúp

cho ai h t mà l i còn

i móc ki m chuy n

ng l y ti n l y b c c a ng

i ta, m y ng

i ó m i thi t là

ác.

-

Th a d p ng

i ta nguy kh n hay là ki m c làm khó cho ng i ta

ng l y ti n,

u

có t i ác h t th y. Theo ý tôi, nh ông Tr i c a bà nó h i nãy ó mà thi t công-bình, thì ông quét cho s ch nh ng h ng ng

i y, r i dân nghèo m i h t ho n-n n.

-

Nói nh ông v y, thì trên m t

t n y còn ng

i ta n a

âu!

-

Sao l i không còn? Còn ng

i t -t bi t nh n ngh a, h

.

-

c bao nhiêu ng

i nh v y!

-

Bao nhiêu c ng

c, ông làm gì. ông mà l n nh ng h ng ng

i không bi t

th

ng yêu ai h t, c lo c t h ng l t l ng ng

i ta, thì càng kh n-n n, ch ích l i gì,

Thà là có ít, mà toàn là ng

i t -t , thì m t

t n y tr ra thiên àng, không khoái

c hay sao?

-

Nh ng k hung d , tr m c

p chém gi t ng

i ta, n u ông mu n tr i h i h ch t h t

i, thì c ng cho là ph i

c; ch m y ng

i cho vay n l i n ng v i m y ng

i

ki m chuy n

ng l y ti n c a ng

i ta, mà ông c ng mu n cho h ch t n a, thì ông t quá!

-

hung b o, tr m c

p ho c chém gi t ng

i ta, thì toà chi u lu t mà b tù ho c

ày h . H khu y r i xã-h i, thì s n có lu t bu c h ph i n t i. y v y h ng ng

i

ó ít hi m cho b ng h ng ng

i làm m t quân-t r i c t h ng l t l ng ng i ta, mà

không có lu t, ho c có lu t mà không có

b ng c cho tòa tr ng-tr h . Tôi cho hai

ng ng

i ó t i ác nh nhau, thì tôi có nh n nhi u l m r i; n u l y tâm-lý mà xét thì h ng ng

i sau ph i ch u hình ph t n ng h n h ng ng i tr

c kia m i áng.

Bà Phán h t l i mà cãi n a.

Th y Giao h i ông Phán:

-

Ng

i ta nói bà L i nhi u ti n l m, ph i nh v y hay không ông Phán?

-

Ph i ch . Tôi dãy ph n y ã g n 20 n m nay, b c ng ó, tôi th y b cho vay

luôn luôn. B

n l i c t c , 20 n m nay làm sao mà không nhi u ti n c.

-

Theo ý ông thì bây gi trong nhà b có ch ng bao nhiêu ti n?

-

Tô t

ng b có hai ba ngàn

ng là s ít.

-

Nhi u ti n quá! B không có con cháu chi h t, mà b c t h ng ng i ta r i

ti n

cho ai n không bi t.

-

Ng

i tham ti n thì h c lo tính làm cho ra ti n nhi u mà thôi, h có ngh t i s dùng ti n y bao gi

âu. Làm ra r i

ó, không dùng v ch nào h t, ch ng ch t

https://thuviensach.vn

ti n y không em theo

c, thì cào c u giành-gi t

ng có ti n cho nhi u làm chi

không bi t.

-

i n y có chi quí b ng

ng ti n. N u mình có nhi u thì mình

c cao sang,

c

thiên-h kính-tr ng, mà mình l i có th làm n làm ngh a c n a. Còn n u mình

không có, thì thân mình ph i c c-kh hèn-h , ã không làm vi c gì c, mà có khi

còn ph i ch u ói rách. y v y có ti n nhi u thì s ng l m, có qu y chi âu, nh ng

mà ph i d ng tâm d ng l c cho hi p ngh a hi p nh n mà làm ra ti n m i t t, ch p gi t cào c u cho có ti n thì qu y l m.

Ph ng l c

u c

i và nói: „Làm nh n-ngh a thì làm sao có ti n nhi u cho c!“

n c m r i, th y Giao i v li n, còn th y T n thì xin phép ông Phán mà i coi hát bóng.

Ph ng c ng t -giã v ch ng ông Phán mà v . Bà Phán nói: „Xin c u l i cho tôi nói chuy n riêng m t chút“.

Ph ng kéo gh mà ng i. Ông Phán i vô trong. Bà Phán b c l i g n mà nói nh v i

Ph ng: „Hôm tháng tr

c trong nhà h t ti n xài, tôi có h i bà L i h t 10

ng b c tháng. B a

nay t i tháng, bà òi d quá. N u c u có ti n xin c u làm n cho giùm ti n c m ng tôi tr

cho bà L i“.

Ph ng bi n s c, ng i trân-trân m t h i r i th ra mà áp:

-

Cháu n c m ã g n hai tháng mà cháu ch a tr c cho bà

ng nào h t, thi t

cháu ái-ng i lung quá. Hôm qua cháu ã có vi t th v xin ti n ng tr cho bà. V y

xin bà

i vài b a cháu

c ti n cháu s tr .

-

u ch a có vi c làm mà tôi òi ti n c m, thi t tôi c ng ái-ng i h t s c. Ng t tôi ng h t m

i

ng b c tháng c a bà L i, nên c c ch ng ã tôi ph i h i. N u không có nh v y, thì ch ng nào c u có s làm r i c u tr c ng c. Tôi bi t c u là

ng

i t -t , m t mát gì ó mà s .

-

Thi t bây gi cháu không có

ng nào h t. Xin bà ch u phi n

i ít b a, h bà già

cháu g i b c lên thì cháu s

a cho bà li n.

-

Thôi, t

ng c u có s n nên tôi m i h i. N u c u không có thì thôi, ít b a n a

ng

c.

tôi n n n v i bà L i ráng

cho tôi m t tháng n a. Cha ch , mà ph i

ch u cho bà t i 3

ng b c l i.

-

hôn!

-

y ch sao. Tôi quen v i bà nhi u l m, nên bà cho ba ng l i ó a, ch bà cho

ng

i khác b

n t i 4

ng.

-

c quá! Thôi, ti n l i y

cháu ch u cho bà.

-

cho c u ch u sao ph i? N u c u không có ti n, v y ch m y tháng nay c u làm sao mà n xài.

-

Cháu không có xài vi c chi h t. M y tháng nay anh Trinh th ng

a ti n cho cháu,

khi 10

ng, khi 20, bi u cháu l y mà xài. L n nào cháu c ng t ch i, cháu nói cháu có ti n, cháu không ch u l y.

-

Ông Trinh n l

ng l n, mà ông không có v con, ông xài ti n không h t, ông chia t cho c u xài, có h i gì mà c u ng i.

-

Tuy cháu v i anh Trinh làm anh em t h i còn nh , qua bên Tây c ng g n-g i nhau a, song cháu

c

u n i nhà nh ngh c ng ã quá r i, n u cháu còn l y ti n a nh mà xài thì cháu không an b ng. V y xin bà ng nói cho nh bi t s cháu

https://thuviensach.vn

không có ti n. N u nh hay cháu không có ti n mà tr ti n c m thì ch c nh tr li n.

Mà h

cho nh làm nh v y thì cháu h quá, ch c cháu ph i i v x , không dám trên n y n a. Xin bà gi u dùm cho cháu.

-

Ai nói làm chi. C u nghèo mà c u gi liêm s lung quá!

-

Ph i bi t liêm s m i áng làm ng

i ch .

-

i nghi p quá! Ng

i nh c u v y mà ông Tr i l i không cho giàu có ch : hèn chi ông Phán tôi ng nghi ông Tr i không công bình.

-

Cháu kh ri t r i cháu c ng nghi nh ông Phán v y ó bà.

-

ng có nói nh v y không nên. C u còn nh , c u ph i tin t ng Tr i, Ph t, c u

i i ngay

ng

c.

Ông Phán trong b

c ra và c

i và nói: “Bà c gi ng d y luân-lý hoài! Nghe bu n quá!”

Ph ng

ng d y t v ch ng ông Phán mà v . Bà Phán ngó theo và nói v i ch ng:

“Ng

i tr tu i mà bi t

u quá. Th mà ph i ch u mghèo, thi t t i nghi p h t s c.”

https://thuviensach.vn

II

Nghe nói trên m y v

n cao su ng

i ta th

ng c n dùng ng

i có h c-th c

cai qu n

dân làm công trong s , tuy làm vi c nhi u gi ; n c c kh , song l ng b ng h cho r ng

rãi, Ph ng m i i tìm m y ông ch v

n cao su l n trên Sài-gòn

ng n ng-n xin vi c mà

làm. i g n h t m t bu i s m m i, may

c g p hai ông ch , mà m t ông thì nói trong s có ng

i dùng, còn m t ông ch thì nói hôm tu n tr c có c n dùng m t ng

i

em lên s

trên Th -d u-m t, mà ngày hôm qua ã có ng i xin vô làm r i.

Ph ng th t v ng, nên tr v nhà thay

r i n m dài trên gh b , tay gác qua trán, m t nh m lim dim.

Nhà Chà-và i phát th

em l i

a m t phong th . Ph ng l y th coi ngoài bao, th y tu ng ch c a em thì bi t th d

i nhà g i nên trong lòng h i-h p, m ng

c tin nhà, song

không bi t m có g i ti n

ng tr ti n c m cho bà Phán Thành hay không.

Ph ng i l i bàn vi t ng i, r i l y dao th ng-th ng r c bao th mà rút cái th ra, không th y

ng-da5, m t bi n s c, tay run-r y, lòng l nh ng t. Chàng g ng mà coi th thì th y nói

nh v y:

“Cher anh Hai,

“Hôm qua má có ti p

c th c a anh. Trong th anh xin má 30

ng

tr ti n c m

cho ng

i ta. Má bi u em vi t th tr l i hay r ng bây gi trong nhà không có ti n d , nên xin anh

i 15 tháng t i má lãnh ti n h u-trí r i má s g i lên cho anh.

“Anh Hai ôi, b i nhà mình nghèo, nên anh h c l -d , r i bây gi t m thân trôi n i v t-nh v y, em ngh t i ph n anh, thi t em au lòng xót d bi t t i ch ng nào.

“Gia-

o c a mình anh ã bi t rõ h t. H i ba còn sanh ti n, s ti n h u-trí m i k 3

tháng lãnh

c 350

ng, nên b

n xài trong nhà

c r ng rãi. T ngày ba m t r i, má

lãnh còn có phân n a, m i k 3 tháng có 175

ng, b i v y dùng không

, em ph i làm bánh

i sai b y tr

i bán

ki m l i m i b a ít c c b c

ng ph mà ch u t n-phí trong nhà.

“Mùa m a n y cái nhà h d t nhi u ch . R i ây còn ph i lo tu-b cái nhà, t n hao ch ng 100

ng m i

.

“Anh Hai i, em bu n, em lo lung l m, song em c làm vui, em không l s c bu n cho má bi t. Ngày anh xin phép má

ng i ki m công vi c làm, em mu n c n anh h t s c, mà em không dám c n, là vì em ngh em không

s c nuôi anh, l i anh i h c t i bên Tây, n u bây gi anh nhà thì s e thiên-h khinh-khi anh, h chê anh h c mà không dùng c. T i nh

y ó nên em m i

cho anh i.

“Má còn bi u nói cho anh vi c n y n a: có th y Bang-Bi n T nh c y mai nói v i má xin i em. Th y n m nay ã trên 40 tu i, nhà giàu l n, huê-l i m i n m g n 30 ngàn gi .

“Th y ã có v có con, song có con gái mà thôi, nên mu n c i em làm bé h a may em

sanh con trai cho th y. Th y ch u c

i m t ngàn

ng b c, l i h a c t nhà l i ch c-ch n cho má v i em .

“B a h m má có h i ý em, má nói nh em ch u thì má g . Em ngh nhà mình nghèo, bây gi ch giàu có sang-tr ng có ai thèm c i em âu. N u em ng th y Bang-Bi n T nh, thì bây gi em giúp-trong nhà mình

c, mà có l ngày sau thân em c ng

c sung-s

ng.

Ng t vì em là con ông Ph , mà i làm bé ng i ta thì x u h quá, x u h cho thân em, mà 5 (ti ng Pháp: mandat) b u phi u.

https://thuviensach.vn

ng x u h cho tông-môn n a. T i nh v y ó nên em l ng-l , em xin má cho em suy ngh

ít ngày.

“Ba m t r i, anh là l n, anh ph i ch

ng cho em bi t mà i. V y nên em xin anh suy-ngh , r i cho em bi t coi em có nên ng làm bé th y Bang-Bi n T nh hay không.

“Vi c n y không g p gì. Anh suy ngh r i tháng sau má lãnh ti n h u trí r i em em ti n lên cho anh, ch ng y anh s tr l i v i em c ng c. H anh ch u thì em ch u, còn nh anh không b ng lòng thì em thôi.

g p nhau r i em s nói chuy n dài, bây gi em kính chúc cho anh c v n s nh

ý”

Loan

Bái th

Ph ng

c th d t r i, thì v a gi n, v a t c, v a t i, v a bu n, nên c p m t au, ng c

nh y thình-th ch. Chàng x p th b vào túi r i i qua i l i mà suy-ngh trót m t gi ng-h .

n 11 gi r

i, chàng khóa c a i l i nhà ông Phán Thành mà n c m. Ch ng n c m i, chàng

i th y Giao i v , chàng m i nói v i bà Phán:

-

Th a bà, b a h m cháu h a v i bà trong ít b a bà già cháu g i ti n lên r i cháu s tr ti n c m cho bà. B a nay cháu có

c th d

i nhà g i lên nói 15 tây tháng t i,

ngh là 20 ngày n a, bà già cháu lãnh ti n h u-trí r i m i g i cho cháu c. Cháu

nói l l i bây gi th t

c v i bà, thi t cháu có l i nhi u quá.

-

Hôm tr

c c u nói trong vài ngày s có ti n, tôi n n n xin bà L i hu n l i cho tôi 5

ngày. Bây gi nói v i bà t i 15 tây tháng t i ch c bà c n-nh n d l m.

-

Xin bà

ng phi n, t i cháu không ti n, ch không ph i cháu có mà không mu n tr cho bà. S b c bà vay c a bà L i xin

cháu ch u ti n l i cho.

-

Câu không có ti n thì tôi ph i nói v i bà L i l i m t tháng n a r i tôi s tr ch

bi t làm sao.

-

Cháu làm cho bà ph i nh c lòng h t s c. Bà là ng i n c a cháu, n u c m cho cháu

n, mà cháu cù nh y không tr ti n coi k c c quá. T i g p h i kh n n, nên m i

i v i bà nh v y. Xin bà th

ng giùm thân ph n c a cháu,

ng phi n cháu t i

nghi p.

-

Không, tôi không có phi n c u âu. Tôi v i ông Phán th y tánh n t c a c u thì th

ng c u lung l m ch . N u v ch ng tôi d dã nh ng i ta thì nuôi c m c u

ng

c, ng t vì v ch ng tôi c ng nghèo nên m i h i ti n c m ó ng mua g o,

i ch , mà n u cho c u n.

-

Cháu xin bà

ng nghi-ng gì h t, th nào cháu c ng tr cho bà.

-

Không, tôi không có nghi

u chi âu.

-

Cám n bà. Cháu xin t thi t v i bà m t

u n y n a: cháu lên Sài-gòn ki m vi c

mà làm ây là vì nhà cháu nghèo. Bà già cháu không có huê l i gì h t, ch có s ti n u trí m i tháng lãnh không

y 60

ng b c. ã hai tháng r i cháu ki m không

c vi c làm. N u cháu n c m v i bà hoài, t nhiên ph i xin ti n nhà mà tr , làm nh v y thì bà già cháu còn ti n âu mà xài cho

. V y cháu xin bà k t ngày nay

cháu không l i n c m n a. S ti n c m hai tháng r i, h 15 tây tháng t i bà già cháu g i lên, thì cháu tr cho bà li n.

-

u không n c m

ây n a r i c u n

âu?

https://thuviensach.vn

-

Th a không h i gì. Cháu mua bánh mì n s sài m i b a c ng c.

-

Ý! n nh v y ch u sao n i. n th t th

ng lâu ngày ph i mang b nh ch ph i ch i

âu.

-

Th a

c.

-

Mà tôi coi th c u không có ti n, c u l y gì mua bánh mì mà n?

-

Cháu còn

c ít c c, ch ng nào h t cháu s m

n ti n c a anh Trinh cháu xài.

-

Tôi mu n c u l i nhà tôi n c m hoài. Ch ng nào c u có ti n r i c u s tr , ng

ng i chi h t.

-

Bà th

ng cháu nên bà bi u nh v y, song cháu ph i bi t xét ph n cháu, âu dám làm nh v y.

-

Tôi th y thân ph n c a c u tôi ch u không

c. Tôi nghèo, thi t t c quá! … Tôi

bi u c u n c m nh th

ng,

ng ái ng i chi h t; tuy nghèo song v ch ng tôi có l nuôi c u

c mà.

-

Th a, cháu âu dám làm nh c lòng ông bà. K t chi u nay, cháu xin bà ng ch

cháu n c m n a.

Ph ng r ng r ng n

c m t, li n

ng d y t bà Phán mà v . Bà Phán ngó theo, bà c m ng, nên c ng ch y n

c m t.

a chi u y, Ph ng óng c a l i mà trong nhà c i qua i l i t tr

c ra sau, ch

không ph i n m mà ngh . Có lúc chàng a n

c m t, s c m t coi h m h m.

n t i, chàng khóa c a b

c ra ngoài

ng i th -th n, g p m t

a nh bán bánh

mì, chàng mua m t ba xu, r i th ng-th ng i xu ng mé sông ng i trên b c th ch mà n; ngó tr i, ngó n

c im lìm, ngó xe, ngó ng

i náo-n c, mà ch c t i trong trí chàng

ng b i-r i,

nên không

ý

n v t chi h t. Có l

n bánh mì r i khát n

c, nên l i 8 gi chàng b

n-b

tr v nhà. Chàng m c a v n èn, u ng m t h i t i hai ly n c l nh; r i ng i l i bàn vi t l y

gi y mà vi t. Vi t t i 3 gi khuya, chàng m i ch u óng c a t t èn i ng .

Sáng b a sau, g n t i 7 gi , Ph ng m i th c d y. Vì b a chi u hôm qua n không no, i êm y ng i lâu vi t nhi u, nên s c di n c a chàng coi nh u nhè m t nh c l m.

Chàng ng i l i bàn vi t mà

c m y tr

ng gi y chàng vi t h i hôm, có khi ng ng mà suy ngh , có khi c m cây vi t mà s a ch .

t 8 gi , Trinh theo xe l a Nha-trang v t i, b c vô nhà, anh em m ng nhau, r i

Trinh ngó Ph ng mà h i:

-

a nay sao m a coi s c m t toa m t d v y?

-

a kh e nh th

ng, có m t âu.

-

! Toa nói d u m a! Toa l y ki ng soi m t c a toa mà coi có ph i m t hay không r i toa m i h t ch i. Ch c là hai b a rày toa nhà, toa bu n râu không n không ng , nên toa m t ch gì.

Ph ng không tr l i, b

i ra c a mà

ng. Trinh vô trong bu ng thay

i qu n áo, r a

t g

u r i ra n m trên b ván gõ mà ngh l ng. Th y Ph ng tr vô, Trinh li n nói: “M a ã ki m

c mà khuyên gi i toa, mà toa c bu n râu hoài, m a không bi t làm sao nói n a.

Bu n làm chi không bi t!

ng làm ng

i, nh t là

ng lúc thanh niên, mình ph i có cái

ng-hái, ph i có cái óc c ng c i mà tranh

u v i

i, h tranh

u thì t nhiên có th ng

ho c b i. N u may mà có th ng thì mình ch ng nên kiêu c ng mãn ý r i ng ng l i, ph i th a th ng mà i t i n a, i hoài,

ng thôi. Còn nh r i th t b i, thì mình ph i h i tâm nh trí mà https://thuviensach.vn

xem xét l i coi t i c nào mình th t b i, r i s p t ph

ng-pháp khác

tranh

u n a, ch

ng th y th t b i ngã lòng th i chí, ph i ph n ch n mà tranh u hoài, tranh

u luôn luôn

cho t i c th ng m i

c”.

Ph ng ng i l ng thinh m t h i r i th dài áp:

-

Toa lu n nghe ph i l m, ng t vì m a quen tánh a c m nên h g p vi c tr c-tr thì bu n b c ch u không

c.

-

Toa bi t

i n y là

i khôn s ng h ng thác. N u mu n s ng thì ph i t p cho có cái óc thi t hành, ch không nên có cái óc a c m. Toa ph i nghe l i m a mà s a tánh ý toa i.

-

i ng

i

u có tánh riêng, d gì mà s a cho

c toa. Hu ng chi

ng t

ng lai

a m a coi m t mù, mà vi c nhà c a m a càng ngày càng b i r i thêm hoài, làm sao mà m a vui-v c ng c i nh toa

c.

-

a ã có nói: toa c b n chí thì s m mu n gì r i c ng có công vi c làm. H i bên Tây v , m a c ng nh toa bây gi v y. M a ki m sáu b y tháng tr ng m i có ch

làm. Toa m i th t nghi p có vài tháng mà th i chí n i gì. Còn vi c nhà c a toa t i sao mà b i r i, toa nói cho m a nghe th coi.

-

Vi c riêng c a m a, khó nói rõ ra cho

c.

-

! Hai

a mình là b n thi t, th

ng nhau c ng nh ru t th t. Vi c c a toa là vi c a m a, t i sao toa nghi k , không mu n nói cho m a bi t? Toa có vi c mà toa d u a, té ra toa cho m a không áng làm ng

i b n thi t c a toa hay sao?

-

a bi t toa th

ng m a l m c ng nh m a th

ng toa v y, có l nào m a nghi k .

-

u không nghi k , thì có vi c gì bu n ph i nói thi t cho m a hi u m a m i khuyên gi i toa

c ch .

-

Toa v n bi t tuy ông già m a h i tr

c làm quan, song

n ngày h u-trí không có d

ng ti n nào h t.

-

Làm quan thanh liêm nh n

c thì d ti n sao

c. y là s k t qu c a thái-

ng

i x a, có l gì âu.

-

ngày ông già m a m t r i, thì bà già m a h ng ti n h u-trí

c phân n a thôi,

không

ti n chi d ng trong nhà có âu nuôi m a bên Tây mà h c n a cho c,

i v y m a còn có m t n m n a thì thi l y b ng k -s mà m a ph ì b h c mà tr v a th y nhà ngheo, m a m i lên ây tính ki m vi c mà làm, d u không giúp cho

bà già m a

c thì c ng kh i t n hao cho bà già m a. Nào dè ây ã 2 tháng r i

mà không làm

c vi c gì h t, ph i nh c y toa, l i c ng ph i nh c y d i nhà n a.

-

Toa có nh m a chút gì âu? Toa

ây c ng nh toa coi nhà giùm cho mo ; n u không có toa thì m a c ng ph i tr ti n ph v y.

-

Toa

ng cãi,

m a nói h t cho toa nghe. Vi c m a m i thu t ó là m t c làm cho a ph i bu n r i. Mà bà già m a vì nhà nghèo, mu n gi i nguy, nên tính g con em gái m a làm bé m t ng

i giàu

ng l y ti n mà nuôi s s ng cho c gia ình, bà già i em m a làm nh v y thì m a ch u sao n , mà toa bi u m a ng bu n.

Ph ng nói t i ó thì c m

ng, ch y n

c m t, không nói

c n a.

Trinh châu mày mà h i:

-

Ai nó v i toa s bà Ph mu n g em toa làm bé nhà giàu?

-

Em m a g i th cho m a hay.

https://thuviensach.vn

-

! Th

âu? Toa

a cho m a coi m t chút

c hay không? Có lý nào bà Ph n

tính vi c k -c c nh v y. M a không th tin.

Ph ng s tâm mu n nói i khái vi c nhà cho Trinh nghe mà thôi, ch không ch u nói rõ, mà b Trinh nói xóc, l i

ng h i u t- c, trí không còn dè-d t n a nên v i-vã kéo h c t bàn vi t l y phong th c a cô Loan mà

a cho Trinh.

Trinh ng i

c h t r i tr th l i và nói:

-

a trách toa lung l m, vì toa không thi t tình v i m a. Hai tháng nay toa n c m a bà Phán, toa không có ti n mà tr , sao toa không nói cho m a hay? Toa không có ti n, sao m y l n moa

a ti n toa l i không ch u l y?

-

Toa cho m a

u trong nhà, mà m a còn l y ti n c a toa mà xài n a, thì khó coi quá, m a l y sao

c.

-

Toa kh quá! Liêm s ! Liêm s ! Làm anh em v i nhau, m a có ti n d , còn toa không có, thì m a cho toa dùng, có gì âu mà ái ng i?

i v i moa thì toa, gi liêm s , r i

toa day qua bu n, làm lo cho bà Ph v i em toa, thái nh v y úng l m hay sao?

Á! Chú quân-t n y quê mùa quá! Thôi, ti n c m ó m a tính v i bà Phán, toa

kh i lo. Toa c l i ó n c m, m a

s c bao cho toa luôn luôn.

-

Tr a hôm qua m a ã có nói d t v i bà Phán m a không n c m nhà b n a.

-

i sao v y?

-

a ch a có vi c làm, n c m ti n âu mà tr .

-

u toa không n c m nhà bà Phán, r i toa n âu? Toa n ch khác l i kh i tr ti n

hay sao?

-

a mua bánh mì n b y b , mi n no b ng thì thôi.

-

! Toa iên hay sao? n bánh mì tr c m sao c?

-

Sao không

c? V y ch h i bên Tây c m âu mình n?

-

n bánh mì c ng ph i có th t cá, rau c i kèm vô m i b t v mà s ng c ch .

-

Thì m a mua th t mà n. Trong x mình

n r , m i b a n t n ch ng m t c c b c

thì

no

b .

-

Toa iên thi t mà! … Thôi vi c ó

lát n a r i s

àm lu n l i. Bây gi m a h i toa

y ch em toa h i ý ki n c a toa ó mà toa ã tr l i r i hay hay ch a?

-

Ch a.

-

Toa ph i tr l i li n và trong th toa ph i d n cô Loan, ch ng bà Ph lãnh ti n h u-trí í, cô

ng có g i ho c em lên cho toa làm chi. Mà cô Loan h i toa nh v y, toa tính tr l i th nào âu, toa nói cho m a nghe th coi.

-

cho em m a h y cái xuân xanh c a nó và ch u nh c-nhã tr n i

ng c u gia

ình, làm nh v y m a không th ch u

c. M a s nhi t li t ng n cãn s

y.

Trinh ng i suy ngh m t h i lâu r i m i nói:

- Sanh ho t là m t v n

. Cô Loan ng làm v bé Bang-Bi n T nh y là m t cách gi i quy t c a v n

. Theo ý m a, n u cô Loan vui lòng ng thu n, thì có l i ch không có h i.

- V danh-d mà toa lu n l i h i nh buôn bán v y sao c.

- M a lu n theo cái tôn ch th c-hành ch .

i n y thiên-h k gì danh-d . H có ti n

nhi u thì cao sang. Ph i tranh

u làm cho có ti n nhi u thì m i có danh d .

https://thuviensach.vn

Ph ng

ng d y i qua i l i m t h i r i ngó ngay Trinh mà nói:

-

y l i toa nói, m a ngh ph i l m. Nh ng mà thà m a g em m a cho m t tên nông-phu, ch m a không n

làm v bé m t ng

i giàu.

-

Câu chuy n toa nói sao mâu thu n quá! Toa ã cho l i lu n c a m a là ph i, mà sao toa l i không ch u cho em toa làm v bé c a ng i giàu?

-

Vì em c a m a là con c a m t ông Ph , nên thà nghèo s ch ch không nên giàu mà

.

-

Toa b c m nhi m giáo-d c x a ã sâu quá, không th nào i cá óc c a toa

c.

-

Không! M a s

i cho toa coi mà, song m a

i cho m a ch không ch u cho em

a

i.

-

Toa làm th nào

i cái óc c a toa?

-

m a suy ngh ít b a r i m a s tr l i câu h i ó.

-

u toa b

c cái óc a-c m c a toa ó thì m a m ng l m v y.

-

a s g ng s c.

Hai ng

i àm lu n t i 11 gi , Trinh bi u Ph ng thay r i d t nhau ra nhà hàng n

m tây.

Chi u b a sau, Trinh s a so n i làm vi c. Chàng 20

ng b c trên bàn nói v i

Ph ng:

-

Toa c t ti n ây

ng nhà n c m.

-

Không, không, toa kh i lo cho m a.

-

Toa không n c m tháng nhà ông Phán n a, mà l i không có ti n: nhà toa l y gì n m, mà bi u m a

ng lo?

-

a ki m n b y b

c.

-

Toa

ng có cãi v i m a mà. Ki m n b y b là ngh a gì?

Trinh b 20

ng b c trên bàn mà i. Ch ng ra t i c a, chàng day l i nói vói:

-

Toa nh vi t th d n d

i nhà

ng g i b c lên. M a ã tr ti n c m cho bà Phán r i.

-

Toa tr r i hay sao?

-

i.

Ph ng l c

u, Trinh i tu t.

https://thuviensach.vn

III

i 3 gi ch u, tr i ã d u n ng. Ph ng m c y ph c àng-hoàng, r i th ng-th ng i b ra

ng Kinh L p6. Chàng i t i m t c n ph l u, trên c a có m t t m b ng s n màu y ch l n:

TÂN

I

Báo xu t b n h ng ngày

Ph ng

ng d -d m t chút r i m i m nh d n b

c vô c a, móc túi l y m t t m danh-

thi p

a cho ng

i i gi y ng i t i ó mà c y

a cho ông

ng-lý7 nh t báo. Chàng

ng

ch ng bao lâu, thì ng

i i gi y tr ra m i chàng i theo mà lên l u. Chàng v a t i c a môt cái phòng thì ông T ng-lý báo Tân-i b

c ra ti p r

c vui v , n m tay d t vô phòng r i

kéo gh m i chàng ng i.

Ông T ng-lý ng i ngang m t Phung, ông v a c i v a h i:

-

Tôi mu n bi t coi ông

n vi ng tôi, ông có

u chi d y b o tôi ch ng?

-

Tôi Sài-gòn m y tháng nay, tôi nghe danh ông là ng i có chí tân t n, quy t ánh

n phong-hóa h b i, r i xây m t n n phong-hóa m i-m , cho xã-h i n

ng theo

ó mà t n-b cho kh i thua sút ng

i ta. Tôi l y làm ái m cái tôn ch quý báu y, và tuy tôi b t tài, song tôi mu n làm tay ch n cho ông ng giúp ông chút ít cho mau

t

n m c- ích. Hôm nay tôi

n ây là có ý xin ông ngh th coi, ông có th dùng vào ch nào

c hay không. Tôi ch ng n cao th p, d u vi t bài ng báo hay là làm

ng

g i báo c ng

c, mi n là tôi

c giúp trong báo quán thì thôi.

Ông T ng-lý châu mày, nhìn k Ph ng r i m i tr l i:

-

Ông có c m tình v i t báo c a tôi, thi t tôi cám n ông l m. Nghe m y l i ông nói ng nh tôi

c n

c mát x i xu ng trong lòng tôi. Nh ng l i y có tánh-ch t thúc gi c tôi phài h ng-hái mà

i theo cái m c- ích c a tôi nh mà b n th c u h ghét l m. Có l tr

c khi

n ây, ông v n bi t t báo c a tôi m i l p, nên s ng i

mua ch a

c ông. ã v y mà tôn ch c a t báo không thích-h p v i trí ý c a h ng lão-thành trong x , nên h c v n

ng phá tôi hoài. T i hai c

y mà b tài chánh c a

n báo không

c phát-

t. Còn ng

i giúp vi c trong báo quán thì hi n nay

dùng. Ông s n lòng giúp tôi, mà tôi không th n p-d ng c, thi t áng ti c

m…Ông h c tr

ng nào mà xu t thân?

-

Tôi bên Pháp 6 n m. Có b ng Tú-tài r i tôi h c tr ng bá-ngh

c 1 n m.

-

! Ông có h c bên Pháp?

-

Ph i.

-

u trong tòa so n có

c ông thì quí bi t ch ng nào. Thu nay ông có ph bút cho báo nào hay ch a?

-

Ch a.

-

Ông có vi t m t bài lu n r ì

ng báo ch i hay không?

6 nay là i l Nguy n Hu

7 ch nhi m

https://thuviensach.vn

-

Tôi m i vi t th m t bài nh ng mà không bi t có áng ng cho công chúng

c hay

không nên tôi ch a dám cho

ng.

-

Ông vi t bài lu n v v n-

gì ó?

-

Bài tôi lu n v s kh -kh o c a ng

i mê nh n-

c.

-

Húy! Cha ch ! Ông lu n nh th m y ông lão thành o-c h càng ghét nhi u h n

a. Ông có th g i bài y l i cho tôi xem th hay không?

-

Tôì có em theo trong túi ây.

-

! N u

c v y thì may l m. Xin ông cho tôi

c s m t chút.

Ph ng móc trong túi l y ra m t t gi y ng i vi t êm n mà trao cho ông T ng-lý.

Ông T ng-lý d ra mà

c: “Nh n

c ngh a là ngu d i.” Ông ngó Ph ng r i c

i mà

nói: “N i th y ch t a c ng

làm cho bon lão thành nh y nh m. Vi t báo ph i vi t nh v y, ph i ch c gi n

c-gi h m i ch u

c”. Ông ng i coi tr n bài t

u chí cu i. Ch ng coi h t

i ông nghiêm s c m t mà nói:

-

Ông nói ông ch a vi t báo mà ông vi t nh v y d u nhà ngh c ng khó bì k p. Hay quá! Hay mà l i thích hi p v i tôn ch c a t báo “Tân-i” l m.

-

Ông khen tôi quá, ông làm cho tôi ái ng i khó ch u h t s c…

-

Không. Tôi khen thi t, ch không ph i v tình. Lu n nh v y mà không khen sao c. Tôi l y làm ti c trong tòa so n có

ng

i …Tôi xin l i ông, tôi tính nh v y,

không bi t ông có vui lòng hay không …

-

Ông tính th nào ông c nói rõ ra, ch ng c n ph i ái-ng i.

-

Tôi mu n xin ông có r nh ông vi t bài g i l i cho tôi ng báo. Tôi s tr ti n công t

bài

ông u ng cà phê mà vi t. Làm nh v y tuy ông không ng i trong tòa so n, song ông c ng có th giúp cho t báo “Tân-i”

c. Tôi tính nh v y ông có vui lòng

hay không?

-

c. Mà tôi xin nói tr

c v i ông, tôi là ng

i th t chí, nên t -t

ng c a tôi trái v i

phong-hóa c a xã-h i hi n th i l m. Tôi s e l i lu n c a tôi có th làm h i cho t báo a ông ch ng.

-

Xin ông

ng ng i ch

ó. Tôn-ch c a t “Tân-

i” là ánh

n n phong-hóa c r i

xây n n phong-nóa m i. Ông công-kích phong-hóa c thì hi p l m, ch có h i ch nào âu.

-

Tôi ph i nói tr

c cho ông rõ trí ý c a tôi.

-

Cám n. Ông có vui lòng cho phép tôi

ng báo bài n y hay không?

-

Tùy ý ông li u nh.

-

u v y thì tôi s

ng li n trong s báo ngày mai.

-

Tôi s vi t bài khác mà em l i cho ông n a… Thôi, tôi xin t mà v , cho ông làm

vi c.

-

Xin ông ch tôi m t chút,

Ông T ng-lý m t l y 3

ng b c mà

a cho Ph ng và nói: “Xin ông vui lòng l y ít ng b c

u ng cà-phê ch i. N u m i tu n ông vi t cho tôi c hai ho c ba bài thì t t

m”.

Ph ng l y b c b túi mà trong lòng h th n h t s c. Chàng b t tay ông T ng-lý r i xu ng thang l u mà i.

https://thuviensach.vn

t i ch , m i B n Thành, Ph ng ngó ng h g n trên

u ch thì th y ã 4 gi r

i.

Chàng mua m t bánh mì 4 xu v i m t c c b c th t xá-xi u, xin gi y gói l i kín áo, r i c m i qua

i-l Galliéni mà v nhà.

Chàng i th ng-th ng d a l

ng, th y phía tr

c m t ch ng 10 th

c, có môt cô gái

ch ng 17, ho c l8 tu i m c qu n v i en, áo v i tr ng, qu n áo c xì, d dáy, l i có vá m y mi ng, tay cô b ng m t cái r , c ng

ng i m t h

ng v i chàng. Khi g n t i ngã t

ng

Galliéni g p

ng Kitchener

ng Nguy n Thái H c), b ng nghe phía sau l ng có ti ng kèn xe h i, r i m t chi c xe h i thoát qua nghe m t cái vù, mau nh tên b n. Lúc t i ngã t , thình-lình th y m t chi c xe h i khác do

ng Kitchener ch y xu ng phía C u Ông Lãnh.

Chi c xe ch y

ng Galliéni vì ch y mau quá, không k p, nên s p-ph ph i b tay lái qu o qua phía tay m t

ng tránh chi c xe kia. Chánh lúc y cô gái n b ng cái r ng i

ng-th ng d a bên l

ng, ch xe qu o. Cô th y xe mu n tuôn ngang mình cô, cô l t t

nh y lên l g n-gàng, mà xe c ng theo cô leo lên l , cái vè tr c

ng cô té l n cù, xe ch y

luôn, quanh qu o l n x n

n n m sáu ch c th

c

ng m i ng ng

c.

Tai n n n y x y ra mau l , nh ch p nháng, song Ph ng i g n ó không y m

i

th

c, l i s r i ngay tr

c m t chàng, nên chàng ngó th y rõ ràng. Cô gái n v a té thì chàng v i-vàng ch y l i,

cô ng i d y, m t cô xanh d n,

u tóc x ra, n i ng ch có vài

gi t máu, còn cái r thì v ng xa v i n m sáu lon s a bò n m tràn lan trên m t t.

Ph ng

ng ngó quanh qu t, th y chi c xe gây tai-n n y n m phía ng Kitchener,

p-ph leo xu ng r i i vòng chung quanh xe mà coi vè, coi bánh, không thèm ý t i

ng

i mình

ng té, thì chàng n i gi n, nói v i cô gái: “Cô ng i ây ng tôi i kêu lính”.

Ph ng dòm tr

c ngó sau không th y lính, duy có nh ng ng i i

ng áp ch y l i

ng bao chung q anh cô gái. Ph ng v t ng

i ta mà i l i ch xe gây tai-n n; th y s p-ph ng

ng lúc-l c cái èn xe thì n t t ng: “M y ch y mau, tuôn lên l cán ng i ta, r i bây

gi m y lo cái xe c a m y, m y kh ng k m ng ng i h ?” Nói có m y l i, k th y m t

ng

i m c âu ph c, râu cá ch t, ng i t nh queo trên xe, thì chàng càng thêm gi n nên b s p ph day qua nói v i ng

i y : “Chú dã-man l m, không áng ng i xe h i. Xe chú cán ng i

ta, sao chú không lo c u c p, c ng i ó? Leo xu ng! S p ph em xe l i

ng ch ng

i

nh xu ng nhà th

ng. A lê! Mau lên!

Ng

i m c âu-ph c ríu-ríu leo xu ng xe, m t mày tái lét. S p ph th t xe tr l i ch cô gái ng i.

Ph ng th y m t th y

i tu n c nh

p xe máy ch y l i thì nói: “Xin th y

i làm vi-

ng giùm cho rõ-ràng. Th y th y hôn? Cô gái n y i trên l , xe h i leo lên mà cán cô trên l ch không ph i gi a l ”.

Trong ám

ng coi có m t ng

i nói l n: “V y mà ch xe v i s p-ph mu n ch y luôn, không thèm c u ng

i ta ch !”

t ng

i khác nói: “Ch y âu cho kh i. H t th y ai c ng th y s xe, n u i luôn thì tù càng thêm n ng”.

Ph ng choàn tay

cô gái và h i: “Cô

ng d y i l i xe

c hôn?” Cô n g t

u.

Ph ng dìu d t em cô lên xe. Cô nói: “Ai ó làm n l y cái r v i m y h p s a bò giùm cho tôi”. Có m t ng

i l

m h p lon b vô r r i em ê trên xe.

Ph ng n m cánh tay ng

i ch xe mà nói: “Chú leo lên xe i. Ph i ch ng i b nh

xu ng nhà th

ng coi b nh tình th nào r i s hay. Tôi c ng i theo n a”. Chàng l i nói v i th y

i: “Xín th y

i biên s xe, tên ch xe, tên s p-ph cho

ng l p vi b ng”.

Xe h i ch ng

i b nh v i Ph ng tr l i nhà th

ng thí tr

c Ch B n-thành. Quan th y

thu c khám nghi m r i nói: “May quá, b nh không có chi n ng, ch tr y u g i, b m chã vai,

https://thuviensach.vn

ch không có gãy m t cái x ng nào h t”. Ông thoa thu c m y ch tr y và b m, r i bi u b nh nh n v , kh i n m nhà th

ng.

Cô gái nhúc nh c i ra. Ph ng nói v i ch xe: “Bây gi ph i i xu ng bót ng khai v i

ông Cò cho ông l p vi-b ng r i m i i

c”.

Ng

i ch xe nh -nh nói: “R i

ng cô em té, nên tr y tr a chút nh, ch không ph i cán. Thôi,

tôi cho cô em 10

ng b c mà u ng thu c, t i cò bót lòng dòng th t công, ch có ích gì”.

Ph ng tr n m t áp:

-

c âu! có ti n ch y lên trên l

ng cán ng

i ta mà ch i, r i cho 10

ng b c

ng hu hay sao?

-

y là vi c t i ro s p ph tránh chi c xe kia, nên leo lên l , ch có l nào nó c ý ch y

-c c nh v y.

-

Không

c. Vi c n y ph i t i Tòa …Có tôi th y rõ-ràng tôi s làm ch ng cho b nh nh n ki n

n cùng.

-

Thôi,

tôi cho cô em 20

ng.

Th y

i h i nãy c y xe máy ã l i t i. Th y nghe nói nh v y thì khuyên r ng: “R i ng s s a, ch u ti n c m thu c 20

ng c ng v a; xu ng bót hay lên tòa c ng v y, lòng dòng th t công, ch có ích gì. Ng

i ta ch u cho 20

ng ó con em ch u hu hay không?”

Cô gái g t

u và chúm-chím c

i và áp: “Tôi ch u, mà ph i

a b c li n bây gi ”.

Th y

i ngó Ph ng mà nói: “B nh nh n ch u r i. Thôi th y còn kêu nài chi n a. Hu thì t t h n. Ch xe

a ti n i, tôi làm ch ng cho”.

Ng

i ch xe l s c vui m ng, l t-

t móc bóp ph ra l y m t t m gi y b c 20$ mà a

cho cô gái b n n và nói: Em mua vài c c b c d u em thoa, trong ít b a lành m nh có gì âu”.

Cô gái l y t m gi y b c c m trong tay, mi ng chúm-chím c i.

Ph ng rùn vai coi b không v a lòng.

Ng

i ch xe d nón chào, bi u s p-ph giao cái r l i cho cô n , r i b c lên xe h i

mà i, th y

i c ng i, tay d t xe máy.

Ph ng ngó cô gái mà h i:

-

Nhà cô

âu?

-

Em

ng Galliéni.

-

a! Té ra cô m t

ng v i tôi.

-

Em dãy nhà lá g n trong ga d’ Arras.

-

Bây gi cô i b mà v nhà

c hay không?

Cô gái i nhúc-nh c và nói: “Ch n em au quá”.

Ph ng bi u: Thôi, cô ng i ây,

tôi kêu m t c xe th m tôi

a cô v ”.

May lúc ây có m t chi c xe th m

ng i ngh u-ngh n g n ó mà ki m m i. Ph ng kêu l i, tr giá 2 ng

i m t c c r i giúp v i cô gái em cái r

ng h p lon lên xe mà i.

Ng i chung trên xe, b y gi Ph ng ngó cô n k -l ng, m i th y cô tuy y-ph c rách-i, song m t mày sáng r , tay chân d u dàng, mái tóc en huy n, n c da tr ng

, mi ng

i có duyên nh hao v a n , m t ngó có tình nh mây mùa thu. Ph ng bèn h i: https://thuviensach.vn

- Cô tên chi?

- Em tên Tâm

- Cô v i ai trong

ng Galliéni?

- Em v i ba em.

- Cô b ng h p lon i âu mà b xe

ng ó?

- Em i ki p h p lon, em l

m

ng bán cho ch c l y ti n mua g o n.

- Tr i i! Làm nh v y th nào có ti n cho nhi u c!

- B a nào l

m

c nhi u em bán t i m t c c, còn b a nào ít thì n m b y xu. Có th ng em c a em nó c ng i ki m

nó l

m n a.

- Ba c a cô làm ngh gì?

- H i tr

c làm vi c ngoài Catinat, mà lãnh coi kho hàng bên xóm chi u. T h i m ngoái có b nh nên nhà, không có i làm vi c c n a.

- Xe ch y vô g n t i dãy nhà lá g n gare d’ Arras, cô Tâm kêu ng i ánh xe mà nói:

“T i nhà em r i. T i cây tr

èn th nhì tr

c kia, anh nghe hông anh?”

Xe ng ng, Ph ng nh y xu ng, móc túi l y m t c c b c a cho ng

i ánh xe r i

a

tay cho cô gái n v n mà leo xu ng. M t tay c m t m gi y b c ch t c ng, m t tay b ng cái r p lon, cô Tâm ngó Ph ng mà c

i và h i: “Còn nhà th y

âu?”

Ph ng ch tay ra phía Sài-gòn mà áp:

-

Tôi phía ngoài kia.

-

Sao h i nãy t i nhà th y không ghé?

-

Tôi mu n

a cô v t i nhà. Nhà cô là nhà nào?

-

n nhà bìa kia.

-

Cô i tr

c. Tôi s

i theo mà

a cô v t i nhà.

-

Cám n th y. Em vô m t mình

c. Th y vô làm chi? Nhà em d dáy ch t h p l m.

-

Không h i gì, xin cô

ng ng i.

tôi vô

ng tôi c t ngh a cu c xe

ng rõ ràng cho

ba cô hi u.

-

Th y mu n vô thì vô, song nhà em d l m, mà ba em l i có b nh n a.

Cô Tâm nhúc-nh c i tr

c, Ph ng th ng-th ng theo sau, i vô t i m t khúc b nh r i i m t dãy nhà lá m

i m y c n, c n nào c ng túm húm, trong nhà tr ng l ng, tr c sau hào

ng

ng n

c d -dáy h t s c. i t i c n bìa, cô Tâm b c vô và nói : “Con b xe

ng ba

à!”

Ph ng

ng ngoài c a dòm vô, th y có m t ng

i àn-ông m c m t cái áo lá v i tr ng

mèm l i rách nát v i m t cái qu n v i en c ng rách, ng n m trên m t cái s p, v a

nghe cô Tâm nói thì l m-c m ng i d y và h i:

-

Tr i

t ôi!

ng

âu? Có sao không con?

-

ng ch ngã t

ng xu ng lò heo ó. Xe

ng con té l n cù, mà không có sao h t,

con b b m vai và tr y

u g i mà thôi.

-

May d hông! Ba th

ng d n con i

ng ph i coi ch ng,

t n y xe nhi u l m.

-

Con i trên l ch ; t i xe tránh nhau nó leo lên l nó ng con ó.

Ng

i àn ông y ngó ra c a th y Ph ng thì nói v i con: https://thuviensach.vn

-

Có ai kia.

-

Th y ó c u con, em con i l i nhà th

ng cho quan th y thu c coi; quan th y thu c nói con không có gãy x

ng, không có b nh chi h t, r i th y kêu xe th -m a con

ây.

Cha c a cô Tâm c ng i trên s p, ch p hai tay l i mà xá và nói: “Tôi cám n th y. Tôi có b nh, tôi au b i i

ng không

c, l i nhà không có ván gh chi h t mà dám m i th y vô, xin th y tha l i.”

Ph ng d nón mà chào r i b

c vô, tay c m nón, tay c m gói bánh th t, th y cha c a tâm tóc râu x m-xàm, thân th

m nhách, thì châu mày mà h i:

-

Ông au b i ã bao lâu r i?

-

h i n m ngoái, tôi ng i m t ch không i âu c h t.

-

Ông b nh không làm vi c

c, làm sao mà chi

v con?

-

i v y tôi nghèo d quá, c m b a ói b a no, tôi nghi p h t s c.

Ông nói t i ó ngh n c , n

c m t ch y r ng r ng, nói không

c n a.

Lúc y có 3

a nh ch ng n m b y tu i,

a tr n,

a tru ng, ngoài d t nhau i

vô, th y Ph ng l nên ngó trân-trân.

Cô Tâm

cái r d a vách r i nói v i cha:

-

Ba

ng có bu n, ba. Con có 20$ ây.

-

c âu mà có nhi u v y?

-

Nh th y ây làm lung quá, bi u con ph i xu ng bót mà th a r i nài gi i tòa, nên ch xe h i s , h ch u cho con 20$

ng u ng thu c. Ba c t i ba,

con gi con s làm

t mà mang kh n.

Cô Tâm

a t m gi y b c cho cha.

Cha c a cô Tâm m ng quá, ngó Ph ng mà nói:

-

Th y giúp-

con nhà nghèo nh v y, n c a th y tr ng bi t ch ng nào. N u không có th y thì ch c h cho vài

ng b c là nhi u.

-

i tôi th y xe

ng, tôi l t

t ch y l i

cô em d y. Tôi th y ch n có máu, tôi

ng b nh n ng l m, nên tôi m i làm d . Té ra quan th y thu c khán nghi m, nói tr y ng s sài, tôi m i m ng. Mà h i nãy tôi d n ch xe, tôi mu n làm khó, tôi không cho cô em hu . Thi t, n u tôi bi t gia ình c a cô em nh v y, ch c tôi x i l , r i h cho 10

ng ch

âu t i 20.

-

Cám n th y quá. Con nh tôi b xe

ng mà kh i ch t, l i

c 20

ng b c thì may

m. N u nó ch t thì s p em nó c ng ph i ch t h t. T ngày tôi có b nh, tôi nh có nó cào-c u8 b

n-ch i mà nuôi c nhà, ch tôi au có làm vi c gì c âu.

-

Còn bà

âu?

-

tôi ch t ã ba n m nay r i,

l i cho tôi t i 5

a con. Con Tâm ây là l n, còn

t th ng n a 13 tu i, v i 3

a con nh

n v n9 n y ây. Con Tâm lãnh bánh ch,

bánh d a và ki m h p lon, ve chai nó bán, còn th ng 13 tu i thì làm ba-nhe (bagne: kh c c) ngoài ch , hai

a nó ki m ti n mua g o nuôi tôi v i s p nh , có b a ki m không

thì nh n ói.

-

u v y thì gia ình c a ông kh l m.

8 V vét

9 v n v t, không áng k t i

https://thuviensach.vn

Kh l m, th y ôi! H i tr

c tôi làm vi c n l

ng m i tháng t i 60

ng, tôi khá l m.

Con ng

i ta h t i nguy thì tai n n d n d p t i hoài. V tôi ch t làm tôi ph i t n hao m c n .

Ch a mãn tang v , k tôi xán b nh10,

ng htu c t n hao b c tr m n a. B nh không h t mà ti n l i h t. Không i làm vi c n a

c, tôi bán

c mà n l n l n, r i bây gi m i ra nh

y ây. Tôi ngh l i, thu nay tôi có làm vi c chi ác âu không bi t sao hành ph t tôi n ng n quá.

Ph ng nghe m y l i than y thì

ng lòng, nên th dài r i nói: „Rõ ràng ông tr i không công bình“.

Ph ng t mà v . Cha c a cô Tâm nói: „Xin th y vui lòng cho tôi bi t coi nhà th y âu,

quí danh là chi,

ng tôi d n con tôi nó nh mà cung kính th y.“

Ph ng l c

u áp: „Không c n. S tôi giúp cô Tâm trong lúc tai n n là t nhiên, ai ng ph i làm nh v y, không có n ngh a chi h t. Tôi chúc thánh th n tr i ph t, n u có linh, thì làm cho ông lành m nh

ng ông nuôi con. N u

c v y thì tôi vui h n h t“.

Cha c a cô Tâm ch p tay xá Ph ng và nói: „Tôi là Nguy n v n Khoa, 45 tu i c ng c u chúc tr i ph t thánh th n phò h cho th y, bi t th ng con nhà nghèo,

c bình an, m nh

gi i, giàu có

i

i.“

Ph ng th ng th ng i b tr v nhà. Tr i ã t i r i, chàng v n èn lên, vô bu ng thay i m gói bành mì v i th t ra ng i n. n u ng no r i chàng n m trên gh b mà ngh l ng, nh câu chuy n ông T ng lý báo „Tân Ð i“ r i nh c nh gia ình ông Nguy n v n Khoa thì trong trí chàng bàng hoàng, thêm bu n, thêm ti c. Chàng ng d y i l i bàn vi t, tính vi t

t bài lu n

ng

ng báo. Chàng l y m t t gi y, vi t t a 5 ch l n: „Ông tr i không công bình“. Chàng ng i m t h i, ch c là nh th n ch a c, nên

ng d y i qua i l i mà ki m

t

ng.

10 ngã b nh, n m b nh. (M c cây m a, xán b nh n m vùi. CD) https://thuviensach.vn

IV

Chúa nh t, nh m phiên Trinh ngh nên chàng nhà.

Bu i chi u chàng th y Ph ng ang n m trên gh b mà coi sách, s nói chuy n r i làm cho b n lo ra, nên chàng i l i bàn vi t mà ng i. Th y có hai t nh t trình “Tân i”

trên

bàn, chàng m i m ra mà xem. Chàng ch m ch mà c,

c t tr

c r i l t t i t sau n a.

Chàng

c m t h i r t lâu r i day l i h i Ph ng:

-

Báo “Tân

i” có

ng hai bài: m t bài

t a “Nh n

c ngh a là ngu d i” v i m t

bài

t a “Ông Tr i không công bình”, ph i c a toa t hay không?

-

i sao mà h i nh v y?

-

Hai bài y có ký tên “Linh-Ph ng” thì là toa ch ai.

-

Ph i. Hai bài y c a m a.

-

Tr i ôi! Thu nay toa tôn-tr ng n n phong-hóa lung l m, mà sao bây gi toa lu n nh y, l i còn

ng báo cho công-chúng xem?

-

Tâm-h n c a m a ã

i r i. M a quy t ánh

n n phong hóa h b i c a t tiên

mình

l i, t i gây m t n n phong-hóa m i có

tánh-ch t hùng-d ng c

ng-quy t

n-th ,

ng giúp cho

ng-bào mau t n-hóa cho k p dân-t c khác.

Trinh ngó Ph ng trân-trân r i l c

u mà than:

-

Ch ng b nh a-c m c a toa ã l m trong máu, trong x ng r i, không th nào tr

c!

-

Không! M a có a-c m n a âu. M a nghe l i toa, m a t p tánh thi t hành, nên m a i vi t bài lu n nh v y ch .

-

Không ph i v y, toa hi u l m, toa i l c. T i cái óc c a toa a-c m, l i a-c m thái quá nên toa m i lu n nh v y, ch có ph i thi t hành âu.

m a c t ngh a cho toa

nghe. Ng

i có trí ý thi t hành, thì g p c nh thiên-h vui không bi t vui, th y thiên-h bu n không bi t bu n, th y thói tàn-ác không bi t gi n, g p ng i cùng kh không

bi t th

ng, ngh a là h ng

i mà có cái óc thi t hành thì coi cu c

i nh m t hí-

tr

ng, d u vui, d u bu n, d u s

ng, d u c c

u là c nh t m h t th y, không c n

ph i l u tâm làm chi, c lo ki m ph

ng-pháp mà tránh s bu n, s c c,

ng h

ng

vui, s s

ng.

-

Ng

i nh v y là ng

i chán

i ch có ph i thi t hành âu.

-

Toa mu n kêu là ng

i gì c ng

c. Nh ng mà theo ý chí c a toa thì toa không ph i thu c v h ng ng

i y. Toa nói toa ã b cái thói a-c m, toa có b âu. Toa còn

m nhi u thêm n a ch . Tr

c kia toa tôn-tr ng phong-hóa, toa mê-m n thành-ki n, mà toa th y cu c

i trái ng

c v i ch toa sùng-bái nên toa sanh phi n-não trong lòng. Vì phi n-não thái quá toa ch u không c, nên sau n y toa h i-tâm tr l i toa

oán nh ng phong-hóa, ghét nh ng thành-ki n y, mà toa l i oán ghét thái quá, c ng nh h i toa sùng-bái ó v y, cái thái-c a toa d

ng y há không ph i là thái-

c a

ng

i a-c m hay sao?

Ph ng n m l ng thinh không cãi n a.

Trinh nói ti p: “Cái trí ý a-c m c a toa nó khi n cho toa ph i ph m tôi “thái quá” luôn luôn, tr

c kia bu n-r u thái quá, sau n y t c gi n thái quá. Toa v n bi t, d u vi c gì c ng y, h thái quá thì không t t. Hôm tr

c m a th y toa bu n, m a khuyên toa

ng thèm

bu n. T i sao bây gi toa l i

i ý mà oán tr i gi n ng

i nh v y? Toa c m bút mà công

https://thuviensach.vn

kích n n

o-

c, toa cho ng

i làm nh n-

c là ngu d i, toa có t -t

ng nh v y thì toa

cách m ng t i tr m ph n tr m r i còn gì! Toa có suy ngh ch ó hay không?”

Ph ng tr n con m t và

ng d y mà áp:

-

Bây gi m a cách m ng t i ngàn ph n tr m, ch không ph i tr m ph n tr m mà thôi âu.

i k c c quá, mà còn mê-m n phong-hóa, còn sùng bái tr i ph t làm chi n a!

-

!

-

a nói cho toa bi t, t rày s p lên m a quy t ánh phong-hóa, xé nát thành-ki n

a xã-h i mình h t th y. Toa ngh coi, cha m a h i tr c làm quan, vì say mê cái

phong-hóa mà sách v khen là cao-th

ng, nên gìn lòng chánh-tr c, gi chí thanh-liêm,

n ngày nay tr i ph t ban th

ng nh ng gì âu? Ban th

ng s nghèo kh cho

con, nghèo kh r i thiên-h khinh khi b b c. Còn nhi u ng i khác h không thèm

thanh-liêm chánh-tr c mà tr i ph t nào có ph t h , l i ban th ng cho v con h

ng phú quí vinh hoa,

c thiên-h kính tr ng, kiêng n . Cu c

i nh v y, mà

còn say mê phong-hóa, còn tin t

ng tr i ph t n a làm gì.

th ng th ng r i toa s

th y, ch ng nh ng là m a ngh -lu n trên m t báo mà thôi, có l r i ây m a còn thí thân c a m a mà l t ng

c xã-h i n a cho mà coi.

-

nh a-c m c a toa ngày nay bi n ch ng

n th n y bi t dùng ph

ng thu c gì mà

u ch a cho

c! Tuy v y mà m a c ng ph i là h nh-ph

c, còn nghèo kh ch ng

ph i là tai n n.

-

Toa hay khoe v i m a r ng toa là ng

i có cái óc th c u, ch nào ph i có cái óc thi t hành.

-

m a nói cho h t ý, r i toa s cãi. Ng

i thanh liêm nh n

c thì làm sao giàu

c. Tuy v y mà bình sanh mình i

ng ngay, mình làm vi c ph i, thì trí mình

c bình t nh vui v , ó là m t ph n th

ng quí vô giá, v

n ru ng b c ti n không

th sánh k p. Còn ng

i tham-lam tàn-b o thì t nhiên

c giàu, nh ng mà lên xe

xu ng ng a ch trong lòng không an, b i vì ch t u l t da ng

i ta mà l y c a, ã

ph i s lu t ng

i, mà c ng ph i s lu t tr i n a.

-

Ô! Bây gi toa nói nghe

o

c quá! H t thi t hành r i! M a ch ng thèm bi t lu t ng

i mà c ng ch ng tin lu t tr i. Có l m a s p l p lu t riêng cho m a ng m a

tuân theo ó mà

i m i

c.

Hai ng

i cãi v i nhau t i ó, k th y có m t chi c xe h i ng ng ngay c a, r i có m n ng

i àn-ông m c a xe b

c xu ng. Ng

i y râu cá ch t, b t kh n en, m c áo dài, mang giày tây,

ng ngó s nhà r i xâm-xâm i vô. Ch ng vô t i c a ng i y th y Ph ng v i

Trinh, thì cu i u chào và h i: “Xin l i ông, không bi t ph i c u Ph ng ây hay không?”

Ph ng không bi t ng

i khách ó là ai, song nghe h i tên mình thì ng d y mà áp:

-

Ông mu n h i c u Ph ng nào?

-

u Ph ng là con bà Ph

d

i C n-th .

-

Tôi ây. Xin ông cho tôi bi t coi ông là ai mà h i tôi.

Ng

i y c

i r i b

c vô nhà kéo gh mà ng i nh nhà c a mình, không i ch nhà

i. Ph ng b t-bình trong lòng, nên châu mày ng ngó, không thèm h i n a.

Ng

i y l y thu c

t m t

u mà hút r i m i nói: “Tôi là Ban-Bi n T nh d i C n-th . Tôi có d p i Sài-gòn tôi mu n bi t c u, nên hôm qua tôi h i th m bà Ph coi c u ng nào

ng l i ghé mà th m c u. Nh có bà Ph ch nên tôi m i bi t mà l i ây”.

https://thuviensach.vn

Nãy gi

àm-lu n v i Trinh, trí c a Ph ng

ng xao-xuy n không an, bây gi nghe

khách x ng là Ban-Bi n T nh, thì s gi n ph n-kh i trong óc nh giông nh bão, nên Ph ng áp: “Ông là Ban-Bi n T nh hay là Ban-Bi n

ng c ng v y, tôi không quen không bi t ông, tôi có c n ông

n th m tôi làm chi âu”.

Ban-Bi n T nh ch ng-h ng, song không l s c gi n, mi ng chúm-chi m c i và nói:

-

Ch a bi t nhau thì r i ây t -nhiên ph i bi t ch gì. Xin c u ng i ng tôi nói chuy n

riêng v i c u m t chút.

-

Ông vô nhà tôi. Tôi không m i mà ông t -ti n ông ng i i. Bây gi ông tr l i ông

i tôi ng i, ông làm nh ông là ch nhà. Ông có bi t thái-nh v y ó là thái-

a ng

i th t-giáo vô l hay không?

-

Anh em mà c u b t ch t b t l ng làm chi. Thôi, tôi có vô-l thì tôi xin c u tha l i.

Ban-Bi n T nh day qua h i Trinh: “Còn ông ây là ai xin cho tôi bi t”. Trinh c i và áp:

“Tôi là anh em b n c a M. Ph ng.” Ph ng nói ti p: “Ông nói tr quá! Ng i ó là ch c n

nhà n y,

quy n m i ông i ra kh i nhà ông bi t ch a?”

Bang-Bi n T nh

ng d y cúi

u chào Trinh và nói: “Tôi không bi t, xin ông tha l i.”

Trinh khoát tay bi u ng i r i day qua khuyên Ph ng: “Toa ch ng nên nóng n y. Toa ph i nh d u th nào ông Bang-Bi n ây c ng là khách c a mình. Thôi, tôi b

c ra ngoài cho

hai ông nói chuy n.”

Trinh mu n i ra

ng, mà v a b

c qua kh i c a thì h i tâm, nên

ng l i ngoài hàng

ba, ch ng tay trên lan can ngó mông mà ch i.

Bang-Bi n T nh th y Ph ng i l i gh b mà n m, t d u khinh-b mình, bây gi ông m i phi n nên ông nói:

-

Tôi v i c u thu nay ch a bi t nhau. Vì nay tôi có vi c riêng, nên tôi mu n ki m c u ng nói chuy n. Mà vi c tôi mu n t v i c u ây, tuy có ích cho tôi, song tôi t ng

ng có ích cho c u nhi u. Tôi ch ng hi u vì c nào v a th y m t tôi thì c u làm gi n làm h n, nãy gi c u nói nhi u l i

ng cay, c u làm cho tôi bu n quá.

-

Tôi ch ng bi t chuy n gì nói v i ông, mà tôi c ng không c n ông nói chuy n có ích cho tôi làm chi.

-

Xin c u

ng có nói v y. Tr

c khi

n ây tôi có h i ý bà Ph . Bà Ph b ng lòng, nên tôi m i dám t i ch . Bà Ph nói vi c tôi mu n k t tóc tr m n m v i cô ba thì bà ã có g i th mà h i ý c u; bà

i h m nay mà không th y c u tr l i. S n tôi có d p i Sài-gòn, bà bi u tôi ghé th m c u và h i coi vi c tôi tính o có hi p ý c u hay không, xin c u vi t th tr l i mau mau cho bà bi t.

-

Vi c nhà c a tôi, không cho ai

c phép

l m i vào. Mà vi c tôi bàn tính v i má

tôi, tôi c ng không c n c y ai làm trung-gian. N u tôi ph i vi t th cho má tôi, thì tôi

-do mà li u nh ngày gi , ông kh i nh c công nh c nh . Còn n u tôi mu n nói chuy n v i má tôi, thì tôi c ng t do mà bày t , ông ch ng c phép h i th m ý t

a tôi v s

y.

-

u s

y không can-h

n tôi, thì tôi có h i làm chi. Tôi mu n bi t ý c u, là vì tôi ng d p y thành s m ch ng nào càng t t ch ng n y. Theo l i bà Ph nói v i tôi thì vi c thành hay là b t thành

u t i n i c u. N u c u ch u, thì bà Ph v i cô ba ch u.

y tôi xin c u vui lòng ng thu n,

ng cho cô ba có ch n

ng d a, kh i ph i làm

bánh mà bán, coi thân hèn h quá.

-

Làm bánh mà bán sao ông l i cho là hèn h ? V y ch ph i ch t u l t da ng

i ta mà

làm giàu thì m i cao sang h ?

https://thuviensach.vn

-

Tôi không mu n cãi v i c u … Thôi, tôi xin c u cho tôi bi t coi c u có b ng lòng cho bà Ph g cô ba cho tôi hay không?

-

Tôi t

ng ông nên i nhà th

ng Biên-hòa mà d

ng b nh, ch không nên tính c

i

bé mà ki m con trai, b i vì ông có b nh mà ông mu n sanh con, thì con ông nó s nhi m b nh c a ông l u truy n, r i nó c ng nh ông v y n a thì càng h i cho xã-h i, cho gia ình, ch có ích chi.

-

u cho tôi iên ph i hôn?

-

Tôi không ph i l

ng-y, nên tôi không dám oán quy t song nghe ông nói chuy n, tôi ph i nghi chút nh.

-

Tôi s c u iên, ch không ph i tôi âu. C u ngh l i mà coi, cô ba là con quan. Tôi ây c ng là m t viên quan cai-tr trong t ng. Cô ba ng làm v tôi, thì x ng áng quá, có hèn ch nào âu. Hu ng chi tôi là ng

i giàu có l n, ng làm v tôi thì sung s

ng

tr n

i, bây gi tôi c t nhà cho mà , ngày sau n u tôi th y v i tôi có tình có ngh a, thì tôi s mua ru ng, mua

t, tôi cho

ng b n a. Tôi ch ng c n ph i khoe-khoang, mà c u c ng bi t tôi là ng

i có ch c ph n, có ti n nhi u, tôi mu n c

i con nhà ai l i

không

c, thiên h h giành nhau mà ng tôi làm cho tôi b i-r i không bi t ph i ch n ai, ph i b ai. N u tôi mu n c

i cô ba, y là vì tôi th y cô ba là con nhà trâm anh, mà ngày nay suy s p tôi th

ng, n n tôi tính k t tình và làm ngh a luôn m t l t,

ng tôi c u v t giúp

giùm cho gia- ình c u. Tôi làm nh v y l thì c u ph i cám n tôi, ch sao c u nói tôi iên. C u ph i suy ngh l i. Tôi iên m i có l i cho nhà u, ch n u tôi t nh thì không có ích chi h t.

-

Tôi xin ông v cho mau. Ông ng i c t ngh a dong-dài, tôi nghe tôi nh c u mà l i n i

ch

ng, r i s sanh chuy n không t t.

-

Tôi nói nh v y không ph i hay sao, mà c u i tôi? Tôi s c u chê tôi, r i sau n-n. C u xét l i mà coi, bà Ph nghèo không có s -s n chi h t, con nhà giàu sang h ki m ch giàu có h c

i, h có ch u c

i cô ba âu. N u bà Ph không g cô ba cho tôi, thì tôi ch c không g cho ai h n tôi

c,

Ph ng n i gi n nên vùng

ng d y tr n m t la l n: “Chú không

c phép khinh khi m

tôi, khinh khi em tôi. Chú ph i ra kh i nhà cho mau. N u chú còn nói thêm m t ti ng n a, thì tôi s n m c mà

y chú ra ngoài c a. A lê, i cho mau!”

Trinh ngoài l t

t b

c vô

ng ngay tr

c m t Ph ng.

Bang-Bi n T nh th ng th ng

ng d y và ra c a và nói: “Tôi nói vi c ph i qu y, l i h i cho mà nghe, l i nói tôi khinh khi! … Thi t l i quá! Thôi chào hai ông”.

Bang-Bi n T nh b

c ra

ng. Ph ng tr n m t ngó theo mà nói: “

kh n n n!”

-

Toa nóng n y quá!

-

Không nóng sao

c! Nó khinh r ng

i ta quá, ai ch u cho n i.

-

Nãy gi m a

ng ngoài, m a lóng tai nghe hai ng

i cãi v i nhau không sót m t l i.

Nh ng câu c a th y Bang-Bi n nói u h p v i nh n tình hi n th i, ch nào ph i khinh r toa âu. T i toa có trí ý a c m, toa ng gi n

i, nên nh ng câu chuy n

thi t hành không h p v i l tai c a toa ch . M a nói cho toa bi t, th y Bang-bi n T nh ó là m t v

i-bi u

nh t c a phái thi t hành a toa.

-

a là ng

i thù s m t c a phái y.

-

a s toa i l c

ng …

-

c k .

https://thuviensach.vn

-

ý toa … Thôi, t i r i, thay

ng i ra nhà hàng n c m.

https://thuviensach.vn

V

i b a nay t i phiên Trinh ph i i theo xe l a. M i 5 gi chi u thì chàng ã thay i y

ph c g n gàng; r i th i thúc Ph ng i v i chàng ra nhà hàng n c m cho s m ng chàng làm

vi c b n ph n kh i tr .

Hai anh em th ng-th ng i ra nhà hàng Trung-Hoa, ngang ch m i B n-Thành, là ch thu nay Trinh th

ng n c m. Tr i chi u mát m , thiên-h d p-di u, hai ng i và i và xem

ph ngó ng

i mà trao

i ý t

ng v giá hàng ho c cách n m c.

i t i c a nhà hàng Trung-Hoa, Ph ng th y t i cái bàn g n ngoài c a có m t cô gái m c áo qu n l a tr ng, d i ph n thoa son r t s c-s o, ng ng i u ng r

u c

i gi n v i hai c u

trai y ph c c ng àng-hoàng. Ph ng v i Trinh b c vô; cô n v a ngó th y Ph ng thì bi n

c, l t

t day m t vô vách, không c

i nói n a.

Ph ng châu mày, l a m t cái bàn ngay m t cô n mà bi u Trinh ng i, r i chàng c ngó cô hoài. Hai c u trai v n ki m l i trây trúa mà nói v i cô, song bây gi cô c cúi m t ngó xu ng bàn, coi b bu n hiu, không c

i gi n nh h i nãy n a.

Cách ch ng 10 phút

ng-h , hai c u trai kêu b i l i tr ti n r u, r i d t nhau mà i,

t c u c p tay cô n , mà cô v n cúi m t hoài, d ng nh mu n tránh, không

cho Ph ng

nhìn bi t cô v y. Ph ng ngó theo r i l c

u nói v i Trinh:

-

i gi d i quá! Nh th n y thì còn dám tin ai ph i, còn dám cho ai qu y n a c!

-

Toa mu n nói cái gì? M a không hi u.

-

Toa có th y cô gái m i i ra v i hai c u trai ó hay là không?

-

Sao l i không th y, toa có quen v i m y ng i ó hay sao?

-

a bi t cô gái ó.

-

d

i C n-th h ?

-

Không, con gái c a ông Nguy n-v n-Khoa g n gare d’Arras. Hôm tu n tr c m a

i

ng Galliéni, m a g p cô b xe

ng. M a dìu-d t cô, em cô i nhà th

ng b ng

bó, m a làm d quá, ch xe h i n n-n ch u cho cô 20

ng b c

ng cô u ng thu c.

a kêu xe th m mà

a cô v nhà. Gia ình c a cô m a th y thê-th m h t s c không th nói

c.

Cha c a cô au b i, trong cái chòi lá lúm-túm d -dáy, nghèo-kh áo-mà có 5

a con. Cô Tâm n y là l n, lãnh bánh ch, bánh d a i bán, ho c ki m ve chai, h p lon,

i l y ti n mua g o mà nuôi cha v i b y em nh . Cô c 20

ng b c coi b

cô m ng c ng nh ng

i ta

c m t cái gia tài l n. M a th y thân cô m a ng lòng

quá; m a có dè âu m i m y b a rày mà cô

i hình,

i d ng,

i tâm

i tánh, vào

làng buôn ph n bán h

ng nh v y. M a l y làm ti c s m a

ng lòng tr c n hôm

quá; ph i hôm n xe h i cán cô ch t ph t cho r i.

-

! Sao toa r a ng

i ta?

-

Th

nh v y

s ng nó làm nh c cho xã-h i ch có ích gì.

-

a s toa nhìn l m, ng

i gi ng ng

i ch có l nào m i m y b a rày mà cô n

i

tâm tánh mau nh v y.

-

Không, m a có ngó k . Ph i cô Tâm ch không l m âu … Toa nói nh v y, thôi a h i l i.

-

, toa nên ngh l i cho ch c, n u gi n l m thì b y l m.

https://thuviensach.vn

n c m r i, Ph ng

a Trinh l i gare xe l a, anh em

ng nói chuy n m t lát r i Ph ng

-giã mà v .

i d c

ng, trong trí Ph ng c nh cô Tâm nên chàng bu n mà l i gi n. V

n nhà,

chàng

ng ngoài c a suy ngh , r i không m c a mà vô, chàng l i tr ra ng mà i th ng

vô phía gare d’Arras, tính vô nhà Khoa mà h i coi cô gái g p h i chi u ó ph i cô Tâm hay không.

Vì còn s m, nên trong dãy nhà lá g n gare d’Arras ng i ta còn th c, m i nhà

u có

t m t chông èn leo lét, phía tr

c c a con nít ang ch i la hét om sòm.

Ph ng b

c t i tr

c c a nhà Khoa, tuy èn l m , song th y Khoa ng i trên cái s p, có a nh n m ng m t bên, còn m y

a kia

ng ch i ngoài l , th y Ph ng vô nhà mình

không bi t là ai nên áp ch y v

ng ngó,

a nào

a n y th hào h n. Khoa th y Ph ng

c vô bèn h i: “Th y ki m nhà ai? Có vi c chi hay không?”

Ph ng không áp hai câu h i y, l i châu mày mà h i l i:

-

Ông quên tôi hay sao? Tôi

a con gái ông v nhà hôm cô b xe h i

ng ó.

-

Xin th y tha l i, b

èn leo lét nên tôi th y không rõ … Cha ch nhà tôi không có ván gh chi h t, b t ti n quá … Thôi xin m i th y ng i trên cái s p n y.

-

Xin ông

ng lo. Tôi

ng nói chuy n c ng

c. Tôi h i th m m t chút mà thôi.

-

Th a th y mu n h i th m vi c chi?

Ph ng

ng d d m t chút r i h i:

-

Tôi mu n h i vi c cô Tâm, là con gái c a ông. Cô có nhà hay không?

-

Th a không. Nó i t h i chi u cho

n bây gi mà ch a th y nó v .

-

Cô i âu?

Bây gi t i phiên Khoa d d ng i l ng thinh m t chút r i m i áp:

-

Nó i ra ngoài Sài-gòn.

-

Cô i ch i hay là i có vi c chi?

-

Nó i mà nó không nói, nên tôi không hi u nó i có vi c chi. Th y h i nó chi v y?

Th y có vi c mu n c n dùng nó hay sao?

-

Không. Tôi h i cho bi t v y thôi, ch không có c n dùng vi c chi h t.

-

Tôi không hi u ch ng nào nó m i v . N u th y mu n g p nó, thì xin ngày mai th y tr l i ch c g p

c. Th y l i gi nào xin th y cho tôi bi t tr c

ng tôi bi u nó

nhà mà ch .

Ph ng

ng ngó ra ngoài l , không nói chi n a h t, Khoa không hi u ý Ph ng, nên không dám nói nhi u n a, l t xê vô trong vách, và nói: “N u nhà tôi d dáy, mà th y chi u c nên không n , thi t tôi cám n h t s c”.

Ph ng day l i g n-gàng mà nói: “Tôi m i th y m t vi c làm cho tôi phi n l m, nên tôi i

n ây. H i t i n y tôi g p cô Tâm i ch i v i hai c u trai. Cô d i ph n thoa son, b l i l m. Ông m i có 20

ng b c m y b a rày ây, ông làm vi c gì h t i mà bi u con ph i làm vi c t i-b i nh v y?”

Khoa ng i trân-trân, hai gi t n

c m t ch y dài xu ng má, mà d

ng nh

au-

n quá

nên nói không

c. Ph ng th y v y, bi t ng

i mình nhìn h i chi u là ph i r i, nên t c gi n tr n m t mà h i ti p:

-

Ph i cô Tâm m c qu n b ng l a tr ng hay không?

https://thuviensach.vn

-

Th a ph i.

-

Kh n-n n l m! Kh n-n n l m!

-

Thi t tôi kh n-n n l m th y i! Song th y bi t rõ giao c a tôi, thì ch c th y không

i tôi, mà có l th y còn th

ng tôi nhi u h n n a.

-

Tôi bi t ông nghèo. Mà hôm tr

c b a ói b a no, sao ông gi trong s ch, r i bây gi ã có 20

ng b c, tuy không nhi u song c ng

nuôi gia-quy n ông trong m t hai

tháng, sao ông l i không gi trong s ch n a?

-

tôi nói h t cho th y nghe mà th

ng cha con tôi. Hôm con tôi nó

a cho tôi 20

ng b c cho tôi ó, th y v r i cha con tôi m i bàn tính v i nhau. Tôi khuyên con tôi s b c y làm v n, mua n i

óng gánh r i n u chè n u cháo mà i bán. M i b a xu t ch ng 1

ng mua

v n u, th nào c ng l i ôi ba c c mua

g o mua cá mà

n. Con tôi nó khóc mà nói nh v y: “Thân tôi b nh ho n, h ít ngày thì au m t l n.

Th y thu c có nói n u tôi có ti n u ng thu c cho h n-hòi, thì trong n m b y tháng ho c m t n m có l hai ch n tôi i

c. S lo c a con tôi ch ng nh ng là lo cho có c m g o cho tôi v i s p em nó n mà thôi, mà l i còn lo có ti n cho tôi u ng thu c a. Hai ch c

ng b c không

cho tôi u ng thu c

c. Còn n u chè n u cháo mà

bán thì ã có làm hai ba l n r i, l n nào c ng l -lã r i c t v n. Nó ch c s b c y lâu m là n m b y tháng r i c ng ph i h t. Nó m i n n-n v i tôi xin b c y cho nó

m qu n áo, mua kh n, mua gi y, ngh a là s m v n

ng i ki m ti n, nó s rán

ki m m i êm n m ba

ng

ng

dành cho tôi u ng thu c. Tôi không ch u, tôi nói thà là tôi ch t, ch không n kéo s s ng thêm cho dài ngày mà con tôi ph i làm vi c u h nh v y. Con tôi khóc lóc mà nói s p em nó còn kh d i l m, n u tôi không ng mà nuôi m y

a nh thì chúng nó ph i xiêu l c t i nghi p. Con tôi t quy t hy-sinh thân-th dang-giá h t th y

ng c u v t s p em nó. N u tôi th

ng nó, th

ng

p em nó thì c n r ng nh m m t

cho nó làm

ng tôi có ti n u ng thu c, kéo dài

s ng mà d y-d s p em nó. Nhà nghèo, thân b nh ho n, mà con tôi nó nói nh v y, bi t làm sao … Tôi là ng

i có h c chút nh, h i tr

c tôi c ng làm vi c hãng nh

ng

i ta, l nào tôi không bi t t t bi t x u … Con ng i ta h nghèo kh quá r i thì

th nào c ng ph i ch u; còn k gì là t t x u.

Khoa nói t i ó thì n

c m t tuôn d m d .

Ban êm tr i mát mà nghe tâm-s c a Khoa r i thì Ph ng m hôi. Chàng l y kh n ra

lau m t r i m i nói:

-

Tôi nói thi t v i ông, tôi th y cô Tâm làm vi c t i b i, t h i chi u n bây gi tôi

gi n, tôi ghét cô lung l m. Bây gi tôi nghe ông c t ngh a rõ-ràng r i, ch ng nh ng là tôi h t gi n mà tôi còn kính-tr ng cô nhi u l m v y. Cô i ki m ti n ã bao lâu r i?

-

May áo qu n r i nó m i b t

u i t t i hôm kia.

-

Cô i mà coi b vui hay không?

-

Vui làm sao

c th y! Nó i êm

u, nó em v

a cho tôi 3

ng b c, nó vui c

i

nh th

ng. Song m t lát s p em nó h c l i v i tôi, nói ch nó vô bu ng thay mà

ng i khóc r m-r t.

Ph ng l c

u th ra, thê th m cho cu c

i h t s c. Chàng mu n t mà v , k nghe

y

a nh

ngoài c a la: “Ch hai v ”.

Ph ng ngó ra thì th y m t cô gái

ng xâm xâm i vô. Tuy ban êm l m , song

Ph ng xem hình d ng cô y gi ng cô Tâm.

https://thuviensach.vn

Thi t qu cô Tâm! Cô b

c vô nhà v i s c m t bu n hiu. Cô th y Ph ng. cô ch ng-ng, cúi u chào Ph ng, r i b

ng-b

i vô bu ng, hai hàng n

c m t ch y dài xu ng gò

má vì th n thùa nên ng

.

Ph ng th y tình-c nh au-

n kh n-n n nh v y thì c m-

ng ch u không n i, nên

chàng nói có hai ti ng; “Tôi v ”, r i x ng-x m b c ra c a, m t

au, lòng nóng h i. Ra t i

, chàng th y có m t chi c xe h i

u d

i bóng èn khí, trên xe h i có hai c u trai h i chi u ng ng i nói chuy n và c

i om-sòm.

Tâm-h n b n-lo n, Ph ng nh ng

i m t trí cúi m t th ng-th ng i trên l

ng, song

không ph i nh t nh i âu. i

c m t khúc

ng, chàng g p m t nhóm ng

i

ng

ng bao chung quanh m t kho ng trên b l . Chàng b c l i g n mà xem thì th y có m t bà

già n m co trên ám c , qu n áo lang-thang, d a bên mình có m t cái b v i m t cây g y.

t ng

i trong ám

ng coi nói v i m y ng

i khác: “Bà già n y i xin n, ch c bà có

nh hay là nh n ói nên n m ch t ây ch gì!”

i th y b c tranh au-

n nhà c a Khoa r i l i th y b c tranh kh n-kh nh v y a, cái tánh a-c m c a Ph ng làm cho chàng không th ch u c, nên chàng l t-t b

c

dang ra r i nh m h

ng Sài-gòn mà tr v nhà.

êm y Ph ng trong nhà, tuy c a óng ch t, song n

t sáng tr ng, chàng c

i qua

i l i, tr n m t châu mày, có khi chàng ch y n c m t mà than: “

i thê-th m quá nh v y,

thì còn s ng làm chi n a!” Có khi tr n m t m ng c mà nói: “À! Nh n-tình, à xã-hôi! Th y thì ph i phá-ho i, ph i l t ng

c h t th y m i

c! H ! Tr i Ph t! ..

o-

c!...”

https://thuviensach.vn

VI

Chi u b a sau, Ph ng ra ch B n-Thành i ngh u-ngh n m t h i r i mua hai cây èn y, m t h p qu t, m t ng n dao phay, m t bánh mì v i m t c c th t quay gói l i h t r i m mà v , b a nay b chàng i m nh-d n, s c m t qu quy t ch không ph i bu n th m nh tr

c kia n a.

i ngang qua c n nhà

u, là c n c a bà L i , Ph ng li c m t ngó vô thì th y bà ng

ng t i c a la hét om-sòm. Chàng nghe bà nói: “Tao bi u m y xu ng kéo l ng nó cho tao.

i b c c a ng

i ta, quá k -h n 3 b a, không tr v n mà c ng không em ti n l i, còn h n gi ng gì n a. H i nó mu n gi t hay sao? i cho mau.” Nghe nh v y r i th y có m t ng i

àn-bà ch ng 40 tu i, m t mày hung ác, trong nhà i ra, l s c gi n nên coi càng d t n h n a.

Ph ng v nhà ng i n bánh mì v i th t, n ch m r i mà b suy-ngh l m.

Tr i t i l n l n, nên trong nhà bây gi l -m , Ph ng không thèm t èn, c ng i n,

t ngó ra

ng. Ch ng n r i chàng m i ch u v n èn lên cho sáng ng i r a tay và u ng

c.

i 7 gi mà chàng óng c a kín mít, r i ng i l i bàn vi t, l y b c th c a cô Loan hôm n mà

c l i. Chàng

c tr m-ngâm trót gi r i c t th , t t èn, l i n m trên gh b .

Chàng n m im-lìm cho

n khuya, ngoài

ng h t nghe ti ng xe ch y n a, chàng m i ng i y i vô bu ng qu t h p qu t mà

t cây èn c y r i thay qu n áo mà m c trên m t cái áo thun, d

i m t cái qu n v n, ch n mang v mà không mang giày, còn hai tay l i có mang bao tay.

Thay

r i chàng c m cây èn c y i ra phía tr

c, l i bàn vi t mà coi

ng-h , thì

th y thi u 10 phút n a m i m t gi . Chàng tr vô bu ng, ng lóng tai nghe, thì t b

u

im-lìm. Chàng nh nhe i m c a xu ng b p r i m luôn c a sau. Chàng l y luôn con dao phay mua h i chi u mà c p nách, r i t t èn, b cây èn c y v i cái h p qu t vào túi qu n, s lén c a sau i m t.

n ba gi r

i, Ph ng m i tr v , m t tay c m con dao phay, còn m t tay có xách cái ng s t vuông và nh . Chàng nh nh

óng c a l i, qu t h p qu t mà

t èn c y,

ng ngó

cùng trong nhà b p, r i

cái r

ng s t v i con dao trên b p, c i hai bao tay ra.

Bây gi s c m t chàng xanh d n, và b coi m t nên th lung l m; chàng ng ngó

quanh qu t r i l y con dao c y hai t m g ch, ào t lên mà chôn cái r

ng s t và

y g cg

i nh c ,

t d thì b vô lò n u n.

Làm công vi c xong xuôi r i Ph ng r a tay r a m t và thay áo qu n, thì ng h

ã ch

4 gi 1 kh c. Chàng t t èn c y r i n m l i trên gh b .

n sáng, ngoài

ng xe ch y r n-r n, thiên h qua l i nói chuy n inh- i, Ph ng th c, nh ng mà chàng không ch u d y m c a, c n m lim-dim hoài. G n 8 gi chàng nghe ti ng giày b

c vô c a tr

c, r i nghe ti ng gõ c a c p c p. Chàng gi t mình, bi n s c, l m c m ng i d y, m t ngó cái c a, song không dám i l i m .

ngoài có ti ng kêu l n: “Ph ng ! Ph ng, m c a cho m a vô toa”.

Ph ng bi t ti ng Trinh nên h t ái-ng i d -d n a; chàng ng d y i lãi m c a.

Trinh b

c vô nhà và h i l n: “Ê! Làm gi ng gì mà ng tr a d v y? Ch c h i hôm toa th c vi t bài nh t trình khuya l m ph i hôn?”

Ph ng l láo r i g t

u, ch không nói ti ng chi h t.

https://thuviensach.vn

Trinh nói ti p: “Thôi, i r a m t i toa. R a m t thay r i i u ng cà phê v i m a.

a ch a lót lòng; th y xe v

úng gi nên m a tính v d t toa i n v i m a ng nói

chuy n ch i. M a thèm h ti u ngon quá; m a bi t d i Ch -c có m t ti m n u h ti u ngon

c bi t,

m a d t toa xu ng ó n m t l n cho bi t”.

Ph ng i r a m t và thay

. Trinh th c tay túi qu n i qua l i, túm mi ng hút gió theo n

n Madelon. Ph ng thay

r i, hai anh em m i lên xe kéo i n lót lòng. i ngang nhà bà L i, Ph ng th y ng

i àn-bà m t mày hung ác hôm qua

ng ng i tr

c th m nhà mà

nói l n v i m t tên trai nh : “B a nay sao bà ng tr a d v y không bi t.

i m t chút

a coi”.

n 10 gi , Ph ng v i Trinh tr v , c ng ng i xe kéo. i g n t i dãy ph ch mình , hai anh em ngó th y có ch ng vài ch c ng

i t u tr

c c n nhà c a bà L i , có ông Phán

Thành

ng ó, l i có m t viên bi n Tây

ng

m c a mà kêu trong nhà om sòm. Hai anh

em bi u xe ng ng l i, b

c xu ng chào ông Phán Thành.

Trinh h i ông Phán:

-

Có vi c chi v y ông Phán?

-

Bà già L i sao b a nay ng hoài không ch u d y. Hai ng i v i bà l i làm công vi c

nhà, ch t h i s m mai cho t i bây gi mà không th y bà m c a, h nghi có vi c chi nên xu ng bót mà báo. D

i bót sai m t viên bi n lên kêu c a nãy gi ch có chi âu.

-

Bà già n y có m t mình hay sao?

-

Bà có hai ng

i

y t , m t ng

i àn-bà và m t

a trai, ang

ng sau viên bi n

Tây ch c a ó. Ban êm hai ng

i y ai v nhà n y, bà L i ng có m t mình.

-

Cha ch , già c mà ng có m t mình trong nhà thì hi m nghèo l m. N a êm r i au m r i làm sao.

-

Bà L i ch a già gì l m, bà còn m nh l m mà.

-

ng trên 60 tu i ch .

-

Ph i. Nh ng mà tôi nghi không ph i bà au. Tôi s k gian bi t bà có ti n nhi u, ban êm l n vô nhà làm b y mà l y ti n ch .

-

À, còn s n i ó n a.

Trinh day l i thì th y Ph ng

ng men men i v nhà c a mình. Chàng mu n b t tay t giã ông Phán

ng i v , k nghe viên bi n Tây xô c a m t cái r m; 2 cánh c a m bét ra r i viên bi n Tây v i hai ng

i t c a bà L i i vô nhà. Có m t th y

i tu n c nh An-nam

ng

ngoài ch n c a, nên không ai

c vô n a.

Bây gi tr nh v i xa phu t u l i càng ông h n n a, ng i l n thì ngh -lu n, con nít

thì c

i gi n. Trinh v i ông Phán Thành

ng ch mà nghe coi coi công vi c ra th nào.

Cách ch ng bao lâu,

a t trai trong nhà i ra, m t mày xanh nh chàm. Nó ng nói

i th y

i tu n c nh: “Bà tôi ch t r i”.

Ai n y nghe m y ti ng nói y

u ch ng-h ng,

ng ngó nhau, s c m t không an.

Trinh nói v i ông Phán:

-

Tôi nói già mà ban êm nhà có m t mình hi m nghèo l m mà! Ch c có nhi m gió.

a êm không ai hay mà c u nên bà ch t ch gì.

-

Tôi s k gian làm h i mà l y ti n ch . Bà cho vay thu nay n l i n ng l i hay m ng nhi c ng

i ta, nên có nhi u ng

i không a bà.

i nghe coi t i sao bà ch t r i s

bi t.

https://thuviensach.vn

-

i sao bà có hai ng

i t , mà ban êm không bi u m t ng

i l i trong nhà v i bà?

-

Bà g t gao nên hay nghi ng

i l m. Có l bà không tin hai ng

i t , nên bà không cho

ch gì?

Viên bi n Tây d t ng

i t

àn bà tr ra c a, bi u ng i t i th m v i

a t trai, d n th y

i ít ti ng, r i leo lên xe máy mà i.

Ông Phán Thành kêu h i:

-

Viên bi n sao b mà i v y th y

i?

-

ng v bót báo cho ông Cò hay. ng bi u tôi gi hai ng i t c a bà già, coi c a

ng cho ai vô nhà.

t ng

i

ng coi kêu ch t

àn bà:

-

i sao bà già ch t v y ch ?

-

Bà b ng

i ta nhét chéo m n trong h ng l i cái m n bao trùng u kín mít n a, nên

ch c bà ng t mà ch t.

-

Hai tay có b trói hay không? N u hai tay thong th thì sao không tông cái m n, ch u ch t ng t?

-

Hai tay bu c dính l i, mà tréo ra sau l ng, làm sao tông m n c.

-

Bu c b ng dây hay b ng cái gi?

-

Bu c b ng cái kh n r n c a bà.

-

u v y thì ch c là n tr m vô nhà, bà hay r i nó b t trói bà và nhét kh n vô mi ng ng l y

ch gì. Có d u phá c a hay không v y ch ?

-

i nãy tôi d t ông Cò i coi thì th y cái c a lên nhà trên m có d u dao c y, còn cái a nhà b p m ra

ng m

ng sau thì óng ch t nh th

ng.

-

c m t nhi u hay không?

-

Bi t âu! Tôi th y bà tôi ch t tôi h t h n, nên không còn bi t vi c gì n a.

Ông Phán ngó Trinh mà nói: “Tôi oán gi i hay không h ? Tôi nói k gian nó lén vô nhà gi t bà

ng l y c a mà. Ch c nó l y ti n b c nhi u l m”.

Trinh m i ông Phán ghé nhà mình nói chuy n. Hai ng i b

c vô th y Ph ng ang n m

trên gh b , thì Trinh nói: “Ê Ph ng, n tr m vô nhà bà L i, nó trói bà r i nhét m n vô h ng nên bà ch t ng t r i toa. Th ng n tr m nào ó không có l ng-tâm, l y ti n c a ng

i ta ã

quá r i, còn gi t ng

i ta n a là ác l m”.

Ph ng ng i d y, m t mày xanh d n không nói ti ng chi h t.

Ông Phán nói: “B M. Ph ng b nh hay sao mà m t coi mét quá”.

Trinh ngó Ph ng r i h i:

-

, b a nay sao coi toa xanh quá v y toa? V y mà t h i s m m i n bây gi tôi

không

ý ch . M a th

ng nói, n u toa bu n quá thì ch c sanh b nh. Bây gi toa nghe trong mình toa th nào?

-

Khó ch u … i n lót lòng v nãy gi sao chóng m t quá.

-

Có l t i toa th c vi t khuya quá, mà ban ngày l i không i ra ngoài, nên m t xác mà i m t trí n a ch gì. Bu i chi u nay toa ph i i c-t coi m ch

ng u ng thu c

i

c.

https://thuviensach.vn

-

Khó ch u chút nh, có l vài b a s h t c n gì ph i i n

c-t .

-

Thôi thì toa ph i ngh mà i ch i,

ng có vi t n a. Toa mu n t i mai i theo m a ra Nha Trang ch i hay không?

-

Không. i thêm m t ch có ích gì.

-

Toa d i! i ch i vui l m, m t cái gì! M a i luôn luôn mà m a có m t âu.

t i mai

a b t toa i v i m a.

Ông Phán nói: “M. Ph ng nên i ch i l m ch . Ng i ta nói Nha-trang gió t t. âu

th y i m t chuy n th coi”.

Ph ng không cãi n a.

Ông Phán b

c ra

ng ngoài c a mà ngó l i phía nhà bà L i r i nói: “Bây gi có ông Cò v i lính lên ông d . Ch c lát n a s có quan Bi n-lý n khám nghi m”.

Trinh c ng b

c ra

ng mà ngó, Ph ng thì n m l i trên gh b , day m t vô vách.

Ông Phán i v nhà. Trinh tr vô thay

r i ki m chuy n mà nói v i Ph ng, song

Ph ng c

h c m ch ng, không mu n nói chuy n.

n 12 gi tr a Trinh r Ph ng i n c m, Ph ng nói không ói nên không ch u i.

Trinh i m t h i r i em v

a cho Ph ng m t bánh mì v i m t h p cá mòi. Ph ng l y, mà nói không ói, nên em trên bàn vi t ch không ch u n.

Ông Phán Thành tr l i nói: “Bây gi cò bót ch xác bà L i lên nhà m , ng quan th y

thu c khám nghi m”.

Trinh h i ông Phán:

-

Tòa tra xét r i hay sao?

-

Có l tra xét r i ch . T h i 10 gi t i bây gi có l nào không r i.

-

Không bi t có tìm

c tông-tích

a sát nh n hay không?

-

Nghe nói quan nhà hình có xu ng ch p hình cùng trong nhà ng ki m d u tay.

Không bi t h tìm ra hay ch a, song hai ng i t c a bà L i b tình nghi

ng lõa v i

n trôm nên ã b b t giam d

i bót.

-

Bà già m t mình, n u giam

y t c a bà h t r i ai coi nhà cho bà?

-

Có lính gác. H i nãy có m t ng

i cháu kêu b ng cô, trong Ch -l n, ra khóc d quá. Ng

i ó bây gi

i theo xác bà ó.

-

Không bi t ng

i ta gi t bà có l y vàng b c gì hay không?

-

i nãy tôi h i th m th y

i thì th y nói trong nhà

c còn y nguyên, cái t áo

qu n b ng cây c ng không có d u c y, chìa khóa còn trong túi bà L i. Mà theo l i khai c a hai ng

i t thì trong gi

ng bà ng có

m t cái r

ng s t nh . Cái r

ng

y âu m t. Có l

n tr m b ng m t cái ó mà thôi.

-

Ch c ti n b c bà

trong ó ch gì.

-

Có l … Cu c

i th y mà ngán. G t gao, bó bu c, ch t

u l t da ng

i ta

ng tích

tr ti n b c cho nhi u r i có ích gì âu. Ti n b c y làm h i m ng mình, mà d u không i, h mình nh m m t r i thì c ng tan h t.

-

i v y

i ch ng nên tham lam l m, ph i thì thôi, giàu mà làm chi.

Hai ng

i àm lu n v i nhau nh v y, mà Ph ng làm l không xen vào ti ng chi h t.

Ông Phán v , Trinh khép c a mà ngh tr a.

https://thuviensach.vn

n chi u mát. Trinh ép Ph ng mà d t i ch i, r i ghé nhà hàng n c m luôn. Ch ng tr nhà, hai anh em th y trong nhà bà L i ng

i ta l n x n, èn

c sáng tr ng, c a m tác

hoán. Ông Phán Thành

ng ch i tr

c c a, th y Trinh v i Ph ng v thì men l i nói: “Quan th y thu c khán nghi m t thi r i nói bà L i b ng t h i mà ch t. Ch c n tr m mu n làm cho bà

ng la

c, ch không c tâm gi t bà, mà ch ng nó i, nó quên m cái m n, lâu quá

nên bà ng t h i mà ch t”.

Trinh c

i mà nói:

-

m n r i bà la lên m i ch y sao k p.

-

Ph i l m. n tr m nó s cái ó.

-

Còn

ng nhà bà bây gi làm gi ng gì mà th y ng

i ta ông d v y?

-

Ng

i cháu c a bà xin xác em v h i t i. Bây gi lo s p t

ng sáng mai chôn.

Nghe nói h i chi u lính b t hai ba ng

i trong xóm nhà lá, vì nghi m y ng

i y gi t

bà L i.

-

Có ai khai hay sao?

-

Không hi u. Hai ng

i t nghe nói còn b giam d

i bót.

Ph ng c l láo, ch ng h nói t i bà L i ch t, mà s c m t coi khô héo bu n b c l m.

Sáng b a sau, ng

i ta s a so n i chôn bà L i. Thiên ha t u coi r t ông. Trinh v i ông Phán c ng ra c a mà coi, mà Ph ng c

trong nhà không ch u ló ra.

n chi u, Trinh theo ép quá, Ph ng không th t ch i c nên ph i thay

i n c m

i theo Trinh i xe l a ra Nha-trang mà ch i.

https://thuviensach.vn

VII

Bu i s m mai l i 9 gi , Ph ng n m trên cái i-van mà c sách, còn Trinh thì n m trên

gh b mà xem nh t trình.

Thình lình Trinh nói: “Chuy n bà L i b gi t hôm n là m t chuy n bí m t. Cò bót tìm t s c mà không ra m i. M y ng

i b b t ó Tòa ã th h t c r i.

Ph ng day qua mà h i:

-

Sao toa bi t m y ng

i b b t ã

c th ?

-

Nh t trình nói ây nè.

-

A! Toa th y trong nh t trình. Còn hai ng

i t c a bà?

-

ng

c th r i n a. Theo ý-ki n c a nh t trình thì nên thám d nh ng ng i nào

c m s ch t c a bà L i, ngh a là s ch t c a bà có ích cho h , thì ho c may m i ra i. Lu n nh v y nghe có lý l m. Toa ngh sao?

-

Moa có bi t âu.

Hai ng

i m c n m mà nói chuy n, nên bà Ph Cao v i cô Loan ng ng xe kéo ngoài a mà không ai hay h t. Ch ng bà Ph b

c vô trong c a, Ph ng m i ngó th y, l t

t chào

, m ng em.

Trinh c ng buông t nh t trình

ng d y thi l . Ph ng ti n d n Trinh v i bà Ph v i cô Loan bi t. Trinh l t

t nh c gh m i khách ng i và c

i và nói: “Xin bác v i cô ba tha l i.

Nhà chúng tôi không có dàn-bà, nên tr u n

c c ng không có h t”.

Bà Ph nói: “Cháu

ng lo. Bác u ng n

c r i. Cháu làm anh em b n v i th ng Ph ng mà cháu th

ng nhó nh anh em ru t th t, cháu nuôi nó m y tháng nay, thi t bác c m tình không bi t ch ng nào”.

Trinh c

i mà áp:

-

Th a, cháu có nuôi anh Ph ng âu. Cháu làm vi c khác h n ng i ta, cháu i hoài,

trong m t tháng i t i 15 ngày, không có nhà, b i v y cháu c y anh Ph ng ây

ng coi nhà giùm cho cháu ch . Bác v i cô ba lên t i h i nào?

-

Xe m i lên t i, bác ghé khách-s n m

n phòng

r i bác i li n l i ây.

-

Ý! Bác có m

n phòng khách-s n sao?

-

Ph i.

-

Bác làm nh v y cháu bu n l m! Bác lên ây thì ph i nhà cháu, cháu ngoài khách-n coi sao

c.

-

khách-s n ti n h n, n u vô ây làm khách thì nh c lòng cháu.

-

Cháu m ng l m, ch có nh c lòng âu. Bác m n phòng

âu?

-

Tôi m

n phòng ngoài Sài-gòn khách l u.

Trinh

ng suy ngh m t chút r i nói v i Ph ng: “Toa nhà h u chuy n v i bác và cô ba,

m a ra khách-s n l y

em vô ây”.

Bà Ph c n., Trinh nói: “Th a bác, àn-bà khách-s n không ti n. Bác ây thong-th

n. Chi u nay cháu ph i i, r i anh Ph ng nhà có m t mình. Xin bác a chìa khóa cho

cháu ra tr l i cho ch khách-s n và l y

”.

https://thuviensach.vn

Bà Ph không th t ch i

ng nên ph i bi u cô Loan

a chìa khóa c a phòng cho

Trinh.

Trinh thay

r i kêu xe kéo mà i.

Bà Ph m bóp ra l y 50

ng b c

trên bàn mà nói v i Ph ng r ng: “Má m i lãnh ti n h u-trí hôm qua. Má tính thôi

em lên cho con

ng th m con và nói chuy n nhà luôn

th nên má không g i. Con l y b c ây

tr ti n c m cho ng

i ta”.

Ph ng

ng trân, n

c m t r ng r ng ch y.

Cô Loan bi t anh bu n t c, mu n phá tiêu v bu n lúc m con anh em h i-hi p, nên cô i và nói: “Bây gi không có anh Trinh, v y anh l y b c mà c t i anh Hai. Em tính i m t mình em lên cho anh r i em v li n. Chi u hôm qua má nói thôi má i v i em ng th m

anh và mua

chút nh luôn th ”.

Ph ng

ng cúi m t l ng thinh không l y ti n.

Bà Ph c

i mà h i:

-

m ch c

tr cho ng

i ta hay không? Thi u bao nhiêu con nói

ng má

a thêm

cho.

-

Con không c n ti n.

-

a! Sao v y? Con n c m m y tháng nay ph i tr ti n cho ng i ta ch .

-

Con n c m hai tháng anh Trinh ã tr ti n h t r i.

-

Cháu Trinh cho con m

n ti n mà tr , thì con ph i th i h i l i cho cháu Trinh ch .

-

nh không l y.

-

Sao l i không ch u! Anh em b n cho con

u trong nhà thì n ngh a ã nhi u l m

i. Có l nào con

cho ng

i ta tr ti n c m n a. Tuy mình nghèo, song mình ph i cho vuông tròn m i

c con.

Ph ng lau n

c m t, r i ng i trên gh b , không l y ti n mà c ng không nói.

Cô Loan nói:

-

a h m th y Bang-Bi n T nh i Sài-gòn có ghé th m anh ph i hôn?

-

Ph i.

-

Anh ti p r

c r i nói chuy n nh th nào mà th y v th y phi n v i má d quá v y?

-

kh n n n, nói chuy n nghe ghét quá, nên qua11 gi n qua i i. Qua không b t tai

nó là may.

-

Hèn chi …

Bà Ph ngó Ph ng r i nghiêm s c m t mà nói: “Vi c Bang-Bi n T nh mu n c i con

Loan hôm tr

c má bi u con Loan vi t th mà h i ý con. Má ch hoài mà không ti p c

th con tr l i. Bang-Bi n T nh có d p i Sài-gòn, mu n ki m th m con ng nói chuy n ó.

Con không b ng lòng thì thôi, sao con xô

i n ng l i làm chi”.

Ph ng n i gi n, c p m t

au, vùng

ng d y mà nói l n: “Nó giàu, nó nói gi ng cao, nó khinh r má, nó khinh r em con, con không gi n sao c! Thà con ch t, ch con không

cho em con hy-sanh cái xuân xanh, cái dang giá c a nó, ng giúp cho má v i con no m”.

Cô Loan châu mày nói:

11

i t ngôi th nh t, phát âm theo gi ng Tri u Châu c a t Hán Vi t “ngã” = ta, tôi, anh, dùng x ng v i ngh a thân m t.

https://thuviensach.vn

-

Hôm n em g i th cho anh, em có nói vi c y t ý anh nh t nh; anh b ng lòng thì em m i ng. Em có nói rõ ràng nh v y, n u anh không b ng lòng thì tr l i cho em d p vi c y i. T i anh nín khe, má không hi u ý anh nên má m i ch ch anh cho Bang-Bi n T nh lên ki m anh. N u anh không ch u thì nói ph t cho ng i ta bi t, c n

gì ng i nói dông dài làm chi cho anh ph i gi n.

-

Nó m i x ng tên thì qua ã ghét, qua t ý khinh b nó r i. T i nó không ch u i, c ng i nói hoài, nên qua m i n i cáu ch .

-

Thôi, chuy n anh xua

i Bang-Bi n T nh em mu n h i cho bi t v y thôi, ch không quan-h gì. Bây gi em xin anh cho bi t coi t i c nào mà anh không b ng lòng cho em ng Bang-Bi n T nh.

-

ng lòng sao

c. Thà má g em cho m t tên nông phu, ch g em làm v bé m t ng

i giàu có

ng nh nhõi thì x u h quá, qua không th xuôi thu n c.

-

Em c ng bi t làm bé ng

i ta thì không t t lành gì, nh t là ph n em, n u em làm nh y thì nh c-nhã lây t i vong h n c a ba n a. Nh ng mà má ã già r i, ph n thì gia-ình c a mình không có huê-l i chi h t, em th y trong nhà má túng r i, còn thân anh thì v t-v , em ch u không

c. Em xin t thi t v i anh, hôm th y Bang-Bi n T nh y mai nói em, em mu n lén anh mà ng ph t cho r i, không c n liêm-s gì h t, ng ng ng

i ta c t nhà l i t -t cho má , ng

ng má l y m t ngàn

ng b c làm v n

mà làm n, ng

ng có ch em n

ng d a mà nuôi má, nuôi …

Ph ng khoát tay mà nói: “Thôi, em

ng nói n a. N u em nói nh v y thì anh ch t li n bây gi

ây”. Ph ng d a mình vào vách, hai tay ôm m t mà khóc. Bà Ph v i cô Loan ngó nhau, m con

u bu n hiu. Ph ng khóc m t h i r i nói: “L nào anh n em bán hình-hài,

bán xuân xanh mà nuôi má, nuôi anh!”

Cô Loan ch y n

c m t mà áp: “Giúp

m và anh, y là ch hy-v ng c a em.

c

nh v y em vui lòng l m, không bu n âu mà anh ng i. D u có ph i i làm y t cho ng

i

ta em c ng ch ng n i, l a là v bé …”

Hai anh em nói t i ó, k Trinh h m h b

c vô, tay xách m t hoa-ly, tay ôm m y gói

k nh-càng. Chàng th y Ph ng khóc thì nói: “Ô! Toa c theo u àn-bà con gái hoài, h

bu n thì khóc! Có bác v i cô ba lên th m, toa ph i làm vui ch ”. Chàng day qua nói v i bà Ph : “Anh Ph ng có ch ng b nh a c m, th y hay nghe vi c gì nh c ng bu n, ho c gi n.

Cháu can gián h t s c, bi u nh b cái t t y, mà nh không ch u nghe l i. Cháu l y cái hoa-ly c a bác vô ây,

cháu em th ng vô trong bu ng. Cháu v i anh Ph ng th ng ng ngoài

y, ch ít n n trong gi

ng. V y bác v i cô ba trong bu ng ti n l m”.

Trinh

m y gói trên bàn, xách hoa-ly em vô bu ng, ch y ra xe kéo l y thêm m y gói a. Chàng làm l ng-x ng, mi ng nói tía-lia: “Ê, Ph ng, m a có mua m t cái lò n u n

c

cho bác u ng ây toa. M a mua bình, mua tách, mua m h t.

m ve r

u 90 ch 12

ng

t lò n u n

c th coi”.

Bà Ph nói:

-

Cháu mua làm chi

ng

t n ti n. Vô nhà cháu làm r n cho cháu quá.

-

Th a, có v y m i vui ch . Ê Ph ng, toa làm n m cái m r i em ra sau súc cho s ch ng n u n

c, toa.

m a lo

t cái lò.

Ph ng c

ng trân-trân.

Cô Loan th y v y cô m i m m y gói c a Trinh m i ôm v r i s p nh ng m, bình, tách, d a lên bàn.

12

https://thuviensach.vn

Bà Ph nói v i Ph ng: “Thôi, con không b ng lòng g em con thì thôi, có chi âu mà bu n”.

Trinh ngó cô Loan mà h i: “ nhà nãy gi anh Ph ng nói chuy n th y Bang-Bi n lên th m nh b a h m ph i hôn?”

Cô Loan g t

u.

Trinh c

i mà nói ti p: “May hôm ó có tôi nhà, ch ng nh n i gi n tôi c n nh, ch không thì nh ánh th y Bang-Bi n ó r i”.

Trinh

t lò

c r i bèn l y cái m tính em ra súc. Cô Loan nài-n xin cô làm.

Trinh ph i

a cái m l i cho cô, cô xách i ra phía sau. Trinh góp tách, d a c m i theo, ch c cho cô Loan súc cái m, còn chàng b tách, d a vào cái thau mà r a.

Th a d p không có Ph ng và bà Ph , Trinh m i h i cô Loan:

-

Cô Ba, nãy gi

nhà cô nói chuy n v i anh Ph ng, cô coi trí ý c a anh Ph ng ph i khác h n h i tr

c hay không?

-

Th a ph i, khác xa l m. Bây gi anh hai em bu n-b c nóng-n y, ch không ph i vui-hòa hu n nh h i tr

c n a.

-

Tôi bi t nh có b nh, mà b nh v trí. Xin cô lên th a v i bác ch ng nên nói chuy n bu n cho nh nghe.

nh trên n y r i th ng th ng tôi khuyên gi i nh.

-

Má em tính lên nói v i nh, n u ki m không c vi c làm thôi thì v d

i nhà mà .

-

Không nên em nh v d

i. V nhà nh bu n s b nh càng thêm n ng. Tôi th ng

nh nh anh em ru t. Xin cô th a l i v i bác vui lòng trên n y

ng tôi l p th

ch a b nh cho nh,

ng ng i chi h t.

-

Cám n anh.

Hai ng

i xách m c m tách tr ra phía tr

c. Trinh

m trên lò mà n u. Còn cô Loan

em bình ra sau mà r a n a.

Trinh th y x p b c

trên bàn thì h i bà Ph :

-

Th a bác, b c gì ai

ây?

-

c bác

a cho th ng Ph ng mà nó không ch u l y ó.

-

u nh không l y thì bác c t i.

-

Nó nói cháu cho m

n ti n mà tr ti n c m r i. X a rày nó m

n c a cháu c th y là

bao nhiêu, xin cháu cho bác bi t,

ng bác tr l i cho cháu.

-

Th a, thôi. Chút nh mà tr làm chi.

-

Không tr sao

c, cháu.

-

Thôi,

ch ng nào anh Ph ng có s làm r i nh s tr cho cháu.

-

Bi t ch ng nào m i có s làm.

-

Ch ng nào c ng

c, không ng i gì. Xin bác

ng lo s

ó.

c sôi, Trinh ch bó trà mà c y cô Loan b trà vô bình r i chàng ch n c rót trà ra

tách mà m i bà Ph v i cô Loan. Trinh th y Ph ng ng i ch b trên gh b , bèn v vai chàng mà nói: “G n 11 gi r i, bác i xe h i

ng xa ch c là ói b ng. V y mình thay

r i m i

bác i ra nhà hàng n c m m t chút

ng bác có gi ngh tr a”.

https://thuviensach.vn

y ng

i

u r a m t thay

r i kêu xe kéo mà i n c m. Trinh vui v b t thi p luôn luôn làm cho bà Ph v i Loan m i bi t mà ph i em lòng yêu m n. Còn Ph ng thì b l b ng ng, ai h i thì tr l i c t ng n, coi b nh trí m c lo xa.

n c m r i d t nhau tr v nhà, Trinh m i bà Ph v i cô Loan n m ngh , chàng lo n u c ch vô bình.

i b a ó Trinh ph i i theo xe l a. Bu i chi u chàng m i i n c m s m r i m y m con bà Ph

a chàng ra gare. Trinh lén

a 20

ng b c cho Ph ng mà nói nh :

-

Toa l y b c ây

nhà mà xài.

-

a có ti n. Hai ch c

ng b c toa

a b a h m còn y nguyên.

-

Toa không n c m hay sao?

-

a vi t nh t-trình

ti n n c m.

-

Thi t nh v y sao?

-

a nói d i toa làm chi.

Trinh b

c l i th a v i bà Ph : “ Vì ch c nghi p nên cháu không nhà mà h u chuy n i bác

c, xin bác tha l i. Nhà c a cháu c ng nh nhà c a Ph ng. Bác c ch i,

ng ái-

ng i chi h t.

Bà Ph

áp: “Cháu vui-v , bác m n l m. Ng t vì nhà không có ai, nên sáng mai ch c bác ph i v ”.

Trinh t giã cô Loan và nói nh : “Xin cô Ba nh m y l i tôi d n h i s m”.

Loan cúi u, mi ng chúm-chím c

i.

Trinh lên xe, m con bà Ph d t tr l i ch i ch i m t chút r i th ng th ng v nhà.

Bây gi trong nhà ch có ba m con. Bà Ph l i nói v i Ph ng: “Vi c con Loan, n u con không b ng lòng g nó cho Bang-Bi n T nh thì thôi.

th ng-th ng con coi ch nào x ng

con mu n g em con thì má s g . Bây gi má nói v i con nh v y; con trên n y coi b con bu n qua, má mu n con tr v nhà mà

ng m con h -h cho vui, con b ng lòng hay không?”

Ph ng ng i l ng thinh m t h i r i r ng r ng n c m t mà áp:

-

Con không th th y m t má hay m t em Loan n a c. Con c ng không dám ngó cái

bàn th c a ba n a!

-

i sao v y?

-

Con ph m tôi l n l m má ôi! Con không áng cho má kêu b ng con, không áng cho em Loan kêu b ng anh n a.

-

a, con ph m t i gì?

Ph ng khóc r m-r c, không nói n a. Bà Ph kéo gh ng i m t bên con, tay v n vai con mà h i n a:

-

Con ph m t i gì? Ph m h i nào? Ph i nói cho má bi t.

-

Con không th nói

c. N u con nói thì má au

n, má bu n r u, ch không ích gì.

Vì con ph m t i thì

m t mình con

n t i mà thôi.

-

Con không tin t

ng má hay sao? Con gi u ai, ch sao con gi u má?

-

Ví con th

ng má nên con m i gi u, ch không ph i con không tin t ng má.

https://thuviensach.vn

-

Con là máu th t c a má. D u con ph m t i gì con v n là con c a má, ch ng bao gi má trách con. Con ph i t thi t cho má bi t m t chút.

Ph ng l c

u, không ch u nói, bà Ph và cô Loan c t v n h t s c mà không c.

n

khuya cô Loan thu t m y l i c a Trinh d n cho m nghe. Bà Ph không ép Ph ng v C n-th a.

Sáng b a sau bà Ph v i cô Loan v .

(Sen xem l i k 2 trang cu i ch

ng này vì gi y b rách m t m y ch )

https://thuviensach.vn

VIII

y ngày sau, Ph ng c

ng

ng l

. Có Trinh nhà, Trinh d t i ch i, thì Ph ng khuây lãng, nói chuy n chút nh. Mà h Trinh i r i thì Ph ng dàu dàu, c óng c a n m

trong nhà hoài, có b a nh n ói không ch u i mua bánh mì mà n.

t êm, Ph ng

a Trinh ra xe l a r i, chàng tr v nhà, óng c a ch t ch a, song không n m xuôi x nh m y b a tr

c, mà l i c

i t i i lui, b hùng dõng qu quy t l m.

Chàng i cho

n 11 gi khuya r i xu ng nhà b p d hai t m g ch, moi t mà móc cái r

ng

t chàng chôn hôm n

ó lên. Chàng xách cái r

ng em lên bu ng l p th c y khóa m

ng ra.

Húy chà! Trong r

ng s p

y gi y b c! Ph ng

trút cái r

ng trên gi

ng. Gi y b c

m m t

ng, toàn gi y m t tr m v i gi y hai tr m, ch không có gi y nh .

Ph ng châu mày

ng ngó m t h i r i xách r

ng không mà em xu ng nhà b p chôn

i cho t t và s p g ch lên nh c . Chàng tr lên ng i m b c thì

c 18 ngàn

ng.

Chàng suy ngh r i chia ra làm hai ph n và l y nh t trình gói làm hai gói, m i gói 9 ngàn ng. M i gói chàng l i l y dây nh c t thi t ch t r i b h t vô cái r ng cây l n c a chàng

và t t èn i ng .

Qua ngày sau, v a m i t i m t chút, Ph ng ôm gói b c ra ngoài, khóa c a l i r i th ng th ng i vô phía gare d’Arras.

i dãy nhà lá bên tay m t, chàng th y èn

t leo heo, ngó ngoái l i phía sau l ng

ch ng th y ai i theo mình, chàng ben b

n-b

i ri t vào c n nhà

u, là nhà c a cô Tâm, mà

chàng ã có

n hai l n r i.

Tr

c c a m y

a nh v n ng i ch i, trong nhà v n có m t chong èn leo-lét, trên cái p. Khoa c ng n m tr -tr . Ph ng ôm gói b c vô. Hôm nay Khoa nhìn c, nên ch ng tay

ng i d y, xá Ph ng và nói: “Xin chào th y. Th y ghé hoài mà c ng không có ch ng i”.

Ph ng ngó tr

c ngó sau r i h i:

-

Cô Tâm có nhà hay không?

-

Th a có. Nó trong bu ng. Tâm a, có th y l i th m ây con. Ra chào th y.

-

Tôi có chuy n kín mu n nói v i ông và cô Tâm. Xin ông bi u s p nh i ra l mà ch i

ng tôi nói chuy n m t chút.

-

tôi bi u nó … Tánh a, d t em i h t ra ngoài l mà ch i i con. i cho xa nghe hôn. Có khách mà bây

ó tr ng gi n r y quá.

p nh d t nhau i ra l . Cô Tâm trong bu ng ra ch p tay cúi u xá Ph ng. Cô c ng

c áo qu n l a tr ng nh l n tr

c, ch c cô s a-so n

ng i.

Ph ng

ng ngó cô Tâm r i b

c l i c a

ng ngó ra l . Thình-lình chàng tr vô, xâm xâm i l i

ng tr

c m t cô Tâm mà h i: “Nghèo

n n i ph i thí thân làm , trong

i

ch ng có chi hèn-h h n n a, cô có hi u nh v y hay không?”

Cô Tâm h -h i, m t tay v n cái s p g n ch cha ng i, m t tay c m mu-soa13 tr ng mà ch m n

c m t không tr l i, không c t c a.

Ph ng

a gói b c cho Khoa và nói: “Ông l y gói b c ây mua thu c và làm v n mua t ho c buôn bán mà nuôi gia- ình,

ng cho con làm

u t i-b i nh v y n a”.

13 (ti ng Pháp: mouchoir)=kh n nh

https://thuviensach.vn

Khoa run-r y

a tay lãng gói và nói ú : “Nam mô! … Tr i Ph t sai th y c u cha con tôi mà … Nam mô! Tôi không ng

c ph

c nh v y …”

Ph ng khoát tay, không cho Khoa nói n a r i chàng b c l i

ng khít m t bên mà nói

nh : “Ông nín mà nghe tôi d n. S b c n y l n l m, ông gi u lâu r i s em ra mà dùng, ch

ùng có dùng g p mà b h i. Ông ph i dè-d t ng cho ai bi t có ti n nhi u. Ông ph i nh

y l i d n ó. Thôi,

tôi v ”.

Ph ng mu n i. Cô Tâm ng i b p xu ng

t cúi

u l y và nói: “Em không bi t l y chi

mà áp ngh a cho th y, v y em xin th y nh n cái l y c a em v i l i em h a ch c ch n t nay em s b

ng nh nhu c mà tr l i

ng trong s ch. Em xin th y bi t giùm cho em: vì cha nh ho n, vì s p em c a em ói rách, nên em m i thí hình hài, thí danh giá mà c u gia- ình ch không ph i em mu n làm ”.

Ph ng vói tay kéo cô Tâm

ng d y và nói:

-

Thôi, tôi bi t r i, vì tôi bi t nên tôi m i c u. Cô ch ng c n ph i nói dài. Cô lo làm n mà nuôi cha, nuôi em là

.

-

Em s làm y nh l i th y d n.

Ph ng xây l ng mu n i. Cô Tâm níu tay áo mà nói:

-

Em bi t th y dãy ph phía ngoài ây, chung v i ông làm ki m soát cho s xe l a.

Song th y tên h chi em ch a bi t

c. Xin th y cho em bi t

ng em ghi nh tên ân-

nhân s m t c a em.

-

Cô bi t tên h tôi không ích gì. T rày cô không còn g p m t tôi n a âu.

-

u th y không mu n cho em g p m t n a, song tr n m t i c a em ch ng có giây

phút nào mà em quên th y

c. Em th ch c

n ngày em nh m m t mà t bi t cõi

tr n, em c ng s th y hình d ng c a th y m t l n chót trong trí c a em r i m i th h i cu i cùng.

Ph ng châu mày ngó cô Tâm; cô Tâm c ng ngó ngay Ph ng. Hai ng i nhìn nhau tr

c

ng n èn l m , r i Ph ng b

i ra c a, cô Tâm

ng tr tr , hai gi t n

c m t th ng th ng

ch y d c xu ng gò má. Khoa th y Ph ng b

c qua c a thì nói vói: “Cha con tôi s c u nguy n Tr i Ph t Thánh Th n phò h m ng th y i

i bình an sung s

ng”.

Ph ng không tr l i, xâm xâm ra l r i i tr v h ng Sài-gòn.

Ph ng v

n nhà, m c a v n èn lên, r i i t i i lui suy ngh . Có l nh làm c

t vi c ngh a trong lòng th th i, nên bây gi s c m t chàng bình t nh, không bu n b c nh y b a tr

c n a.

i bách b trót m t gi

ng h r i chàng óng c a, l i bàn vi t mà ng i và l y gi y ra mà vi t. Chàng vi t luôn m t gi t

n m y tr

ng gi y, r i b cây vi t ng i

c l i, và

c và

ch y n

c m t

t gi y, ph i l y gi y ch m mà ch m

n hai ba l n.

n sáng,

ng xe

n Sài-gòn Ch -l n ã b t

u ch y mà th y Ph ng v n còn ng i

bàn vi t.

https://thuviensach.vn

IX

Bu i s m mai, g n t i gi xe l a Nha-trang ch y v , t i nhà gare Sài-gòn quang-c nh xem ra náo-nhi t phi-th

ng. Ngoài

ng, xe kéo, xe th m chen nhau

u ch t n c, cái

nào c ng mu n giành l i g n c a nhà gare

ng ti p r

c hành-khách làm cho lính tu n-c nh

nhi u khi ph i can-thi p,

a tay tr n m t la hét th -oai ng àn-áp ng i sau lanh ho c

nh n hi p k tr

c.

Trong b n xe l a ng

i ta r i-rác t u l i,

u kia b n cu-ly14 ch xe mà vác

, chòm-

nhom nói dóc nghe inh- i, phía n

ám ng

i ch c r

c bà con i lên i xu ng ngh u-ngh n.

Nghe ti ng súp-lê th i vang phía ch

i, ai n y

u chong m t mà ngó ch ng, trên m t

i ng

i

u l v hân-hoan. Ông ch nhà gare th ng th ng i ra b n xe, m t eo ki ng, m t hòa-hu n; tay có c m m t gói gi y nh , ông c cúi m t mà i, không ý

n ai h t.

Xe l a ch m ch m i t i r i ng ng,

u máy phun khói lên m t l n en thui, b gió a

a ra m t vùng mù m t r i t n m t. M i toa xe hành khách tuôn ra hai bên leo xu ng, k d t con, ng

i ôm gói b

ng-b mà i.

Trinh m c y-ph c g n gàng trên xe nh y xu ng, mi ng chúm chím c i, th y ông ch

nhà gare bèn xâm xâm i l i, d k t chào ông. Ông a cái gói gi y ông c m cho Trinh và

nói: “H i nãy có m t th y em gói n y

a cho tôi mà c y tôi giao l i cho ông”.

Trinh t

n, b t tay ông ch nhà gare r i th ng-th ng i vô gare. Chàng m cái gói ra thì có m t cái chìa khóa, y là chìa khóa c a nhà chàng, t ng Ph ng m c i âu ó, s chàng v

không có chìa khóa mà vô, nên em l i nhà gare mà g i, b i v y chàng không nghi-ng i chi t.

Chàng b chìa khóa vô túi r i i b mà v . M c a b c vô chàng th y trên bàn gi a có

t t gi y

m y ch l n nh v y: Coi th

trong h c t bàn vi t, phía bên tay m t.

Bây gi Trinh có h i nghi chút nh, nên li n i l i bàn vi t kéo h c t bên tay m t ra thì th y có m t phong th ngoài bao

tên h ch c nghi p c a chàng rõ-ràng, mà phong th y

i bu c díng v i m t cái gói l n bao b ng gi y nh t trình. Chàng ôm cái gói ra mà trên

bàn vi t, l y dao nh trong túi c t m i dây r i rút phong th . Chàng m b c th th y tu ng ch c a Ph ng vi t, mu n bi t li n coi Ph ng nói chuy n gì, nên kéo gh ng i c th nh

y:

“H i b n yêu-m n i!

Tôi vi t b c th n y mà t bi t b n. Tôi ph i t bi t b n là vì tôi không áng làm b ng-h u v i b n n a, mà c ng không áng làm con ng i chung l n v i xã-i n a.

Tôi t thi t v i b n, tôi gi t bà L i ch t ó, gi t bà ng l y ti n. Thi t ch ng

ph i tôi c tâm gi t bà, tôi ch mu n l y ti n c a bà mà thôi. êm ó tôi leo nhà p vô c y c a nhà trên r i tính ôm cái r ng s t c a bà mà i. B

ng, bà gi t

mình th c d y, tôi s bà la lên r i s trôm c a tôi s h ng mà l i còn b b t, nên tôi ph i nhét m n vào h ng bà và trói tay bà l i. Ch ng l y c cái r

ng r i, tôi

mu n m bà ra, mà còn s n i bà la lên tôi ch y không kh i, ho c bà bi t m t tôi bà t -cáo tôi ph i b tù t i, nên tôi ph i nh n-tâm b i luôn. Lâu quá bà ng p h i

bà m i ch t. Tôi em cái r

ng s t v nhà, tôi c y g ch d

i nhà b p chôn. Th y

vi c ã êm r i êm hôm qua tôi m i móc cái r ng lên, m ra mà coi thì

c 18

ngàn

ng b c. Tôi chia s

y ra làm hai, phân n a tôi ã cho cô Tâm là ng i vì

14 (ti ng Pháp/Anh couli/cooly:) phu khuân vác https://thuviensach.vn

nghèo, cha au nên ph i làm , mà tôi ã ch cho b n hôm n ngoài nhà hàng Trung-Hoa ó, còn phân n a thì tôi gói mà ính theo b c th n y ây.

n ôi! Tôi là m t th ng n trôm, m t th ng sát nhân, không áng xin ai th ng

yêu n a h t, l thì tôi ph i có can-

m ch

ng m t ra mà thú t i

ng cho pháp-

lu t tr ng-tr , ho c ày, ho c chém m i ph i. Tôi khi p-nh c không dám ra thú

i, y là vì tôi th

ng m , th

ng em c a tôi quá, tôi l i th

ng cha con cô Tâm

a. N u tôi thú t i, thì s b c 18 ngàn nhà nghèo không h ng

c, mà tôi b t i

thì m tôi v i em tôi s b nh c-nhã bu n-r u, mà vong h n c a cha tôi d i c u-tuy n c ng còn nh -nhu c n a.

ã suy-s p sa-ngã

n th n y, tôi ch ng dám mong b n th

ng tôi n a. Tôi

ch xin b n bi t giùm m t

u n y : ngày nay tôi mà tr nên m t

a sát-nhân ây,

y là t i tôi có cái tánh a-s u a-c m thái-quá, th y nhà nghèo, m v i em b ng

i ta khinh-r , thì au lòng t c trí ch u không c, th y c nh th m-kh c a

ng

i khác l i

ng lòng r i thù-oán xã-h i, nên tôi m i ph m t i i-ác nh v y

ó.

Thôi, tôi ph m t i, d u tôi không dám ch ng m t mà xin pháp-lu t tr ng-tr ,

song tôi c ng ph i nh cách th nào mà n b i xã-h i cái t i ác ã mang. Cách

th

y tôi ã quy t- nh r i. Tôi không t -t , b i vì n u ch t thì làm sao mà chu c i ác c a mình trên th -gian n y

c.

Tôi c ng không tu, b i vì làm ác r i i tu, y là mu n tr n lánh cho kh i n

i. Tôi không ch t, mà c ng không tu. Tôi s s ng, song s ng v i c nh i không

c h

ng v t gì c a xã-h i h t th y, s ng mà không c phép g n ng

i mình

yêu, s ng mà ph i ch u bu n th m c c kh , ngh a là s ng ng

n t i cho xã-h i,

ch không ph i s ng

ng chung vui v i xã-h i.

Tr n êm h i hôm, tôi ng i vi t th mà t bi t m và em tôi, mà vi t r i tôi ngh i g i không ti n, b i vì m v i em tôi tuy th ng tôi, song không hi u th u tâm chí

a tôi

c, b i v y vi t r i tôi xé h t.

n là ng

i bi t rõ lòng d tánh tình c a tôi ; v y nên tôi vi t b c th n y mà yêu c u b n ngh chút tình b ng h u, nh n l i tôi xin trong m y kho n d i ây :

1)

Li u ph

ng th mà giao gói b c ính theo th n y ây l i cho em tôi, ng nó

dành mà nuôi m tôi ;

2)

Th cho tôi mà b o b c giùm m v i em tôi, ráng khuyên gi i ng

cho m v i em tôi vì tôi mà bu n r u thái quá ; 3)

Gi u bi t cái t i ác c a tôi,

ng cho m v i em tôi bi t; n u có h i thì nói d i r ng tôi ã i bên Tây hay là bên Tàu, ki m công vi c làm n, ch ng nào khá tôi s tr v .

Tôi mong nh b n làm y theo m y l i tôi xin ó.

Tr

c khi t bi t b n, tôi còn ph i t cho b n bi t m t vi c n a: cái r ng s t

ng b c c a bà L i, tôi còn chôn d

i nhà b p, ch tôi có c y hai t m g ch lên ó. Vì s ng

i ta nghi nên tôi không dám em xa mà b . V y ngày nào b n mu n i i ch khác, thì tr

c khi d n nhà, b n ph i l p th l y cái r ng y lên mà b

cho bi t tích, ch ng nên

cho ng

i khác l i h th y r i b chuy n mà ph i nh c lòng b n.

n không dè chuy n gì h t, mà bây gi b n c ng nh ng i

ng lõa v i tôi,

ngh t i ch

ó thi t tôi n n n h t s c. Vi c ã l r i, xin b n ngh tình mà dung th cho ng

i làm qu y mà ã bi t tôi nên lo chu c t i.

https://thuviensach.vn

Thôi, tôi b t tay t bi t b n và xin b n t i nghi p giùm ch ng có khinh th ”.

Linh Ph ng

Trinh

c h t b c th r i, tuy s m mai tr i mát-m mà chàng m hôi

t áo. Chàng

p th l i mà c m ch t c ng trong tay, r i

ng d y i t i i lui châu mày suy ngh .

Ch ng hi u chàng nh t nh th nào mà i m t lát r i chàng tr l i bàn vi t ng i m gói c ra

m.

m xong r i chàng gói l i l y dây c t ch t-ch a và em vô bu ng m r ng b

vô mà c t, còn b c th thì chàng m i bóp ph i út vô c t k l ng. Chàng xu ng nhà b p

ng ngó nh ng g ch lót d

i

t, r i tr lên thay

n m gác tay qua trán, m t nh m lim

dim.

Ph ng i âu?

Ph i làm sao mà c u Ph ng?

y là hai câu h i Trinh

ng l p i l p l i trong trí.

https://thuviensach.vn

X

i hai n m sau.

Ti t tháng giêng, Sài-gòn thì tr i ã b t u nóng n c. Nh ng ng

i có ti n d , ho c

mu n tr n n ng, ho c mu n d

ng s c

ng tranh

u n i tr

ng l i danh cho

c th ng

trong n m m i, nên ng

i i ra m y ch có bãi bi n t t ngh ng i, k thì i n m y n i có

non cao r ng r m ngao du mà h p thanh khí.

Trong Nam-k , n i vùng Châu-

c giáp ranh v i Hà-tiên, có m y dãy núi n m ngang m d c, ng

i ta

t tên chung là Th t-s n, núi không cao l n b ng ngoài Trung-k , B c-ky, song s ng s ng

ng gi a m t mi n th p th i, b ng th ng r ng l n minh-mông ngó mút m t, y dãy núi y xem ra c ng có v ch n ch .

ã v y mà trong nh ng c m núi y c ng có nhi u khe n c u n áng g i tình thi-s , có

nhi u hòn á làm kh e m t hi u k , ti c vì khách du s n ít b

c

n n y, duy có ng

i m

Ph t c u tiên m i lui t i

ng cúng chùa nuôi sãi.

t bu i s m m i, trên hòn núi Cô-Tô15, n m phía sau ch Xà-Tón16, s ng còn bao

ph mù m t, d

ng nh trùm cái m n xanh s m

ng gi i gi m nh ng c nh thanh t nh, bí m t a t o-hóa l p ra riêng

cho b n th t chí ho c chán

i n

ng náu, ch không mu n cho

ph

ng tr c l i tranh danh ghé m t.

Th mà có ba ng

i

ng l i c i do

ng mòn mà leo lên núi.

Ng

i i tr

c là àn-ông, m c áo s mi xám, qu n c t c ng màu xám, tay ch ng m t cây g y, vai mang m t cái máy ch p hình nh treo lòng thòng sau l ng. Hai ng i i theo sau

ng là àn-bà.

ng m c áo thun màu xanh, qu n v n màu en, ch n mang giày m m, tay ng ch ng g y, mà vai ch mang m t cái ng dòm mà thôi.

ng n y là

ng lên m y chùa, m y am trên núi, b i v y m i ngày u có ng

i ta

lên xu ng th

ng. Tuy v y mà có khúc d c

ng ph i bò mà lên, có ch b hòn á c n ngang, ph i trèo mà qua m i

c. G p m y ch khó y thì ng

i àn-ông ph i ti p mà d t hai ng

i

àn-bà ; d u i gay-go m t nh c, nh ng ba ng i

u vui c

i h n-h . T i m i H i, th y có

t th ch bàn b ng th ng n m d

i m t lùm cây mát-m , ba ng

i m i ghé l i ó ng i ngh

ch n.

Nói ph t ra cho r i, 3 ng

i khách du s n n y ch ng ph i ai âu l , y là Trinh v i cô Loan và cô Tâm.

Trinh ngó cô Tâm r i c

i h i :

-

Mình vi ng núi Ông-Tô n y n a thì giáp vòng h t Th t-s n. Cô Tâm tính qua sang m i mi t nào n a?

-

Có l qua sang n m i vi ng núi Hà-tiên, nh còn d ngày thì mình i th ng lên Tà-n.

-

Ph i. Mình ã i giáp h t nh ng núi Tây-ninh, Baria, V ng-Tàu, Phan-thi t, Nha-trang, Dalat, Th t-s n thì ch còn có núi Hà-tiên v i Tà-l n n a mà thôi. Tìm ki m ã i m y n m r i, song không công hi u chi h t, th mà cô ch a mòn chí hay sao?

-

Không, em v n h ng-hái luôn-luôn, b i vì cái linh tánh nó mách r ng em s mãn-nguy n, nên trí em tin ch c có ngày s g p.

15 Thi t H i

16 ( a danh : Tri Tôn) gi ng Tri u Châu c là Xà Tón https://thuviensach.vn

Cô Loan nghe nh v y bèn v n vai cô Tâm mà nói : « Tôi kh n vái cái linh tánh c a cô ó

ng d i g t lòng cô ».

Ngh kh e r i, ba ng

i

ng d y mà i n a. Bây gi m t tr i ã lên cao r i, phá cái màn s

ng ã tan h t, d i m y khe n

c trong k t á ch y ra tr ng nõn nh b c

.

Xa xa nghe ti ng chuông chùa Ph t d ng bon bon ; l p ló th y chim ng trên nhành

kêu chéo chét.

n tr a, ba ng

i lên t i m t ch tr ng tr i kêu là Dâu H i, g n trên nh, Trinh ói

ng, l i th y có m t t m á l n n m d

i m t cây c th sum sê, d a bên thêm có ng n su i c ch y ro re trong v t. Trinh m i hai cô ghé ó mà ng i, r i m túi ra l y bánh mì, cá h p, th t ùi mà n v i nhau.

Tr

c m t trông th y cánh

ng Xà-Tón minh-mông tuy t v i, bên phía tay trái thì nh ng ng n núi C m 17, núi Bà

i18 nghênh-ngang che khu t cánh

ng Tà-keo, C n-v t.

Tuy không có tâm h n thi-s , nh ng mà th y cái quang c nh t núi cao xu ng ng th p m i

ch có v khác nhau thì ba ng

i u c m xúc trong lòng, nên ng i n mà không nói chuy n chi h t.

n no b ng, ba ng

i l i su i mà u ng n

c và r a m t, r i cô Loan v i cô Tâm n m

ng a trên t m á mà ngh l ng, m t lim dim nghe gió trông mây, trí v v n ngó r ng t ng

núi. Trinh m máy ra mà ch p hình hai cô, ch p n m trên hòn á r i ch p ng i g c cây. Cô Loan sung s

ng trong lòng, nên c p tay Trinh mà d t i th th n, khi thì v n vai nhau mà nói, khi thì nhìn m t nhau mà c

i, h nh phúc tràn tr , ân tình chan ch a, cô Tâm ng ngó

p y r i tâm-h n cô l -l ng, n

c m t nh u ph i l y kh n mà lau.

t th y chùa m c áo dài, vai mang gói, trên l ng th ng i xu ng. Trinh ón h i :

-

Xin th y làm n nói giùm cho tôi bi t coi

ng i trên ó là

ng i âu?

-

ó là

ng i lên

nh.

-

Khó i hay d ?

-

Khó i m t chút, nh ng mà i

c.

-

Trên

nh có ng

i ta hay không?

-

Có m t c nh chùa Y t-ma B ch-Ph ng l p ra

tu trì v i ông

o nh .

Cô Tâm v a nghe hai ti ng B ch-Ph ng thì bi n s c mà nói: “Ch c g p r i. Thôi, i ri t lên chùa coi”.

Ông th y chùa không hi u cô nói g p là g p ai, song ông ã không c n h i, li n xây ng i xu ng núi.

Trinh v i hai cô mang

mà i lên

nh. T i m t c nh chùa th y có m t ng

i

o nh

ng lum-khum hái rau, Trinh h i th m thì thi t qu chùa n y là chùa B ch-Ph ng, có ông t-ma

ng xem kinh trong chùa.

Cô Tâm nóng n y nên b

n-b

i ri t vô chùa, không

i hai ng

i kia. V a b

c vô,

cô th y m t ông già b y tám m

i tu i,

u tr c lóc, mi ng móm x m, mang m t ki ng

ng c m cu n kinh ng i mà coi, thì cô th t v ng nên ng trân-trân.

Trinh b

c t i cúi

u chào ông già và nói :

-

Chúng tôi i du-l ch, mu n ra m t ông Y t-ma.

17 Thiên C m S n

18 còn g i là núi

i Om hay núi T

ng

https://thuviensach.vn

-

Kính chào quí khách. Y t-ma là tôi ây. Quí khách lên cúng Ph t hay là lên ki m tôi có vi c chi?

-

Chúng tôi có m t ng

i bà con tên là Ph ng, h c Tây gi i, niên-k b ng tôi, vì u t tình

i nên cách 12 n m nay tr n mà i tu. Chúng tôi tìm h t s c mà không g p. Ông có bi t trên núi n y có ông

o nào gi ng v i ng

i bà con c a chúng tôi hay không?

-

Trên núi Ông-Tô n y có hai m

i m y c nh chùa, nh ng ông

o tu tôi bi t h t

th y. Tôi không th y ng

i nào áng nghi là ng

i c a quí khách i tìm ó.

Trinh v i hai cô

ng ng ngáo.

Cô Tâm h i ông Y t-ma:

-

i nh núi ây có

ng i xu ng tri n núi phía bên kia hay không?

-

Có ch . Ð òng sau chùa ây là

ng i xu ng tri n núi phía bên kia.

-

Dài theo

ng y có chùa có am gì hay không?

-

Không có chùa, duy có m t cái chòi c a m t tên nông phu tr ng khoai t a u thu

nay ó mà thôi.

-

Xin ông cho bi t con

ng d

i hay không?

-

ng ó tuy ít ng

i i song ít d c, ít á nên d

i h n

ng phía bên kia.

Trinh cúng chùa m t

ng b c r i t ông Y t-ma d t hai cô tr ra sân.

Cô Tâm

tay lên trán

ng suy ngh m t h i r i nói: „Ph i i

ng xu ng tri n núi bên

kia. B ng tôi nó gi c tôi i ru ng ngã ó“.

Ba ng

i noi theo

ng sau chùa mà i n a.

Ði xu ng m t chút, ngó m y kho ng tr ng thì th y bi n R ch-Giá và Hà-tiên, xa xa có Hòn

t. Hòn chông phân ranh

t v i n

c. Ð

ng i thi t d nên ba ng

i v a i v a ng m

nh và àm lu n. Thình lình có m t ám

u xanh tr ng d a bên àng, l i th y có m t ng i

tóc r i r m, râu x m xàm tr n ph i l ng en tr y, ang lum khum hái u.

Trinh v i cô Loan

ng mà ngó.

Ng

i hái

u v a ng

c m t lên ngó th y ba ng

i kia thì bi n s c

ng tr tr , không

nói mà c ng không c c c a.

Cô Tâm la l n: „Anh Ph ng kìa kìa!“ r i cô ch y tuôn qua ám u, ri t l i ôm ngang

ng ng

i nông phu n y, v a c

i v a ch y n

c m t mà nói: „D quá! Em ki m tr n 12

m n m m i

c g p anh ây! Em i ki m cùng h t. Cái linh tính c a em nó cho em bi t ng s m mu n gì r i em c ng tìm

c anh. Thi t qu v y, cô Loan, tin cái linh tính c a tôi hay ch a h ? H i s m mai n y, v a b

c ch n i lên núi thì lòng em khoan khoái, em ch c g p anh. H i nãy ông Y t-ma nói không có ng i nào gi ng anh mà trên n y. Em không

tin. N u em th i chí mà tr xu ng, thì làm sao mà g p c.“

Ng

i n y thi t qu là Ph ng, tuy hình d ng có h i khác h n v i Ph ng h i x a, nh ng cô Tâm nhìn không l m.

Cô Loan c ng vô t i. Ð ng ngó anh, n

c m t tuôn d m d , m ng t i quá, không nói c m t ti ng chi h t.

Trinh hân hoan trách Ph ng: „Toa t quá! Toa mu n c ph n toa, không k

n ng

i

khác. Toa

bà già th

ng nh toa êm ngày. M a khuyên gi i h t s c thì bà già b t bu n chút nh, ch làm sao mà vui

c.“

Ph ng ngó Trinh, ngó Tâm r i ngó Loan mà h i: „N m nay ch c má già l m ph i hôn em?“

Cô Loan g t

u áp: „Má già song má m nh . Duy có má nh anh lung l m, nên n m nào ng v y, h qua tháng giêng thì v ch ng em ph i d t nhau i b y i b mà tìm anh. Ph i i ki m thì má m i b t bu n“

Ph ng nghe nói m y l i thì ngó Trinh và Loan.

Trinh hi u ý kêu ng

i mà nói:“ Toa g i g m bà già v i cô ba cho m a, toa c y m a b o c. M i ng

i m t n i làm sao mà b o b c cho

c. Toa i r i thì m a ph i tu t xu ng

https://thuviensach.vn

n th th a v i bà già mà xin c i cô ba, r i m a em h t v Sài Gòn mà v i m a. Ph i làm nh v y m i b o b c

c ch .“

Ph ng tr n m t, b

c l i n m tay Trinh mà nói: „Toa làm nh v y à? Toa c i em m a

ng nuôi m v i em m a? Cám n! Cám n l m!“

Trinh nói: „Toa kh i cám n. M a mu n toa theo b n m a mà v cho mau, ng bà già

ng, làm nh v y thì hay h n h t“.

Ph ng khoát tay không cho Trinh nói n a, r i ch cô Tâm mà h i: „Còn cô Tâm sao l i nh p b n chung v i v ch ng toa ây?“

Cô Tâm không cho Trinh tr l i, cô h t mà áp: „Ðêm n anh gi u tên h , anh không ch u cho em bi t. Cách ít ngày em ki m anh Trinh em h i th m, t nhiên em bi t có khó gì. Anh không mu n cho em g n anh thì em g n cô Loan, là em c a anh, c ng v y, ph i hôn?“ cô nói i ó r i cô c

i ng t.

Cô Loan bây gi không khóc n a, cô ti p mà nói: „Cô Tâm ch anh m i m y n m nay

ó. N m nào cô c ng i theo v ch ng em mà ki m anh. Cô nói nh anh mà ông già cô h t nh, cô làm giàu làm có, nên cô nh t nh i ki m cho c anh mà thôi, ch cô không ng

ch ng nào h t“.

Ph ng châu mày h i cô Tâm:

-

Ông già cô h t b nh r i hay sao?

-

ng thu c ch ng m t n m thì ông già em i

ng

c. Bây gi em có ti m l n l m,

anh v r i anh s bi t. Ông già em c u tr i kh n Ph t luôn luôn, vái cho em tìm c

anh mà

n n áp ngh a anh.

Ph ng cúi m t xu ng

t coi b b i r i trong trí l m.

Trinh h i: „Toa

ây v i ai? Làm ngh gì mà n? Nhà c a c a toa ch nào âu?“

Ph ng

a tay ch phía d

i tri n núi mà áp:

-

Nhà m a d

i ây m t chút. M a có m t mình tr ng khoai tr ng u

i g o

mà n ch có làm ngh gì âu?

-

Toa có c t nhà i tu hay không?

-

Không. Tu làm gì?

-

Thôi , toa d t t i moa xu ng nhà toa coi, xu ng s a so n r i có v cho s m.

Ph ng

ng tr tr không mu n i, làm cho cô Tâm ph i n m tay mà kéo, chàng m i ch u ng thúng

u i ra àng mà i xu ng núi. Ph ng i tr

c, ba ng

i i theo sau. Ði

c

ch ng 50 th

c, t i m t ch có hai t m á

ng trên có gát cây tr i lá, Ph ng ch ch

ó mà

nói: „Nhà c a tôi ó“

Cô Loan v i cô Tâm trông th y mà a n

c m t. Cô Tâm không mu n cho Ph ng th y cô m

ng nên n m tay cô Loan kéo i và nói: „T i nhà anh Ph ng mà không vô thì nh nói mình khinh nh. V y thì ch em mình i vô coi trong nhà, cách n th nào?“

Ph ng th y hai cô i vô trong k t á ch mình trú ng thì h i nh Trinh:

-

a c y toa m y kho n, toa có làm y không?

-

a làm y nh toa mu n; m a th cho toa mà nuôi d ng bà già; m a gi u bi t tâm

c a toa, m a không cho ai bi t h t.

-

n bây gi mà bà già v i em m a c ng ch a bi t cái t i ác c a m a hay sao?

-

a không nói thì làm sao mà bi t

c

-

Còn cô Tâm?

-

a không hi u; song m a bi t cô th

ng toa l m mà thôi, ch không nghe cô nói t i chuy n gì khác.

-

a còn c y toa m t vi c n a, toa có làm theo l i moa d n hay không?

-

a c ng làm, song không làm gi ng nh ý toa mu n c. M a c

i cô ba r i m a

i giao gói b c 9 ngàn ó l i cho cô, mà m a không nói c a toa g i và c ng không ch u cho cô

dành mà nuôi bà già. M a nói d i, m a có m t ng i cô giàu có mà

không có con. Khi cô m a

tr n có giao s b c n y cho m a và d n ngày nào m a i v r i thì ph i

a h t b c y l i cho v c a m a

ng nó thay m t cho m a mà

https://thuviensach.vn

thí cho k nghèo. B thí thì ch ng ng c t chùa c t mi u, ch ng

ng c ng hi n

cho m y h i g i là h i ph

c thi n. Ph i i ch i trong m y xóm nhà nghèo , th y ai cùng kh , ho c b nh ho n thì l y b c mà c u giúp, ai kh nhi u thì giúp nhi u, ai kh ít thì giúp ít cho

n ch ng nào h t s b c y thì thôi. Cô ba làm theo cái h o ý y, b thí m i h t s b c y h i n m ngoái ây.

-

Toa cao th

ng quá, m a không bì k p!

-

a nuôi bà già thì

r i. C n gì ph i dùng ti n y. Mà ti n nh v y mình dùng sao c.

-

Quân t quá! …Còn cái r

ng s t toa làm sao?

-

, chuy n ó thì d

t. M a mua m t cái thùng cây, m a b vô. M t chuy n n i

Nha Trang m a ch theo xe l a, khi xe qua kh i sông Dinh m a qu ng vô r ng r i bi t tích, có khó gì âu?

-

Cám n to quá…

-

Thôi,

ng cám n mà m t thì gi . Kêu hai cô ra

ng v cho mau. Có xe h i c a m a

u ch bên kia.

Ph ng suy ngh r i l c

u mà nói:

-

Thôi, m a c y toa luôn nói giùm bà già cho m a. M a không th v c.

-

i sao v y? Vi c toa làm h i tr

c duy có m t mình m a bi t mà thôi, ch có ai bi t âu mà s . Mà d u t i bây gi có

b ra i n a c ng không h i gì. T i

i hình h

quá 10 n m r i thì tòa không có lu t bu c t i toa n a c.

Ph ng ng

c m t lên r i châu mày h i nho nh :

-

Dù không ai bi t, còn l

ng tâm kia chi! … D u tránh kh i lu t ng

i, còn lu t Tr i

làm sao tránh

c!

-

! L

ng tâm! Tr i Ph t! N u bà L i ch a ch t, thì bà làm h i thêm cho con nhà nghèo, ch có ích gì. Bà ch t ó là may m n cho nhi u ng i l m. Hu ng chi toa l y

c c a bà ch ng ph i toa l y mà n xài, l y ng t m g i cho nh ng k nh nhu c,

y

ng làm m nh cho nh ng k

au m, l y

ng giúp s ng cho nh ng k nghèo ói,

th thì t i tr m c

p sát nh n c a toa có ch dung ch

c. Ðã v y, tr n 12 n m nay,

toa ã ph t thân toa c c kh mà chu c t i r i. Các c y há không

làm cho l

ng

tâm an t nh,

ng toa g n g i má cho má vui,

ng toa k t tóc v i cô Tâm cho cô ph

tình

c nguy n hay sao? Còn toa s lu t Tr i, cái ó toa b y l m. Ð i n y mà toa còn tin t

ng Tr i Ph t thì trái mùa quá. N u Tr i Ph t có lu t và thi hành lu t y h n hòi, thì làm sao nh ng ng

i bi t nh n ngh a l i ch u nghèo kh , còn nh ng k tham lam i

c giàu sang? Toa ph i v ,

ng c i n a.

-

Ph ng l c

u m t.

-

Trinh n m cánh tay Ph ng mà lúc l c và nói: „Thi t toa không mu n v h ? Ð moa nói cho hai cô khiêng cho toa v . Em Loan cô Tâm ra ây coi. Anh Ph ng, anh không ch u theo mình v

ây nè“

Hai cô nghe kêu thì trong c t á i ra. Cô Tâm c m m t cái áo rách trên tay, v a i v a nói: „Sao không ch u v ?“ Qu n áo anh âu anh Ph ng? Ki m cùng h t mà th y có m t gi khoai và m t m ng

u v i cái áo rách

y mà thôi“

Cô Tâm vui v nh ng mà Ph ng v n nghiêm ngh áp r ng:

-

Gia tài c a tôi ch có bao nhiêu ó.

-

y h ? Thây k , thôi b n

áo rách v trên Sài Gòn r i em s s m

cho anh m c.

Sao anh nói v i anh Trinh r ng anh không mu n v ?

-

Tôi không th tr v

c

-

Tr i i, anh nói ch i sao ch .

-

Tôi nói thi t. Không, ã

n ch n n y mà tr n thì làm sao mà tính vi c có v cho c.

-

y ch t i sao mà anh gi c gi c không mu n v ?

-

Vì tôi ã ph m t i v i xã h i, tôi không

c phép chung v i xã h i n a.

https://thuviensach.vn

-

… Em hi u r i!... Ôi mà em ch ng hi u làm chi. Em ch bi t anh là ng i có lòng

th

ng xót con nhà nghèo, anh c u v t em trong lúc em vì nhà nghèo, cha b nh mà ph i sa ngã d

i bùn d

i v ng… Anh nói anh có t i… H ! T i! Ng

i nh anh mà

có t i gì. Anh ph i có ph

c, ch không phép có t i. Em nói anh có ph c, anh ph i

tin em. Anh co ph

c thì anh ph i h

ng ph

c, ngh a là anh ph i v

ng cho em th

ph

ng anh,

ng cho em n ng n u anh,

ng cho em ph tình hoài v ng m

i m y

m nay.

Câu sau cô Tâm nói nho nh và nói và li c m t ngó Ph ng r t h u tình.

Phung ng ng n,

ng tr tr mi ng nói l m b m: „Th n y thì trái v i luân lý, l i v i xã i quá!“

Cô Tâm la l n: „ ! Luân lý !.. Xã h i! Anh x a quá! Ð i n y mà còn nói luân lý ch !

Còn xã h i mà k làm chi. Bà già nhà v i anh em chúng ta, ây là xã h i c a chúng ta. Bao nhiêu ó c ng

r i. Chúng ta th

ng nhau, yêu nhau, bi t nhau mà thôi, ch có ai th ng,

có ai bi t chúng ta âu mà ph i k h . Thôi anh b n cái áo rách n y i, xu ng t i xe h i r i

em s

a cáo áo m a c a em cho anh b n ngoài »

Ph ng

ng xuôi x .

Cô Tâm gi cái áo mà b n cho Ph ng

Cô Loan b

c l i ti p gài nút. Trinh lén m máy mà ch p hình h t ba ng i.

nh-H i, decembre, 1938

https://thuviensach.vn