https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Chịu trách nhiệm xuất bản

GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

PGS.TS. PHẠM MINH TUẤN

Chịu trách nhiệm nội dung

ỦY VIÊN HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP - XUẤT BẢN

TS. VÕ VĂN BÉ

Biên tập nội dung:

LÊ HỒNG SƠN

Trình bày bìa:

HÀ LAN

Chế bản vi tính:

HOÀNG MINH TÁM

Sửa bản in:

PHÒNG BIÊN TẬP KỸ THUẬT

Đọc sách mẫu:

PHẠM DIỆU THU

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Biên mục trên xuất bản phẩm

của Thư viện Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Thúy Liên

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Trị

được xem là “cửa ngõ” phía nam của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, là “tiêu điểm” của cuộc kháng chiến, là đòn gánh Một vùng đất lửa : Tập ký / Nguyễn Thị Thuý Liên. - H. : Chính trị Quốc gia, 2022. - 156 tr. ; 19 cm gánh nghĩa tình ở hai đầu đất nước, là “túi bom”, “đất lửa”

ISBN 978-604-57-7718-3

của Khu IV anh hùng. Gánh trên mình những vết thương chồng chất, với những hy sinh, mất mát lớn lao, song mảnh 1. Văn học hiện đại 2. Kí 3. Việt Nam đất, con người nơi đây vẫn lạc quan, tin tưởng vào Đảng, 895.9228403 - dc23

vào Bác Hồ, vào thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến.

CTM0526p-CIP

Với tấm lòng yêu nước, quyết tâm giết giặc, bảo vệ quê hương, đất nước, họ đã đứng lên, kiên cường chống giặc ngoại xâm, hy sinh anh dũng vì sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Quân và dân Quảng Trị đã chung sức một lòng đánh giặc trên mọi trận tuyến. Trong những tấm gương chiến đấu kiên cường, anh dũng trên mọi mặt trận, không thể không nhắc đến nữ chiến sĩ Nguyễn Thị Thúy Liên - người con Quảng Trị, người cán bộ binh địch vận xuất sắc đã có nhiều cống hiến trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại của dân tộc.

5

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Biên mục trên xuất bản phẩm

của Thư viện Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Thúy Liên

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Trị

được xem là “cửa ngõ” phía nam của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, là “tiêu điểm” của cuộc kháng chiến, là đòn gánh Một vùng đất lửa : Tập ký / Nguyễn Thị Thuý Liên. - H. : Chính trị Quốc gia, 2022. - 156 tr. ; 19 cm gánh nghĩa tình ở hai đầu đất nước, là “túi bom”, “đất lửa”

ISBN 978-604-57-7718-3

của Khu IV anh hùng. Gánh trên mình những vết thương chồng chất, với những hy sinh, mất mát lớn lao, song mảnh 1. Văn học hiện đại 2. Kí 3. Việt Nam đất, con người nơi đây vẫn lạc quan, tin tưởng vào Đảng, 895.9228403 - dc23

vào Bác Hồ, vào thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến.

CTM0526p-CIP

Với tấm lòng yêu nước, quyết tâm giết giặc, bảo vệ quê hương, đất nước, họ đã đứng lên, kiên cường chống giặc ngoại xâm, hy sinh anh dũng vì sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Quân và dân Quảng Trị đã chung sức một lòng đánh giặc trên mọi trận tuyến. Trong những tấm gương chiến đấu kiên cường, anh dũng trên mọi mặt trận, không thể không nhắc đến nữ chiến sĩ Nguyễn Thị Thúy Liên - người con Quảng Trị, người cán bộ binh địch vận xuất sắc đã có nhiều cống hiến trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại của dân tộc.

5

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng tỉnh Quảng Trị (1/5/1972 - 1/5/2022), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn tập ký Một vùng đất lửa của nữ

CHIẾC KHĂN TẶNG ĐẢNG

chiến sĩ Nguyễn Thị Thúy Liên. Cuốn sách tập hợp những mẩu chuyện kể về quá trình hoạt động cách mạng sôi nổi, phong phú của bà trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, Tôi không nhớ hôm ấy thuộc vào ngày nào, chỉ nhớ

cứu nước.

tháng 2/1960. Tối ấy trời lạnh, trăng lưỡi liềm đầu Cuốn sách giúp cho bạn đọc có thể hình dung một cách tháng, chỉ mờ ảo đủ soi bước chân cho những người đi đêm.

sinh động những năm tháng chiến tranh ác liệt trên địa Tôi đề phòng cẩn mật, phía tây đường cái do cậu tôi bàn tỉnh Quảng Trị, đồng thời cũng cảm nhận sâu sắc được

“chốt”, phía đông thì đứa em trai con chú tôi, các nhà hàng những đau thương, hy sinh, mất mát của biết bao người xóm, mẹ và chị tôi quan sát. Tôi yên tâm nhắc đi nhắc lại con đã ngã xuống vì độc lập, tự do, vì hòa bình, thống nhất

“mật khẩu” tín hiệu để đi đón chú Hiền, công an tỉnh và đất nước.

một “ông khách quý”. Lòng dạ bồn chồn, hồi hộp trông mau đến giờ hẹn để được gặp mặt “ông khách” chưa biết Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

tên biết mặt mà chú Hiền báo qua hộp thư mật hôm trước.

Tháng 4 năm 2022

Tôi đoán lần này gặp được người này thì chắc có tình hình NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

mới, còn các đồng chí trực tiếp công tác thường xuyên lúc nào cũng chỉ góp ý, giao nhiệm vụ rồi gùi gạo thực phẩm đi gấp, ít khi được nghe tình hình hấp dẫn gì cả.

Nhận ra tín hiệu, song thấy chú Hiền cười, chú cầm tay tôi lắc mạnh, kéo ngồi xuống và chỉ về người “khách quý” giới thiệu đây là chú Công (Trương Công Kỉnh) - Bí thư Tỉnh ủy - nắm tay tôi ngồi nhích lại gần nói bằng

“tiếng hơi” rất khẽ:

- Lâu nay biết cháu qua chú Hiền giới thiệu, nay gặp cháu, lại ngồi trong bụi chuối ban đêm không thấy mặt, 6

7

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng tỉnh Quảng Trị (1/5/1972 - 1/5/2022), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn tập ký Một vùng đất lửa của nữ

CHIẾC KHĂN TẶNG ĐẢNG

chiến sĩ Nguyễn Thị Thúy Liên. Cuốn sách tập hợp những mẩu chuyện kể về quá trình hoạt động cách mạng sôi nổi, phong phú của bà trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, Tôi không nhớ hôm ấy thuộc vào ngày nào, chỉ nhớ

cứu nước.

tháng 2/1960. Tối ấy trời lạnh, trăng lưỡi liềm đầu Cuốn sách giúp cho bạn đọc có thể hình dung một cách tháng, chỉ mờ ảo đủ soi bước chân cho những người đi đêm.

sinh động những năm tháng chiến tranh ác liệt trên địa Tôi đề phòng cẩn mật, phía tây đường cái do cậu tôi bàn tỉnh Quảng Trị, đồng thời cũng cảm nhận sâu sắc được

“chốt”, phía đông thì đứa em trai con chú tôi, các nhà hàng những đau thương, hy sinh, mất mát của biết bao người xóm, mẹ và chị tôi quan sát. Tôi yên tâm nhắc đi nhắc lại con đã ngã xuống vì độc lập, tự do, vì hòa bình, thống nhất

“mật khẩu” tín hiệu để đi đón chú Hiền, công an tỉnh và đất nước.

một “ông khách quý”. Lòng dạ bồn chồn, hồi hộp trông mau đến giờ hẹn để được gặp mặt “ông khách” chưa biết Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

tên biết mặt mà chú Hiền báo qua hộp thư mật hôm trước.

Tháng 4 năm 2022

Tôi đoán lần này gặp được người này thì chắc có tình hình NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

mới, còn các đồng chí trực tiếp công tác thường xuyên lúc nào cũng chỉ góp ý, giao nhiệm vụ rồi gùi gạo thực phẩm đi gấp, ít khi được nghe tình hình hấp dẫn gì cả.

Nhận ra tín hiệu, song thấy chú Hiền cười, chú cầm tay tôi lắc mạnh, kéo ngồi xuống và chỉ về người “khách quý” giới thiệu đây là chú Công (Trương Công Kỉnh) - Bí thư Tỉnh ủy - nắm tay tôi ngồi nhích lại gần nói bằng

“tiếng hơi” rất khẽ:

- Lâu nay biết cháu qua chú Hiền giới thiệu, nay gặp cháu, lại ngồi trong bụi chuối ban đêm không thấy mặt, 6

7

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

thôi chịu khó, nay mai thống nhất, độc lập chú cháu ta cương quyết không nhận, vẫn tờ cung “trắng”. Chúng lại ngồi trong khách sạn cao tầng - Chú cười khúc khích rất đưa tôi về giam tại lao Thành Cổ. Lúc này vết thương đã lạc quan, rồi nghiêm trang nói tiếp - Tình hình địch hiện lành, tôi nhờ đồng chí Mai Chiếm Lương giam ở phòng nay cố đánh bật cơ sở Đảng Thành “vùng trắng”. Cháu nam, vẽ cho tôi một mẫu thêu bằng khăn trắng thêu quả

cố tìm nhân tố mới trong cơ sở nòng cốt để phát triển tim hồng, một cành hoa tím và hai chữ “Niềm tin”.

Đảng, bám sâu trong quần chúng, người này vào tù bị

Thêu xong gói cất cẩn thận, thừa cơ hằng ngày tù đi địch bắt, thì có người khác tiếp tục lãnh đạo quần chúng

“hành dịch” tôi xin trưởng trại nhà lao đi quét dọn ở tỉnh đấu tranh. người này ngã xuống có người khác đứng lên.

đường để tìm liên lạc.

Thời gian không cho phép, chú chỉ vắn tắt ý chính, đây là Đi về đã năm ngày mà chưa bắt được liên lạc, ngày

“Nghị quyết” của Đảng. Báo tin cháu biết năm nay Đại thứ sáu tôi xin đi chợ mua thực phẩm cho nhà lao, mua hội Trung ương Đảng lần thứ ba tại Hà Nội. Cháu tuyên xong bỏ lên xe ba gác, tôi xin anh lính dẫn tù đi chợ: truyền rỉ tai cho quần chúng trung kiên biết để có ý thức

- Anh đứng giữ xe cho tôi đi mua mấy đồng thuốc rê với ngày lịch sử trọng đại này, củng cố lòng tin để đấu về hút kẻo thèm quá. Tôi biết anh đối xử tốt với tù, nên tranh thống nhất. Cháu chuẩn bị quà để tặng Đại hội tôi không chạy trốn để anh phải liên lụy đâu! - Người Đảng, dù khó khăn mấy chú cũng chuyển ra Bắc được.

lính gật đầu thông cảm.

Bắt tay từ giã hai chú, tôi trao một gói cơm và thức Tôi bước nhanh về quán thuốc rê của bà Nguyên là ăn để hai chú ăn tối, rồi chạy nhanh vào nhà, trong lòng vui không sao ngủ được. Cố nhớ để tìm vật gì tặng Đại một cơ sở bí mật tại thị xã Quảng Trị cùng đường dây với hội mà có ý nghĩa.

tôi. Tôi đảo mắt xung quanh không có gì khả nghi “bám Tôi quyết định thêu khăn! Nhưng chưa tìm ra mẫu đuôi”, liền bấm vào tay bà Nguyên: gì cho có ý nghĩa, thì cách hai ngày sau cảnh sát Diệm ập

- Bán cho tôi vài đồng thuốc rê nhanh lên - Tôi ấn vào nhà chở tôi lên xe đưa về quận giam rồi tra tấn. Tôi gói quà nhỏ cho bà Nguyên - “Quà tặng Đại hội Đảng”

biết chúng chỉ nghi, nhưng không có căn cứ gì nên chúng chú Hiền chuyển.

đổ nước xà phòng, đâm đinh mười đầu ngón tay, bắt quỳ

Tôi bước nhanh ra khỏi quán đi về phía tên lính để

trên mảnh chai v.v., đủ mọi cực hình tra tấn, nhưng tôi kéo hàng về nhà lao. Giao hàng xong tôi trở về phòng nữ.

8

9

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên, phóng viên Báo Quyết Thắng, Nguyễn Thị Thúy Liên, phóng viên chiến trường ảnh chụp tại Khu ủy Trị Thiên Huế năm Mậu Thân 1968

tại Gio Linh, Quảng Trị năm 1972

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên, phóng viên Báo Quyết Thắng, Nguyễn Thị Thúy Liên, phóng viên chiến trường ảnh chụp tại Khu ủy Trị Thiên Huế năm Mậu Thân 1968

tại Gio Linh, Quảng Trị năm 1972

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

thôi chịu khó, nay mai thống nhất, độc lập chú cháu ta cương quyết không nhận, vẫn tờ cung “trắng”. Chúng lại ngồi trong khách sạn cao tầng - Chú cười khúc khích rất đưa tôi về giam tại lao Thành Cổ. Lúc này vết thương đã lạc quan, rồi nghiêm trang nói tiếp - Tình hình địch hiện lành, tôi nhờ đồng chí Mai Chiếm Lương giam ở phòng nay cố đánh bật cơ sở Đảng Thành “vùng trắng”. Cháu nam, vẽ cho tôi một mẫu thêu bằng khăn trắng thêu quả

cố tìm nhân tố mới trong cơ sở nòng cốt để phát triển tim hồng, một cành hoa tím và hai chữ “Niềm tin”.

Đảng, bám sâu trong quần chúng, người này vào tù bị

Thêu xong gói cất cẩn thận, thừa cơ hằng ngày tù đi địch bắt, thì có người khác tiếp tục lãnh đạo quần chúng

“hành dịch” tôi xin trưởng trại nhà lao đi quét dọn ở tỉnh đấu tranh. người này ngã xuống có người khác đứng lên.

đường để tìm liên lạc.

Thời gian không cho phép, chú chỉ vắn tắt ý chính, đây là Đi về đã năm ngày mà chưa bắt được liên lạc, ngày

“Nghị quyết” của Đảng. Báo tin cháu biết năm nay Đại thứ sáu tôi xin đi chợ mua thực phẩm cho nhà lao, mua hội Trung ương Đảng lần thứ ba tại Hà Nội. Cháu tuyên xong bỏ lên xe ba gác, tôi xin anh lính dẫn tù đi chợ: truyền rỉ tai cho quần chúng trung kiên biết để có ý thức

- Anh đứng giữ xe cho tôi đi mua mấy đồng thuốc rê với ngày lịch sử trọng đại này, củng cố lòng tin để đấu về hút kẻo thèm quá. Tôi biết anh đối xử tốt với tù, nên tranh thống nhất. Cháu chuẩn bị quà để tặng Đại hội tôi không chạy trốn để anh phải liên lụy đâu! - Người Đảng, dù khó khăn mấy chú cũng chuyển ra Bắc được.

lính gật đầu thông cảm.

Bắt tay từ giã hai chú, tôi trao một gói cơm và thức Tôi bước nhanh về quán thuốc rê của bà Nguyên là ăn để hai chú ăn tối, rồi chạy nhanh vào nhà, trong lòng vui không sao ngủ được. Cố nhớ để tìm vật gì tặng Đại một cơ sở bí mật tại thị xã Quảng Trị cùng đường dây với hội mà có ý nghĩa.

tôi. Tôi đảo mắt xung quanh không có gì khả nghi “bám Tôi quyết định thêu khăn! Nhưng chưa tìm ra mẫu đuôi”, liền bấm vào tay bà Nguyên: gì cho có ý nghĩa, thì cách hai ngày sau cảnh sát Diệm ập

- Bán cho tôi vài đồng thuốc rê nhanh lên - Tôi ấn vào nhà chở tôi lên xe đưa về quận giam rồi tra tấn. Tôi gói quà nhỏ cho bà Nguyên - “Quà tặng Đại hội Đảng”

biết chúng chỉ nghi, nhưng không có căn cứ gì nên chúng chú Hiền chuyển.

đổ nước xà phòng, đâm đinh mười đầu ngón tay, bắt quỳ

Tôi bước nhanh ra khỏi quán đi về phía tên lính để

trên mảnh chai v.v., đủ mọi cực hình tra tấn, nhưng tôi kéo hàng về nhà lao. Giao hàng xong tôi trở về phòng nữ.

8

9

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Độ hai tháng sau mẹ tôi xin phép vào thăm, tôi chỉ

được gặp mẹ 20 phút rồi vội vã nhận ít quà gia đình cho.

Mẹ nói khẽ vào tai “Chú Hiền gửi” và dúi vào tay tôi CƠN LỐC NĂM ẤY

“điếu thuốc”...!

Từ giã mẹ trở vào nhà lao, cất các thứ rồi tôi lòn xuống dưới giường nằm sấp lấy điếu thuốc ra bóc đọc: Tết Mậu Thân năm 1968, Quân giải phóng đánh

“Các cô và chú ở nhà vẫn bình thường, được biết cháu mạnh vào các căn cứ Mỹ - ngụy ở Đông Hà, thị xã rất ngoan, các cô chú rất mừng, cháu luôn đề phòng chó Quảng Trị, Cửa Việt, La Vang, Mỹ Chánh. Địch thất thủ

dại...! Ở tốt với bạn bè xung quanh...! Quà cháu gửi chú nặng, co cụm lại. Độ qua tháng hai, tháng ba, Mỹ tăng đã chuyển rồi!”

cường cho quân ngụy ở Quảng Trị. Chúng rút các sư

Tôi nhai và nuốt bức thư để thấm vào lòng những lời đoàn thiện chiến ở miền Nam ra, phản công và chốt dọc chỉ đạo.

tuyến giáp ranh phía tây đường số 1, lập vành đai trắng Bây giờ đất nước đã thanh bình thống nhất trên 20

phòng ngự từ xa, cắt đứt đường mạch máu giao lưu từ

năm, những khách sạn đã mọc cao tầng mà tôi vĩnh viễn căn cứ địa cách mạng về vùng giáp ranh và đồng bằng.

không bao giờ gặp được “ông khách quý”, chú Hiền và các Lúc bấy giờ ở căn cứ cách mạng không gọi tên “Mật - Bì đồng chí khác cùng đường dây đã ngã xuống cho xanh màu lúa quê hương.

bảy” như mấy năm trước nữa, mà chuyển giai đoạn gọi chung chiến trường Quảng Trị là “Mặt trận Bảy”.

Kinh tế lúc này thật khó khăn, lương thực, thực phẩm mấy năm trước ta tung tiền Sài Gòn vào trong dân nhờ thu mua gạo, lúa, thực phẩm chuyển lên căn cứ dự trữ. Mỗi lần như vậy gián điệp ngụy đánh hơi,

“Việt cộng” tung tiền vào miền Nam, là đài Sài Gòn phát thanh “đề phòng tiền giả”, hoặc chúng tung tin “đổi tiền”

để đối phó với ta.

10

11

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Độ hai tháng sau mẹ tôi xin phép vào thăm, tôi chỉ

được gặp mẹ 20 phút rồi vội vã nhận ít quà gia đình cho.

Mẹ nói khẽ vào tai “Chú Hiền gửi” và dúi vào tay tôi CƠN LỐC NĂM ẤY

“điếu thuốc”...!

Từ giã mẹ trở vào nhà lao, cất các thứ rồi tôi lòn xuống dưới giường nằm sấp lấy điếu thuốc ra bóc đọc: Tết Mậu Thân năm 1968, Quân giải phóng đánh

“Các cô và chú ở nhà vẫn bình thường, được biết cháu mạnh vào các căn cứ Mỹ - ngụy ở Đông Hà, thị xã rất ngoan, các cô chú rất mừng, cháu luôn đề phòng chó Quảng Trị, Cửa Việt, La Vang, Mỹ Chánh. Địch thất thủ

dại...! Ở tốt với bạn bè xung quanh...! Quà cháu gửi chú nặng, co cụm lại. Độ qua tháng hai, tháng ba, Mỹ tăng đã chuyển rồi!”

cường cho quân ngụy ở Quảng Trị. Chúng rút các sư

Tôi nhai và nuốt bức thư để thấm vào lòng những lời đoàn thiện chiến ở miền Nam ra, phản công và chốt dọc chỉ đạo.

tuyến giáp ranh phía tây đường số 1, lập vành đai trắng Bây giờ đất nước đã thanh bình thống nhất trên 20

phòng ngự từ xa, cắt đứt đường mạch máu giao lưu từ

năm, những khách sạn đã mọc cao tầng mà tôi vĩnh viễn căn cứ địa cách mạng về vùng giáp ranh và đồng bằng.

không bao giờ gặp được “ông khách quý”, chú Hiền và các Lúc bấy giờ ở căn cứ cách mạng không gọi tên “Mật - Bì đồng chí khác cùng đường dây đã ngã xuống cho xanh màu lúa quê hương.

bảy” như mấy năm trước nữa, mà chuyển giai đoạn gọi chung chiến trường Quảng Trị là “Mặt trận Bảy”.

Kinh tế lúc này thật khó khăn, lương thực, thực phẩm mấy năm trước ta tung tiền Sài Gòn vào trong dân nhờ thu mua gạo, lúa, thực phẩm chuyển lên căn cứ dự trữ. Mỗi lần như vậy gián điệp ngụy đánh hơi,

“Việt cộng” tung tiền vào miền Nam, là đài Sài Gòn phát thanh “đề phòng tiền giả”, hoặc chúng tung tin “đổi tiền”

để đối phó với ta.

10

11

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Lực lượng thanh niên xung phong, hậu cần, ban khẩu súng ngắn hộ thân, không có giao liên dẫn đường, kinh tế đêm đêm về thâu lấy gạo đi như đi chợ. Đơn vị

cứ ra giữa trục đường cái bám theo các đoàn người, họ

nào về dân lấy được một gùi gạo là phải trả bằng máu đi thì mình đi theo, tối đâu ngủ đó, không sợ cọp, không xương. Về xuôi không được phải chuyển hướng đi ngược sợ biệt kích, không biết khổ, hoặc gặp bom đạn thân gái lên miền Tây Hướng Hóa, gần đất Lào lấy gạo miền Bắc một mình, mà chỉ lo nghĩ nếu chuyến này mà tìm không chi viện vào trên đường mòn Hồ Chí Minh thuộc Binh ra cơ quan chú Thủ thì không có sắn, gạo đem về cho anh đoàn 559 quản lý. Ở tận vùng gần giáp ranh, ai lấy được em cơ quan ăn sẽ đói!

một gùi gạo về thì người đi gùi ăn đi đường đã hết sạch, Về mùa mưa, đất Quảng Trị đường lầy lội, hai chân vì quá xa.

phải vấn xà cạp mới bước khỏi trơn trợt, nước suối luôn Có hai đồng chí bộ đội gùi gạo trên binh trạm 46 về

dâng cao chảy xiết, phải nhờ bộ đội kéo tôi qua suối, nghỉ trưa tại đỉnh Dốc Miếu để nấu ăn. Ăn xong hai người rồi bắt chuyện “ngoại giao” làm quen, cùng đi hái rau móc võng ngủ, hai gùi gạo để dưới hai đầu võng. Lúc bấy rừng, bẻ măng, nhóm bếp nấu ăn với bộ đội. Ăn xong giờ con đường Dốc Miếu là huyết mạch nên số lượng người đi tiếp đến chiều thấy trời có hơi nắng ấm, thì đã nghe đi lại qua đỉnh Dốc Miếu nghỉ trưa đông như họp chợ.

tiếng phành phạch của mấy chiếc trực thăng trinh sát Thấy hai đồng chí bộ đội ngủ yên, nằm gát động, mọi xả rocket xuống khói đạn mù trời, chiếc L19 bay vò vò người đến xem thì phát hiện hai người đã chết cứng từ

tìm mục tiêu cho phản lực F105 đến thả bom tọa độ, cây lúc nào! Điều đó cũng dễ hiểu nguyên nhân của cái chết!

cối đổ ngửa nghiêng, lá cây, sỏi đá, mảnh bom hòa âm Vì lâu ngày thiếu cơm, nay mới nhận được gạo ăn quá bay rào rào giữa rừng. Nhiều đoạn mất lối đi phải phát chén!... Mọi người thầm lặng phụ nhau mai táng đắp hai quang mở lối mới.

nấm mộ song song bên nhau, rồi tìm giấy tờ trong ba lô Xong làn bom đạn, tốp trực thăng quay đầu bỏ đi.

nhờ mấy đồng chí giao liên báo cho đơn vị biết.

Tôi đứng dậy phủi đất bụi leo lên dốc tìm ra đường cái Lúc này tôi được các anh em trong cơ quan tuyên lớn, thấy một anh bộ đội người miền Bắc nhìn tôi tươi huấn cử đi lên miền Tây tìm gặp chú Thủ - Bí thư Huyện cười, anh đang ngồi trên đống gạo, xung quanh chỗ anh ủy Hướng Hóa - để xin sắn, xin gạo về cứu đói cho cơ quan.

ngồi còn hôi mùi thuốc bom, một vài đám cỏ tranh đang Với chiếc gậy Trường Sơn, cái gùi vải máp buộc túm, cháy, tôi hỏi:

12

13

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Lực lượng thanh niên xung phong, hậu cần, ban khẩu súng ngắn hộ thân, không có giao liên dẫn đường, kinh tế đêm đêm về thâu lấy gạo đi như đi chợ. Đơn vị

cứ ra giữa trục đường cái bám theo các đoàn người, họ

nào về dân lấy được một gùi gạo là phải trả bằng máu đi thì mình đi theo, tối đâu ngủ đó, không sợ cọp, không xương. Về xuôi không được phải chuyển hướng đi ngược sợ biệt kích, không biết khổ, hoặc gặp bom đạn thân gái lên miền Tây Hướng Hóa, gần đất Lào lấy gạo miền Bắc một mình, mà chỉ lo nghĩ nếu chuyến này mà tìm không chi viện vào trên đường mòn Hồ Chí Minh thuộc Binh ra cơ quan chú Thủ thì không có sắn, gạo đem về cho anh đoàn 559 quản lý. Ở tận vùng gần giáp ranh, ai lấy được em cơ quan ăn sẽ đói!

một gùi gạo về thì người đi gùi ăn đi đường đã hết sạch, Về mùa mưa, đất Quảng Trị đường lầy lội, hai chân vì quá xa.

phải vấn xà cạp mới bước khỏi trơn trợt, nước suối luôn Có hai đồng chí bộ đội gùi gạo trên binh trạm 46 về

dâng cao chảy xiết, phải nhờ bộ đội kéo tôi qua suối, nghỉ trưa tại đỉnh Dốc Miếu để nấu ăn. Ăn xong hai người rồi bắt chuyện “ngoại giao” làm quen, cùng đi hái rau móc võng ngủ, hai gùi gạo để dưới hai đầu võng. Lúc bấy rừng, bẻ măng, nhóm bếp nấu ăn với bộ đội. Ăn xong giờ con đường Dốc Miếu là huyết mạch nên số lượng người đi tiếp đến chiều thấy trời có hơi nắng ấm, thì đã nghe đi lại qua đỉnh Dốc Miếu nghỉ trưa đông như họp chợ.

tiếng phành phạch của mấy chiếc trực thăng trinh sát Thấy hai đồng chí bộ đội ngủ yên, nằm gát động, mọi xả rocket xuống khói đạn mù trời, chiếc L19 bay vò vò người đến xem thì phát hiện hai người đã chết cứng từ

tìm mục tiêu cho phản lực F105 đến thả bom tọa độ, cây lúc nào! Điều đó cũng dễ hiểu nguyên nhân của cái chết!

cối đổ ngửa nghiêng, lá cây, sỏi đá, mảnh bom hòa âm Vì lâu ngày thiếu cơm, nay mới nhận được gạo ăn quá bay rào rào giữa rừng. Nhiều đoạn mất lối đi phải phát chén!... Mọi người thầm lặng phụ nhau mai táng đắp hai quang mở lối mới.

nấm mộ song song bên nhau, rồi tìm giấy tờ trong ba lô Xong làn bom đạn, tốp trực thăng quay đầu bỏ đi.

nhờ mấy đồng chí giao liên báo cho đơn vị biết.

Tôi đứng dậy phủi đất bụi leo lên dốc tìm ra đường cái Lúc này tôi được các anh em trong cơ quan tuyên lớn, thấy một anh bộ đội người miền Bắc nhìn tôi tươi huấn cử đi lên miền Tây tìm gặp chú Thủ - Bí thư Huyện cười, anh đang ngồi trên đống gạo, xung quanh chỗ anh ủy Hướng Hóa - để xin sắn, xin gạo về cứu đói cho cơ quan.

ngồi còn hôi mùi thuốc bom, một vài đám cỏ tranh đang Với chiếc gậy Trường Sơn, cái gùi vải máp buộc túm, cháy, tôi hỏi:

12

13

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Tốp rọ gáo nó quần dữ vậy mà anh không chạy, binh trạm 46, họ sẽ cấp đầy đủ. Còn số gạo này chúng ngồi đây để anh ăn đạn à?

tôi vận chuyển vào cho từng cung đoạn bộ đội Đông Anh cười:

Trường Sơn.

- Anh em chúng tôi ở đây trên đường mòn Hồ Chí Từ giã người lính trẻ vui tính hồn nhiên, anh hùng Minh đã quen với mấy thằng “rọ gáo” rồi, ngày nào mà dũng cảm tôi rất phục. Tôi men theo con đường nhỏ tìm chúng chẳng đến viếng thăm anh em chúng tôi - Anh đến đơn vị sản xuất của Huyện đội Hướng Hóa, (tôi có bà cười híp cả mắt rồi nói tiếp - Chị biết không, một hạt gạo chị con dì đang phục vụ ở đây). Tôi trình bày với các đồng ở miền Bắc đưa vào được ở đây phải trả bằng máu xương, chí nhờ liên lạc xin gặp chú Thủ, Bí thư Huyện ủy, đồng mồ hôi, nước mắt. Nhiệm vụ tôi là phải ngồi giữ đống thời xin được ở lại một tuần để đi tuốt lúa, xin sắn để xát gạo, có chết thì chết trên đống gạo này. Nếu tôi bỏ đi thì phơi khô đem về cứu đói cho cơ quan.

rủi có ai xấu lợi dụng đến xúc gạo đem vào đồng bào dân Các đồng chí ở đây rất thông cảm nên bảo: tộc đổi lợn, đổi đài (radio), đổi đồng hồ không người lái

- Chị ở nhà anh em chúng tôi đi nhổ sắn về xát phơi, thì tôi sẽ bị kỷ luật (bộ đội thường nói đùa với dân bản nếu không có nắng, đốt củi xông cho mau khô, giã gạo đồng hồ sincô là không người lái)... Đêm qua pháo sáng đem tạm về một ít, lần sau dẫn anh em cơ quan lên gùi máy bay Mỹ thả, phát hiện xe ta vào, nó bắn trúng một về ăn chứ một mình chị gùi sao đủ đơn vị ăn.

chiếc bị lật, gạo đổ tung toé, tiểu đội tôi được huy động Tôi vui mừng trước kết quả nhỏ ban đầu.

khiêng vác di chuyển gạo cả đêm. Sáng ngày lo chặt cây Xong việc tôi trở về cơ quan báo tình hình chuyến ngụy trang xe, ngụy trang đường mòn, anh em chúng tôi đi, anh chị em rất mừng. Anh Hoán lãnh đạo cơ quan kể

làm việc như vậy không biết mệt mỏi.

chuyện ở nhà cho tôi nghe: Nhờ chú Hồ Sĩ Thản gọi Ban Tôi hỏi:

Tuyên huấn đến cho nhận hai thùng ngô hạt, nếu không

- Gạo này của Quân giải phóng, nếu cơ quan dân thì cũng kẹt. Số ngô này Ban Kinh tế Mặt trận 7 thu chính thiếu ăn thì có tiêu chuẩn không?

mua ở Ba Lòng, thanh niên xung phong mới vận chuyển Anh cười:

vào để cứu đói. Một số đơn vị ở gần biết được đến đưa

- Nếu chị cần bây giờ thì tôi biếu chị một sày (đót mũ vào: “Thưa thủ trưởng cho chúng em mỗi đứa một tượng) ăn tạm, còn lâu dài thì chị về lấy giấy cơ quan lên mũ về rang ăn, tối nay vác súng cối đi “giã” ở Cồn Tiên, 14

15

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Tốp rọ gáo nó quần dữ vậy mà anh không chạy, binh trạm 46, họ sẽ cấp đầy đủ. Còn số gạo này chúng ngồi đây để anh ăn đạn à?

tôi vận chuyển vào cho từng cung đoạn bộ đội Đông Anh cười:

Trường Sơn.

- Anh em chúng tôi ở đây trên đường mòn Hồ Chí Từ giã người lính trẻ vui tính hồn nhiên, anh hùng Minh đã quen với mấy thằng “rọ gáo” rồi, ngày nào mà dũng cảm tôi rất phục. Tôi men theo con đường nhỏ tìm chúng chẳng đến viếng thăm anh em chúng tôi - Anh đến đơn vị sản xuất của Huyện đội Hướng Hóa, (tôi có bà cười híp cả mắt rồi nói tiếp - Chị biết không, một hạt gạo chị con dì đang phục vụ ở đây). Tôi trình bày với các đồng ở miền Bắc đưa vào được ở đây phải trả bằng máu xương, chí nhờ liên lạc xin gặp chú Thủ, Bí thư Huyện ủy, đồng mồ hôi, nước mắt. Nhiệm vụ tôi là phải ngồi giữ đống thời xin được ở lại một tuần để đi tuốt lúa, xin sắn để xát gạo, có chết thì chết trên đống gạo này. Nếu tôi bỏ đi thì phơi khô đem về cứu đói cho cơ quan.

rủi có ai xấu lợi dụng đến xúc gạo đem vào đồng bào dân Các đồng chí ở đây rất thông cảm nên bảo: tộc đổi lợn, đổi đài (radio), đổi đồng hồ không người lái

- Chị ở nhà anh em chúng tôi đi nhổ sắn về xát phơi, thì tôi sẽ bị kỷ luật (bộ đội thường nói đùa với dân bản nếu không có nắng, đốt củi xông cho mau khô, giã gạo đồng hồ sincô là không người lái)... Đêm qua pháo sáng đem tạm về một ít, lần sau dẫn anh em cơ quan lên gùi máy bay Mỹ thả, phát hiện xe ta vào, nó bắn trúng một về ăn chứ một mình chị gùi sao đủ đơn vị ăn.

chiếc bị lật, gạo đổ tung toé, tiểu đội tôi được huy động Tôi vui mừng trước kết quả nhỏ ban đầu.

khiêng vác di chuyển gạo cả đêm. Sáng ngày lo chặt cây Xong việc tôi trở về cơ quan báo tình hình chuyến ngụy trang xe, ngụy trang đường mòn, anh em chúng tôi đi, anh chị em rất mừng. Anh Hoán lãnh đạo cơ quan kể

làm việc như vậy không biết mệt mỏi.

chuyện ở nhà cho tôi nghe: Nhờ chú Hồ Sĩ Thản gọi Ban Tôi hỏi:

Tuyên huấn đến cho nhận hai thùng ngô hạt, nếu không

- Gạo này của Quân giải phóng, nếu cơ quan dân thì cũng kẹt. Số ngô này Ban Kinh tế Mặt trận 7 thu chính thiếu ăn thì có tiêu chuẩn không?

mua ở Ba Lòng, thanh niên xung phong mới vận chuyển Anh cười:

vào để cứu đói. Một số đơn vị ở gần biết được đến đưa

- Nếu chị cần bây giờ thì tôi biếu chị một sày (đót mũ vào: “Thưa thủ trưởng cho chúng em mỗi đứa một tượng) ăn tạm, còn lâu dài thì chị về lấy giấy cơ quan lên mũ về rang ăn, tối nay vác súng cối đi “giã” ở Cồn Tiên, 14

15

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Dốc Miếu thủ trưởng ạ!”. Toán khác đến lại: “Thưa thủ

Đi khẩn trương một ngày đường, đến 7 giờ tối thì đến trưởng” cho chúng em vài nồ về nấu ăn kẻo đói quá, vác một bản làng gần sông Trại Cá, gặp trời mưa lũ. Suốt B40 đi không nổi nữa thủ trưởng ơi! Chú Hồ Sĩ Thản nói đêm và mấy ngày sau nước đổ như trút, nước sông lên với anh Hoán:

cao, phải ở lại 5 ngày. Lúc này chị Thuận và tôi ngày nào

- Đời tao đã qua nhiều năm lãnh đạo, từ huyện đội, cũng ra rẫy của dân bỏ hoang mót củ chuối, rau lang, ớt tỉnh đội trong hai cuộc kháng chiến mà chưa bao giờ xúc về nấu ăn, thỉnh thoảng dân cho sắn tươi là quý lắm. Ở

động và đau lòng với cấp dưới mình như lúc này. Nay đây lâu ngày sợ ở nhà cơ quan đói. Anh Thu Hoàn cho lãnh đạo một tỉnh mà lại ngồi trên một đống ngô để trực họp tổ đảng bàn biện pháp vượt sông, hỏi ý kiến anh chị

tiếp phân chia không đủ - Anh Hoán vấn một điếu thuốc em trong tổ đảng.

lá to bằng ngón tay châm lửa hút một hơi rồi kể tiếp - Có Chị Thuận hăng hái phát biểu:

một sinh viên Đại học Tổng hợp Văn năm thứ hai, mới

- Ở đây anh Thu Hoàn bơi giỏi, Thuận hồi trước ở

20 tuổi tình nguyện vào Nam đánh Mỹ, mới vào chiến nhà đi chăn trâu, nhưng sông ở dưới ta nước lặng dễ bơi, trường Quảng Trị tham gia chiến dịch Tết Mậu Thân nước ở trên nguồn hỗn quá, nhưng em cũng bơi được.

xong lên căn cứ gặp trận đói “phủ đầu”. Anh ta sợ khủng Cả bốn anh em ra bờ sông Trại Cá, tuy trời nắng khiếp, rồi viết một lá thư để trên tảng đá, lấy viên sỏi ấm nhưng nước vẫn đục, chảy xiết. Chị Thuận và tôi rủ

đằn lên: “Kính thưa đồng chí chính trị viên đại đội, em nhau đi gội đầu trong khe nước trong hơn. Tôi lấy lược ra tên là.... sinh viên tình nguyện vào Nam chiến đấu, có chải tóc cho chị Thuận, cứ vuốt ve mái tóc, khen tóc chị

thử thách một hai trận ban đầu; em không sợ gian khổ

xanh dài mượt mà. Chị Thuận nói: ác liệt bom đạn, song hiện nay gặp cơn đói “phủ đầu”

- Hai đứa miềng (mình) ở với nhau như ri, rủi có một em không chịu nổi, em xin đào ngũ trở về miền Bắc. Em đứa chết thì thương lắm Liên hý?!

không phản bội Đảng, phản bội nhân dân bằng chính trị,

- Đừng nói dại, mần răng mà chết được! Thôi hai chị

mà chỉ vì em không chịu nổi đói, kính mong thủ trưởng em miềng đi hái lá lốt về chấm muối để ăn với sắn cho dễ

thông cảm cho em!”.

nuốt chị Thuận hè!

Hai ngày sau, anh Hoán phân công anh Thu Hoàn, Bốn anh em ăn trưa xong, thấy tình thế chưa có gì anh Khâm, chị Thuận và tôi đi lấy sắn ở Hướng Hóa.

lạc quan, đợi đến 3 giờ chiều thì anh Hoàn quyết định: 16

17

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Dốc Miếu thủ trưởng ạ!”. Toán khác đến lại: “Thưa thủ

Đi khẩn trương một ngày đường, đến 7 giờ tối thì đến trưởng” cho chúng em vài nồ về nấu ăn kẻo đói quá, vác một bản làng gần sông Trại Cá, gặp trời mưa lũ. Suốt B40 đi không nổi nữa thủ trưởng ơi! Chú Hồ Sĩ Thản nói đêm và mấy ngày sau nước đổ như trút, nước sông lên với anh Hoán:

cao, phải ở lại 5 ngày. Lúc này chị Thuận và tôi ngày nào

- Đời tao đã qua nhiều năm lãnh đạo, từ huyện đội, cũng ra rẫy của dân bỏ hoang mót củ chuối, rau lang, ớt tỉnh đội trong hai cuộc kháng chiến mà chưa bao giờ xúc về nấu ăn, thỉnh thoảng dân cho sắn tươi là quý lắm. Ở

động và đau lòng với cấp dưới mình như lúc này. Nay đây lâu ngày sợ ở nhà cơ quan đói. Anh Thu Hoàn cho lãnh đạo một tỉnh mà lại ngồi trên một đống ngô để trực họp tổ đảng bàn biện pháp vượt sông, hỏi ý kiến anh chị

tiếp phân chia không đủ - Anh Hoán vấn một điếu thuốc em trong tổ đảng.

lá to bằng ngón tay châm lửa hút một hơi rồi kể tiếp - Có Chị Thuận hăng hái phát biểu:

một sinh viên Đại học Tổng hợp Văn năm thứ hai, mới

- Ở đây anh Thu Hoàn bơi giỏi, Thuận hồi trước ở

20 tuổi tình nguyện vào Nam đánh Mỹ, mới vào chiến nhà đi chăn trâu, nhưng sông ở dưới ta nước lặng dễ bơi, trường Quảng Trị tham gia chiến dịch Tết Mậu Thân nước ở trên nguồn hỗn quá, nhưng em cũng bơi được.

xong lên căn cứ gặp trận đói “phủ đầu”. Anh ta sợ khủng Cả bốn anh em ra bờ sông Trại Cá, tuy trời nắng khiếp, rồi viết một lá thư để trên tảng đá, lấy viên sỏi ấm nhưng nước vẫn đục, chảy xiết. Chị Thuận và tôi rủ

đằn lên: “Kính thưa đồng chí chính trị viên đại đội, em nhau đi gội đầu trong khe nước trong hơn. Tôi lấy lược ra tên là.... sinh viên tình nguyện vào Nam chiến đấu, có chải tóc cho chị Thuận, cứ vuốt ve mái tóc, khen tóc chị

thử thách một hai trận ban đầu; em không sợ gian khổ

xanh dài mượt mà. Chị Thuận nói: ác liệt bom đạn, song hiện nay gặp cơn đói “phủ đầu”

- Hai đứa miềng (mình) ở với nhau như ri, rủi có một em không chịu nổi, em xin đào ngũ trở về miền Bắc. Em đứa chết thì thương lắm Liên hý?!

không phản bội Đảng, phản bội nhân dân bằng chính trị,

- Đừng nói dại, mần răng mà chết được! Thôi hai chị

mà chỉ vì em không chịu nổi đói, kính mong thủ trưởng em miềng đi hái lá lốt về chấm muối để ăn với sắn cho dễ

thông cảm cho em!”.

nuốt chị Thuận hè!

Hai ngày sau, anh Hoán phân công anh Thu Hoàn, Bốn anh em ăn trưa xong, thấy tình thế chưa có gì anh Khâm, chị Thuận và tôi đi lấy sắn ở Hướng Hóa.

lạc quan, đợi đến 3 giờ chiều thì anh Hoàn quyết định: 16

17

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Bây giờ ngủ lại giữa bãi cát trắng này thì đói và

- Khâm! Liên ơi! Thuận trôi rồi, Thuận chìm rồi, rét băng giá, ta cùng nhau vượt qua sông. Để Hoàn lội Liên ơi!

qua trước bên kia sông, thì Thuận bơi thứ 2 đến đợt 3 thì Tôi nghe tiếng anh Hoàn ở bên kia gọi chị Thuận Khâm và Liên. Liên lấy dây dù cột võng cột vào cổ tay rồi trong nước mắt. Ở bên này sông anh Khâm và tôi vạch nằm lên bọc bơi hai chân quẫy mạnh, Khâm lấy một đầu lau lách chạy dọc theo bờ sông gọi chị Thuận. Tôi cứ khóc dây kia buộc vào cổ tay bơi trước kéo Liên sau.

hu hu như một đứa trẻ, chân vấp cây rì rì cản đường ngã Đã nhất trí rồi vì không có con đường nào khác. Song lăn giữa đá rồi đứng dậy chạy độ hai cây số. Đến 5 giờ

trong lòng tôi linh cảm một điều gì đó sẽ xảy ra, nếu nước chiều, nhìn từ bên kia sông anh Hoàn mượn bè tre của đẩy anh Khâm đuối sức, kéo tôi không nổi thì cả hai sẽ

đồng bào dân tộc chèo qua đón tôi và anh Khâm. Lúc này chết đuối!

đói mệt lả người, từ sáng đến giờ trong bụng chỉ có mấy Anh Thu Hoàn thả bọc bơi chồm ra giữa sông trôi xa khúc sắn.

độ 500 mét thì bơi tới bờ được. Tiếng anh Hoàn gọi: Bỗng tôi nhìn lên vách đá thấy có một cây dâu sây

- Thuận ơi! Anh sang được rồi, em bơi sang đi!

quả, chín mọng. Tôi hái xuống một mũ, bảo hai anh cứ

Chị Thuận thả bọc bơi xuống sông, nằm duỗi chân, ăn nhiều vào, vì dâu có chất vitamin C và đường giúp ta hai tay túm chặt đầu bọc bơi, nước đẩy chị văng ra khỏi bọc bơi nhưng hai tay vẫn cầm được đầu dây bọc bơi, chị

tăng lực. Chú Thản nói rằng, nếu ai tìm được hạt sót, chồm lên lặn xuống như con ếch nhảy, được 50 mét chị gọi: hạt dẻ thì càng quý, đem rang ăn thơm như đậu phụng,

- Anh Hoàn ơi! Tuột bọc bơi, em không đạp được vào lại có chất béo, chất bột nữa. Nhưng tôi nghe đồng bào bờ! Răng nó cứ trôi dọc sông anh Hoàn ơi!

dân tộc nói, muốn có nhiều hạt sót, hạt dẻ thì phải gặp Anh Hoàn gọi to:

được một đống phân cọp thải ra, ta hốt được nhiều. Vì

- Thuận ơi! Cố gắng đạp mạnh vào đây, anh ra đón!

cọp khoái ăn hạt sót, hạt dẻ chất đầy cái dạ dày thì cũng Thuận ơi! Em nghe không?

được một thúng hạt, nó nuốt vào chỉ tiêu hóa cái vỏ lụa Tiếng chị Thuận ơi ới và cuối cùng thì không còn bên ngoài, còn vỏ cứng bọc hạt sọ bên trong thì còn y nghe tiếng chị Thuận trả lời nữa! Anh Hoàn ở bên kia nguyên. Ta đem về ngâm dưới suối, tẩy rửa trắng phau, sông hét lên:

đem nấu chín, hoặc rang ăn bùi lắm.

18

19

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Bây giờ ngủ lại giữa bãi cát trắng này thì đói và

- Khâm! Liên ơi! Thuận trôi rồi, Thuận chìm rồi, rét băng giá, ta cùng nhau vượt qua sông. Để Hoàn lội Liên ơi!

qua trước bên kia sông, thì Thuận bơi thứ 2 đến đợt 3 thì Tôi nghe tiếng anh Hoàn ở bên kia gọi chị Thuận Khâm và Liên. Liên lấy dây dù cột võng cột vào cổ tay rồi trong nước mắt. Ở bên này sông anh Khâm và tôi vạch nằm lên bọc bơi hai chân quẫy mạnh, Khâm lấy một đầu lau lách chạy dọc theo bờ sông gọi chị Thuận. Tôi cứ khóc dây kia buộc vào cổ tay bơi trước kéo Liên sau.

hu hu như một đứa trẻ, chân vấp cây rì rì cản đường ngã Đã nhất trí rồi vì không có con đường nào khác. Song lăn giữa đá rồi đứng dậy chạy độ hai cây số. Đến 5 giờ

trong lòng tôi linh cảm một điều gì đó sẽ xảy ra, nếu nước chiều, nhìn từ bên kia sông anh Hoàn mượn bè tre của đẩy anh Khâm đuối sức, kéo tôi không nổi thì cả hai sẽ

đồng bào dân tộc chèo qua đón tôi và anh Khâm. Lúc này chết đuối!

đói mệt lả người, từ sáng đến giờ trong bụng chỉ có mấy Anh Thu Hoàn thả bọc bơi chồm ra giữa sông trôi xa khúc sắn.

độ 500 mét thì bơi tới bờ được. Tiếng anh Hoàn gọi: Bỗng tôi nhìn lên vách đá thấy có một cây dâu sây

- Thuận ơi! Anh sang được rồi, em bơi sang đi!

quả, chín mọng. Tôi hái xuống một mũ, bảo hai anh cứ

Chị Thuận thả bọc bơi xuống sông, nằm duỗi chân, ăn nhiều vào, vì dâu có chất vitamin C và đường giúp ta hai tay túm chặt đầu bọc bơi, nước đẩy chị văng ra khỏi bọc bơi nhưng hai tay vẫn cầm được đầu dây bọc bơi, chị

tăng lực. Chú Thản nói rằng, nếu ai tìm được hạt sót, chồm lên lặn xuống như con ếch nhảy, được 50 mét chị gọi: hạt dẻ thì càng quý, đem rang ăn thơm như đậu phụng,

- Anh Hoàn ơi! Tuột bọc bơi, em không đạp được vào lại có chất béo, chất bột nữa. Nhưng tôi nghe đồng bào bờ! Răng nó cứ trôi dọc sông anh Hoàn ơi!

dân tộc nói, muốn có nhiều hạt sót, hạt dẻ thì phải gặp Anh Hoàn gọi to:

được một đống phân cọp thải ra, ta hốt được nhiều. Vì

- Thuận ơi! Cố gắng đạp mạnh vào đây, anh ra đón!

cọp khoái ăn hạt sót, hạt dẻ chất đầy cái dạ dày thì cũng Thuận ơi! Em nghe không?

được một thúng hạt, nó nuốt vào chỉ tiêu hóa cái vỏ lụa Tiếng chị Thuận ơi ới và cuối cùng thì không còn bên ngoài, còn vỏ cứng bọc hạt sọ bên trong thì còn y nghe tiếng chị Thuận trả lời nữa! Anh Hoàn ở bên kia nguyên. Ta đem về ngâm dưới suối, tẩy rửa trắng phau, sông hét lên:

đem nấu chín, hoặc rang ăn bùi lắm.

18

19

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Chỉ còn lại ba anh em tối nay ở nhờ nhà dân, anh Lần đầu tiên cơ quan ăn cơm miền Bắc. Bưng chén Thu Hoàn nói tiếng dân tộc Vân Kiều sõi nên dân dễ

cơm ai cũng rưng rưng nước mắt. Những ngày ăn rau, thông cảm tiếp thu về cái chết của chị Thuận. Còn tôi ăn cháo thì có đông đủ, nay có được bát cơm tình nghĩa nhớ chị Thuận nên cứ ngồi thút thít khóc mãi. Có lẽ chị

của miền Bắc đưa vào thì anh Hoán và chị Thuận không Thuận chết thay tôi, vì khi chuẩn bị bọc bơi, tôi đã linh được ăn.

cảm nước sẽ cuốn tôi vì sức yếu lại không biết bơi!

Từ nay cơ quan đã có nguồn gạo binh trạm 46 ở miền Một bà mẹ đến bên tôi xoa đầu an ủi: Ơi Acay ơi!

Tây Hướng Hóa là chỗ dựa vững chắc, nên nhìn anh em có phần thay da đổi thịt.

Thuận cu chít lứ (chết) cũng vì Mỹ - Diệm nó bành (bắn) Khắp các xã Abung, Ango, Húcnghì, Atúc, Tà Rụt, khắp nơi, không có cái ăn, Thuận đi tìm cái ăn cho dầu Trại Cá... có nhiều bộ đội, cán bộ và thanh niên xung bầy (anh em) mà cu chít lứ! Nín đi Acay ơi!

phong đã ngã xuống vĩnh viễn ở lại với núi rừng Quảng Ba anh em quyết định ở lại đây để chờ xác chị Thuận Trị vì cơn “Lốc đói” của năm Mậu Thân (1968) hoặc cơn nổi lên vớt đem mai táng, làm dấu mộ rồi đi tiếp. Khổ

sốt ác tính và bom đạn, chất độc Mỹ thả xuống trên một nỗi dân ở đây còn mê tín, nên họ chỉ cho tôi ở trên mảnh đất đau thương này.

sàn, còn anh Khâm, anh Hoàn ở dưới sàn, họ nói hai anh Mỗi lần xem mục nhắn tìm đồng đội trên truyền này vớt xác chị Thuận nên con ma Thuận nó về theo hai hình, nhắn tìm những đồng chí hy sinh tại mặt trận anh này, miềng sợ con ma hung!

Quảng Trị, tôi cảm thấy lòng xót xa, có lẽ các đồng chí Hằng ngày tôi thực hiện cùng ăn, cùng ở, cùng làm ấy vẫn nằm lặng lẽ ở đâu đó dưới lòng đất các vùng giáp với dân. Đến bữa phân chia phần rồi tôi đem xuống dưới ranh, miền núi, hay đồng bằng mà chưa ai tìm thấy để

sàn cho hai anh ăn.

đưa về quy tập tại nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Đây Ba anh em đi về chuyến này mất 15 ngày. Mới về đến là một điều đau thương còn dai dẳng đã hơn 20 năm cơ quan biết tin anh Hoán đã bị bom tọa độ Mỹ thả, hy qua bạn bè, đồng đội vẫn mãi tìm người thân mà chưa sinh trên đường đi công tác. Số ở nhà thấy vắng mặt chị

về đủ mặt.

Thuận ai cũng hỏi dồn dập. Chỉ trong một tháng mà cơ

quan có hai cái tang...

20

21

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Chỉ còn lại ba anh em tối nay ở nhờ nhà dân, anh Lần đầu tiên cơ quan ăn cơm miền Bắc. Bưng chén Thu Hoàn nói tiếng dân tộc Vân Kiều sõi nên dân dễ

cơm ai cũng rưng rưng nước mắt. Những ngày ăn rau, thông cảm tiếp thu về cái chết của chị Thuận. Còn tôi ăn cháo thì có đông đủ, nay có được bát cơm tình nghĩa nhớ chị Thuận nên cứ ngồi thút thít khóc mãi. Có lẽ chị

của miền Bắc đưa vào thì anh Hoán và chị Thuận không Thuận chết thay tôi, vì khi chuẩn bị bọc bơi, tôi đã linh được ăn.

cảm nước sẽ cuốn tôi vì sức yếu lại không biết bơi!

Từ nay cơ quan đã có nguồn gạo binh trạm 46 ở miền Một bà mẹ đến bên tôi xoa đầu an ủi: Ơi Acay ơi!

Tây Hướng Hóa là chỗ dựa vững chắc, nên nhìn anh em có phần thay da đổi thịt.

Thuận cu chít lứ (chết) cũng vì Mỹ - Diệm nó bành (bắn) Khắp các xã Abung, Ango, Húcnghì, Atúc, Tà Rụt, khắp nơi, không có cái ăn, Thuận đi tìm cái ăn cho dầu Trại Cá... có nhiều bộ đội, cán bộ và thanh niên xung bầy (anh em) mà cu chít lứ! Nín đi Acay ơi!

phong đã ngã xuống vĩnh viễn ở lại với núi rừng Quảng Ba anh em quyết định ở lại đây để chờ xác chị Thuận Trị vì cơn “Lốc đói” của năm Mậu Thân (1968) hoặc cơn nổi lên vớt đem mai táng, làm dấu mộ rồi đi tiếp. Khổ

sốt ác tính và bom đạn, chất độc Mỹ thả xuống trên một nỗi dân ở đây còn mê tín, nên họ chỉ cho tôi ở trên mảnh đất đau thương này.

sàn, còn anh Khâm, anh Hoàn ở dưới sàn, họ nói hai anh Mỗi lần xem mục nhắn tìm đồng đội trên truyền này vớt xác chị Thuận nên con ma Thuận nó về theo hai hình, nhắn tìm những đồng chí hy sinh tại mặt trận anh này, miềng sợ con ma hung!

Quảng Trị, tôi cảm thấy lòng xót xa, có lẽ các đồng chí Hằng ngày tôi thực hiện cùng ăn, cùng ở, cùng làm ấy vẫn nằm lặng lẽ ở đâu đó dưới lòng đất các vùng giáp với dân. Đến bữa phân chia phần rồi tôi đem xuống dưới ranh, miền núi, hay đồng bằng mà chưa ai tìm thấy để

sàn cho hai anh ăn.

đưa về quy tập tại nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Đây Ba anh em đi về chuyến này mất 15 ngày. Mới về đến là một điều đau thương còn dai dẳng đã hơn 20 năm cơ quan biết tin anh Hoán đã bị bom tọa độ Mỹ thả, hy qua bạn bè, đồng đội vẫn mãi tìm người thân mà chưa sinh trên đường đi công tác. Số ở nhà thấy vắng mặt chị

về đủ mặt.

Thuận ai cũng hỏi dồn dập. Chỉ trong một tháng mà cơ

quan có hai cái tang...

20

21

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Các chú lãnh đạo đi trong đoàn quyết định cho phân tán đoàn ra nhiều tổ triển khai xuống các xã vùng sâu để

HẢI DƯƠNG ƠI NHỚ MÃI NHỮNG NGÀY

củng cố các vùng mới được giải phóng.

Toán của tôi có chú Minh Tâm, Trưởng ban Tuyên T

huấn Tỉnh ủy và một số đồng chí tuyên huấn, báo Thông rên rừng xanh, đoàn chúng tôi hành quân từ lúc tấn xã vượt qua đường số 1, đến xã Hải Dương thì đã 5 giờ chiều, đi mãi đến đồi trọc giáp ranh gần xóm 6 giờ sáng, ai nấy mệt mỏi tay chân. Tôi sức yếu lại mang Búng Thượng Nguyên, thì đã 10 giờ đêm. Trong lòng mọi theo chiếc máy ghi âm nặng khoảng năm cân, chú Tâm người háo hức, chuyến này sẽ được ăn Tết Mậu Thân giao nhiệm vụ đón binh lính, sĩ quan rã ngũ bảo họ kêu (1968) với nhân dân ở thị xã Quảng Trị.

gọi đồng nghiệp bỏ súng binh biến quay về với nhân dân.

Các chú trong đoàn cho dừng lại để bắt liên lạc thì Thu xong là đưa nhanh cho đài phát thanh phát liền, được tin cánh quân từ Cầu Ga đánh thọc về Tòa Tỉnh nhưng bây giờ tình hình đảo ngược 180o. Ta và địch đang trưởng gặp quân Mỹ - ngụy phục sẵn đánh trả quyết giằng co quyết liệt, Mỹ cố lấn chiếm lại vùng ta đã giải liệt. Cánh quân từ xã Triệu Thành tiến lên thì gặp lính phóng, quân ta cố đánh trả để giành lại từng tấc đất, để

bảo vệ nhân dân không cho địch hốt dân đi. Chú Tâm viết áo đen ở thôn Trí Bưu, chúng ném lựu đạn tới tấp làm giấy giới thiệu cho tôi đi gặp anh Nguyễn Bá Cầm, cán bộ

quân ta tổn thương. Cánh quân từ Hải Lăng tiến vào đã tuyên huấn huyện Hải Lăng, để giúp anh Cầm xây dựng chiếm được Đài Phát thanh nhưng chưa bắt liên lạc được các tổ chức tuyên truyền cho các xã. Lúc này tìm gặp được với hai cánh quân kia để phối hợp tác chiến.

cán bộ huyện cũng khó vì “văn phòng” làm việc khi thôn Làng Trí Bưu trước đây là căn cứ ngầm của gia đình này mai thôn khác, cuối cùng tôi cũng gặp được Nguyễn họ Ngô, làng này Công giáo toàn tòng nên Ngô Đình Cẩn Bá Cầm ở thôn An Nhơn để trao đổi công tác.

chọn lựa đội quân “áo đen” có trang bị vũ khí, có hầm Có tiếng súng báo động Mỹ - ngụy đi càn, anh Cầm ngầm, để khi gia đình họ Ngô đến Quảng Trị kinh lý, tối và tôi “chạy nổi” ra ngoài truông, nhưng vẫn chưa thấy vào ngủ ở làng Trí Bưu chứ không dám ở tại Tòa Tỉnh dấu hiệu địch càn quét. Tôi hỏi anh Cầm: trưởng, sợ không an toàn. Lính áo đen là loại mệnh danh

- Anh hoạt động lâu năm ở đây không có hầm bí mật

“chống cộng một trăm phần trăm”.

mà “chạy nổi” thế này có ngày “rọ” xúc mất.

22

23

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Các chú lãnh đạo đi trong đoàn quyết định cho phân tán đoàn ra nhiều tổ triển khai xuống các xã vùng sâu để

HẢI DƯƠNG ƠI NHỚ MÃI NHỮNG NGÀY

củng cố các vùng mới được giải phóng.

Toán của tôi có chú Minh Tâm, Trưởng ban Tuyên T

huấn Tỉnh ủy và một số đồng chí tuyên huấn, báo Thông rên rừng xanh, đoàn chúng tôi hành quân từ lúc tấn xã vượt qua đường số 1, đến xã Hải Dương thì đã 5 giờ chiều, đi mãi đến đồi trọc giáp ranh gần xóm 6 giờ sáng, ai nấy mệt mỏi tay chân. Tôi sức yếu lại mang Búng Thượng Nguyên, thì đã 10 giờ đêm. Trong lòng mọi theo chiếc máy ghi âm nặng khoảng năm cân, chú Tâm người háo hức, chuyến này sẽ được ăn Tết Mậu Thân giao nhiệm vụ đón binh lính, sĩ quan rã ngũ bảo họ kêu (1968) với nhân dân ở thị xã Quảng Trị.

gọi đồng nghiệp bỏ súng binh biến quay về với nhân dân.

Các chú trong đoàn cho dừng lại để bắt liên lạc thì Thu xong là đưa nhanh cho đài phát thanh phát liền, được tin cánh quân từ Cầu Ga đánh thọc về Tòa Tỉnh nhưng bây giờ tình hình đảo ngược 180o. Ta và địch đang trưởng gặp quân Mỹ - ngụy phục sẵn đánh trả quyết giằng co quyết liệt, Mỹ cố lấn chiếm lại vùng ta đã giải liệt. Cánh quân từ xã Triệu Thành tiến lên thì gặp lính phóng, quân ta cố đánh trả để giành lại từng tấc đất, để

bảo vệ nhân dân không cho địch hốt dân đi. Chú Tâm viết áo đen ở thôn Trí Bưu, chúng ném lựu đạn tới tấp làm giấy giới thiệu cho tôi đi gặp anh Nguyễn Bá Cầm, cán bộ

quân ta tổn thương. Cánh quân từ Hải Lăng tiến vào đã tuyên huấn huyện Hải Lăng, để giúp anh Cầm xây dựng chiếm được Đài Phát thanh nhưng chưa bắt liên lạc được các tổ chức tuyên truyền cho các xã. Lúc này tìm gặp được với hai cánh quân kia để phối hợp tác chiến.

cán bộ huyện cũng khó vì “văn phòng” làm việc khi thôn Làng Trí Bưu trước đây là căn cứ ngầm của gia đình này mai thôn khác, cuối cùng tôi cũng gặp được Nguyễn họ Ngô, làng này Công giáo toàn tòng nên Ngô Đình Cẩn Bá Cầm ở thôn An Nhơn để trao đổi công tác.

chọn lựa đội quân “áo đen” có trang bị vũ khí, có hầm Có tiếng súng báo động Mỹ - ngụy đi càn, anh Cầm ngầm, để khi gia đình họ Ngô đến Quảng Trị kinh lý, tối và tôi “chạy nổi” ra ngoài truông, nhưng vẫn chưa thấy vào ngủ ở làng Trí Bưu chứ không dám ở tại Tòa Tỉnh dấu hiệu địch càn quét. Tôi hỏi anh Cầm: trưởng, sợ không an toàn. Lính áo đen là loại mệnh danh

- Anh hoạt động lâu năm ở đây không có hầm bí mật

“chống cộng một trăm phần trăm”.

mà “chạy nổi” thế này có ngày “rọ” xúc mất.

22

23

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Anh Cầm cười:

tôi cũng xuống ruộng cầm cái chơm đi chụp, chụp cho ra

- Sức đâu mà đào hầm cho nổi, khi ở thôn này mai vẻ “sinh động” tự nhiên.

ở thôn khác, o có ưa đào thì tối đi đào với du kích thôn.

Ngày này Kỵ binh bay không đổ quân vùng này chỉ

Tối ấy tôi cầm giấy giới thiệu của anh Cầm đến gặp có mấy chiếc rọ gáo (trực thăng) trinh sát quần miết tìm thôn trưởng thôn An Nhơn. Bác trưởng thôn gọi hai du không thấy mục tiêu gì nên chúng bay thẳng, chỉ có bác kích, một nam, một nữ đi đào hầm với tôi. Tối ấy, hai sĩ Quyền, một người phẫu thuật giỏi ở Hà Nội mới vào người du kích đào, còn tôi bưng đất đi đổ ra xa, rồi vơ cỏ

phân công phụ trách đội phẫu tiền phương bị “rọ” xúc bay tủ lại che dấu đất mới.

thẳng ra ngoài hạm đội. Bác sĩ Quyền đi công tác ra ngoài Mới bê được vài rổ thì nghe có mùi khét khét, mùi Hải Khê đã cải trang áo dài đen, đầu khăn đóng, đi dù khói thuốc lá và tiếng xì xào ở ngoài truông. Tôi vội chạy đen, trong lưng có khẩu súng ngắn. Trực thăng quần miết vào nói khẽ với hai du kích ra nghe, đúng là lính Mỹ

trên đầu gió mạnh lật tung vạt áo dài lên để lộ khẩu súng, phục kích, hai du kích ngụy trang lại chỗ đào, rồi cầm chúng liền hạ thấp, súng đại liên dí thẳng nòng xuống đất tay tôi rút chạy vào thôn.

và xúc anh Quyền đi mất. Còn một đồng chí cán bộ địa Nhật ký tuần

phương cải trang bận quần áo tang trắng, đầu bịt khăn tang, nhưng trong lưng đeo khẩu K54, trực thăng quần

Ngày thứ hai

phành phạch gió tung lên để lộ súng cũng bị xúc đi luôn.

Sáng thứ hai mới tinh mơ đã nghe tiếng trực thăng Chiều nay anh Chính ở công an đến tìm tôi, thấy tôi bay phành phạch ở trên đầu, xịt pháo hiệu xuống Hải anh rất mừng vì không bị “rọ” xúc, anh bảo em chạy “nổi”

Dương nhưng chưa thấy đổ quân. Có thể chúng nghi thì phải cải trang cho đạt, đóng kịch thì phải nhập vai!

binh nhưng ai nấy đều sẵn sàng chống càn.

Tôi xin chiếc áo cũ của chị chủ nhà khoác vào, búi

Ngày thứ ba

tóc cao, đội chiếc nón lá rách, tay cầm chơm, oi, ra ruộng Trong xã Hải Dương hiện có gần 100 thương binh bắt vội vài con ốc cho có “vốn” ban đầu - rồi nhảy lên bờ

nặng chưa đưa lên căn cứ được vì bọn Mỹ - ngụy “chốt”

đến chỗ các cháu chăn bò hòa nhập cùng các cháu, nhìn dọc vành đai vùng giáp ranh, y tá thiếu, bác sĩ thì bị “rọ”

lên trời thấy trực thăng quần sát vùng Hải Dương, Hải xúc, thuốc thiếu, các vết thương lâu ngày chưa được thay Thành, rồi kéo nhau xuống ruộng bắt ốc bỏ vào oi cho tôi, băng nên hôi thối, lại ở miết dưới hầm suốt ngày đêm, chỉ

24

25

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Anh Cầm cười:

tôi cũng xuống ruộng cầm cái chơm đi chụp, chụp cho ra

- Sức đâu mà đào hầm cho nổi, khi ở thôn này mai vẻ “sinh động” tự nhiên.

ở thôn khác, o có ưa đào thì tối đi đào với du kích thôn.

Ngày này Kỵ binh bay không đổ quân vùng này chỉ

Tối ấy tôi cầm giấy giới thiệu của anh Cầm đến gặp có mấy chiếc rọ gáo (trực thăng) trinh sát quần miết tìm thôn trưởng thôn An Nhơn. Bác trưởng thôn gọi hai du không thấy mục tiêu gì nên chúng bay thẳng, chỉ có bác kích, một nam, một nữ đi đào hầm với tôi. Tối ấy, hai sĩ Quyền, một người phẫu thuật giỏi ở Hà Nội mới vào người du kích đào, còn tôi bưng đất đi đổ ra xa, rồi vơ cỏ

phân công phụ trách đội phẫu tiền phương bị “rọ” xúc bay tủ lại che dấu đất mới.

thẳng ra ngoài hạm đội. Bác sĩ Quyền đi công tác ra ngoài Mới bê được vài rổ thì nghe có mùi khét khét, mùi Hải Khê đã cải trang áo dài đen, đầu khăn đóng, đi dù khói thuốc lá và tiếng xì xào ở ngoài truông. Tôi vội chạy đen, trong lưng có khẩu súng ngắn. Trực thăng quần miết vào nói khẽ với hai du kích ra nghe, đúng là lính Mỹ

trên đầu gió mạnh lật tung vạt áo dài lên để lộ khẩu súng, phục kích, hai du kích ngụy trang lại chỗ đào, rồi cầm chúng liền hạ thấp, súng đại liên dí thẳng nòng xuống đất tay tôi rút chạy vào thôn.

và xúc anh Quyền đi mất. Còn một đồng chí cán bộ địa Nhật ký tuần

phương cải trang bận quần áo tang trắng, đầu bịt khăn tang, nhưng trong lưng đeo khẩu K54, trực thăng quần

Ngày thứ hai

phành phạch gió tung lên để lộ súng cũng bị xúc đi luôn.

Sáng thứ hai mới tinh mơ đã nghe tiếng trực thăng Chiều nay anh Chính ở công an đến tìm tôi, thấy tôi bay phành phạch ở trên đầu, xịt pháo hiệu xuống Hải anh rất mừng vì không bị “rọ” xúc, anh bảo em chạy “nổi”

Dương nhưng chưa thấy đổ quân. Có thể chúng nghi thì phải cải trang cho đạt, đóng kịch thì phải nhập vai!

binh nhưng ai nấy đều sẵn sàng chống càn.

Tôi xin chiếc áo cũ của chị chủ nhà khoác vào, búi

Ngày thứ ba

tóc cao, đội chiếc nón lá rách, tay cầm chơm, oi, ra ruộng Trong xã Hải Dương hiện có gần 100 thương binh bắt vội vài con ốc cho có “vốn” ban đầu - rồi nhảy lên bờ

nặng chưa đưa lên căn cứ được vì bọn Mỹ - ngụy “chốt”

đến chỗ các cháu chăn bò hòa nhập cùng các cháu, nhìn dọc vành đai vùng giáp ranh, y tá thiếu, bác sĩ thì bị “rọ”

lên trời thấy trực thăng quần sát vùng Hải Dương, Hải xúc, thuốc thiếu, các vết thương lâu ngày chưa được thay Thành, rồi kéo nhau xuống ruộng bắt ốc bỏ vào oi cho tôi, băng nên hôi thối, lại ở miết dưới hầm suốt ngày đêm, chỉ

24

25

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

chờ các mẹ, chị ở thôn nấu nước muối rửa vết thương, vận nhau từng tổ bảo vệ, chăm sóc thương binh - hầm bí mật động nhân dân góp gạo, nấu mỗi ngày có trăm nắm cơm, từ trong lòng dân, từ trong lòng đất! Có anh rưng rưng gói trong mảnh dù pháo sáng để phục vụ thương binh.

nước mắt, hôn lên bàn tay tôi nói: Sáng nay các chị thiếu người, nên nhờ tôi đưa

- Con gái Quảng Trị ngoan cường lắm, bọn anh trông thương binh ra giấu ngoài ruộng, rồi dẫn ghe đi dọc kênh vết thương chóng lành tìm đơn vị chiến đấu cho đến ngày mương. Trên ghe có ba thương binh nằm, trên phủ rơm, giải phóng miền Nam.

tôi lội dưới nước hai tay đẩy ghe, trên trời thì trực thăng liệng rà sát, hai tên lính cầm đại liên cứ chăm chăm nhìn

Ngày thứ tư

xuống ghe. Tôi ngẩng đầu lên trời cười với chúng để tỏ

Lặng tiếng súng “hòa bình” được một ngày, tôi đi các ra đây là dân “Quốc gia Sài Gòn” đi gặt lúa. Tôi nhớ còn thôn tìm gặp anh Bá Cầm để bàn công tác. Gặp tôi, anh chiếc đồng hồ đeo ở tay bất hợp lý, vội lôi ra cầm ở mép Bá Cầm bắt tay cười:

mạn ghe và nói khẽ: “Các đồng chí nằm yên, không thở

- Chà mấy ngày này “vạn sự bình an” chứ o? Tình hình mạnh sợ rơm đắp lên người bị rung lên thì nguy”. Hai ở lại vùng sâu chưa làm được chi, để tôi bắt liên lạc đường chiếc trực thăng lên phía Hải Thành, ghe đi thông suốt dây giao liên gửi o về căn cứ kẻo ở đây tổn thất vô ích.

đã ra đến ngoài ruộng sâu.

Ngày thứ năm

Thấy giữa từng thửa ruộng có từng ụ đất cao, to như ngôi mộ tổ. Trong những “ụ đất” ấy đào sâu chứa Lại có tiếng máy bay L19 và phản lực nhào lộn trên đủ bốn người. Đây là hầm nhân dân đắp để cho thương không rồi ném bom ở phía vùng giáp ranh. L19 thì chiêu hồi binh nặng, tôi cảm động với lòng dân bao la như biển cả,

“cộng quân” trở về với “quốc gia”. Độ 10 giờ thì Kỵ binh bay có dân là có tất cả! “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, đổ quân càn quét ba mặt: Kim Long, Kim Giao tiến lên khó vạn lần dân liệu cũng xong”.

Diên Khánh. Một cánh từ động cát Hải Khê thọc qua thôn Trưa hôm ấy tôi ăn cơm vắt cùng với ba thương binh, Đồng Dương dọc lên ngoài Bàn Trũng (ven bìa làng).

tôi nói:

Tranh thủ lúc sương tan, tôi và anh Tâm ở giáo dục,

- Các đồng chí ở Bắc vào đổ xương máu để bảo vệ

em Hồng, du kích thôn, con của bà chủ nhà tôi đang ở, ba nhân dân miền Nam, ở đâu sống chết đều có nhân dân người nhảy xuống ghe nan chống đi. Ra ngoài kênh lạch che chở đùm bọc. Những ngày này, các mẹ, chị phân công sát vạn đò ngã ba sông Vĩnh Định, tôi nhảy lên một chiếc 26

27

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

chờ các mẹ, chị ở thôn nấu nước muối rửa vết thương, vận nhau từng tổ bảo vệ, chăm sóc thương binh - hầm bí mật động nhân dân góp gạo, nấu mỗi ngày có trăm nắm cơm, từ trong lòng dân, từ trong lòng đất! Có anh rưng rưng gói trong mảnh dù pháo sáng để phục vụ thương binh.

nước mắt, hôn lên bàn tay tôi nói: Sáng nay các chị thiếu người, nên nhờ tôi đưa

- Con gái Quảng Trị ngoan cường lắm, bọn anh trông thương binh ra giấu ngoài ruộng, rồi dẫn ghe đi dọc kênh vết thương chóng lành tìm đơn vị chiến đấu cho đến ngày mương. Trên ghe có ba thương binh nằm, trên phủ rơm, giải phóng miền Nam.

tôi lội dưới nước hai tay đẩy ghe, trên trời thì trực thăng liệng rà sát, hai tên lính cầm đại liên cứ chăm chăm nhìn

Ngày thứ tư

xuống ghe. Tôi ngẩng đầu lên trời cười với chúng để tỏ

Lặng tiếng súng “hòa bình” được một ngày, tôi đi các ra đây là dân “Quốc gia Sài Gòn” đi gặt lúa. Tôi nhớ còn thôn tìm gặp anh Bá Cầm để bàn công tác. Gặp tôi, anh chiếc đồng hồ đeo ở tay bất hợp lý, vội lôi ra cầm ở mép Bá Cầm bắt tay cười:

mạn ghe và nói khẽ: “Các đồng chí nằm yên, không thở

- Chà mấy ngày này “vạn sự bình an” chứ o? Tình hình mạnh sợ rơm đắp lên người bị rung lên thì nguy”. Hai ở lại vùng sâu chưa làm được chi, để tôi bắt liên lạc đường chiếc trực thăng lên phía Hải Thành, ghe đi thông suốt dây giao liên gửi o về căn cứ kẻo ở đây tổn thất vô ích.

đã ra đến ngoài ruộng sâu.

Ngày thứ năm

Thấy giữa từng thửa ruộng có từng ụ đất cao, to như ngôi mộ tổ. Trong những “ụ đất” ấy đào sâu chứa Lại có tiếng máy bay L19 và phản lực nhào lộn trên đủ bốn người. Đây là hầm nhân dân đắp để cho thương không rồi ném bom ở phía vùng giáp ranh. L19 thì chiêu hồi binh nặng, tôi cảm động với lòng dân bao la như biển cả,

“cộng quân” trở về với “quốc gia”. Độ 10 giờ thì Kỵ binh bay có dân là có tất cả! “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, đổ quân càn quét ba mặt: Kim Long, Kim Giao tiến lên khó vạn lần dân liệu cũng xong”.

Diên Khánh. Một cánh từ động cát Hải Khê thọc qua thôn Trưa hôm ấy tôi ăn cơm vắt cùng với ba thương binh, Đồng Dương dọc lên ngoài Bàn Trũng (ven bìa làng).

tôi nói:

Tranh thủ lúc sương tan, tôi và anh Tâm ở giáo dục,

- Các đồng chí ở Bắc vào đổ xương máu để bảo vệ

em Hồng, du kích thôn, con của bà chủ nhà tôi đang ở, ba nhân dân miền Nam, ở đâu sống chết đều có nhân dân người nhảy xuống ghe nan chống đi. Ra ngoài kênh lạch che chở đùm bọc. Những ngày này, các mẹ, chị phân công sát vạn đò ngã ba sông Vĩnh Định, tôi nhảy lên một chiếc 26

27

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

thuyền lớn, còn Hồng và Tâm chèo ghe đi lánh ở bờ kênh xúm lại vây bắt nhét vào hai túi quần thụng. Nhìn về

giả câu cá. Tôi nhìn trong thuyền của bác chủ đò có treo phía Đồng Dương, Diên Khánh thì khói nhà cháy còn cái khăn tang. Tôi nói với bác chủ đò: lên nghi ngút!

- Tôi là cán bộ ở chiến khu về còn lạ đường, bác cho tôi mượn cái khăn tang chít lên đầu và bồng đứa con nhỏ

Ngày thứ sáu

này. Nếu Mỹ - ngụy có càn ra vùng sông nước này, nó có Tình hình tạm dịu lại, trong cuộc họp của cán bộ

hỏi thì tôi nhận là dâu của bác, chồng tôi đi quân dịch cho huyện Hải Lăng, tôi gặp anh Chính và anh Bá Cầm. Anh chính quyền Sài Gòn bị chết trận, nếu chúng có hỏi ở hòm Chính cười bắt tay tôi:

thư nào, thì tôi nói KBC 1312, bác yên tâm và bình tĩnh

- Chà mấy bữa ni “đóng kịch” với Kỵ binh bay đạt chứ?

là được. Còn khẩu súng ngắn thì bác giấu dưới thuyền.

- Có đạt mới gặp mấy “eng” đây chớ! Nếu “đóng kịch”

Bác vội gọi hai đứa nhỏ con bác, lấy nilon bọc khẩu không đạt thì ra ngoài hạm đội như bác sĩ Quyền rồi, súng lại, nhét dưới đống chài lưới rách, hai đứa trẻ làm có mô chừ mà gặp mấy “eng”! Ở ngoài vạn đò sông Vĩnh xong nhiệm vụ vẻ hoan hỉ. Tôi đoán nó nhỏ mà đã góp Định họ thấy tôi đóng đạt nên thưởng cho ăn một bữa vào một việc thiện, chính nghĩa nên rất vui. Suốt sáng cơm với cá tươi thay cho “Tết Mậu Thân”!.

ấy ba đứa nhỏ cứ ngồi quanh tôi, tôi tập cho ba cháu bài Bá Cầm nói chen vào:

hát “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn chúng em nhi đồng”.

- O Liên lém lắm, cán bộ tuyên truyền mà tuyên Bác chủ đò thì cắm sào nhìn vào phía Hải Dương để canh truyền cho mấy chiếc “rọ gáo” hạ cánh trên đồng Hải chừng địch có ra vùng sông nước hay không.

Dương nầy thì tôi cho o ăn một con lợn!

Độ một giờ chiều chị vợ của bác đi chợ bán cá về thấy Tôi nói:

trong thuyền có “khách lạ”; người chồng kể cho chị vợ

- Việc ấy để dành cho anh “B40” xịt!

nghe. Chị vui vẻ đi nấu cơm mời tôi ăn, rồi năm giờ chiều Cả ba người gặp nhau vui cười một giờ thoải mái.

bác tìm ghe chở tôi vào thôn Xuân Viên.

Mới vào đến nhà, thấy bà con lối xóm khóc lóc,

Ngày thứ bảy

người bị bắt con, bắt chồng đánh đập, người bị mất lợn, Tôi đến thôn An Nhơn trình bày với bác thôn đội: gà. Mấy tên lính thủy quân lục chiến tay lăm lăm súng

- Mấy bữa nay về công tác ở xã Hải Dương này, ban dí vào người quát tháo rồi chạy đi đòi đàn vịt, cả toán đêm thì giúp các thôn đi làm công tác quần chúng, ban 28

29

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

thuyền lớn, còn Hồng và Tâm chèo ghe đi lánh ở bờ kênh xúm lại vây bắt nhét vào hai túi quần thụng. Nhìn về

giả câu cá. Tôi nhìn trong thuyền của bác chủ đò có treo phía Đồng Dương, Diên Khánh thì khói nhà cháy còn cái khăn tang. Tôi nói với bác chủ đò: lên nghi ngút!

- Tôi là cán bộ ở chiến khu về còn lạ đường, bác cho tôi mượn cái khăn tang chít lên đầu và bồng đứa con nhỏ

Ngày thứ sáu

này. Nếu Mỹ - ngụy có càn ra vùng sông nước này, nó có Tình hình tạm dịu lại, trong cuộc họp của cán bộ

hỏi thì tôi nhận là dâu của bác, chồng tôi đi quân dịch cho huyện Hải Lăng, tôi gặp anh Chính và anh Bá Cầm. Anh chính quyền Sài Gòn bị chết trận, nếu chúng có hỏi ở hòm Chính cười bắt tay tôi:

thư nào, thì tôi nói KBC 1312, bác yên tâm và bình tĩnh

- Chà mấy bữa ni “đóng kịch” với Kỵ binh bay đạt chứ?

là được. Còn khẩu súng ngắn thì bác giấu dưới thuyền.

- Có đạt mới gặp mấy “eng” đây chớ! Nếu “đóng kịch”

Bác vội gọi hai đứa nhỏ con bác, lấy nilon bọc khẩu không đạt thì ra ngoài hạm đội như bác sĩ Quyền rồi, súng lại, nhét dưới đống chài lưới rách, hai đứa trẻ làm có mô chừ mà gặp mấy “eng”! Ở ngoài vạn đò sông Vĩnh xong nhiệm vụ vẻ hoan hỉ. Tôi đoán nó nhỏ mà đã góp Định họ thấy tôi đóng đạt nên thưởng cho ăn một bữa vào một việc thiện, chính nghĩa nên rất vui. Suốt sáng cơm với cá tươi thay cho “Tết Mậu Thân”!.

ấy ba đứa nhỏ cứ ngồi quanh tôi, tôi tập cho ba cháu bài Bá Cầm nói chen vào:

hát “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn chúng em nhi đồng”.

- O Liên lém lắm, cán bộ tuyên truyền mà tuyên Bác chủ đò thì cắm sào nhìn vào phía Hải Dương để canh truyền cho mấy chiếc “rọ gáo” hạ cánh trên đồng Hải chừng địch có ra vùng sông nước hay không.

Dương nầy thì tôi cho o ăn một con lợn!

Độ một giờ chiều chị vợ của bác đi chợ bán cá về thấy Tôi nói:

trong thuyền có “khách lạ”; người chồng kể cho chị vợ

- Việc ấy để dành cho anh “B40” xịt!

nghe. Chị vui vẻ đi nấu cơm mời tôi ăn, rồi năm giờ chiều Cả ba người gặp nhau vui cười một giờ thoải mái.

bác tìm ghe chở tôi vào thôn Xuân Viên.

Mới vào đến nhà, thấy bà con lối xóm khóc lóc,

Ngày thứ bảy

người bị bắt con, bắt chồng đánh đập, người bị mất lợn, Tôi đến thôn An Nhơn trình bày với bác thôn đội: gà. Mấy tên lính thủy quân lục chiến tay lăm lăm súng

- Mấy bữa nay về công tác ở xã Hải Dương này, ban dí vào người quát tháo rồi chạy đi đòi đàn vịt, cả toán đêm thì giúp các thôn đi làm công tác quần chúng, ban 28

29

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

ngày địch càn, toàn chạy “nổi” quá vất vả, không có thì Cuối cùng cậu du kích làm sao giành nổi với bộ đội giờ để đi đào hầm bí mật. Chú bố trí cho tôi một hầm để

huyện nên đành hạ nước ra yêu sách: công tác lâu dài.

- Thôi được! Tôi giao hầm này lại cho anh, nếu ngày Chú thôn đội nói:

nầy Mỹ càn thì anh cho nữ đồng chí nầy ở chung, đồng

- Ở đây hầm là ưu tiên cho thương binh, còn một số

chí nầy ở trên rừng mới về lại địa bàn chưa đào hầm kịp!

hầm chứa khách đột xuất ở trên về công tác, ra vào quá

- Được! Nhất trí!

nhiều nên sợ không an toàn, nó đã giống như “khách Bàn giao xong, cậu du kích xách súng chạy đi mất sạn” ngầm rồi chị ạ!

hút, anh huyện đội bảo: “Chị ngồi đây em đi độ hai tiếng

- Thôi vậy cũng còn hơn “chạy nổi”, miễn là hầm sẽ quay lại, nếu chị buồn ngủ thì xuống hầm, đậy nắp lại chưa có ai bị bắt khai báo là được!

mà ngủ”. Hai giờ sau tôi nghe tiếng chạy trên cát, đến Thôn đội bảo một du kích dẫn tôi ra ngoài truông xa sát miệng hầm gọi khẽ:

làng độ hai cây số. Anh du kích nhìn trước nhìn sau thấy

- Chị Liên ơi cho chị mấy thứ này “quà Tết Mậu không có ai, rồi bảo tôi:

Thân” đây! Tôi đội nắp hầm nhảy lên thấy cậu ta soạn

- Chị xuống hầm xem có rắn không và tập thở vào ra trên cát: hộp thịt ba lát, kẹo cao su, thuốc salem... chị

ống thông hơi, tôi đứng trên đậy nắp hầm, ở dưới chị lấy hai tay nâng nắp hầm lên và đậy xuống lại, tôi xem có ăn đi, ăn đi kẻo đói bụng.

lộ miệng hầm không, không có tôi, chị cũng chủ động

- Cậu làm sao có các thứ này?

giải quyết.

- Ối chà! Lính địa phương và du kích mấy thứ nầy Một đồng chí bộ đội địa phương huyện Hải Lăng thỉnh thoảng có khối. Bọn Mỹ càn rồi rút đi, mình tiếp chạy đến:

theo dấu chân nó lấy thực phẩm. Lính Mỹ qua đây mỗi

- Ê, hầm này của huyện đội đào cho trinh sát chứ có ngày có nhận 5 cân thực phẩm đủ loại. Đi mệt mỏi chân phải của thôn đâu?

nó phải vứt bớt đó là bình thường, chưa kể đi ra trận gặp

- Cái này của thôn An Nhơn đào!

quân giải phóng tấn công thì nó chỉ lo cái thân kềnh càng Tôi đứng nghe hai người giành cái hầm, tôi nghĩ chú mà chạy chưa nổi giữa bãi cát, truông, bàu, lạch, hói, ba thôn đội nói lộ hầm toang hoang rồi là sự thật.

lô đều vứt cả.

30

31

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

ngày địch càn, toàn chạy “nổi” quá vất vả, không có thì Cuối cùng cậu du kích làm sao giành nổi với bộ đội giờ để đi đào hầm bí mật. Chú bố trí cho tôi một hầm để

huyện nên đành hạ nước ra yêu sách: công tác lâu dài.

- Thôi được! Tôi giao hầm này lại cho anh, nếu ngày Chú thôn đội nói:

nầy Mỹ càn thì anh cho nữ đồng chí nầy ở chung, đồng

- Ở đây hầm là ưu tiên cho thương binh, còn một số

chí nầy ở trên rừng mới về lại địa bàn chưa đào hầm kịp!

hầm chứa khách đột xuất ở trên về công tác, ra vào quá

- Được! Nhất trí!

nhiều nên sợ không an toàn, nó đã giống như “khách Bàn giao xong, cậu du kích xách súng chạy đi mất sạn” ngầm rồi chị ạ!

hút, anh huyện đội bảo: “Chị ngồi đây em đi độ hai tiếng

- Thôi vậy cũng còn hơn “chạy nổi”, miễn là hầm sẽ quay lại, nếu chị buồn ngủ thì xuống hầm, đậy nắp lại chưa có ai bị bắt khai báo là được!

mà ngủ”. Hai giờ sau tôi nghe tiếng chạy trên cát, đến Thôn đội bảo một du kích dẫn tôi ra ngoài truông xa sát miệng hầm gọi khẽ:

làng độ hai cây số. Anh du kích nhìn trước nhìn sau thấy

- Chị Liên ơi cho chị mấy thứ này “quà Tết Mậu không có ai, rồi bảo tôi:

Thân” đây! Tôi đội nắp hầm nhảy lên thấy cậu ta soạn

- Chị xuống hầm xem có rắn không và tập thở vào ra trên cát: hộp thịt ba lát, kẹo cao su, thuốc salem... chị

ống thông hơi, tôi đứng trên đậy nắp hầm, ở dưới chị lấy hai tay nâng nắp hầm lên và đậy xuống lại, tôi xem có ăn đi, ăn đi kẻo đói bụng.

lộ miệng hầm không, không có tôi, chị cũng chủ động

- Cậu làm sao có các thứ này?

giải quyết.

- Ối chà! Lính địa phương và du kích mấy thứ nầy Một đồng chí bộ đội địa phương huyện Hải Lăng thỉnh thoảng có khối. Bọn Mỹ càn rồi rút đi, mình tiếp chạy đến:

theo dấu chân nó lấy thực phẩm. Lính Mỹ qua đây mỗi

- Ê, hầm này của huyện đội đào cho trinh sát chứ có ngày có nhận 5 cân thực phẩm đủ loại. Đi mệt mỏi chân phải của thôn đâu?

nó phải vứt bớt đó là bình thường, chưa kể đi ra trận gặp

- Cái này của thôn An Nhơn đào!

quân giải phóng tấn công thì nó chỉ lo cái thân kềnh càng Tôi đứng nghe hai người giành cái hầm, tôi nghĩ chú mà chạy chưa nổi giữa bãi cát, truông, bàu, lạch, hói, ba thôn đội nói lộ hầm toang hoang rồi là sự thật.

lô đều vứt cả.

30

31

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

- Ăn của Mỹ, đánh Mỹ - Lấy súng Mỹ giết Mỹ là chuyện thường ngày ở huyện... hà... hà!

- Ăn đi chị! Ăn đi kẻo đói! Chiều tình hình yên lặng CÂY BÀNG TRƯỚC NHÀ LAO QUẢNG TRỊ

em đưa chị vào thôn, rồi em quay lại đi tìm đơn vị.

(Hồi ký)

Hải Dương ơi! Nhớ mãi từng tên làng, tên xóm, những ao, bàu, sông lạch, những con người bình dị, thân thương, thấm mãi trong lòng tôi những năm tháng xa Tháng 2/1960, tôi bị bọn mật vụ của chính quyền Ngô Đình Diệm bắt về tra tấn rồi nhốt vào xà lim cách, biết bao giờ mới trở lại với Hải Dương.

Ty Cảnh sát tỉnh Quảng Trị. Tất nhiên là việc của tôi làm chúng không bắt được quả tang, nên tôi kiên quyết không chịu chấp nhận ký cung theo mưu đồ của chúng vạch sẵn. Do đó mà tờ cung của tôi được trắng án, chúng đưa tôi về giam tại nhà lao Thành Cổ.

Mùa hè, nhà lao Quảng Trị trời nóng bức, hàng trăm tù chính trị, kinh tế, gái mại dâm, ma tuý đều nhốt chung một nhà lao, nhưng chia ra nam riêng, nữ riêng.

Tôi ở phòng nữ, trong đó có nhiều cháu nhỏ mới sinh, có cháu một, hai tuổi phải đi ở tù cùng với mẹ. Do trời oi bức, phòng giam quá chật chội, các cháu bị u nhọt khắp mình mẩy, nổi to như những quả nho chín mọng. Thật tội nghiệp! Tôi bàn với các chị tìm một cây bàng trồng trước sân phòng nữ. Với hy vọng cây bàng lớn lên tỏa bóng mát cho các cháu ra chơi dưới gốc cây. Ý kiến tôi đưa ra được chị em tán thành.

Trồng xong cây bàng, tôi che chắn bao quanh sợ các cháu bứt lá, và sáng nào tôi cũng chăm sóc tưới nước, 32

33

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

- Ăn của Mỹ, đánh Mỹ - Lấy súng Mỹ giết Mỹ là chuyện thường ngày ở huyện... hà... hà!

- Ăn đi chị! Ăn đi kẻo đói! Chiều tình hình yên lặng CÂY BÀNG TRƯỚC NHÀ LAO QUẢNG TRỊ

em đưa chị vào thôn, rồi em quay lại đi tìm đơn vị.

(Hồi ký)

Hải Dương ơi! Nhớ mãi từng tên làng, tên xóm, những ao, bàu, sông lạch, những con người bình dị, thân thương, thấm mãi trong lòng tôi những năm tháng xa Tháng 2/1960, tôi bị bọn mật vụ của chính quyền Ngô Đình Diệm bắt về tra tấn rồi nhốt vào xà lim cách, biết bao giờ mới trở lại với Hải Dương.

Ty Cảnh sát tỉnh Quảng Trị. Tất nhiên là việc của tôi làm chúng không bắt được quả tang, nên tôi kiên quyết không chịu chấp nhận ký cung theo mưu đồ của chúng vạch sẵn. Do đó mà tờ cung của tôi được trắng án, chúng đưa tôi về giam tại nhà lao Thành Cổ.

Mùa hè, nhà lao Quảng Trị trời nóng bức, hàng trăm tù chính trị, kinh tế, gái mại dâm, ma tuý đều nhốt chung một nhà lao, nhưng chia ra nam riêng, nữ riêng.

Tôi ở phòng nữ, trong đó có nhiều cháu nhỏ mới sinh, có cháu một, hai tuổi phải đi ở tù cùng với mẹ. Do trời oi bức, phòng giam quá chật chội, các cháu bị u nhọt khắp mình mẩy, nổi to như những quả nho chín mọng. Thật tội nghiệp! Tôi bàn với các chị tìm một cây bàng trồng trước sân phòng nữ. Với hy vọng cây bàng lớn lên tỏa bóng mát cho các cháu ra chơi dưới gốc cây. Ý kiến tôi đưa ra được chị em tán thành.

Trồng xong cây bàng, tôi che chắn bao quanh sợ các cháu bứt lá, và sáng nào tôi cũng chăm sóc tưới nước, 32

33

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

tăng thêm niềm vui, dù nước ở nhà lao rất hiếm. Tất cả

anh Ngô Sĩ, quê ở Quảng Ngãi, anh Mai Chiếm Lương, vệ sinh, giặt giũ đều chia giờ, chia phòng, tắm giặt theo quê ở thôn Đồng Lai (Đông Hà). Cả ba người xem rồi nhìn thứ tự. Cây bàng đã lớn lên độ 3 mét, có ba tán nhỏ thì tôi, tôi ghé tai vào nói nhỏ với các anh rằng: Tình hình tôi “giải phóng” rào chắn. Chị trưởng phòng nữ “quyết chính trị ở ngoài có tiến triển lạc quan, ông Xuphanuvông định” từ nay đem thùng nước uống ra để dưới gốc cây đã vượt ngục trở về tiếp tục lãnh đạo cách mạng Lào. Ở

bàng, ai uống nước thừa phải đổ dưới gốc cây để cho đất miền Nam ta hiện nay đã có khởi nghĩa vũ trang từng luôn có độ ẩm cây chóng lớn.

vùng, nay Trung ương cho dùng súng rồi chứ không phải Cuối năm 1960, tôi ra tù, khi ngoái đầu nhìn lại cây đấu tranh “chính trị” với địch nữa đâu! Do tình hình lạc bàng lần cuối mà thương các cháu nhỏ, vì cây bàng chưa quan đó mà vế thứ tư của bài thơ (đương nhiên, đúng tiết tỏa tán rộng để che bóng mát cho các cháu!

phải đơm bông) là như vậy, chứ không phải cây bàng trổ

Tôi về quê được ba tháng thì địch tổ chức “tố cộng”, bông đâu! Cả ba người nháy mắt rồi gật đầu!

tôi bị bắt lại. Trở lại nhà lao Thành Cổ Quảng Trị, tôi Tờ báo tường mới treo lên được hai ngày thì có ý xì thấy một số cháu cũ đã ra tù cùng với cha mẹ, chỉ còn xào: “Bài thơ bút danh Mỹ Phi có ý ngầm, ý bóng”, đã lại một số cháu, và độ năm, sáu cháu mới vào tù cùng thấu tai tên trưởng giám thị nhà lao. Rồi chúng bắt tôi với cha mẹ. Thấy các cháu chơi đánh “mạng” tung tăng đưa lên Ty Cảnh sát thẩm vấn. Tôi mới bước vào phòng trước sân, vây quanh dưới gốc cây bàng, và lúc này tán hỏi cung tên cảnh sát đã “mở đề” liền: cây bàng đã tỏa rộng cánh như ôm các cháu vào lòng, tôi

- Chà nghe mày làm thơ hay, ai bảo mày làm?

vui mừng xuất khẩu bốn câu thơ: Tôi trả lời:

Bàng ơi có thấu nỗi lòng ta

- Dạ ông trưởng giám thị bảo làm báo tường ạ!

Thơ bé tay ta tự tưới trồng

- Nhưng câu: “Đương nhiên, đúng tiết phải đơm Tái ngộ bất ngờ bàng hé nụ

bông” thì mày có ngụ ý gì?

“Đương nhiên, đúng tiết phải đơm bông”

- Dạ thưa ông! Năm 1960 tôi vào tù có trồng cây Tôi đưa bốn câu thơ này cho bác Bội, cán bộ lão bàng xong thì tôi được “phóng thích” về quê. Năm 1961

thành, quê ở xã Triệu Ái, bị ốm còn nằm điều trị tại trạm này, do các ông đánh đập dân thôn, xã tôi quá đau, có xá nhà lao xem để bác góp ý về vần “trắc bằng”, có cả

người khai bậy, khai oan cho tôi nên tôi bị bắt vào lại.

34

35

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

tăng thêm niềm vui, dù nước ở nhà lao rất hiếm. Tất cả

anh Ngô Sĩ, quê ở Quảng Ngãi, anh Mai Chiếm Lương, vệ sinh, giặt giũ đều chia giờ, chia phòng, tắm giặt theo quê ở thôn Đồng Lai (Đông Hà). Cả ba người xem rồi nhìn thứ tự. Cây bàng đã lớn lên độ 3 mét, có ba tán nhỏ thì tôi, tôi ghé tai vào nói nhỏ với các anh rằng: Tình hình tôi “giải phóng” rào chắn. Chị trưởng phòng nữ “quyết chính trị ở ngoài có tiến triển lạc quan, ông Xuphanuvông định” từ nay đem thùng nước uống ra để dưới gốc cây đã vượt ngục trở về tiếp tục lãnh đạo cách mạng Lào. Ở

bàng, ai uống nước thừa phải đổ dưới gốc cây để cho đất miền Nam ta hiện nay đã có khởi nghĩa vũ trang từng luôn có độ ẩm cây chóng lớn.

vùng, nay Trung ương cho dùng súng rồi chứ không phải Cuối năm 1960, tôi ra tù, khi ngoái đầu nhìn lại cây đấu tranh “chính trị” với địch nữa đâu! Do tình hình lạc bàng lần cuối mà thương các cháu nhỏ, vì cây bàng chưa quan đó mà vế thứ tư của bài thơ (đương nhiên, đúng tiết tỏa tán rộng để che bóng mát cho các cháu!

phải đơm bông) là như vậy, chứ không phải cây bàng trổ

Tôi về quê được ba tháng thì địch tổ chức “tố cộng”, bông đâu! Cả ba người nháy mắt rồi gật đầu!

tôi bị bắt lại. Trở lại nhà lao Thành Cổ Quảng Trị, tôi Tờ báo tường mới treo lên được hai ngày thì có ý xì thấy một số cháu cũ đã ra tù cùng với cha mẹ, chỉ còn xào: “Bài thơ bút danh Mỹ Phi có ý ngầm, ý bóng”, đã lại một số cháu, và độ năm, sáu cháu mới vào tù cùng thấu tai tên trưởng giám thị nhà lao. Rồi chúng bắt tôi với cha mẹ. Thấy các cháu chơi đánh “mạng” tung tăng đưa lên Ty Cảnh sát thẩm vấn. Tôi mới bước vào phòng trước sân, vây quanh dưới gốc cây bàng, và lúc này tán hỏi cung tên cảnh sát đã “mở đề” liền: cây bàng đã tỏa rộng cánh như ôm các cháu vào lòng, tôi

- Chà nghe mày làm thơ hay, ai bảo mày làm?

vui mừng xuất khẩu bốn câu thơ: Tôi trả lời:

Bàng ơi có thấu nỗi lòng ta

- Dạ ông trưởng giám thị bảo làm báo tường ạ!

Thơ bé tay ta tự tưới trồng

- Nhưng câu: “Đương nhiên, đúng tiết phải đơm Tái ngộ bất ngờ bàng hé nụ

bông” thì mày có ngụ ý gì?

“Đương nhiên, đúng tiết phải đơm bông”

- Dạ thưa ông! Năm 1960 tôi vào tù có trồng cây Tôi đưa bốn câu thơ này cho bác Bội, cán bộ lão bàng xong thì tôi được “phóng thích” về quê. Năm 1961

thành, quê ở xã Triệu Ái, bị ốm còn nằm điều trị tại trạm này, do các ông đánh đập dân thôn, xã tôi quá đau, có xá nhà lao xem để bác góp ý về vần “trắc bằng”, có cả

người khai bậy, khai oan cho tôi nên tôi bị bắt vào lại.

34

35

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Thấy cây bàng tôi trồng nay đã cao đẹp thì viết bốn câu thơ vui cho báo tường, chứ tôi người nhà quê, ít học, có biết chi mô mà bóng gió!

BA LÒNG - MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

Tên thẩm vấn đứng dậy lấy khúc củi chẻ to bằng cổ

tay đánh tới tấp, vừa đánh nó vừa dằn từng tiếng một:

- Ứ! Ứ nầy! Ngoan cố nầy! “Đương nhiên” nầy! Ứ, ứ!

Ba Lòng

“Đúng tiết” nầy!, Ứ! “Đơm bông” nầy!

Nó còn nói mỉa mai:

Hai tiếng “Ba Lòng” không biết có từ bao giờ? Nhưng

- Còn lâu! Đến tết Marốc cũng chưa có “đơm bông”, thực chất nhân dân ở đây họ chỉ có một lòng trung thành mày đừng có mơ hồ, ảo tưởng cộng sản. Bắc Việt mà vào với cách mạng. Những người dân sống trên mảnh đất đây tao cũng nhốt xà lim cho mục xương chừ...

này toàn là dân tứ xứ, từ Cam Lộ, Triệu Phong, Hải Đau quá tôi ngất lịm đi, nó gọi tên lính vào dẫn tôi Lăng qua nhiều đời trước lên đây khai khẩn đất, lập trả về nhà lao Thành Cổ. Các chị em trong phòng nữ

làng, định canh định cư, sinh con đẻ cháu, hằng năm họ

quây quần quanh tôi xoa đầu và cứ xuýt xoa: “Chà tội vẫn về quê gốc để chạp mả, thăm viếng nhà thờ họ, phái.

nghiệp con bé vì bài thơ cây bàng đã đăng báo tường mà Trước thời Pháp đô hộ thì Ba Lòng thuộc huyện Cam nó bị đánh tím bầm thân xác, mặt mày sưng húp cả!”.

Lộ quản lý. Từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở đây Từ đó, nhiều người tò mò đến xem báo tường ngày thành căn cứ địa kháng chiến chống Pháp. Để tiện việc càng đông để đọc câu thơ của Mỹ Phi, nên bọn giám thị

giao lưu với thị xã Quảng Trị, chính quyền Việt Minh lột bài thơ thủ tiêu.

thành lập khu dân cư ở đây thành xã Triệu Nguyên, trực Còn tôi thì đau nằm liệt giường hai ngày không ăn thuộc huyện Triệu Phong quản lý.

nổi cơm cháo.

Mỗi lần ai nhắc đến “Ba Lòng” một thời hào hùng của căn cứ địa cách mạng chống Pháp, chắc nhiều người còn nhớ câu thơ của Lương An:

“Đò em lên xuống Ba Lòng

Chở người cán bộ qua vùng chiến khu”.

36

37

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Thấy cây bàng tôi trồng nay đã cao đẹp thì viết bốn câu thơ vui cho báo tường, chứ tôi người nhà quê, ít học, có biết chi mô mà bóng gió!

BA LÒNG - MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

Tên thẩm vấn đứng dậy lấy khúc củi chẻ to bằng cổ

tay đánh tới tấp, vừa đánh nó vừa dằn từng tiếng một:

- Ứ! Ứ nầy! Ngoan cố nầy! “Đương nhiên” nầy! Ứ, ứ!

Ba Lòng

“Đúng tiết” nầy!, Ứ! “Đơm bông” nầy!

Nó còn nói mỉa mai:

Hai tiếng “Ba Lòng” không biết có từ bao giờ? Nhưng

- Còn lâu! Đến tết Marốc cũng chưa có “đơm bông”, thực chất nhân dân ở đây họ chỉ có một lòng trung thành mày đừng có mơ hồ, ảo tưởng cộng sản. Bắc Việt mà vào với cách mạng. Những người dân sống trên mảnh đất đây tao cũng nhốt xà lim cho mục xương chừ...

này toàn là dân tứ xứ, từ Cam Lộ, Triệu Phong, Hải Đau quá tôi ngất lịm đi, nó gọi tên lính vào dẫn tôi Lăng qua nhiều đời trước lên đây khai khẩn đất, lập trả về nhà lao Thành Cổ. Các chị em trong phòng nữ

làng, định canh định cư, sinh con đẻ cháu, hằng năm họ

quây quần quanh tôi xoa đầu và cứ xuýt xoa: “Chà tội vẫn về quê gốc để chạp mả, thăm viếng nhà thờ họ, phái.

nghiệp con bé vì bài thơ cây bàng đã đăng báo tường mà Trước thời Pháp đô hộ thì Ba Lòng thuộc huyện Cam nó bị đánh tím bầm thân xác, mặt mày sưng húp cả!”.

Lộ quản lý. Từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở đây Từ đó, nhiều người tò mò đến xem báo tường ngày thành căn cứ địa kháng chiến chống Pháp. Để tiện việc càng đông để đọc câu thơ của Mỹ Phi, nên bọn giám thị

giao lưu với thị xã Quảng Trị, chính quyền Việt Minh lột bài thơ thủ tiêu.

thành lập khu dân cư ở đây thành xã Triệu Nguyên, trực Còn tôi thì đau nằm liệt giường hai ngày không ăn thuộc huyện Triệu Phong quản lý.

nổi cơm cháo.

Mỗi lần ai nhắc đến “Ba Lòng” một thời hào hùng của căn cứ địa cách mạng chống Pháp, chắc nhiều người còn nhớ câu thơ của Lương An:

“Đò em lên xuống Ba Lòng

Chở người cán bộ qua vùng chiến khu”.

36

37

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

... Ban đêm, hàng chục chiếc đò có mui lá che vòng ba người Đức, Ý, Marốc làm con đỡ đầu để giúp đỡ vật cầu, xào xạc khua mái chèo. Những câu hò mái đẩy ngân chất, cũng như động viên tinh thần sau mỗi chuyến công xa xuôi ngược dòng sông Thạch Hãn, họ chào hỏi, dặn dò tác trở về để có hơi ấm gia đình, họ bó thuốc, nhổ sắn, nhau: Ai về bến Trấm thì lên - Về cho sớm sớm kẻo mưa phát rẫy lao động thật giỏi và bà Thiệp đã hỏi vợ cho cả

đêm khó chèo!

ba đứa con đỡ đầu.

Chợ bến Trấm đông về ban đêm để tránh máy bay Đặc biệt trong kháng chiến chống Pháp, bộ đội đi giặc Pháp. Chợ này là đầu mối giao lưu của ba vùng (giáp đến đâu là tối ấy đều có nhảy lửa trại tập ca múa cho ranh, chiến khu và thị xã Quảng Trị). Trong kháng chiến thanh thiếu niên suốt đêm.

chống Pháp tuy vật chất khan hiếm, song tinh thần sôi Những đoàn dân công từ Thanh Hoá, Nghệ An, Hà động. Những ngày lễ lớn như Quốc khánh 2/9, bộ đội, cán Tĩnh, Quảng Bình mỗi lần vận chuyển hàng vào cho bộ từ các khe suối trong rừng tập trung về sân vận động phân khu 4 - Đoàn dừng chân ở đâu là nghe những câu Đá Nổi dự lễ, biểu diễn văn nghệ, thi bóng chuyền, đá hô hò: “Đèo cao thì mặc đèo cao, tinh thần yêu nước vẫn banh. Nhân dân ở các thôn ven hai bờ sông Thạch Hãn cao hơn đèo...”. Thế là hàng chục thùng nước chè của các đèn đuốc sáng rực đi biểu tình hô vang khẩu hiệu, khí mẹ, các chị ở các thôn đã để sẵn dọc đường làng chờ đón thế hào hùng đi suốt đêm không biết mỏi mệt. Đặc biệt các đoàn dân công của tỉnh bạn đến uống.

có số hàng binh Đức, Ý, Marốc được Việt Minh giáo dục Kể sao hết được những niềm vui một thời để nhớ mãi cho về nước nhưng họ xin ở lại Việt Nam để đánh Pháp.

của những người đã từng sống và chiến đấu bảo vệ căn Họ được hòa đồng sống trong tình thương yêu, đùm bọc cứ địa cách mạng trên mảnh đất thân thương, hiền hòa, của cán bộ, bộ đội và nhân dân như đi đá banh, văn nghệ

giản dị này!

và đã trở thành những cán bộ “binh địch vận” bám sát chiến hào cùng bộ đội vệ quốc đoàn để móc loa kêu gọi Tranh giành căn cứ địa

lính Pháp, lính thuộc địa bị bắt sang Việt Nam phản Năm 1955, sau khi cán bộ và bộ đội đi tập kết ra Bắc chiến bỏ súng trở về nước.

thì nhân dân ở đây chơi vơi như đêm đen ngoài biển cả!

Ở Ba Lòng có phong trào “Mẹ chiến sĩ” nhận vệ quốc Cảnh buồn ảm đạm, không còn bóng dáng anh vệ quốc đoàn làm con đỡ đầu, thì mẹ Thiệp đã xung phong nhận đoàn vào ra gọi mẹ mẹ, con con nữa, ôi nhớ thương da diết 38

39

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

... Ban đêm, hàng chục chiếc đò có mui lá che vòng ba người Đức, Ý, Marốc làm con đỡ đầu để giúp đỡ vật cầu, xào xạc khua mái chèo. Những câu hò mái đẩy ngân chất, cũng như động viên tinh thần sau mỗi chuyến công xa xuôi ngược dòng sông Thạch Hãn, họ chào hỏi, dặn dò tác trở về để có hơi ấm gia đình, họ bó thuốc, nhổ sắn, nhau: Ai về bến Trấm thì lên - Về cho sớm sớm kẻo mưa phát rẫy lao động thật giỏi và bà Thiệp đã hỏi vợ cho cả

đêm khó chèo!

ba đứa con đỡ đầu.

Chợ bến Trấm đông về ban đêm để tránh máy bay Đặc biệt trong kháng chiến chống Pháp, bộ đội đi giặc Pháp. Chợ này là đầu mối giao lưu của ba vùng (giáp đến đâu là tối ấy đều có nhảy lửa trại tập ca múa cho ranh, chiến khu và thị xã Quảng Trị). Trong kháng chiến thanh thiếu niên suốt đêm.

chống Pháp tuy vật chất khan hiếm, song tinh thần sôi Những đoàn dân công từ Thanh Hoá, Nghệ An, Hà động. Những ngày lễ lớn như Quốc khánh 2/9, bộ đội, cán Tĩnh, Quảng Bình mỗi lần vận chuyển hàng vào cho bộ từ các khe suối trong rừng tập trung về sân vận động phân khu 4 - Đoàn dừng chân ở đâu là nghe những câu Đá Nổi dự lễ, biểu diễn văn nghệ, thi bóng chuyền, đá hô hò: “Đèo cao thì mặc đèo cao, tinh thần yêu nước vẫn banh. Nhân dân ở các thôn ven hai bờ sông Thạch Hãn cao hơn đèo...”. Thế là hàng chục thùng nước chè của các đèn đuốc sáng rực đi biểu tình hô vang khẩu hiệu, khí mẹ, các chị ở các thôn đã để sẵn dọc đường làng chờ đón thế hào hùng đi suốt đêm không biết mỏi mệt. Đặc biệt các đoàn dân công của tỉnh bạn đến uống.

có số hàng binh Đức, Ý, Marốc được Việt Minh giáo dục Kể sao hết được những niềm vui một thời để nhớ mãi cho về nước nhưng họ xin ở lại Việt Nam để đánh Pháp.

của những người đã từng sống và chiến đấu bảo vệ căn Họ được hòa đồng sống trong tình thương yêu, đùm bọc cứ địa cách mạng trên mảnh đất thân thương, hiền hòa, của cán bộ, bộ đội và nhân dân như đi đá banh, văn nghệ

giản dị này!

và đã trở thành những cán bộ “binh địch vận” bám sát chiến hào cùng bộ đội vệ quốc đoàn để móc loa kêu gọi Tranh giành căn cứ địa

lính Pháp, lính thuộc địa bị bắt sang Việt Nam phản Năm 1955, sau khi cán bộ và bộ đội đi tập kết ra Bắc chiến bỏ súng trở về nước.

thì nhân dân ở đây chơi vơi như đêm đen ngoài biển cả!

Ở Ba Lòng có phong trào “Mẹ chiến sĩ” nhận vệ quốc Cảnh buồn ảm đạm, không còn bóng dáng anh vệ quốc đoàn làm con đỡ đầu, thì mẹ Thiệp đã xung phong nhận đoàn vào ra gọi mẹ mẹ, con con nữa, ôi nhớ thương da diết 38

39

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

trong lòng bao hình bóng của một thời, và từ đây chỉ biết Bọn Đại Việt trong thế bị bao vây cho nên chúng tỏ

một lòng mỏi mòn trông đợi: “Hai năm là bảy trăm ngày, ra độc ác hơn. Chúng cho lính đi bắt một số cơ sở cách chỉ hai mùa lúa là ngày gặp nhau” (Tố Hữu).

mạng hoạt động hợp pháp như ông Thí, ông Bính rồi đưa Chiến khu “Ba Lòng” là một lợi thế về mặt quân sự, vào rừng mổ ruột moi gan rồi treo lên gốc cây thủ tiêu do đó trong khi chính quyền Ngô Đình Diệm chưa ổn nhưng nhân dân đi tìm thấy được xác.

định thì Đảng Đại Việt lên chiếm giữ Ba Lòng làm căn Bọn chỉ huy triệu tập một cuộc họp toàn thể sĩ quan cứ chống Diệm; làm cho nhân dân ở đây đắm chìm trong và binh lính tại Đá Nổi trên tường có treo cờ Đảng Đại nước mắt và máu!

Việt, giữa bàn để một thau rượu có huyết người, một đĩa Ngô Đình Diệm liền cho lính chốt từ thôn Như Lệ trở

gan luộc chín. Bọn thủ lĩnh tuyên bố: Các chiến hữu ai lên thôn Tân Mỹ để chặn đò thị xã lên Ba Lòng, và không muốn trung thành đi theo con đường của Trịnh Minh cho đò Ba Lòng về mua bán ở thị xã Quảng Trị. Mục đích Thế và Nguyễn Văn Hinh để chống Ngô Đình Diệm thì Diệm bao vây kinh tế Đại Việt. Nhân dân cũng gặp khó vào nâng cốc ăn gan uống huyết xin thề trước cờ Đảng khăn, không đưa gỗ, trầm, mây, ngô, đậu về thị xã mua Đại Việt. Nếu ai không theo, muốn trở về đầu hàng Ngô bán trao đổi hàng hóa được.

Đình Diệm thì xin để đầu lại đây. Bọn lính trẻ nghe tuyên Bọn Đại Việt bế tắc lương thực, vả lại không có hậu truyền dụ dỗ đi theo tưởng sung sướng không ngờ bị mắc phương ủng hộ chẳng khác nào cây không có rễ. Chúng lừa. Một số thanh nữ thì sợ xanh mặt khóc nhớ nhà và bắt vạn đò Đá Nổi về Quảng Trị chở lương thực cho chúng.

tưởng là đi theo để được làm y tá, văn công không ngờ

Nhân dân đấu tranh không đi, chúng lấy báng súng đánh Đại Việt đi chiêu binh lên đây lập căn cứ chống Diệm.

đập bác Còi gãy xương sườn và một số người khác. Tin đồn Hai ngày sau lính của Ngô Đình Diệm tiến vào theo lan ra, các chi bộ Đảng bí mật bám dân phát động quần ba mũi (một mũi từ xã Triệu Ái lên, một mũi từ Cùa vào, chúng đi đấu tranh. Chỉ hai giờ sau là từng đoàn người, một mũi cây số 41 đường 9 về), nhưng Đại Việt biết tin gậy gộc, giáo mác kéo về vạn đò Đá Nổi hô vang khẩu liền cho chốt trước đỉnh dốc đánh địch tiến công cả ba hiệu: “Chống bắt dân đi làm bia đỡ đạn. Phải chữa lành mũi. Đánh một ngày quyết liệt, lính Diệm bỏ lại 5 xác vết thương cho những người bị đánh đập”. Cuộc đấu tranh chết, số bị thương chạy rút ra Cùa về Quảng Trị, vứt lại lần đầu giành được thắng lợi, nhân dân giải tán ra về.

nhiều vũ khí, đạn dược, lương thực. Bọn lính Đại Việt 40

41

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

trong lòng bao hình bóng của một thời, và từ đây chỉ biết Bọn Đại Việt trong thế bị bao vây cho nên chúng tỏ

một lòng mỏi mòn trông đợi: “Hai năm là bảy trăm ngày, ra độc ác hơn. Chúng cho lính đi bắt một số cơ sở cách chỉ hai mùa lúa là ngày gặp nhau” (Tố Hữu).

mạng hoạt động hợp pháp như ông Thí, ông Bính rồi đưa Chiến khu “Ba Lòng” là một lợi thế về mặt quân sự, vào rừng mổ ruột moi gan rồi treo lên gốc cây thủ tiêu do đó trong khi chính quyền Ngô Đình Diệm chưa ổn nhưng nhân dân đi tìm thấy được xác.

định thì Đảng Đại Việt lên chiếm giữ Ba Lòng làm căn Bọn chỉ huy triệu tập một cuộc họp toàn thể sĩ quan cứ chống Diệm; làm cho nhân dân ở đây đắm chìm trong và binh lính tại Đá Nổi trên tường có treo cờ Đảng Đại nước mắt và máu!

Việt, giữa bàn để một thau rượu có huyết người, một đĩa Ngô Đình Diệm liền cho lính chốt từ thôn Như Lệ trở

gan luộc chín. Bọn thủ lĩnh tuyên bố: Các chiến hữu ai lên thôn Tân Mỹ để chặn đò thị xã lên Ba Lòng, và không muốn trung thành đi theo con đường của Trịnh Minh cho đò Ba Lòng về mua bán ở thị xã Quảng Trị. Mục đích Thế và Nguyễn Văn Hinh để chống Ngô Đình Diệm thì Diệm bao vây kinh tế Đại Việt. Nhân dân cũng gặp khó vào nâng cốc ăn gan uống huyết xin thề trước cờ Đảng khăn, không đưa gỗ, trầm, mây, ngô, đậu về thị xã mua Đại Việt. Nếu ai không theo, muốn trở về đầu hàng Ngô bán trao đổi hàng hóa được.

Đình Diệm thì xin để đầu lại đây. Bọn lính trẻ nghe tuyên Bọn Đại Việt bế tắc lương thực, vả lại không có hậu truyền dụ dỗ đi theo tưởng sung sướng không ngờ bị mắc phương ủng hộ chẳng khác nào cây không có rễ. Chúng lừa. Một số thanh nữ thì sợ xanh mặt khóc nhớ nhà và bắt vạn đò Đá Nổi về Quảng Trị chở lương thực cho chúng.

tưởng là đi theo để được làm y tá, văn công không ngờ

Nhân dân đấu tranh không đi, chúng lấy báng súng đánh Đại Việt đi chiêu binh lên đây lập căn cứ chống Diệm.

đập bác Còi gãy xương sườn và một số người khác. Tin đồn Hai ngày sau lính của Ngô Đình Diệm tiến vào theo lan ra, các chi bộ Đảng bí mật bám dân phát động quần ba mũi (một mũi từ xã Triệu Ái lên, một mũi từ Cùa vào, chúng đi đấu tranh. Chỉ hai giờ sau là từng đoàn người, một mũi cây số 41 đường 9 về), nhưng Đại Việt biết tin gậy gộc, giáo mác kéo về vạn đò Đá Nổi hô vang khẩu liền cho chốt trước đỉnh dốc đánh địch tiến công cả ba hiệu: “Chống bắt dân đi làm bia đỡ đạn. Phải chữa lành mũi. Đánh một ngày quyết liệt, lính Diệm bỏ lại 5 xác vết thương cho những người bị đánh đập”. Cuộc đấu tranh chết, số bị thương chạy rút ra Cùa về Quảng Trị, vứt lại lần đầu giành được thắng lợi, nhân dân giải tán ra về.

nhiều vũ khí, đạn dược, lương thực. Bọn lính Đại Việt 40

41

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

hô hào “chiến thắng” trận đầu để động viên binh lính, Trong vòng kềm kẹp...

nhưng chúng chỉ bám trụ ở đây được hai tháng thì lương Sau khi Đại Việt tan rã, chính quyền Ngô Đình Diệm thực cạn kiệt, chúng xin dân không cho, chúng mua dân lên củng cố bộ máy chính quyền ở đây. Chúng thành lập không bán, nên phải tìm đường chạy qua Lào, Thái lưu quận lỵ, có chi công an, chi thông tin, hai đại đội bảo an, vong, đó là ý đồ của bọn tướng lĩnh. Trên đường đi đến hai trung đội dân vệ thường xuyên tuần tra chặt chẽ.

làng Trại Cá và Tà Rụt, chúng vơ vét lợn, gà, ngô, gạo, Về dân cư chúng chia ra 5 xã gồm: Xã Ba Lương, xã Ba sắn của đồng bào dân tộc Vân Kiều ở miền Tây Quảng Xuân từ thôn Vân Vận đến tận thôn Xuân Lâm toàn là Trị và bắt dân dẫn đường qua Lào, đồng bào nói không người Kinh, xã Ba Thành từ thôn Phú Thành đến làng biết, chúng dí súng vào tai hạ sát tại chỗ.

Dã man hơn, chúng đi lùng vào các làng bắt được A Ròng sát đường số 9 - xã này có người Kinh, người 92 người dân tộc Kinh ở các xã đồng bằng lên đây thu dân tộc Vân Kiều, và hai xã Ba Hy và Ba Đăng toàn mua trầm, nấm, thuốc lá, mật ong về bán. Chúng kéo người Vân Kiều ở các thôn A Bung, Tà Rụt, Trại Cá, v.v..

ra tập trung một chỗ lột hết tiền bạc, tư trang rồi hạ sát Chúng thành lập nhà thờ Thiên Chúa giáo và hết sức chôn chung một hầm, chỉ còn một người trong lúc lộn xộn mị dân, thỉnh thoảng chúng chở lên cho số tín đồ Công trốn thoát được.

giáo ở đây vài chục bao bột mì, vài bao áo quần “đồ bành”

Bọn lính ngày càng thấy sự dã man của mấy tên mà gọi là “hàng Mỹ quốc viện trợ” để những kẻ tham ăn tướng lĩnh nên rủ nhau xé quần áo làm cờ trắng móc lên chạy theo Công giáo hưởng của bố thí.

cây vác về đầu hàng Ngô Đình Diệm. Một đoàn gần 100

tên áo quần tả tơi, mặt mày hốc hác, súng quay nòng Ngô Đình Thục thỉnh thoảng lên đây tổ chức cho xuống, mặt cúi gằm không dám nhìn nhân dân đứng nhân dân toàn quận học “Thuyết duy linh” của Công xem hai bên đường.

giáo là chỉ có linh hồn. Đả phá “Thuyết duy vật biện Một số thanh nữ bị lừa đi theo chúng chỉ làm đồ giải chứng” của cộng sản và chống “Thuyết duy tâm”. Nếu ai trí cho bọn chỉ huy, các cô khóc lóc xin về nhà thì chúng đi vào Công giáo thì cha Thục sẽ cho đi làm việc này việc đem ra cưỡng hiếp rồi giết vứt xác lại trên rừng mất tích.

nọ. Lúc bấy giờ ai thờ ông bà là tình nghi cộng sản. Do Chỉ còn lại một số ít chỉ huy đầu sỏ thì xem như đã mất đó đa số nhân dân tự góp tiền xây dựng chùa tụng kinh phiên hiệu lưu lạc ở đâu không ai biết.

niệm Phật để che mắt địch. Chúng thấy phong trào vào 42

43

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

hô hào “chiến thắng” trận đầu để động viên binh lính, Trong vòng kềm kẹp...

nhưng chúng chỉ bám trụ ở đây được hai tháng thì lương Sau khi Đại Việt tan rã, chính quyền Ngô Đình Diệm thực cạn kiệt, chúng xin dân không cho, chúng mua dân lên củng cố bộ máy chính quyền ở đây. Chúng thành lập không bán, nên phải tìm đường chạy qua Lào, Thái lưu quận lỵ, có chi công an, chi thông tin, hai đại đội bảo an, vong, đó là ý đồ của bọn tướng lĩnh. Trên đường đi đến hai trung đội dân vệ thường xuyên tuần tra chặt chẽ.

làng Trại Cá và Tà Rụt, chúng vơ vét lợn, gà, ngô, gạo, Về dân cư chúng chia ra 5 xã gồm: Xã Ba Lương, xã Ba sắn của đồng bào dân tộc Vân Kiều ở miền Tây Quảng Xuân từ thôn Vân Vận đến tận thôn Xuân Lâm toàn là Trị và bắt dân dẫn đường qua Lào, đồng bào nói không người Kinh, xã Ba Thành từ thôn Phú Thành đến làng biết, chúng dí súng vào tai hạ sát tại chỗ.

Dã man hơn, chúng đi lùng vào các làng bắt được A Ròng sát đường số 9 - xã này có người Kinh, người 92 người dân tộc Kinh ở các xã đồng bằng lên đây thu dân tộc Vân Kiều, và hai xã Ba Hy và Ba Đăng toàn mua trầm, nấm, thuốc lá, mật ong về bán. Chúng kéo người Vân Kiều ở các thôn A Bung, Tà Rụt, Trại Cá, v.v..

ra tập trung một chỗ lột hết tiền bạc, tư trang rồi hạ sát Chúng thành lập nhà thờ Thiên Chúa giáo và hết sức chôn chung một hầm, chỉ còn một người trong lúc lộn xộn mị dân, thỉnh thoảng chúng chở lên cho số tín đồ Công trốn thoát được.

giáo ở đây vài chục bao bột mì, vài bao áo quần “đồ bành”

Bọn lính ngày càng thấy sự dã man của mấy tên mà gọi là “hàng Mỹ quốc viện trợ” để những kẻ tham ăn tướng lĩnh nên rủ nhau xé quần áo làm cờ trắng móc lên chạy theo Công giáo hưởng của bố thí.

cây vác về đầu hàng Ngô Đình Diệm. Một đoàn gần 100

tên áo quần tả tơi, mặt mày hốc hác, súng quay nòng Ngô Đình Thục thỉnh thoảng lên đây tổ chức cho xuống, mặt cúi gằm không dám nhìn nhân dân đứng nhân dân toàn quận học “Thuyết duy linh” của Công xem hai bên đường.

giáo là chỉ có linh hồn. Đả phá “Thuyết duy vật biện Một số thanh nữ bị lừa đi theo chúng chỉ làm đồ giải chứng” của cộng sản và chống “Thuyết duy tâm”. Nếu ai trí cho bọn chỉ huy, các cô khóc lóc xin về nhà thì chúng đi vào Công giáo thì cha Thục sẽ cho đi làm việc này việc đem ra cưỡng hiếp rồi giết vứt xác lại trên rừng mất tích.

nọ. Lúc bấy giờ ai thờ ông bà là tình nghi cộng sản. Do Chỉ còn lại một số ít chỉ huy đầu sỏ thì xem như đã mất đó đa số nhân dân tự góp tiền xây dựng chùa tụng kinh phiên hiệu lưu lạc ở đâu không ai biết.

niệm Phật để che mắt địch. Chúng thấy phong trào vào 42

43

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Phật giáo ở đây mỗi lúc càng đông nên tìm cách đàn áp của Việt cộng đánh cho chết đi sống lại mà không khai Phật giáo và nói Phật giáo cũng theo cộng sản!

một lời”. Nhân dân nghe vậy đi báo cho nhau biết để yên Chúng tuyên truyền Luật 10/59, lê máy chém đi tâm. Mặt khác hai gia đình bới cơm đến nhắn về với cơ

khắp miền Nam. Đặt Việt cộng như con cá nằm trên sở phải vững vàng đừng mắc mưu địch để cho nhân dân thớt, rồi tảo thanh, thanh lọc phân loại dân, lập ấp chiến tin tưởng cách mạng. Có nhiều người nói: Chà!, có làm lược. Bắt cơ sở cách mạng tra tấn buộc ly khai Đảng, được cách mạng như Minh Cơ và Lê Thuyết thì làm để

tố giác Việt cộng nằm vùng nhưng đa số thà chịu chết dân nói theo chứ loại mới bị một roi là khai bậy cả làng một lòng không khai báo. Điển hình như em Nguyễn Thị

đi ở tù thì đừng có làm nhân dân thêm ghét.

Minh Cơ, 18 tuổi, chúng đổ nước xà phòng vào miệng, Chúng bắt hai người dân tộc Vân Kiều về tra tấn dã mũi, bịt chặt khăn lại không cho em thở, túm đầu dận man, hai người cũng kiên quyết không khai báo chỉ van vào thùng phi nước bọn chúng gọi “tao cho mày đi tàu

“A Khôi, Cu chít, Cu chít” (Ôi chết chết). Bọn công an tra lặn”, đổ ớt vào mũi, quỳ trên mẻ chai hàng giờ, ngất xỉu tấn lui tới chỉ nghe tiếng Cu chít, chứ không tìm ra được ngã xuống nó lôi lên quỳ tiếp, đóng đinh bạc vào đầu 10

một cơ sở nào nên chúng lấy hai tấm ván để lên bụng của ngón tay máu phun ra, nhưng chỉ một câu “Tôi chưa hề

hai người dân tộc rồi bốn tên công an đứng lên, nước xà thấy Việt cộng” chỉ tiếc anh bộ đội vệ quốc đoàn mà họ

phòng trong bao tử trào ra, vỡ dạ dày, hai người chết liền kéo ra Bắc tập kết hết rồi!

tại chỗ. Chúng bỏ hai người vào bao tải bỏ gạch đá vào Còn anh Lê Thuyết, Công an tỉnh Quảng Trị ở lại thêm cho nặng rồi bắt một chiếc đò nhỏ đi thả hai bao hoạt động bị địch phục kích bắt do một cơ sở phản bội

“bắt cá hai tay”, địch tra tấn đánh anh vỡ đầu, lột áo tải này xuống vực sâu lúc 10 giờ đêm để thủ tiêu. Chúng quần lôi anh như lôi kéo con lợn. Chúng dùng đủ mọi cực nói với người lái đò: “Tao làm gì, mày không cần biết, tiết hình tra tấn vừa hỏi: “Mày có bao nhiêu cơ sở, ai nuôi lộ ra thì tao cắt lưỡi mày!”. Giai đoạn này nhân dân cực mày ăn”. Anh Thuyết chỉ nói một câu: “Tôi không có cơ

khổ, chúng không cho nhân dân đi làm gỗ trong rừng sợ

sở, tôi mới ở Bắc vào bị lạc đường và tìm cây lá ở rừng tiếp tế cho cộng sản. Nhân dân thì tập trung học tập bỏ

ăn chứ không có ai tiếp tế cả...”. Thế là tin lan từ miệng đồng ruộng càng thêm đói khổ. “Dân với Đảng như cá với mấy tên lính là: “Gặp hai đối thủ kiên cường ngoan cố

nước”. Dân đói thì cán bộ nằm vùng cũng bị đói.

44

45

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Phật giáo ở đây mỗi lúc càng đông nên tìm cách đàn áp của Việt cộng đánh cho chết đi sống lại mà không khai Phật giáo và nói Phật giáo cũng theo cộng sản!

một lời”. Nhân dân nghe vậy đi báo cho nhau biết để yên Chúng tuyên truyền Luật 10/59, lê máy chém đi tâm. Mặt khác hai gia đình bới cơm đến nhắn về với cơ

khắp miền Nam. Đặt Việt cộng như con cá nằm trên sở phải vững vàng đừng mắc mưu địch để cho nhân dân thớt, rồi tảo thanh, thanh lọc phân loại dân, lập ấp chiến tin tưởng cách mạng. Có nhiều người nói: Chà!, có làm lược. Bắt cơ sở cách mạng tra tấn buộc ly khai Đảng, được cách mạng như Minh Cơ và Lê Thuyết thì làm để

tố giác Việt cộng nằm vùng nhưng đa số thà chịu chết dân nói theo chứ loại mới bị một roi là khai bậy cả làng một lòng không khai báo. Điển hình như em Nguyễn Thị

đi ở tù thì đừng có làm nhân dân thêm ghét.

Minh Cơ, 18 tuổi, chúng đổ nước xà phòng vào miệng, Chúng bắt hai người dân tộc Vân Kiều về tra tấn dã mũi, bịt chặt khăn lại không cho em thở, túm đầu dận man, hai người cũng kiên quyết không khai báo chỉ van vào thùng phi nước bọn chúng gọi “tao cho mày đi tàu

“A Khôi, Cu chít, Cu chít” (Ôi chết chết). Bọn công an tra lặn”, đổ ớt vào mũi, quỳ trên mẻ chai hàng giờ, ngất xỉu tấn lui tới chỉ nghe tiếng Cu chít, chứ không tìm ra được ngã xuống nó lôi lên quỳ tiếp, đóng đinh bạc vào đầu 10

một cơ sở nào nên chúng lấy hai tấm ván để lên bụng của ngón tay máu phun ra, nhưng chỉ một câu “Tôi chưa hề

hai người dân tộc rồi bốn tên công an đứng lên, nước xà thấy Việt cộng” chỉ tiếc anh bộ đội vệ quốc đoàn mà họ

phòng trong bao tử trào ra, vỡ dạ dày, hai người chết liền kéo ra Bắc tập kết hết rồi!

tại chỗ. Chúng bỏ hai người vào bao tải bỏ gạch đá vào Còn anh Lê Thuyết, Công an tỉnh Quảng Trị ở lại thêm cho nặng rồi bắt một chiếc đò nhỏ đi thả hai bao hoạt động bị địch phục kích bắt do một cơ sở phản bội

“bắt cá hai tay”, địch tra tấn đánh anh vỡ đầu, lột áo tải này xuống vực sâu lúc 10 giờ đêm để thủ tiêu. Chúng quần lôi anh như lôi kéo con lợn. Chúng dùng đủ mọi cực nói với người lái đò: “Tao làm gì, mày không cần biết, tiết hình tra tấn vừa hỏi: “Mày có bao nhiêu cơ sở, ai nuôi lộ ra thì tao cắt lưỡi mày!”. Giai đoạn này nhân dân cực mày ăn”. Anh Thuyết chỉ nói một câu: “Tôi không có cơ

khổ, chúng không cho nhân dân đi làm gỗ trong rừng sợ

sở, tôi mới ở Bắc vào bị lạc đường và tìm cây lá ở rừng tiếp tế cho cộng sản. Nhân dân thì tập trung học tập bỏ

ăn chứ không có ai tiếp tế cả...”. Thế là tin lan từ miệng đồng ruộng càng thêm đói khổ. “Dân với Đảng như cá với mấy tên lính là: “Gặp hai đối thủ kiên cường ngoan cố

nước”. Dân đói thì cán bộ nằm vùng cũng bị đói.

44

45

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Địch thường chú ý từng bước đi, từng lời nói của mọi Ở dưới sân có tiếng xầm xì, giơ tay xin nói: người dân ở đây, tên chi trưởng công an thường nói: “Dân

- Tôi có ý kiến: Con trâu siêng cày bừa thì nông dân Ba Lòng, ăn cơm quốc gia, thờ ma cộng sản” nên chúng có ăn, còn trâu mà lười biếng thì làm chi có ấm no? Tiếng cố truy tìm diệt cơ sở cách mạng tận gốc như nhổ cỏ cú.

cười rộ lên trong đám đông, còn bọn mật vụ thì mặt hằm Mà thật vậy trong mỗi gia đình ở đây đa số đều có chồng hằm chú ý quan sát “thủ phạm”. Còn Hồ Duy Tình thì con theo cách mạng ra Bắc, ai cũng mong chờ một ngày ú ớ! À! Im lặng! Bà con yên tâm, nếu bà con bỏ phiếu về đoàn tụ, họ cất những tờ bạc tín phiếu có in ảnh Bác cho tôi đắc cử, tôi sẽ đệ trình lên Tổng thống Diệm mua Hồ, bỏ vào ống tre, giấu trên mái nhà, hoặc bỏ vào mặt máy cày Nhật đem về cày thay trâu cho bà con!. Hồ Duy gối để làm vật kỷ niệm, họ ôm ấp một niềm tin sắt đá, Tình chào rút lui thì bà Lê Thị Ngộ nhảy lên khán đài vì vậy mà “điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung” cũng nói châm chọc ông Tình: “Xin thưa bà con! Biệt danh không khuất phục, không khai báo cho địch một lời.

ông Tình là con trâu, còn biệt danh của tôi là con “bồ câu Chúng bắt dân phải bỏ phiếu cho Ngô Đình Diệm và trắng”! Bà con nên nhớ rằng, con trâu ở đây là con trâu truất phế Bảo Đại, chi thông tin in câu ca dao bắt dân tra (già). “Trâu tra” bò béo ai ơi! “Bồ câu” tung cánh dựng học thuộc lòng:

xây hòa bình!”. Nếu bà con bỏ phiếu cho tôi đắc cử, tôi sẽ

... Cụ Ngô phiếu đỏ bỏ bì

đấu tranh cho hòa bình thống nhất đất nước”.

Bảo Đại phiếu trắng ta thì vứt đi.

Khi bà Ngộ bước xuống thấy ông Tình mặt đỏ hầm Có lần bầu cử “quốc hội”, các liên doanh đi tuyên hầm chửi tục “Đồ con lợn nái”, bà Ngộ đáp lại: “Lợn nái truyền vận động tranh cử, quận trưởng cho lính bảo an còn sinh sản có lợi cho mọi nhà, còn trâu tra thì vứt chứ

đi từng làng bắt dân tập trung về quận lỵ. Sáng ấy ông không ăn thịt được!”.

Hồ Duy Tình bước lên khán đài nói: Trò hề bầu cử của chính quyền Ngô Đình Diệm đã lộ

- Thưa bà con! Trăm hay không bằng tay quen, tôi rõ tranh giành quyền lực trắng trợn và lố bịch để lại một đã trúng cử vào quốc hội một nhiệm kỳ rồi, lần này biệt trận cười cho nhân dân Ba Lòng nhớ mãi.

danh ứng cử viên của tôi là “con trâu” - con trâu tượng Nhân dân ở đây sống trong ba giai đoạn nhưng trưng chăm lo đời sống nhân dân ấm no hạnh phúc!

không phải vì vậy mà gọi “Ba Lòng”, họ chỉ trung thành 46

47

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Địch thường chú ý từng bước đi, từng lời nói của mọi Ở dưới sân có tiếng xầm xì, giơ tay xin nói: người dân ở đây, tên chi trưởng công an thường nói: “Dân

- Tôi có ý kiến: Con trâu siêng cày bừa thì nông dân Ba Lòng, ăn cơm quốc gia, thờ ma cộng sản” nên chúng có ăn, còn trâu mà lười biếng thì làm chi có ấm no? Tiếng cố truy tìm diệt cơ sở cách mạng tận gốc như nhổ cỏ cú.

cười rộ lên trong đám đông, còn bọn mật vụ thì mặt hằm Mà thật vậy trong mỗi gia đình ở đây đa số đều có chồng hằm chú ý quan sát “thủ phạm”. Còn Hồ Duy Tình thì con theo cách mạng ra Bắc, ai cũng mong chờ một ngày ú ớ! À! Im lặng! Bà con yên tâm, nếu bà con bỏ phiếu về đoàn tụ, họ cất những tờ bạc tín phiếu có in ảnh Bác cho tôi đắc cử, tôi sẽ đệ trình lên Tổng thống Diệm mua Hồ, bỏ vào ống tre, giấu trên mái nhà, hoặc bỏ vào mặt máy cày Nhật đem về cày thay trâu cho bà con!. Hồ Duy gối để làm vật kỷ niệm, họ ôm ấp một niềm tin sắt đá, Tình chào rút lui thì bà Lê Thị Ngộ nhảy lên khán đài vì vậy mà “điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung” cũng nói châm chọc ông Tình: “Xin thưa bà con! Biệt danh không khuất phục, không khai báo cho địch một lời.

ông Tình là con trâu, còn biệt danh của tôi là con “bồ câu Chúng bắt dân phải bỏ phiếu cho Ngô Đình Diệm và trắng”! Bà con nên nhớ rằng, con trâu ở đây là con trâu truất phế Bảo Đại, chi thông tin in câu ca dao bắt dân tra (già). “Trâu tra” bò béo ai ơi! “Bồ câu” tung cánh dựng học thuộc lòng:

xây hòa bình!”. Nếu bà con bỏ phiếu cho tôi đắc cử, tôi sẽ

... Cụ Ngô phiếu đỏ bỏ bì

đấu tranh cho hòa bình thống nhất đất nước”.

Bảo Đại phiếu trắng ta thì vứt đi.

Khi bà Ngộ bước xuống thấy ông Tình mặt đỏ hầm Có lần bầu cử “quốc hội”, các liên doanh đi tuyên hầm chửi tục “Đồ con lợn nái”, bà Ngộ đáp lại: “Lợn nái truyền vận động tranh cử, quận trưởng cho lính bảo an còn sinh sản có lợi cho mọi nhà, còn trâu tra thì vứt chứ

đi từng làng bắt dân tập trung về quận lỵ. Sáng ấy ông không ăn thịt được!”.

Hồ Duy Tình bước lên khán đài nói: Trò hề bầu cử của chính quyền Ngô Đình Diệm đã lộ

- Thưa bà con! Trăm hay không bằng tay quen, tôi rõ tranh giành quyền lực trắng trợn và lố bịch để lại một đã trúng cử vào quốc hội một nhiệm kỳ rồi, lần này biệt trận cười cho nhân dân Ba Lòng nhớ mãi.

danh ứng cử viên của tôi là “con trâu” - con trâu tượng Nhân dân ở đây sống trong ba giai đoạn nhưng trưng chăm lo đời sống nhân dân ấm no hạnh phúc!

không phải vì vậy mà gọi “Ba Lòng”, họ chỉ trung thành 46

47

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

một lòng một dạ đi theo con đường Bác Hồ, 9 năm kháng chiến chống Pháp, rồi bí mật, rồi công khai, đưa sức người sức của để che giấu, nuôi dưỡng đùm bọc cho cán TỔ CÔNG TÁC ĐẶC NHIỆM VÀ “NGỌC VOI”

bộ, bộ đội tiếp tục đánh thắng giặc Mỹ xâm lược để thống nhất đất nước.

Nhân dân ở đây thường bí mật truyền khẩu cho Sau hiệp định đình chiến ở Việt Nam năm 1954, Bắc -

Nam tạm thời bị chia cắt. Chú Tâm, chú Hiền là cán nhau học thuộc lòng:

bộ trong Ban lãnh đạo của Ty Công an tỉnh Quảng Trị

Qua cầu khéo để gió trúc “Ngô”

được bố trí ở lại để xây dựng đường dây nội tuyến trong Nước trăm khe cũng chảy vào “Hồ”

lòng địch. Cùng ở lại với hai chú có anh Thuyết, anh

“Người cộng” gian nan đang vững bước!

Chính là cán bộ dưới cấp. Cũng từ đó, các chú giáo dục Gió lùa trăm nẻo khó mà xô!

đưa tôi vào tổ chức. Ban đầu tôi được giao nhiệm vụ móc Nhân dân nói bốn câu này không có tên tác giả, thì nối với hai cơ sở buôn bán ở trong thị xã để chuyển thư

đây là lời “sấm dạy”, tất là sẽ có niềm tin ông Ngô Đình từ chiến khu vào thành phố và ngược lại theo đường hợp Diệm sẽ bị truất ngôi; thế giới ủng hộ Bác Hồ, người cộng pháp. Từ năm 1957 trở đi, địch kiểm soát gắt gao, do đó sản sẽ tất thắng! Đất nước sẽ thống nhất, độc lập.

phải chuyển bằng hộp thư mật. Tôi chọn một gốc cây to gần bờ sông, chỗ thuận lợi đò cập bến được, đặt dưới gốc cây một hộp sắt nhỏ, đậy miếng nilon và trên đặt cục đá rồi ngụy trang lại, sau đó hướng dẫn tọa độ hộp thư cho cơ sở biết để giao “hàng” và nhận “hàng”. Tài liệu thường được gói trong một cái bánh chưng, hoặc có khi cuốn nhỏ

chỉ bằng điếu thuốc lá. Hai bà cơ sở đi buôn đò chuyến thường có hai thúng đan hai đáy, ở dưới giấu tài liệu còn phía trên để hàng bán.

48

49

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

một lòng một dạ đi theo con đường Bác Hồ, 9 năm kháng chiến chống Pháp, rồi bí mật, rồi công khai, đưa sức người sức của để che giấu, nuôi dưỡng đùm bọc cho cán TỔ CÔNG TÁC ĐẶC NHIỆM VÀ “NGỌC VOI”

bộ, bộ đội tiếp tục đánh thắng giặc Mỹ xâm lược để thống nhất đất nước.

Nhân dân ở đây thường bí mật truyền khẩu cho Sau hiệp định đình chiến ở Việt Nam năm 1954, Bắc -

Nam tạm thời bị chia cắt. Chú Tâm, chú Hiền là cán nhau học thuộc lòng:

bộ trong Ban lãnh đạo của Ty Công an tỉnh Quảng Trị

Qua cầu khéo để gió trúc “Ngô”

được bố trí ở lại để xây dựng đường dây nội tuyến trong Nước trăm khe cũng chảy vào “Hồ”

lòng địch. Cùng ở lại với hai chú có anh Thuyết, anh

“Người cộng” gian nan đang vững bước!

Chính là cán bộ dưới cấp. Cũng từ đó, các chú giáo dục Gió lùa trăm nẻo khó mà xô!

đưa tôi vào tổ chức. Ban đầu tôi được giao nhiệm vụ móc Nhân dân nói bốn câu này không có tên tác giả, thì nối với hai cơ sở buôn bán ở trong thị xã để chuyển thư

đây là lời “sấm dạy”, tất là sẽ có niềm tin ông Ngô Đình từ chiến khu vào thành phố và ngược lại theo đường hợp Diệm sẽ bị truất ngôi; thế giới ủng hộ Bác Hồ, người cộng pháp. Từ năm 1957 trở đi, địch kiểm soát gắt gao, do đó sản sẽ tất thắng! Đất nước sẽ thống nhất, độc lập.

phải chuyển bằng hộp thư mật. Tôi chọn một gốc cây to gần bờ sông, chỗ thuận lợi đò cập bến được, đặt dưới gốc cây một hộp sắt nhỏ, đậy miếng nilon và trên đặt cục đá rồi ngụy trang lại, sau đó hướng dẫn tọa độ hộp thư cho cơ sở biết để giao “hàng” và nhận “hàng”. Tài liệu thường được gói trong một cái bánh chưng, hoặc có khi cuốn nhỏ

chỉ bằng điếu thuốc lá. Hai bà cơ sở đi buôn đò chuyến thường có hai thúng đan hai đáy, ở dưới giấu tài liệu còn phía trên để hàng bán.

48

49

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Những chuyến đò xuôi ngược trên dòng sông Thạch Anh Chính là người cao to, đẹp trai nên thường đóng vai Hãn làm chiếc cầu nối đưa tin, dần dà cũng không còn sĩ quan quân lực Việt Nam Cộng hòa (lính chủ lực Diệm), nữa vì địch ngày càng kiểm soát nghiêm ngặt. Các chú anh thường bận bộ quân phục Toredi, đội mũ lưỡi trai, vai rút tôi đi móc nối trực tiếp với một đường dây đơn tuyến đeo quân hàm đại úy, quân lính địa phương gặp không khác. Hai bà cơ sở lại đi theo đường dây khác. Mật hiệu dám hỏi bậc đàn anh. Còn anh Thuyết có dáng vóc thấp bắt liên lạc ban đầu của tôi với cơ sở mới là chiếc khăn và mập nên thường cải trang thành người lái trâu, hoặc tay trắng, bên góc khăn có cái kim băng và thêu dòng có khi anh xâu một vài cái lưỡi cuốc cũ móc vào cây rựa chữ: “Trăng thanh gió mát bao la, mong anh phát triển vác trên vai giả thợ lò rèn đi mài giũa đồ cũ.

tài Ba anh hùng” (Ba là tên của anh cơ sở nội tuyến). Khi tiếp cận, tôi cột cái khăn vào cổ tay, để cái kim băng lên Những ngày đêm đen tối

trên, cơ sở thấy cái khăn có kim băng và đọc thấy chữ Ba, Thời kỳ 1957-1959 là thời kỳ cách mạng miền Nam nhận đúng mật hiệu, anh niềm nở bắt tay tôi.

đen tối nhất. Ngô Đình Diệm áp dụng Luật 10/59 và lê Những năm 1955-1956. Tổ công tác đặc nhiệm còn đi máy chém khắp nơi, luôn tổ chức “tố cộng”, thanh trừng, lại hợp pháp, ăn ở trong dân, làm buồng hai ngăn trong tảo thanh. Chúng bắt dân đi phát quang các lùm cây, lũy nhà để làm việc, đi đâu thì cải trang. Chú Tâm luôn bận tre, để “đặt Việt cộng như con cá nằm trên thớt, không có bộ véttông, đội mũ phớt, đeo kính đen, tay cầm gậy mây nơi ẩn náu” hoặc “Việt cộng không có dân như cây không cong, chân đi giày, nhân dân cứ tưởng là mật thám của có gốc sẽ bị chết”. Thời gian này Tổ công tác đặc nhiệm địch đi dò la tin tức. Chú Hiền người cao, gầy nên luôn phải rút vào rừng lập cứ và có thêm anh Trình - vốn là một đóng vai ông thầy cúng, bận áo dài đen, quần trắng, đầu đội khăn đóng (khăn xếp) đen, chân đi đôi guốc mộc, đeo cơ sở của cách mạng ở trong dân. Anh Trình thành thạo kính trắng, nách kẹp ô đen. Có lần chú đi ngang qua đường rừng, đồng thời làm nhiệm vụ thu mua lương thực bốt gác trong thị xã, tên lính gác thấy ông thầy cúng dự trữ. Từ đây trong tổ đặt cho anh cái tên mới là Ngọc -

liền trêu chọc: “Cốc cốc, cheng cheng, con gà mô béo để

Bùi Văn Ngọc. Anh Ngọc là một thanh niên con cố nông, riêng cho thầy, cháo chè thì múc cho đầy, múc lưng mà ít cha mẹ chết sớm, đi ở chăn trâu cho nhà phú nông để

tính thầy không ưa”. Chú Hiền cứ cúi đầu đi thản nhiên.

sinh sống, nay được các chú, các anh giác ngộ cách mạng, 50

51

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Những chuyến đò xuôi ngược trên dòng sông Thạch Anh Chính là người cao to, đẹp trai nên thường đóng vai Hãn làm chiếc cầu nối đưa tin, dần dà cũng không còn sĩ quan quân lực Việt Nam Cộng hòa (lính chủ lực Diệm), nữa vì địch ngày càng kiểm soát nghiêm ngặt. Các chú anh thường bận bộ quân phục Toredi, đội mũ lưỡi trai, vai rút tôi đi móc nối trực tiếp với một đường dây đơn tuyến đeo quân hàm đại úy, quân lính địa phương gặp không khác. Hai bà cơ sở lại đi theo đường dây khác. Mật hiệu dám hỏi bậc đàn anh. Còn anh Thuyết có dáng vóc thấp bắt liên lạc ban đầu của tôi với cơ sở mới là chiếc khăn và mập nên thường cải trang thành người lái trâu, hoặc tay trắng, bên góc khăn có cái kim băng và thêu dòng có khi anh xâu một vài cái lưỡi cuốc cũ móc vào cây rựa chữ: “Trăng thanh gió mát bao la, mong anh phát triển vác trên vai giả thợ lò rèn đi mài giũa đồ cũ.

tài Ba anh hùng” (Ba là tên của anh cơ sở nội tuyến). Khi tiếp cận, tôi cột cái khăn vào cổ tay, để cái kim băng lên Những ngày đêm đen tối

trên, cơ sở thấy cái khăn có kim băng và đọc thấy chữ Ba, Thời kỳ 1957-1959 là thời kỳ cách mạng miền Nam nhận đúng mật hiệu, anh niềm nở bắt tay tôi.

đen tối nhất. Ngô Đình Diệm áp dụng Luật 10/59 và lê Những năm 1955-1956. Tổ công tác đặc nhiệm còn đi máy chém khắp nơi, luôn tổ chức “tố cộng”, thanh trừng, lại hợp pháp, ăn ở trong dân, làm buồng hai ngăn trong tảo thanh. Chúng bắt dân đi phát quang các lùm cây, lũy nhà để làm việc, đi đâu thì cải trang. Chú Tâm luôn bận tre, để “đặt Việt cộng như con cá nằm trên thớt, không có bộ véttông, đội mũ phớt, đeo kính đen, tay cầm gậy mây nơi ẩn náu” hoặc “Việt cộng không có dân như cây không cong, chân đi giày, nhân dân cứ tưởng là mật thám của có gốc sẽ bị chết”. Thời gian này Tổ công tác đặc nhiệm địch đi dò la tin tức. Chú Hiền người cao, gầy nên luôn phải rút vào rừng lập cứ và có thêm anh Trình - vốn là một đóng vai ông thầy cúng, bận áo dài đen, quần trắng, đầu đội khăn đóng (khăn xếp) đen, chân đi đôi guốc mộc, đeo cơ sở của cách mạng ở trong dân. Anh Trình thành thạo kính trắng, nách kẹp ô đen. Có lần chú đi ngang qua đường rừng, đồng thời làm nhiệm vụ thu mua lương thực bốt gác trong thị xã, tên lính gác thấy ông thầy cúng dự trữ. Từ đây trong tổ đặt cho anh cái tên mới là Ngọc -

liền trêu chọc: “Cốc cốc, cheng cheng, con gà mô béo để

Bùi Văn Ngọc. Anh Ngọc là một thanh niên con cố nông, riêng cho thầy, cháo chè thì múc cho đầy, múc lưng mà ít cha mẹ chết sớm, đi ở chăn trâu cho nhà phú nông để

tính thầy không ưa”. Chú Hiền cứ cúi đầu đi thản nhiên.

sinh sống, nay được các chú, các anh giác ngộ cách mạng, 50

51

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

được đứng vào hàng ngũ của Đảng, nên rất phấn khởi, Đang bàn thì chú Hiền nghe tiếng thở phì phì, nghi có hăng say công tác, không ngại gian khổ. Có lần anh Ngọc biệt kích Mỹ! Chú ra hiệu trong tổ im lặng đi quan sát.

cắt dây thép gai bò vào trong ấp chiến lược gặp mấy cơ sở

Bất ngờ chú phát hiện cách chỗ lán ở độ 20 m có một con nòng cốt, anh kể: “Mấy ông ở trong căn cứ sốt rét, đau ốm trăn gấm thật to đang quấn một con hươu. Chú phân mà không có chi bồi dưỡng, địch bao vây kinh tế gắt quá công hai người cầm rựa xông vào chém con trăn, còn hai không mua được thực phẩm”. Các chị hỏi: “Mấy ông có người cầm hai cây gỗ đập mạnh vào đầu con trăn. Con ăn được thịt chó thì mi bắt vào rừng làm thịt bồi dưỡng trăn chỉ kịp quật đuôi vài cái rồi “đầu hàng” để cho tổ

cho mấy ổng, nhưng đừng để chó sủa lộ ra thì chết cả

công tác lôi xuống suối lột da, chặt từng khúc đem về

làng”. Thế là Ngọc lần lượt đi theo các điểm hẹn để bắt luộc chấm muối ớt. Ngày đầu ưu tiên bồi dưỡng, nên anh chó. Các mẹ, các chị khen Ngọc có biệt tài chi mà bắt em ăn thịt trăn thoải mái, các ngày sau ăn có kế hoạch, chó không kêu nên hỏi bí quyết Ngọc cười hề hề nói: “Có lấy xương hầm với sắn củ ăn trừ bữa. Một tổ trứng trăn, phép tà chi mô, tôi hốt tro bếp bỏ vào bao tải, lừa chó lòn thơm ngon như trứng gà, bỏ muối vào luộc, cất ăn dần.

đầu vào cột túm bao lại, nếu chó sủa thì bột tro bay vào Da trăn phơi khô cắt may bao dao găm và bao đựng mũi, vào miệng rất khó chịu nên phải nằm im nín thở”.

thuốc hút, mỡ trăn để bôi ghẻ, mật trăn làm thuốc. Còn Hôm ấy, tổ công tác được cơ sở nội tuyến báo tin: Sắp có con hươu bị con trăn quấn cũng được tận dụng tối đa, da bão lớn đổ bộ về hướng tây, cơn bão có khả năng kéo dài, và ruột bỏ đi, lấy thịt băm nhỏ bỏ muối vào làm mắm ăn gia đình ta chuẩn bị “chống bão”.

dần trong mùa mưa lụt, gọi là thùng mắm chiến lược.

Chỉ một tuần sau, lính Ngô Đình Diệm ùn ùn đổ

Thế là trong lúc gặp khó khăn nhờ có con trăn mà Tổ

quân lên phía tây Quảng Trị, pháo 105 ly sắp hàng kéo công tác đặc nhiệm chống đói được một tuần. Vượt qua lên chốt ở các điểm cao bắn yểm trợ dọn đường cho bộ

đợt càn chiến dịch Phượng Hoàng của Mỹ - ngụy.

binh đổ quân xuống giữa rừng xanh đi càn - gọi là chiến dịch Phượng Hoàng. Địch mới càn được 10 ngày, tổ công Anh Ngọc lấy vợ

tác đã cạn lương thực, bàn tính vào rẫy của đồng bào Gia đình Hoa là một cơ sở nòng cốt ở thôn, có ba dân tộc tìm rau, sắn nấu cháo với muối ăn qua ngày.

người con lớn đều ra Bắc tập kết, chỉ còn Hoa là con út 52

53

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

được đứng vào hàng ngũ của Đảng, nên rất phấn khởi, Đang bàn thì chú Hiền nghe tiếng thở phì phì, nghi có hăng say công tác, không ngại gian khổ. Có lần anh Ngọc biệt kích Mỹ! Chú ra hiệu trong tổ im lặng đi quan sát.

cắt dây thép gai bò vào trong ấp chiến lược gặp mấy cơ sở

Bất ngờ chú phát hiện cách chỗ lán ở độ 20 m có một con nòng cốt, anh kể: “Mấy ông ở trong căn cứ sốt rét, đau ốm trăn gấm thật to đang quấn một con hươu. Chú phân mà không có chi bồi dưỡng, địch bao vây kinh tế gắt quá công hai người cầm rựa xông vào chém con trăn, còn hai không mua được thực phẩm”. Các chị hỏi: “Mấy ông có người cầm hai cây gỗ đập mạnh vào đầu con trăn. Con ăn được thịt chó thì mi bắt vào rừng làm thịt bồi dưỡng trăn chỉ kịp quật đuôi vài cái rồi “đầu hàng” để cho tổ

cho mấy ổng, nhưng đừng để chó sủa lộ ra thì chết cả

công tác lôi xuống suối lột da, chặt từng khúc đem về

làng”. Thế là Ngọc lần lượt đi theo các điểm hẹn để bắt luộc chấm muối ớt. Ngày đầu ưu tiên bồi dưỡng, nên anh chó. Các mẹ, các chị khen Ngọc có biệt tài chi mà bắt em ăn thịt trăn thoải mái, các ngày sau ăn có kế hoạch, chó không kêu nên hỏi bí quyết Ngọc cười hề hề nói: “Có lấy xương hầm với sắn củ ăn trừ bữa. Một tổ trứng trăn, phép tà chi mô, tôi hốt tro bếp bỏ vào bao tải, lừa chó lòn thơm ngon như trứng gà, bỏ muối vào luộc, cất ăn dần.

đầu vào cột túm bao lại, nếu chó sủa thì bột tro bay vào Da trăn phơi khô cắt may bao dao găm và bao đựng mũi, vào miệng rất khó chịu nên phải nằm im nín thở”.

thuốc hút, mỡ trăn để bôi ghẻ, mật trăn làm thuốc. Còn Hôm ấy, tổ công tác được cơ sở nội tuyến báo tin: Sắp có con hươu bị con trăn quấn cũng được tận dụng tối đa, da bão lớn đổ bộ về hướng tây, cơn bão có khả năng kéo dài, và ruột bỏ đi, lấy thịt băm nhỏ bỏ muối vào làm mắm ăn gia đình ta chuẩn bị “chống bão”.

dần trong mùa mưa lụt, gọi là thùng mắm chiến lược.

Chỉ một tuần sau, lính Ngô Đình Diệm ùn ùn đổ

Thế là trong lúc gặp khó khăn nhờ có con trăn mà Tổ

quân lên phía tây Quảng Trị, pháo 105 ly sắp hàng kéo công tác đặc nhiệm chống đói được một tuần. Vượt qua lên chốt ở các điểm cao bắn yểm trợ dọn đường cho bộ

đợt càn chiến dịch Phượng Hoàng của Mỹ - ngụy.

binh đổ quân xuống giữa rừng xanh đi càn - gọi là chiến dịch Phượng Hoàng. Địch mới càn được 10 ngày, tổ công Anh Ngọc lấy vợ

tác đã cạn lương thực, bàn tính vào rẫy của đồng bào Gia đình Hoa là một cơ sở nòng cốt ở thôn, có ba dân tộc tìm rau, sắn nấu cháo với muối ăn qua ngày.

người con lớn đều ra Bắc tập kết, chỉ còn Hoa là con út 52

53

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

nên để ở nhà. Ngọc thường vào nhà để lấy gạo và thực chờ khi mô thống nhất đất nước rồi cưới cũng được! hề...

phẩm, thấy Hoa dễ thương nên yêu thầm nhớ trộm, hề... hề!”. Thế rồi trong tổ phân công Ngọc ra công tác ở

nhưng ngại Hoa là con nhà giàu (cỡ trung nông khá), so hai xã Cam Chính và Cam Nghĩa. Anh gặp các mẹ, các với hoàn cảnh Ngọc thì “bìm bìm mà đòi leo nhà ngói”.

chị ở đây tâm sự: “Cha mẹ chết sớm, cũng không còn anh Ngọc xấu trai, nhưng tự hào có thế mạnh là “người của cách em bà con để nương tựa, chiến tranh thì còn dai dẳng, mạng” nên mạnh dạn nói: “Eng muốn tìm hiểu út (em) ăn bụi ngủ bờ mãi. Tui muốn xây dựng gia đình, có một nhưng không biết út có bằng lòng hay không?” Hoa thẹn tổ ấm, thỉnh thoảng đi công tác ghé lại thăm nhà để có đỏ mặt nói: “Tui còn nhỏ mà eng nói rứa tui mắc cỡ. Lần niềm an ủi động viên nhưng thấy khó quá!...”.

sau mà nói rứa nữa là tui cắt đứt liên lạc với eng!”. Ngọc Các mẹ, các chị nói: “Khó chi mô! Mi ưng rứa thì để

vội phân bua: “Rứa thì thôi! Eng xin lỗi, út đừng nói với tau xây dựng vợ cho mi, kiếm một đứa con để lại bọn tau ai biết chuyện ni nghe”.

nuôi, rủi mi có hy sinh thì cũng còn một chút giống để

Một hôm họp tổ Đảng trong rừng, chú Hiền động lại mai sau”. Thế rồi, thật bất ngờ, các mẹ hẹn ngày gặp viên Ngọc: “Cuộc cách mạng miền Nam còn khó khăn Ngọc ở trong rú Sim và dẫn cô X đi theo giới thiệu, tạo gian khổ, bọn Mỹ từ chỗ núp sau lưng Ngô Đình Diệm điều kiện cho hai người gặp nhau đều đều. Cô X mới đi với vai trò cố vấn đặc biệt nhưng nay đã trực tiếp đưa mót củi, hái sim vài tháng mà thấy cái bụng cứ nổi dần quân sang miền Nam chuyển qua “chiến tranh cục bộ”, lên, các mẹ biết chuyện nên dặn: Nếu bọn công an Diệm có đánh hơi, hoặc xóm làng xầm xì thì mi cứ kiên quyết do đó cách mạng miền Nam có thể kéo dài, “trường kỳ

một câu: “Tui là gái lỡ thì kiếm một đứa con nuôi, tui lấy mai phục”. Nếu trong vùng địch, cán bộ hoạt động bất chồng người ta mà bảo khai tên cha đứa bé ra thì vợ họ

hợp pháp mà yêu một cơ sở sống hợp pháp, dần dà bọn ghen đánh chết tui à!”.

mật vụ sẽ phát hiện ra và bắt bớ đánh đập cơ sở thì Thế là Ngọc có hai cái được. Một là được vợ, thứ hai chúng ta mất chỗ dựa trong dân”. Ngọc liền giơ tay xin là được thêm một đầu mối liên lạc tiếp tế lương thực nói: “Tui đã gần ba mươi tuổi rồi mà không cho tìm hiểu vững chắc đầy tin tưởng. Anh Ngọc bảo vợ: Tui đi công ai hết, cứ ở mãi như ri theo “trường kỳ mai phục” thì biết tác vắng, ở nhà nếu sinh con trai thì đặt tên là Trường khi mô mới có tương lai? Ý của tui tìm hiểu rồi để đó, Kỳ, Bùi Trường Kỳ! Nếu là con gái thì đặt Mai Phục, 54

55

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

nên để ở nhà. Ngọc thường vào nhà để lấy gạo và thực chờ khi mô thống nhất đất nước rồi cưới cũng được! hề...

phẩm, thấy Hoa dễ thương nên yêu thầm nhớ trộm, hề... hề!”. Thế rồi trong tổ phân công Ngọc ra công tác ở

nhưng ngại Hoa là con nhà giàu (cỡ trung nông khá), so hai xã Cam Chính và Cam Nghĩa. Anh gặp các mẹ, các với hoàn cảnh Ngọc thì “bìm bìm mà đòi leo nhà ngói”.

chị ở đây tâm sự: “Cha mẹ chết sớm, cũng không còn anh Ngọc xấu trai, nhưng tự hào có thế mạnh là “người của cách em bà con để nương tựa, chiến tranh thì còn dai dẳng, mạng” nên mạnh dạn nói: “Eng muốn tìm hiểu út (em) ăn bụi ngủ bờ mãi. Tui muốn xây dựng gia đình, có một nhưng không biết út có bằng lòng hay không?” Hoa thẹn tổ ấm, thỉnh thoảng đi công tác ghé lại thăm nhà để có đỏ mặt nói: “Tui còn nhỏ mà eng nói rứa tui mắc cỡ. Lần niềm an ủi động viên nhưng thấy khó quá!...”.

sau mà nói rứa nữa là tui cắt đứt liên lạc với eng!”. Ngọc Các mẹ, các chị nói: “Khó chi mô! Mi ưng rứa thì để

vội phân bua: “Rứa thì thôi! Eng xin lỗi, út đừng nói với tau xây dựng vợ cho mi, kiếm một đứa con để lại bọn tau ai biết chuyện ni nghe”.

nuôi, rủi mi có hy sinh thì cũng còn một chút giống để

Một hôm họp tổ Đảng trong rừng, chú Hiền động lại mai sau”. Thế rồi, thật bất ngờ, các mẹ hẹn ngày gặp viên Ngọc: “Cuộc cách mạng miền Nam còn khó khăn Ngọc ở trong rú Sim và dẫn cô X đi theo giới thiệu, tạo gian khổ, bọn Mỹ từ chỗ núp sau lưng Ngô Đình Diệm điều kiện cho hai người gặp nhau đều đều. Cô X mới đi với vai trò cố vấn đặc biệt nhưng nay đã trực tiếp đưa mót củi, hái sim vài tháng mà thấy cái bụng cứ nổi dần quân sang miền Nam chuyển qua “chiến tranh cục bộ”, lên, các mẹ biết chuyện nên dặn: Nếu bọn công an Diệm có đánh hơi, hoặc xóm làng xầm xì thì mi cứ kiên quyết do đó cách mạng miền Nam có thể kéo dài, “trường kỳ

một câu: “Tui là gái lỡ thì kiếm một đứa con nuôi, tui lấy mai phục”. Nếu trong vùng địch, cán bộ hoạt động bất chồng người ta mà bảo khai tên cha đứa bé ra thì vợ họ

hợp pháp mà yêu một cơ sở sống hợp pháp, dần dà bọn ghen đánh chết tui à!”.

mật vụ sẽ phát hiện ra và bắt bớ đánh đập cơ sở thì Thế là Ngọc có hai cái được. Một là được vợ, thứ hai chúng ta mất chỗ dựa trong dân”. Ngọc liền giơ tay xin là được thêm một đầu mối liên lạc tiếp tế lương thực nói: “Tui đã gần ba mươi tuổi rồi mà không cho tìm hiểu vững chắc đầy tin tưởng. Anh Ngọc bảo vợ: Tui đi công ai hết, cứ ở mãi như ri theo “trường kỳ mai phục” thì biết tác vắng, ở nhà nếu sinh con trai thì đặt tên là Trường khi mô mới có tương lai? Ý của tui tìm hiểu rồi để đó, Kỳ, Bùi Trường Kỳ! Nếu là con gái thì đặt Mai Phục, 54

55

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Bùi Mai Phục!. Gặp chú Hiền và anh Chính, các mẹ, các chân hất qua, hất lại, lật nghiêng lật ngửa. Anh Ngọc chị kể: “Ôi chao thằng Ngọc nó tranh thủ chớp thời cơ

nằm bất động không dám rên, thấy cái chết đang cận kề, rứa mà để lại cho bà con ở đây một đứa con trai rất kháu, anh thầm kêu trong đau đớn: “Vĩnh biệt các đồng chí!”.

nó giống cha như khuôn đúc”.

Con voi khịt khịt hầm hừ một lúc rồi bỏ đi. Anh Ngọc Gặp nạn

nằm thở thoi thóp, nghiến răng chịu đựng chỉ sợ con voi nghe tiếng động quay trở lại.

Tình hình chiến trường mở rộng, từ chỗ một tổ chỉ có Trời tối, sương mù bao phủ dày đặc, người Ngọc lạnh 4-5 người, nay phát triển thêm nhiều tổ. Nhiệm vụ trước cứng. Mới tờ mờ sáng anh cố gượng bò dậy sờ tìm cái mắt là khâu lương thực, thực phẩm chủ yếu là muối hạt võng nhưng con voi đã xé nát từng mảnh, còn gùi gạo thì và bột ngọt phải có dự trữ mỗi người đủ ăn ba tháng luôn nó chà đổ tung toé ra đất. Thân thể đau buốt, chân tay chuyển, do đó anh Ngọc có nhiệm vụ giám sát vùng giáp như bị xé nát, anh bò lên hốt từng nắm gạo bỏ vào miếng ranh để ban đêm về các xã lân cận đưa tiền vào trong võng rách cột túm lại, còn chỗ nào không hốt được thì nhân dân mua lương thực, thực phẩm. Cứ thường lệ vừa lấy đất và lá khô phủ kín để khỏi bị lộ con đường huyết đi vừa rà mìn định hướng, nếu không có địch thì độ 9

mạch. Một hạt muối, một hạt gạo lúc này phải đổi bằng giờ đêm mới vào được thôn, lấy hàng thật nhanh, không xương, bằng máu, mồ hôi, nước mắt. Khoảng 8 giờ sáng, được làm rơi một hạt gạo để tránh bị lộ. Hai giờ sáng nghe có tiếng bước chân đi lại gần và tiếng nói thì thầm.

phải rút khỏi thôn, đi 2-3 cây số đến đồi trọc ngủ lại chờ

Ngọc bò vào một góc cây ẩn núp để quan sát ta hay địch.

sáng gùi lên căn cứ.

Thấy người quen của đơn vị bạn đi lấy gạo, anh gọi lại.

Một hôm, Ngọc gùi nặng quá, mệt mắc võng ngủ

Anh em biết Ngọc bị nạn liền lấy võng, chặt cây khiêng say. Một con voi lạc đàn đi qua chỗ Ngọc đang nằm, khịt về hậu cứ điều trị. Ngọc bị gãy bốn cái xương sườn và dập khịt ngửi có hơi người nó đưa vòi quấn cái võng giật thật mấy đốt xương sống. Từ đấy anh em trong tổ đặt cho anh mạnh, cây gãy, võng đứt, Ngọc bị rơi xuống đất. Con voi biệt hiệu là “Ngọc Voi”. Câu chuyện giai thoại anh Ngọc đưa vòi quần thân hình anh đưa lên hạ xuống mấy lần có phép nên voi chà mà không chết được lan ra khắp khu rồi bỏ rơi xuống đất. Con voi không buông tha, nó đưa căn cứ.

56

57

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Bùi Mai Phục!. Gặp chú Hiền và anh Chính, các mẹ, các chân hất qua, hất lại, lật nghiêng lật ngửa. Anh Ngọc chị kể: “Ôi chao thằng Ngọc nó tranh thủ chớp thời cơ

nằm bất động không dám rên, thấy cái chết đang cận kề, rứa mà để lại cho bà con ở đây một đứa con trai rất kháu, anh thầm kêu trong đau đớn: “Vĩnh biệt các đồng chí!”.

nó giống cha như khuôn đúc”.

Con voi khịt khịt hầm hừ một lúc rồi bỏ đi. Anh Ngọc Gặp nạn

nằm thở thoi thóp, nghiến răng chịu đựng chỉ sợ con voi nghe tiếng động quay trở lại.

Tình hình chiến trường mở rộng, từ chỗ một tổ chỉ có Trời tối, sương mù bao phủ dày đặc, người Ngọc lạnh 4-5 người, nay phát triển thêm nhiều tổ. Nhiệm vụ trước cứng. Mới tờ mờ sáng anh cố gượng bò dậy sờ tìm cái mắt là khâu lương thực, thực phẩm chủ yếu là muối hạt võng nhưng con voi đã xé nát từng mảnh, còn gùi gạo thì và bột ngọt phải có dự trữ mỗi người đủ ăn ba tháng luôn nó chà đổ tung toé ra đất. Thân thể đau buốt, chân tay chuyển, do đó anh Ngọc có nhiệm vụ giám sát vùng giáp như bị xé nát, anh bò lên hốt từng nắm gạo bỏ vào miếng ranh để ban đêm về các xã lân cận đưa tiền vào trong võng rách cột túm lại, còn chỗ nào không hốt được thì nhân dân mua lương thực, thực phẩm. Cứ thường lệ vừa lấy đất và lá khô phủ kín để khỏi bị lộ con đường huyết đi vừa rà mìn định hướng, nếu không có địch thì độ 9

mạch. Một hạt muối, một hạt gạo lúc này phải đổi bằng giờ đêm mới vào được thôn, lấy hàng thật nhanh, không xương, bằng máu, mồ hôi, nước mắt. Khoảng 8 giờ sáng, được làm rơi một hạt gạo để tránh bị lộ. Hai giờ sáng nghe có tiếng bước chân đi lại gần và tiếng nói thì thầm.

phải rút khỏi thôn, đi 2-3 cây số đến đồi trọc ngủ lại chờ

Ngọc bò vào một góc cây ẩn núp để quan sát ta hay địch.

sáng gùi lên căn cứ.

Thấy người quen của đơn vị bạn đi lấy gạo, anh gọi lại.

Một hôm, Ngọc gùi nặng quá, mệt mắc võng ngủ

Anh em biết Ngọc bị nạn liền lấy võng, chặt cây khiêng say. Một con voi lạc đàn đi qua chỗ Ngọc đang nằm, khịt về hậu cứ điều trị. Ngọc bị gãy bốn cái xương sườn và dập khịt ngửi có hơi người nó đưa vòi quấn cái võng giật thật mấy đốt xương sống. Từ đấy anh em trong tổ đặt cho anh mạnh, cây gãy, võng đứt, Ngọc bị rơi xuống đất. Con voi biệt hiệu là “Ngọc Voi”. Câu chuyện giai thoại anh Ngọc đưa vòi quần thân hình anh đưa lên hạ xuống mấy lần có phép nên voi chà mà không chết được lan ra khắp khu rồi bỏ rơi xuống đất. Con voi không buông tha, nó đưa căn cứ.

56

57

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Chiến trường ngày càng ác liệt, đợi vết thương của Hết cuộc càn, bọn lính kéo về nghỉ chân ở thôn Phú Ngọc lành hẳn thì rất khó, các chú bàn cho anh ra miền Thành, có một tên lính ngụy kể lại với dân làng: “Tôi Bắc điều dưỡng và học văn hoá, anh nói: “Tui ở trên căn không biết người ấy là Việt cộng hay du kích mà thật dũng cứ cũng làm phiền anh em, vì ở đây ai cũng phải phát cảm, anh bị gãy một chân, người nhỏ con, còn tên Mỹ thì rẫy trồng sắn, ngô và đi về đồng bằng gùi gạo lên mới có to cao, lềnh kềnh mà anh dám xông vào bóp bộ hạ tên ăn mà công tác. Tui nay đi khòm lưng không gùi cõng chi Mỹ. Anh ấy có hai “bàn tay sắt” thật khủng khiếp, đáng được, mà ra Bắc thì cũng buồn nhớ quê hương. Thôi cho khâm phục!”. Rồi người lính ấy chỉ chỗ anh Ngọc nằm để

tui về sống với nhân dân để tham gia du kích đánh Mỹ, nhân dân đi khiêng xác anh về chôn cất. Hằng ngày, nhân tui dựa vào dân mà sống. Nhân dân đã nuôi tui khôn lớn, dân ra mộ thắp hương, đặt cơm cúng, cầu nguyện cho linh tui phải bám dân như cây bám đất”.

hồn anh luôn về với dân thôn Phú Thành.

Ý kiến của Ngọc được chấp thuận. Anh em đi bẻ

măng, câu cá bỏ vào một ít mì sợi làm một bữa liên hoan Đồng đội thân yêu

nhẹ tiễn chân Ngọc về sống với một gia đình cơ sở ở Phú Nhiều đêm tôi nhớ lại những gương mặt đồng đội Thành. Được sống trong dân có bát cơm ngon, canh ngọt trong thời kỳ đầu cách mạng miền Nam còn khó khăn, nên vết thương cũng khá dần nhưng cái lưng vẫn bị

gian khổ nhưng dũng cảm, bất khuất, xứng danh người còng. Một hôm được tin Mỹ - ngụy đi càn, anh xách súng chiến sĩ Công an nhân dân. Trước hết nói về chú Tâm, chạy theo mấy cậu du kích xã để phục kích bọn Mỹ. Thấy người lãnh đạo, tính tình điềm đạm, nghĩ sâu, luôn lắng bọn Mỹ - ngụy quá đông, anh bảo anh em du kích rút lui nghe ý kiến cấp dưới, tỉnh táo lúc gặp khó khăn, đặc biệt bảo tồn lực lượng để anh ở lại giết cho được tên Mỹ rồi về nghiệp vụ điệp báo thì chú rất sắc sảo.

rút sau. Súng của anh đã bắn hết đạn, tên Mỹ phát hiện Chú Hiền tính nóng nảy nhưng vui nhộn, kiên quyết mục tiêu xông vào bắt sống, anh lấy hết sức lòn thẳng trấn áp bọn phản cách mạng. Chú viết cho mỗi tên “ác xuống dưới bộ hạ tên Mỹ, nghiến răng bóp... tên Mỹ đau ôn” mỗi tờ cáo trạng ngắn gọn gửi đến tận nhà, hoặc đón quá kêu la như bò rống. Bọn Mỹ - ngụy chạy đến tiếp đường cảnh cáo chúng. Chú bảo lần này tha tội cho về với cứu, thấy Ngọc và tên Mỹ đang vật lộn, chúng nó bắt anh vợ con, nếu lần sau chỉ điểm cho địch hại dân là tôi quay kéo ra đường và bắn tại chỗ.

trở lại “mượn cái đầu ông đem đi”. Ở đâu “cơ sở trắng”, 58

59

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Chiến trường ngày càng ác liệt, đợi vết thương của Hết cuộc càn, bọn lính kéo về nghỉ chân ở thôn Phú Ngọc lành hẳn thì rất khó, các chú bàn cho anh ra miền Thành, có một tên lính ngụy kể lại với dân làng: “Tôi Bắc điều dưỡng và học văn hoá, anh nói: “Tui ở trên căn không biết người ấy là Việt cộng hay du kích mà thật dũng cứ cũng làm phiền anh em, vì ở đây ai cũng phải phát cảm, anh bị gãy một chân, người nhỏ con, còn tên Mỹ thì rẫy trồng sắn, ngô và đi về đồng bằng gùi gạo lên mới có to cao, lềnh kềnh mà anh dám xông vào bóp bộ hạ tên ăn mà công tác. Tui nay đi khòm lưng không gùi cõng chi Mỹ. Anh ấy có hai “bàn tay sắt” thật khủng khiếp, đáng được, mà ra Bắc thì cũng buồn nhớ quê hương. Thôi cho khâm phục!”. Rồi người lính ấy chỉ chỗ anh Ngọc nằm để

tui về sống với nhân dân để tham gia du kích đánh Mỹ, nhân dân đi khiêng xác anh về chôn cất. Hằng ngày, nhân tui dựa vào dân mà sống. Nhân dân đã nuôi tui khôn lớn, dân ra mộ thắp hương, đặt cơm cúng, cầu nguyện cho linh tui phải bám dân như cây bám đất”.

hồn anh luôn về với dân thôn Phú Thành.

Ý kiến của Ngọc được chấp thuận. Anh em đi bẻ

măng, câu cá bỏ vào một ít mì sợi làm một bữa liên hoan Đồng đội thân yêu

nhẹ tiễn chân Ngọc về sống với một gia đình cơ sở ở Phú Nhiều đêm tôi nhớ lại những gương mặt đồng đội Thành. Được sống trong dân có bát cơm ngon, canh ngọt trong thời kỳ đầu cách mạng miền Nam còn khó khăn, nên vết thương cũng khá dần nhưng cái lưng vẫn bị

gian khổ nhưng dũng cảm, bất khuất, xứng danh người còng. Một hôm được tin Mỹ - ngụy đi càn, anh xách súng chiến sĩ Công an nhân dân. Trước hết nói về chú Tâm, chạy theo mấy cậu du kích xã để phục kích bọn Mỹ. Thấy người lãnh đạo, tính tình điềm đạm, nghĩ sâu, luôn lắng bọn Mỹ - ngụy quá đông, anh bảo anh em du kích rút lui nghe ý kiến cấp dưới, tỉnh táo lúc gặp khó khăn, đặc biệt bảo tồn lực lượng để anh ở lại giết cho được tên Mỹ rồi về nghiệp vụ điệp báo thì chú rất sắc sảo.

rút sau. Súng của anh đã bắn hết đạn, tên Mỹ phát hiện Chú Hiền tính nóng nảy nhưng vui nhộn, kiên quyết mục tiêu xông vào bắt sống, anh lấy hết sức lòn thẳng trấn áp bọn phản cách mạng. Chú viết cho mỗi tên “ác xuống dưới bộ hạ tên Mỹ, nghiến răng bóp... tên Mỹ đau ôn” mỗi tờ cáo trạng ngắn gọn gửi đến tận nhà, hoặc đón quá kêu la như bò rống. Bọn Mỹ - ngụy chạy đến tiếp đường cảnh cáo chúng. Chú bảo lần này tha tội cho về với cứu, thấy Ngọc và tên Mỹ đang vật lộn, chúng nó bắt anh vợ con, nếu lần sau chỉ điểm cho địch hại dân là tôi quay kéo ra đường và bắn tại chỗ.

trở lại “mượn cái đầu ông đem đi”. Ở đâu “cơ sở trắng”, 58

59

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

phong trào cách mạng không lên, chú đến đó vài tuần thêm không bớt. Bọn địch buộc phải tống anh vào xà lim.

là khí thế quần chúng lên cao, nhân dân tin tưởng cách Ở tù 6 năm, được giải phóng nhà lao, anh trở về tiếp tục mạng xây dựng được cơ sở nòng cốt. Ai cũng khen chú công tác và hy sinh năm 1969.

Hiền có tướng đặc biệt.

Hình ảnh anh Chính luôn khắc sâu vào ký ức tôi.

Anh Thuyết bị địch bắt do một cơ sở phản bội. Tên Mẹ tôi bảo: “Tau thương thằng nớ nhất, trời mưa rét ở

Đương hẹn anh Thuyết tối ra nhà nó lấy gạo và bắt gà.

bụi ở bờ, thể mà thấy nó lòn vào nhà là cười tươi như

Đúng hẹn anh vào nhà lấy gạo đổ vào gùi, rồi nó bảo để

hoa!”. Một hôm có tin mật báo nên anh ra tìm tôi dặn: nó đứng canh gác, còn anh Thuyết thò tay vào chuồng

“Hiện nay bọn mật vụ bám sát theo dõi em rất chặt, em bắt gà. Con gà kêu oang oác, bọn công an Diệm ập vào, đi đâu phải chú ý chúng “bám đuôi”, nếu có sa vào tay anh Thuyết không kịp trở tay đối phó.

giặc thì em phải giữ vững khí tiết của người cộng sản, Bọn địch cởi hết quần áo của anh rồi cột bốn tay chân bất khuất trước mặt kẻ thù, bây giờ anh đi nhận súng về

khiêng đi như khiêng lợn. Chúng dùng đủ mọi cực hình trang bị cho anh em gấp. Báo cho em biết là nay Trung tra tấn dã man để hòng moi ra cơ sở cách mạng tiếp tế

ương cho sử dụng vũ trang, gặp địch là bắn chứ không cho anh hoạt động nằm vùng. Nhưng anh chỉ nói một chỉ ngồi đấu lý với chúng, mà phải đánh 3 mũi giáp công”

câu: “Tôi mới vượt tuyến vào Nam thì gặp tên Đương (chính trị, quân sự và binh vận). Anh vội vàng bắt tay đi làm trong rừng, nó bảo tôi ra nhà nó lấy gạo và thực tôi từ giã. Tôi đứng nhìn theo cái bóng đen đi khuất dần phẩm mà ăn, tôi quen nó cùng ở một thôn từ thời kỳ

trong đêm tối. Tin mật báo rất sát, chỉ một tuần sau kháng chiến chống Pháp. Không ngờ nó bắt cá hai tay công an Diệm đưa lệnh mời tôi về quận. Trận phủ đầu là phản bội tôi. Ngoài nó ra tôi chưa quen một ai cả”. Bọn một thùng nước xà phòng, bốn tên công an trói tay chân địch vừa đánh vừa hỏi: “Thế còn khẩu súng Vonte mới tôi lại đặt nằm trên cái đòn băng, hai tên giữ hai chân, toanh ai trang bị cho mày?” Anh Thuyết nói: “Tôi ở Bắc hai tên đè đầu tôi đổ nước vào mũi, miệng cho ngạt thở.

vào chỉ có cây rựa, khẩu súng Vonte là tôi nhặt được giữa Chúng nói: “Tau cho mày đi tàu lặn”. Tôi ngạt thở đạp rừng, lúc rảnh việc tôi đem ra lau chùi thường xuyên nên cái đòn băng bị lật, cả bốn tên công an cũng té lộn nhào, nó sáng vậy chứ không ai trang bị súng cho tôi cả”. Địch nó dỡ đòn băng dậy tiếp tục đổ nước, tra hỏi, tôi vẫn trả

tra tấn mãi, tờ cung của anh cũng chỉ chừng ấy, không lời: “Không biết Việt cộng là ai cả”. Hôm thứ hai, chúng 60

61

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

phong trào cách mạng không lên, chú đến đó vài tuần thêm không bớt. Bọn địch buộc phải tống anh vào xà lim.

là khí thế quần chúng lên cao, nhân dân tin tưởng cách Ở tù 6 năm, được giải phóng nhà lao, anh trở về tiếp tục mạng xây dựng được cơ sở nòng cốt. Ai cũng khen chú công tác và hy sinh năm 1969.

Hiền có tướng đặc biệt.

Hình ảnh anh Chính luôn khắc sâu vào ký ức tôi.

Anh Thuyết bị địch bắt do một cơ sở phản bội. Tên Mẹ tôi bảo: “Tau thương thằng nớ nhất, trời mưa rét ở

Đương hẹn anh Thuyết tối ra nhà nó lấy gạo và bắt gà.

bụi ở bờ, thể mà thấy nó lòn vào nhà là cười tươi như

Đúng hẹn anh vào nhà lấy gạo đổ vào gùi, rồi nó bảo để

hoa!”. Một hôm có tin mật báo nên anh ra tìm tôi dặn: nó đứng canh gác, còn anh Thuyết thò tay vào chuồng

“Hiện nay bọn mật vụ bám sát theo dõi em rất chặt, em bắt gà. Con gà kêu oang oác, bọn công an Diệm ập vào, đi đâu phải chú ý chúng “bám đuôi”, nếu có sa vào tay anh Thuyết không kịp trở tay đối phó.

giặc thì em phải giữ vững khí tiết của người cộng sản, Bọn địch cởi hết quần áo của anh rồi cột bốn tay chân bất khuất trước mặt kẻ thù, bây giờ anh đi nhận súng về

khiêng đi như khiêng lợn. Chúng dùng đủ mọi cực hình trang bị cho anh em gấp. Báo cho em biết là nay Trung tra tấn dã man để hòng moi ra cơ sở cách mạng tiếp tế

ương cho sử dụng vũ trang, gặp địch là bắn chứ không cho anh hoạt động nằm vùng. Nhưng anh chỉ nói một chỉ ngồi đấu lý với chúng, mà phải đánh 3 mũi giáp công”

câu: “Tôi mới vượt tuyến vào Nam thì gặp tên Đương (chính trị, quân sự và binh vận). Anh vội vàng bắt tay đi làm trong rừng, nó bảo tôi ra nhà nó lấy gạo và thực tôi từ giã. Tôi đứng nhìn theo cái bóng đen đi khuất dần phẩm mà ăn, tôi quen nó cùng ở một thôn từ thời kỳ

trong đêm tối. Tin mật báo rất sát, chỉ một tuần sau kháng chiến chống Pháp. Không ngờ nó bắt cá hai tay công an Diệm đưa lệnh mời tôi về quận. Trận phủ đầu là phản bội tôi. Ngoài nó ra tôi chưa quen một ai cả”. Bọn một thùng nước xà phòng, bốn tên công an trói tay chân địch vừa đánh vừa hỏi: “Thế còn khẩu súng Vonte mới tôi lại đặt nằm trên cái đòn băng, hai tên giữ hai chân, toanh ai trang bị cho mày?” Anh Thuyết nói: “Tôi ở Bắc hai tên đè đầu tôi đổ nước vào mũi, miệng cho ngạt thở.

vào chỉ có cây rựa, khẩu súng Vonte là tôi nhặt được giữa Chúng nói: “Tau cho mày đi tàu lặn”. Tôi ngạt thở đạp rừng, lúc rảnh việc tôi đem ra lau chùi thường xuyên nên cái đòn băng bị lật, cả bốn tên công an cũng té lộn nhào, nó sáng vậy chứ không ai trang bị súng cho tôi cả”. Địch nó dỡ đòn băng dậy tiếp tục đổ nước, tra hỏi, tôi vẫn trả

tra tấn mãi, tờ cung của anh cũng chỉ chừng ấy, không lời: “Không biết Việt cộng là ai cả”. Hôm thứ hai, chúng 60

61

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

bắt tôi quỳ lên đống mảnh chai và gạch vụn, nó bảo: tung hai quả lựu đạn về đối phương để mở đường máu.

“Mấy ông Huyện ủy mà tao bắt quỳ hai giờ chịu không Chạy được một đoạn thì đồng chí cán bộ huyện hy sinh, nổi phải khai tuốt, huống chi mi!”. Tôi nói: “Ai biết thì còn anh Chính bị đạn vào chân, bọn địch xông đến bắt khai, tôi còn nhỏ, không biết thì không khai!”. Đêm thứ

anh đưa về Ty Cảnh sát. Chúng thấy anh cao to, khôi ba chúng tiếp tục tra tấn bằng cách “bấm huyệt” ở sau ngô nên lầm tưởng bắt được bí thư huyện ủy nên không cổ, mọc xương sườn, ấn xương ngực, móc cuống họng.

tra khảo mà chỉ dùng các đòn tâm lý để mua chuộc.

Bọn nó nói: “Tao cho mày một viên đạn thì dễ nhưng tao Hằng ngày, chúng bưng cho anh cơm cao cấp, có bia hoặc bấm huyệt để cho mày chết dần chết mòn”. Cuối cùng rượu. Anh Chính bảo: “Tôi là tù binh của các ông thì tôi chúng đưa tôi vào nhà lao Quảng Trị giam đến hai năm.

chỉ ăn cơm tù như mọi người, và tôi cũng không quen Nhân chuyến đi gùi gạo ở vùng giáp ranh lên, có uống bia, rượu”. Bữa ăn nào cũng có tên cảnh sát ngồi người bạn hỏi tôi: “Mầy biết tin gì chưa?” Tôi hỏi tin đối diện để nói xấu cộng sản. Anh Chính trả lời: “Cộng gì? Người ấy nói: “Anh Chính bị địch bắt rồi!”. Tôi lặng sản ở Việt Nam đuổi Nhật, đánh Tây rồi chống Mỹ, cứu người đi, và chưa rõ việc này sẽ ra sao nên tôi xin đi một nước, còn các ông nói chế độ Sài Gòn tốt đẹp sao cứ bám chuyến công tác ở địa bàn vùng ven thị xã để kết hợp dò theo Mỹ để chúng đem bom đạn, chất độc da cam vào hỏi xem anh Chính có khai báo gì không, thì cơ sở cho triệt hạ, san bằng xóm làng Việt Nam”. Tên cảnh sát biết: Đi theo anh ngày ấy có thêm một đồng chí cán bộ

khiêu khích nói: “Cộng sản có nghĩa là cộng tài sản của huyện, địch càn bắt được một du kích thôn, chúng tra dân lại đưa vào tập thể, không cho dân ăn, mất tự do!”.

tấn quá đau, chịu không nổi nên anh ta chỉ hầm bí mật Anh Chính đáp lại: “Ông nói chế độ của ông tự do sao hốt chỗ anh Chính đang ngồi. Địch bao vây hầm, móc loa dân vào ấp chiến lược rồi rào thép gai bao quanh? Tự do chiêu hồi, hai người cứ nằm im dưới hầm. Địch bắn M79

sao đi đàn áp Phật giáo để cho mấy ông nhà sư tự thiêu?

xung quanh hầm để áp đảo, rồi tiếng loa cứ lặp đi lặp lại Tự do sao mấy ông lê máy chém đi khắp miền Nam để

luận điệu tâm lý chiến: “Các anh hãy trở về với chánh hù dọa những người yêu nước?”. Tên cảnh sát đuối lý, phủ quốc gia sẽ được khoan hồng!” M79 cứ tiếp tục nổ!

nên bày mưu đưa anh đi bệnh viện để chữa vết thương.

Một nửa hầm bị sập, anh Chính bị thương một tay và Chúng bí mật bàn với tên bác sĩ tay sai là phải cưa một một chân, đầu tóc bị cháy sém, cả hai anh đội nắp hầm tay, một chân của anh để hủy nòi giống “cộng sản”.

62

63

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

bắt tôi quỳ lên đống mảnh chai và gạch vụn, nó bảo: tung hai quả lựu đạn về đối phương để mở đường máu.

“Mấy ông Huyện ủy mà tao bắt quỳ hai giờ chịu không Chạy được một đoạn thì đồng chí cán bộ huyện hy sinh, nổi phải khai tuốt, huống chi mi!”. Tôi nói: “Ai biết thì còn anh Chính bị đạn vào chân, bọn địch xông đến bắt khai, tôi còn nhỏ, không biết thì không khai!”. Đêm thứ

anh đưa về Ty Cảnh sát. Chúng thấy anh cao to, khôi ba chúng tiếp tục tra tấn bằng cách “bấm huyệt” ở sau ngô nên lầm tưởng bắt được bí thư huyện ủy nên không cổ, mọc xương sườn, ấn xương ngực, móc cuống họng.

tra khảo mà chỉ dùng các đòn tâm lý để mua chuộc.

Bọn nó nói: “Tao cho mày một viên đạn thì dễ nhưng tao Hằng ngày, chúng bưng cho anh cơm cao cấp, có bia hoặc bấm huyệt để cho mày chết dần chết mòn”. Cuối cùng rượu. Anh Chính bảo: “Tôi là tù binh của các ông thì tôi chúng đưa tôi vào nhà lao Quảng Trị giam đến hai năm.

chỉ ăn cơm tù như mọi người, và tôi cũng không quen Nhân chuyến đi gùi gạo ở vùng giáp ranh lên, có uống bia, rượu”. Bữa ăn nào cũng có tên cảnh sát ngồi người bạn hỏi tôi: “Mầy biết tin gì chưa?” Tôi hỏi tin đối diện để nói xấu cộng sản. Anh Chính trả lời: “Cộng gì? Người ấy nói: “Anh Chính bị địch bắt rồi!”. Tôi lặng sản ở Việt Nam đuổi Nhật, đánh Tây rồi chống Mỹ, cứu người đi, và chưa rõ việc này sẽ ra sao nên tôi xin đi một nước, còn các ông nói chế độ Sài Gòn tốt đẹp sao cứ bám chuyến công tác ở địa bàn vùng ven thị xã để kết hợp dò theo Mỹ để chúng đem bom đạn, chất độc da cam vào hỏi xem anh Chính có khai báo gì không, thì cơ sở cho triệt hạ, san bằng xóm làng Việt Nam”. Tên cảnh sát biết: Đi theo anh ngày ấy có thêm một đồng chí cán bộ

khiêu khích nói: “Cộng sản có nghĩa là cộng tài sản của huyện, địch càn bắt được một du kích thôn, chúng tra dân lại đưa vào tập thể, không cho dân ăn, mất tự do!”.

tấn quá đau, chịu không nổi nên anh ta chỉ hầm bí mật Anh Chính đáp lại: “Ông nói chế độ của ông tự do sao hốt chỗ anh Chính đang ngồi. Địch bao vây hầm, móc loa dân vào ấp chiến lược rồi rào thép gai bao quanh? Tự do chiêu hồi, hai người cứ nằm im dưới hầm. Địch bắn M79

sao đi đàn áp Phật giáo để cho mấy ông nhà sư tự thiêu?

xung quanh hầm để áp đảo, rồi tiếng loa cứ lặp đi lặp lại Tự do sao mấy ông lê máy chém đi khắp miền Nam để

luận điệu tâm lý chiến: “Các anh hãy trở về với chánh hù dọa những người yêu nước?”. Tên cảnh sát đuối lý, phủ quốc gia sẽ được khoan hồng!” M79 cứ tiếp tục nổ!

nên bày mưu đưa anh đi bệnh viện để chữa vết thương.

Một nửa hầm bị sập, anh Chính bị thương một tay và Chúng bí mật bàn với tên bác sĩ tay sai là phải cưa một một chân, đầu tóc bị cháy sém, cả hai anh đội nắp hầm tay, một chân của anh để hủy nòi giống “cộng sản”.

62

63

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Ngày đầu, tên bác sĩ đó nói với anh Chính là bị nhiễm ném về phía cảnh sát ngụy quyền rồi giơ cao những lá trùng ăn vào xương tủy nên phải cưa để cứu lấy sinh cờ nhỏ đồng thanh hô vang: “Tổ quốc Việt Nam độc lập mạng. Anh Chính tưởng thật nên để cho nó cưa. Ba ngày muôn năm, Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh muôn sau bọn chúng bàn nhau cưa thêm một chân nữa của năm!”. Người cụt tay, người cụt chân khập khiễng dìu anh. Nhờ có chị y tá tốt bụng mật báo cho anh biết âm nhau xuống thuyền. Mọi người được nhìn lại sông Thạch mưu của bọn chúng, nên khi tên bác sĩ đó đến bảo anh Hãn trong xanh như được ôm cả quê hương vào lòng...

phải cưa nốt chân nữa, anh liền chỉ vào mặt hắn, nói: Nghĩa tình đồng đội ngày giải phóng vẫn thắm đượm

“Ông làm bác sĩ mà vô nhân đạo, làm thầy thuốc là cứu như hồi gian khổ.

người từ chỗ chết trở về cuộc sống, chứ không phải cầm dao kéo để buộc người không tàn phế trở thành tàn phế, ông nên vứt cái bằng bác sĩ vào sọt rác thì tốt hơn!”.

Những người nằm viện tập trung lại nghe người tù chính trị đấu tranh, họ càng khâm phục. Và anh đã thắng. Bọn địch đưa anh vào xà lim biệt giam. Các đồng chí trong tù thấy anh không có áo quần và đồ dùng nên đã vận động góp tiền, cuộn nhỏ bằng ngón tay để dưới tô cơm đưa vào xà lim cho anh để anh có tiền nhờ lính gác mua hộ bàn chải, kem đánh răng và khăn mặt. Chúng giam anh ở đây một thời gian rồi đưa anh ra Côn Đảo và anh được trao trả năm 1973 trên sông Thạch Hãn theo Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở

Việt Nam (1973). Trước ngày trao trả, tất cả các tù chính trị trong nhà lao đã bí mật may sẵn nhiều lá cờ đỏ sao vàng. Chờ khi phía Sài Gòn lần lượt gọi tên từng người trong danh sách trao trả thì đồng loạt cởi hết áo quần tù 64

65

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Ngày đầu, tên bác sĩ đó nói với anh Chính là bị nhiễm ném về phía cảnh sát ngụy quyền rồi giơ cao những lá trùng ăn vào xương tủy nên phải cưa để cứu lấy sinh cờ nhỏ đồng thanh hô vang: “Tổ quốc Việt Nam độc lập mạng. Anh Chính tưởng thật nên để cho nó cưa. Ba ngày muôn năm, Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh muôn sau bọn chúng bàn nhau cưa thêm một chân nữa của năm!”. Người cụt tay, người cụt chân khập khiễng dìu anh. Nhờ có chị y tá tốt bụng mật báo cho anh biết âm nhau xuống thuyền. Mọi người được nhìn lại sông Thạch mưu của bọn chúng, nên khi tên bác sĩ đó đến bảo anh Hãn trong xanh như được ôm cả quê hương vào lòng...

phải cưa nốt chân nữa, anh liền chỉ vào mặt hắn, nói: Nghĩa tình đồng đội ngày giải phóng vẫn thắm đượm

“Ông làm bác sĩ mà vô nhân đạo, làm thầy thuốc là cứu như hồi gian khổ.

người từ chỗ chết trở về cuộc sống, chứ không phải cầm dao kéo để buộc người không tàn phế trở thành tàn phế, ông nên vứt cái bằng bác sĩ vào sọt rác thì tốt hơn!”.

Những người nằm viện tập trung lại nghe người tù chính trị đấu tranh, họ càng khâm phục. Và anh đã thắng. Bọn địch đưa anh vào xà lim biệt giam. Các đồng chí trong tù thấy anh không có áo quần và đồ dùng nên đã vận động góp tiền, cuộn nhỏ bằng ngón tay để dưới tô cơm đưa vào xà lim cho anh để anh có tiền nhờ lính gác mua hộ bàn chải, kem đánh răng và khăn mặt. Chúng giam anh ở đây một thời gian rồi đưa anh ra Côn Đảo và anh được trao trả năm 1973 trên sông Thạch Hãn theo Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở

Việt Nam (1973). Trước ngày trao trả, tất cả các tù chính trị trong nhà lao đã bí mật may sẵn nhiều lá cờ đỏ sao vàng. Chờ khi phía Sài Gòn lần lượt gọi tên từng người trong danh sách trao trả thì đồng loạt cởi hết áo quần tù 64

65

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

cháu ở nhà chăn trâu bắt ốc, vừa đi học vừa giữ em, văn hóa thì còn thấp, nếu không nhận các cháu đi đào tạo thì ĐOÀN VĂN CÔNG B

sẽ ảnh hưởng đến khí thế vùng giải phóng đang lên.

Cuối cùng hai chú quyết định cứ nhận các cháu rồi S

gửi ra vùng Vĩnh Linh đào tạo, sau này thành văn công au đồng khởi toàn miền Nam (7/1964), Quảng Trị

cũng tốt mà thành văn nghệ tuyên truyền cũng hay, cái được giải phóng 3/4 đất đai gồm nhiều xã đồng bằng gì cũng cần.

và trung du. Đặc biệt trong đó có Ba Lòng châm ngòi nổ

Có em Cảnh ở thôn Nhan Biểu nói cảm động: Các đầu tiên - gây tiếng vang cả nước bằng việc hai trung đội anh chị cho em đi theo cách mạng là đời em sướng rồi, dân vệ làm binh biến vác súng trở về thoát ly theo cách thoát khỏi cuộc đời đi chăn trâu cho chủ để kiếm cơm.

mạng. Tình hình mới mở ra trước mắt thật lạc quan.

Em là con bần cố nông cực khổ đen điu, cho em đi xách Tết năm 1964 qua năm 1965, tỉnh tổ chức một ban đèn và kéo phông màn cho văn công cũng được. Thế mà đón tiếp sinh viên, học sinh, trí thức, tôn giáo và binh sau này cảnh đóng vai xã trưởng nịnh hót, chỉ điểm, em lính, sĩ quan nguy trở về ăn Tết ở vùng giải phóng. Điểm đóng rất đạt.

đón tiếp lấy hai xã Triệu Ái và Triệu Thượng làm trọng Việc đi rút người do anh Bá Cầm, anh Phong, anh điểm, đồng thời tuyển chọn một số con em rút lên Ba Thu Hoàn chịu trách nhiệm.

Lòng thành lập đoàn văn công để sau này đưa về phục vụ nhân dân vùng giải phóng, Tết năm 1964 là một cái Nhận quyết định

Tết lịch sử, phong trào cách mạng lên cao đã phá bỏ ách Ngày 15/2/1965, tôi nhận quyết định do chú Trương kềm kẹp của Mỹ - ngụy gom dân vào ấp chiến lược.

Chí Công ký giao nhiệm vụ, tôi phụ trách đưa 32 em Lúc bấy giờ chú Công, Bí thư Tỉnh ủy, chú Văn, mới rút ở các huyện, xã lên Ba Lòng đưa ra Vĩnh Linh Trưởng ban N75 (Tuyên huấn) đang phân vân là nên đào tạo. Trước mắt phải lo chỗ ăn ở và liên hệ Đoàn văn đào tạo văn công hay là đội tuyên truyền văn nghệ xung công Tổng cục Chính trị giúp thử phát âm, thử tiếp thu kích - vì văn công là phải chọn thanh sắc nhưng ở vùng trường độ, cao độ, thử sắc thái nhập vai một vài tiểu mới giải phóng thấy cách mạng về thì đòi đi theo, nhiều phẩm... Đoàn Tổng cục tách ra chỉ có 16 người, anh Tinh ở

66

67

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

cháu ở nhà chăn trâu bắt ốc, vừa đi học vừa giữ em, văn hóa thì còn thấp, nếu không nhận các cháu đi đào tạo thì ĐOÀN VĂN CÔNG B

sẽ ảnh hưởng đến khí thế vùng giải phóng đang lên.

Cuối cùng hai chú quyết định cứ nhận các cháu rồi S

gửi ra vùng Vĩnh Linh đào tạo, sau này thành văn công au đồng khởi toàn miền Nam (7/1964), Quảng Trị

cũng tốt mà thành văn nghệ tuyên truyền cũng hay, cái được giải phóng 3/4 đất đai gồm nhiều xã đồng bằng gì cũng cần.

và trung du. Đặc biệt trong đó có Ba Lòng châm ngòi nổ

Có em Cảnh ở thôn Nhan Biểu nói cảm động: Các đầu tiên - gây tiếng vang cả nước bằng việc hai trung đội anh chị cho em đi theo cách mạng là đời em sướng rồi, dân vệ làm binh biến vác súng trở về thoát ly theo cách thoát khỏi cuộc đời đi chăn trâu cho chủ để kiếm cơm.

mạng. Tình hình mới mở ra trước mắt thật lạc quan.

Em là con bần cố nông cực khổ đen điu, cho em đi xách Tết năm 1964 qua năm 1965, tỉnh tổ chức một ban đèn và kéo phông màn cho văn công cũng được. Thế mà đón tiếp sinh viên, học sinh, trí thức, tôn giáo và binh sau này cảnh đóng vai xã trưởng nịnh hót, chỉ điểm, em lính, sĩ quan nguy trở về ăn Tết ở vùng giải phóng. Điểm đóng rất đạt.

đón tiếp lấy hai xã Triệu Ái và Triệu Thượng làm trọng Việc đi rút người do anh Bá Cầm, anh Phong, anh điểm, đồng thời tuyển chọn một số con em rút lên Ba Thu Hoàn chịu trách nhiệm.

Lòng thành lập đoàn văn công để sau này đưa về phục vụ nhân dân vùng giải phóng, Tết năm 1964 là một cái Nhận quyết định

Tết lịch sử, phong trào cách mạng lên cao đã phá bỏ ách Ngày 15/2/1965, tôi nhận quyết định do chú Trương kềm kẹp của Mỹ - ngụy gom dân vào ấp chiến lược.

Chí Công ký giao nhiệm vụ, tôi phụ trách đưa 32 em Lúc bấy giờ chú Công, Bí thư Tỉnh ủy, chú Văn, mới rút ở các huyện, xã lên Ba Lòng đưa ra Vĩnh Linh Trưởng ban N75 (Tuyên huấn) đang phân vân là nên đào tạo. Trước mắt phải lo chỗ ăn ở và liên hệ Đoàn văn đào tạo văn công hay là đội tuyên truyền văn nghệ xung công Tổng cục Chính trị giúp thử phát âm, thử tiếp thu kích - vì văn công là phải chọn thanh sắc nhưng ở vùng trường độ, cao độ, thử sắc thái nhập vai một vài tiểu mới giải phóng thấy cách mạng về thì đòi đi theo, nhiều phẩm... Đoàn Tổng cục tách ra chỉ có 16 người, anh Tinh ở

66

67

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Tập Thạch - Trưởng đoàn, anh Thành ở Nam Bộ - Chính Đã đến giờ xuất phát thì có 2 em sốt rét nóng 40 độ

trị viên và anh Thuận Yến nhạc sĩ (3 người này trong phải cho ở lại, chú Lương Bình đưa đi bệnh viện Cà Mau ban lãnh đạo).

điều trị, còn 30 em.

Hằng ngày, tôi cho các em vào rừng tránh máy bay Anh giao liên hỏi tôi độ tuổi trong đoàn, tôi nói: nhỏ

và sơ tập. Tối ra ngủ tại thôn Na Nẫm, xóm Tò Rèn. Ba nhất 14, lớn nhất 18. Anh bảo tôi kiếm dây dù buộc vào Lòng lúc này địch hốt dân về thị xã bao vây kinh tế do đó cổ tay trái đi theo hàng dọc có lớn, có nhỏ, cứ 3 em một việc ăn uống rất kham khổ.

dây, đi đêm đề phòng địch phục kích, chạy lạc thì cả 3

Độ cuối tháng 2 thì chú Công, chú Soạn, chú Văn, em không sợ.

chú Lương Bình ra thôn Na Nẫm gặp tôi. Chú Công trao

“Hành quân” từ 4 giờ chiều ngược theo đường chiến lược đến thôn A Ròng, dừng lại nghỉ để tập ám tín hiệu.

thư đã viết sẵn bảo tôi ra Vĩnh Linh đưa cho chú Hồ Sĩ

Anh giao liên bảo: Nếu phía trước gặp địch súng nổ thì Thản - Bí thư đặc khu Vĩnh Tinh và chú dặn thêm tôi phía sau nằm sát đất; nếu chạy lạc nghe hô 3 thì trả lời 1; mấy ý để biết chủ trương của Tỉnh ủy: nếu tắc đường không vượt qua đường số 9 được thì trước

- Cháu đưa đoàn đi cố gắng giữ bí mật an toàn vì hô “tiến”, phía sau nhẹ nhàng rút lui, không được nói đây là đứa con đầu lòng của tỉnh được gửi đi đào tạo chuyện, ho thì nhét khăn vào miệng.

thành văn công cũng tốt, nếu thấy khả năng yếu thì

- Đợi đến 12 giờ đêm thì vượt được đường 9 băng qua chuyển thành đội văn nghệ tuyên truyền xung kích.

làng Tân Lâm, leo lên ngọn đồi thật cao, hết dốc, gặp Vĩnh Linh nay bắt đầu có chiến tranh phá hoại, cũng có con suối, dừng lại ăn cơm sáng, mỗi em có sẵn 3 vắt cơm, khó khăn, cháu nói với chú Thản: Nếu Vĩnh Linh không muối ăn đủ 3 ngày, trên đoạn đường địch thường phục đào tạo được thì nhờ chú Thản gửi các cháu ra Quảng kích không nấu được cơm.

Bình, nếu Quảng Bình cũng chiến tranh phá hoại ác Đoàn đi mãi, đi mãi tối đến trạm giao liên mắc võng liệt thì nhờ Ty Văn hóa Quảng Bình gửi các cháu ra ngủ. Từ Ba Lòng ra Vĩnh Linh theo đường rừng mất 13

Bộ Văn hóa đào tạo. Nhớ khi trở về, ngoài ấy cho phục ngày đêm.

trang, nhạc cụ thì nhận hết vì vào chiến trường miền

“Cách nhau chỉ một mái chèo Nam còn nghèo không có đâu. Nghe chú Công dặn dò, Mà đi trăm núi vạn đèo tới đây”.

tôi rưng rưng nước mắt.

(Thanh Hải).

68

69

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Tập Thạch - Trưởng đoàn, anh Thành ở Nam Bộ - Chính Đã đến giờ xuất phát thì có 2 em sốt rét nóng 40 độ

trị viên và anh Thuận Yến nhạc sĩ (3 người này trong phải cho ở lại, chú Lương Bình đưa đi bệnh viện Cà Mau ban lãnh đạo).

điều trị, còn 30 em.

Hằng ngày, tôi cho các em vào rừng tránh máy bay Anh giao liên hỏi tôi độ tuổi trong đoàn, tôi nói: nhỏ

và sơ tập. Tối ra ngủ tại thôn Na Nẫm, xóm Tò Rèn. Ba nhất 14, lớn nhất 18. Anh bảo tôi kiếm dây dù buộc vào Lòng lúc này địch hốt dân về thị xã bao vây kinh tế do đó cổ tay trái đi theo hàng dọc có lớn, có nhỏ, cứ 3 em một việc ăn uống rất kham khổ.

dây, đi đêm đề phòng địch phục kích, chạy lạc thì cả 3

Độ cuối tháng 2 thì chú Công, chú Soạn, chú Văn, em không sợ.

chú Lương Bình ra thôn Na Nẫm gặp tôi. Chú Công trao

“Hành quân” từ 4 giờ chiều ngược theo đường chiến lược đến thôn A Ròng, dừng lại nghỉ để tập ám tín hiệu.

thư đã viết sẵn bảo tôi ra Vĩnh Linh đưa cho chú Hồ Sĩ

Anh giao liên bảo: Nếu phía trước gặp địch súng nổ thì Thản - Bí thư đặc khu Vĩnh Tinh và chú dặn thêm tôi phía sau nằm sát đất; nếu chạy lạc nghe hô 3 thì trả lời 1; mấy ý để biết chủ trương của Tỉnh ủy: nếu tắc đường không vượt qua đường số 9 được thì trước

- Cháu đưa đoàn đi cố gắng giữ bí mật an toàn vì hô “tiến”, phía sau nhẹ nhàng rút lui, không được nói đây là đứa con đầu lòng của tỉnh được gửi đi đào tạo chuyện, ho thì nhét khăn vào miệng.

thành văn công cũng tốt, nếu thấy khả năng yếu thì

- Đợi đến 12 giờ đêm thì vượt được đường 9 băng qua chuyển thành đội văn nghệ tuyên truyền xung kích.

làng Tân Lâm, leo lên ngọn đồi thật cao, hết dốc, gặp Vĩnh Linh nay bắt đầu có chiến tranh phá hoại, cũng có con suối, dừng lại ăn cơm sáng, mỗi em có sẵn 3 vắt cơm, khó khăn, cháu nói với chú Thản: Nếu Vĩnh Linh không muối ăn đủ 3 ngày, trên đoạn đường địch thường phục đào tạo được thì nhờ chú Thản gửi các cháu ra Quảng kích không nấu được cơm.

Bình, nếu Quảng Bình cũng chiến tranh phá hoại ác Đoàn đi mãi, đi mãi tối đến trạm giao liên mắc võng liệt thì nhờ Ty Văn hóa Quảng Bình gửi các cháu ra ngủ. Từ Ba Lòng ra Vĩnh Linh theo đường rừng mất 13

Bộ Văn hóa đào tạo. Nhớ khi trở về, ngoài ấy cho phục ngày đêm.

trang, nhạc cụ thì nhận hết vì vào chiến trường miền

“Cách nhau chỉ một mái chèo Nam còn nghèo không có đâu. Nghe chú Công dặn dò, Mà đi trăm núi vạn đèo tới đây”.

tôi rưng rưng nước mắt.

(Thanh Hải).

68

69

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Đất lửa Vĩnh Linh

Năm 1996 địch bắn ra Vĩnh Linh mật độ dày hơn, Tôi gặp chú Hồ Sĩ Thản và trao thư chú Công gửi ra, Ty Văn hóa Vĩnh Linh cử chú Xuân Hoàn, Phó ty về trực tôi nói thêm mấy ý của chú Công dặn trước lúc lên đường.

tiếp chỉ đạo và liên hệ Bộ Văn hóa về các mặt nghiệp vụ.

Chú Thản nói: Vĩnh Linh và Quảng Trị là con một Tăng cường anh Niên, cán bộ ty lo ăn ở giao dịch, anh nhà dù có đói khổ ăn rau cháo cũng đào tạo cho tỉnh Thanh Tùng ở công an và tôi thành lập một tổ đảng và hình thành một đoàn văn công, chưa đến nỗi phải đưa ban lãnh đạo đoàn.

các cháu ra Quảng Bình hoặc Hà Nội. Vì chiến tranh phá Lần này đoàn sơ tán vào gần chợ Do Vĩnh Tân, hằng hoại của Mỹ đánh ra miền Bắc thì chỗ nào mà chẳng có.

ngày pháo ở Cửa Việt bắn ra cấp tập ở các xã Vĩnh Quang, Lần đầu tiên tôi nghe câu nói ấy chứa chan tình cảm, ấm Vĩnh Giang, Vĩnh Sơn ven sông Hiền Lương vĩ tuyến 17.

áp vô vàn với quê hương ruột thịt.

Có ngày cả tọa độ B52, phản lực bổ nhào, đất Vĩnh Linh Đoàn chúng tôi vừa học nghiệp vụ vừa đào hầm cá anh hùng vẫn dắt trâu đi cày cấy, ai đi làm ở ngoài ruộng nhân, ngày sơ tán rải rác các xã Vĩnh Quang, Vĩnh Giang bị chết vì bom đạn Mỹ đều được truy tặng liệt sỹ.

phân tán vào các hầm hào, bụi tre làng để tự học, tối về

Đoàn chúng tôi lúc này tạm nghỉ một tháng để đào ngủ tại nhà thờ Vĩnh Tân và lên lớp học chung.

địa đạo chiều dài 50 mét, sâu chính giữa tâm là 5 mét, Thầy dạy thì có các cô chú ở Bộ Văn hóa vào như cô ở hai đầu có cửa xuống và lên. Mỗi lần các chú ở trong Thu Hồng, anh Minh dạy múa, chú Cầm dạy cổ nhạc, anh Đình Nghi đạo diễn, cô Ngọc Anh và cô Minh Tâm Nam ra đều có đến thăm động viên đoàn và xem địa đạo dạy các làn điệu dân ca, cô Quỳnh Giao dạy thanh nhạc của văn công. Lúc này sức khoẻ của đoàn sa sút, có tiền (nhạc lý và luyện thanh) và một số đồng chí ở Ty Văn hóa nhưng không đi chợ được vì ngày nào cũng có tiếng pháo, Vĩnh Linh dạy nhạc cụ, tân nhạc...

tiếng bom rền vèo vèo. Nhân dân cũng thiếu thốn về mọi Tuy thanh sắc chưa đạt tiêu chuẩn quy mô nhưng đặc mặt nhưng rất anh hùng ngày đêm quần quật với bom biệt em nào cũng nhiệt tình phấn đấu chăm học và tiếp và rất nhiệt tình giúp đỡ đoàn chúng tôi về mọi mặt.

thu rất nhanh, mới học độ 8 tháng mà đã có 2 chương Có lần một đoàn bộ đội chủ lực lưng dắt đầy lá ngụy trình tổng hợp ca múa nhạc và ca cảnh - Tiêu đề của đoàn trang và lựu đạn chày (lựu đạn có cán) áo quần, mặt mày đề ra: “Học ngày học đêm, học vì quê hương đang chờ”!.

lấm lem cả, đang chạy dọc lưới giao thông hào tiến ra 70

71

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Đất lửa Vĩnh Linh

Năm 1996 địch bắn ra Vĩnh Linh mật độ dày hơn, Tôi gặp chú Hồ Sĩ Thản và trao thư chú Công gửi ra, Ty Văn hóa Vĩnh Linh cử chú Xuân Hoàn, Phó ty về trực tôi nói thêm mấy ý của chú Công dặn trước lúc lên đường.

tiếp chỉ đạo và liên hệ Bộ Văn hóa về các mặt nghiệp vụ.

Chú Thản nói: Vĩnh Linh và Quảng Trị là con một Tăng cường anh Niên, cán bộ ty lo ăn ở giao dịch, anh nhà dù có đói khổ ăn rau cháo cũng đào tạo cho tỉnh Thanh Tùng ở công an và tôi thành lập một tổ đảng và hình thành một đoàn văn công, chưa đến nỗi phải đưa ban lãnh đạo đoàn.

các cháu ra Quảng Bình hoặc Hà Nội. Vì chiến tranh phá Lần này đoàn sơ tán vào gần chợ Do Vĩnh Tân, hằng hoại của Mỹ đánh ra miền Bắc thì chỗ nào mà chẳng có.

ngày pháo ở Cửa Việt bắn ra cấp tập ở các xã Vĩnh Quang, Lần đầu tiên tôi nghe câu nói ấy chứa chan tình cảm, ấm Vĩnh Giang, Vĩnh Sơn ven sông Hiền Lương vĩ tuyến 17.

áp vô vàn với quê hương ruột thịt.

Có ngày cả tọa độ B52, phản lực bổ nhào, đất Vĩnh Linh Đoàn chúng tôi vừa học nghiệp vụ vừa đào hầm cá anh hùng vẫn dắt trâu đi cày cấy, ai đi làm ở ngoài ruộng nhân, ngày sơ tán rải rác các xã Vĩnh Quang, Vĩnh Giang bị chết vì bom đạn Mỹ đều được truy tặng liệt sỹ.

phân tán vào các hầm hào, bụi tre làng để tự học, tối về

Đoàn chúng tôi lúc này tạm nghỉ một tháng để đào ngủ tại nhà thờ Vĩnh Tân và lên lớp học chung.

địa đạo chiều dài 50 mét, sâu chính giữa tâm là 5 mét, Thầy dạy thì có các cô chú ở Bộ Văn hóa vào như cô ở hai đầu có cửa xuống và lên. Mỗi lần các chú ở trong Thu Hồng, anh Minh dạy múa, chú Cầm dạy cổ nhạc, anh Đình Nghi đạo diễn, cô Ngọc Anh và cô Minh Tâm Nam ra đều có đến thăm động viên đoàn và xem địa đạo dạy các làn điệu dân ca, cô Quỳnh Giao dạy thanh nhạc của văn công. Lúc này sức khoẻ của đoàn sa sút, có tiền (nhạc lý và luyện thanh) và một số đồng chí ở Ty Văn hóa nhưng không đi chợ được vì ngày nào cũng có tiếng pháo, Vĩnh Linh dạy nhạc cụ, tân nhạc...

tiếng bom rền vèo vèo. Nhân dân cũng thiếu thốn về mọi Tuy thanh sắc chưa đạt tiêu chuẩn quy mô nhưng đặc mặt nhưng rất anh hùng ngày đêm quần quật với bom biệt em nào cũng nhiệt tình phấn đấu chăm học và tiếp và rất nhiệt tình giúp đỡ đoàn chúng tôi về mọi mặt.

thu rất nhanh, mới học độ 8 tháng mà đã có 2 chương Có lần một đoàn bộ đội chủ lực lưng dắt đầy lá ngụy trình tổng hợp ca múa nhạc và ca cảnh - Tiêu đề của đoàn trang và lựu đạn chày (lựu đạn có cán) áo quần, mặt mày đề ra: “Học ngày học đêm, học vì quê hương đang chờ”!.

lấm lem cả, đang chạy dọc lưới giao thông hào tiến ra 70

71

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

phía Vĩnh Quang để chặn đánh địch vượt qua giới tuyến

“Đánh thắng trận đầu” được nhân dân và bộ đội giới (“Chiến dịch Bắc tiến” của Mỹ - ngụy). Tôi huy động một tuyến khen ngợi đoàn rút về lại hậu cứ địa đạo Vĩnh Tân số em xách nước đi dọc theo giao thông hào mời bộ đội ôn luyện. Rồi được lệnh đi vào phục vụ các xã vùng sâu uống nước. Thấy một anh bộ đội còn rất trẻ độ 17-18 tuổi như xã Gio Hà, Gio Hải... Đi vùng sâu sát nách địch thì chạy rách tuột quần dài, chỉ bận quần đùi, thấy mấy cô đêm biểu diễn, ngày sẵn sàng chống càn, phân tán ẩn văn công thì thẹn liền gọi: Thủ trưởng ơi em bị mất quần núp trong dân, nếu quá kẹt thì chạy nổi, chứ văn công nếu em có hy sinh thì thủ trưởng nhớ đắp cho em chiếc đông làm gì có hầm bí mật.

quần dài kẻo lạnh nhé! Đang còn cười hí hố với nhau thì Sau đợt phục vụ này, đoàn trở lại Vĩnh Tân ôn tập đồng chí chỉ huy bảo:

nâng cao bổ sung thêm tiết mục mới và chia đoàn thành

- Thôi các em văn công rút nhanh về địa đạo kẻo hai đội để chuẩn bị về miền Nam đánh lẻ dễ cơ động, khi pháo địch chuyển làn về hướng này thì nguy! Vừa nói phân tán, lúc tập trung, lần này chế độ ăn được nâng xong thì đúng y một loạt pháo cấp tập dội về Vĩnh Tân lên 32 đồng/người trong tháng (ăn 25 đồng, còn kem, bót phát quang hết các lũy tre làng. May sao pháo nổ tràn đánh răng, khăn mặt, đường, sữa 7 đồng) trường hợp trên đọt tre nên văn công và bộ đội nằm dưới chiến hào những buổi đi phục vụ hoặc biểu diễn thực tập thì chú không sao cả.

Xuân Hoàn đề nghị tài chính cho chi bồi dưỡng thêm ngoài phụ cấp hằng tháng.

Được đi phục vụ

Tết năm 1966 qua 1967 theo yêu cầu của Huyện ủy Đoàn con trở về

Gio Linh cử đồng chí Hiền ra Vĩnh Linh xin đoàn vào Cuối 1967 đầu 1968 là giai đoạn ác liệt, có nhiều phục vụ cho đồng bào hai xã Gio An, Gio Sơn. Cả đoàn thắng lợi và cũng nhiều gian nan, thử thách. Tỉnh ủy háo hức sôi nổi chỉ trông chờ có vậy. Được “vượt tuyến”

điện ra cho đoàn vào chiến trường. Mỗi em tối hôm ấy lần này biểu diễn, thực tập, rút kinh nghiệm, tập thao lo soạn đạo cụ phục trang, nhạc cụ phân chia thật gọn tác nhanh gọn để chuẩn bị cho đợt vượt tuyến luồn sâu và mỗi em gùi thêm 4 ngày cơm vắt, nước uống hết sức dài ngày.

tiết kiệm vì giao liên cho biết phải vượt qua nhiều đoạn 72

73

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

phía Vĩnh Quang để chặn đánh địch vượt qua giới tuyến

“Đánh thắng trận đầu” được nhân dân và bộ đội giới (“Chiến dịch Bắc tiến” của Mỹ - ngụy). Tôi huy động một tuyến khen ngợi đoàn rút về lại hậu cứ địa đạo Vĩnh Tân số em xách nước đi dọc theo giao thông hào mời bộ đội ôn luyện. Rồi được lệnh đi vào phục vụ các xã vùng sâu uống nước. Thấy một anh bộ đội còn rất trẻ độ 17-18 tuổi như xã Gio Hà, Gio Hải... Đi vùng sâu sát nách địch thì chạy rách tuột quần dài, chỉ bận quần đùi, thấy mấy cô đêm biểu diễn, ngày sẵn sàng chống càn, phân tán ẩn văn công thì thẹn liền gọi: Thủ trưởng ơi em bị mất quần núp trong dân, nếu quá kẹt thì chạy nổi, chứ văn công nếu em có hy sinh thì thủ trưởng nhớ đắp cho em chiếc đông làm gì có hầm bí mật.

quần dài kẻo lạnh nhé! Đang còn cười hí hố với nhau thì Sau đợt phục vụ này, đoàn trở lại Vĩnh Tân ôn tập đồng chí chỉ huy bảo:

nâng cao bổ sung thêm tiết mục mới và chia đoàn thành

- Thôi các em văn công rút nhanh về địa đạo kẻo hai đội để chuẩn bị về miền Nam đánh lẻ dễ cơ động, khi pháo địch chuyển làn về hướng này thì nguy! Vừa nói phân tán, lúc tập trung, lần này chế độ ăn được nâng xong thì đúng y một loạt pháo cấp tập dội về Vĩnh Tân lên 32 đồng/người trong tháng (ăn 25 đồng, còn kem, bót phát quang hết các lũy tre làng. May sao pháo nổ tràn đánh răng, khăn mặt, đường, sữa 7 đồng) trường hợp trên đọt tre nên văn công và bộ đội nằm dưới chiến hào những buổi đi phục vụ hoặc biểu diễn thực tập thì chú không sao cả.

Xuân Hoàn đề nghị tài chính cho chi bồi dưỡng thêm ngoài phụ cấp hằng tháng.

Được đi phục vụ

Tết năm 1966 qua 1967 theo yêu cầu của Huyện ủy Đoàn con trở về

Gio Linh cử đồng chí Hiền ra Vĩnh Linh xin đoàn vào Cuối 1967 đầu 1968 là giai đoạn ác liệt, có nhiều phục vụ cho đồng bào hai xã Gio An, Gio Sơn. Cả đoàn thắng lợi và cũng nhiều gian nan, thử thách. Tỉnh ủy háo hức sôi nổi chỉ trông chờ có vậy. Được “vượt tuyến”

điện ra cho đoàn vào chiến trường. Mỗi em tối hôm ấy lần này biểu diễn, thực tập, rút kinh nghiệm, tập thao lo soạn đạo cụ phục trang, nhạc cụ phân chia thật gọn tác nhanh gọn để chuẩn bị cho đợt vượt tuyến luồn sâu và mỗi em gùi thêm 4 ngày cơm vắt, nước uống hết sức dài ngày.

tiết kiệm vì giao liên cho biết phải vượt qua nhiều đoạn 72

73

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

đường Mỹ thả bom cháy, rải chất độc da cam, do đó không nhân dân thì đã đứng chờ sẵn đầy sân. Màn mới mở ra, nấu được, vả lại nếu có khói trực thăng và LI9 sẽ phát có tiếng ồn ào ở giữa dân: Ê! Con Hồng, con Hằng đó, chà hiện dập pháo đến. Lại còn mỗi em phải đèo thêm gạo, nay bọn nó đẹp ghê. Tiếc quá hồi đó đi văn công thì nay áo quần cá nhân nữa, có nhiều em yếu đi không nổi thì cũng như nó rồi. v.v.. Có người nói 14 năm nay mới thấy nhờ giao liên gùi hộ gạo.

văn công cách mạng về.

Trên đường vào, đoàn dừng lại phục vụ hai xã Cam Xong buổi biểu diễn các chị đã múc cháo ra ngồi chờ

Chính, Cam Nghĩa. Các điệu múa rong chiêng, ong vò đoàn đến ăn, hôm đó nhân dân ủng hộ cho đoàn một con vẽ, múa bướm, múa chàm rông, màu sắc rực rỡ óng ánh.

lợn, biết đoàn đi đường vất vả, ăn cháo xong các chị phát Các cụ, các mẹ nói: Suốt cuộc đời nay thấy văn công cách cho mỗi người mỗi vắt cơm thật to và một gói thịt lợn kho mạng có chết cũng thỏa lòng, điệu múa nào cũng đẹp khô bảo đem đi ăn đường. Bí thư Ba Lòng nói với đoàn: như tiên sa. Bích Đào đọc bài vè binh vận, các chị các mẹ

Ba Lòng đã được tôi luyện hai cuộc kháng chiến, thấy khóc. Xong buổi biểu diễn là cam, quýt, bưởi, mít chín văn công cách mạng về là quá mừng nhưng vì Mỹ - ngụy đem chất đầy, đặc sản của xứ Cùa tha hồ ăn không hết.

bao vây kinh tế Ba Lòng nên dân khổ có lúc thiếu muối Tiếp tục vượt đường chiến lược Cùa vào Ba Lòng, gạo ăn. Ba Lòng là chiếc nôi của cách mạng qua hai cuộc Đảng ủy Ba Lòng yêu cầu đoàn phục vụ cho nhân dân kháng chiến do đó Mỹ chú ý bao vây kinh tế và đánh phá Phú Thành và Đổng Đờn, cho du kích hỏa tốc về báo cho chiến khu Ba Lòng trọng điểm.

nhân dân hai thôn Xuân Lâm, Na Nẫm lên xem luôn thể.

Có trăng sáng, dựng sân khấu ngoài trời, đèn măng Gặp lại các chú trong N75

sông vừa thắp lên thì có tin bàn tán địch về làng Cát, Đoàn về đến trường Đảng, Tỉnh ủy lấy đây làm căn có hai phát súng nổ... cách chỗ biểu diễn độ hai cây số.

cứ cho đoàn ở để tiện việc biểu diễn báo cáo cho các cơ

Tắt đèn! Phục trang gọn gàng vào ba lô (trưởng đoàn ra quan trong tỉnh xem. Đoàn được các chú trong Thường lệnh). Xã bố trí một tổ du kích đi nắm tình hình, độ một vụ Tỉnh ủy đến thăm, chúc mừng đoàn đi và về an toàn; giờ sau trở lại báo tin “hoà bình”, 2 phát súng nổ là do biểu dương tinh thần học tập khẩn trương của đoàn, du kích thôn Làng Cát bắn nai. Đoàn tiếp tục biểu diễn, chưa đầy hai năm vừa học vừa phục vụ mà có hoàn chỉnh 74

75

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

đường Mỹ thả bom cháy, rải chất độc da cam, do đó không nhân dân thì đã đứng chờ sẵn đầy sân. Màn mới mở ra, nấu được, vả lại nếu có khói trực thăng và LI9 sẽ phát có tiếng ồn ào ở giữa dân: Ê! Con Hồng, con Hằng đó, chà hiện dập pháo đến. Lại còn mỗi em phải đèo thêm gạo, nay bọn nó đẹp ghê. Tiếc quá hồi đó đi văn công thì nay áo quần cá nhân nữa, có nhiều em yếu đi không nổi thì cũng như nó rồi. v.v.. Có người nói 14 năm nay mới thấy nhờ giao liên gùi hộ gạo.

văn công cách mạng về.

Trên đường vào, đoàn dừng lại phục vụ hai xã Cam Xong buổi biểu diễn các chị đã múc cháo ra ngồi chờ

Chính, Cam Nghĩa. Các điệu múa rong chiêng, ong vò đoàn đến ăn, hôm đó nhân dân ủng hộ cho đoàn một con vẽ, múa bướm, múa chàm rông, màu sắc rực rỡ óng ánh.

lợn, biết đoàn đi đường vất vả, ăn cháo xong các chị phát Các cụ, các mẹ nói: Suốt cuộc đời nay thấy văn công cách cho mỗi người mỗi vắt cơm thật to và một gói thịt lợn kho mạng có chết cũng thỏa lòng, điệu múa nào cũng đẹp khô bảo đem đi ăn đường. Bí thư Ba Lòng nói với đoàn: như tiên sa. Bích Đào đọc bài vè binh vận, các chị các mẹ

Ba Lòng đã được tôi luyện hai cuộc kháng chiến, thấy khóc. Xong buổi biểu diễn là cam, quýt, bưởi, mít chín văn công cách mạng về là quá mừng nhưng vì Mỹ - ngụy đem chất đầy, đặc sản của xứ Cùa tha hồ ăn không hết.

bao vây kinh tế Ba Lòng nên dân khổ có lúc thiếu muối Tiếp tục vượt đường chiến lược Cùa vào Ba Lòng, gạo ăn. Ba Lòng là chiếc nôi của cách mạng qua hai cuộc Đảng ủy Ba Lòng yêu cầu đoàn phục vụ cho nhân dân kháng chiến do đó Mỹ chú ý bao vây kinh tế và đánh phá Phú Thành và Đổng Đờn, cho du kích hỏa tốc về báo cho chiến khu Ba Lòng trọng điểm.

nhân dân hai thôn Xuân Lâm, Na Nẫm lên xem luôn thể.

Có trăng sáng, dựng sân khấu ngoài trời, đèn măng Gặp lại các chú trong N75

sông vừa thắp lên thì có tin bàn tán địch về làng Cát, Đoàn về đến trường Đảng, Tỉnh ủy lấy đây làm căn có hai phát súng nổ... cách chỗ biểu diễn độ hai cây số.

cứ cho đoàn ở để tiện việc biểu diễn báo cáo cho các cơ

Tắt đèn! Phục trang gọn gàng vào ba lô (trưởng đoàn ra quan trong tỉnh xem. Đoàn được các chú trong Thường lệnh). Xã bố trí một tổ du kích đi nắm tình hình, độ một vụ Tỉnh ủy đến thăm, chúc mừng đoàn đi và về an toàn; giờ sau trở lại báo tin “hoà bình”, 2 phát súng nổ là do biểu dương tinh thần học tập khẩn trương của đoàn, du kích thôn Làng Cát bắn nai. Đoàn tiếp tục biểu diễn, chưa đầy hai năm vừa học vừa phục vụ mà có hoàn chỉnh 74

75

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

hai chương trình ca, múa, nhạc, kịch, ca kịch tổng hợp còn bộ đội thì ngồi trên miệng công sự, thỉnh thoảng và xác định cho đoàn là cuộc chiến đã lên đến đỉnh cao.

pháo cầm canh dội lai rai suốt đêm. 5 giờ sáng hôm sau Mỹ tiếp tục đưa quân vào miền Nam ngày càng đông tiếp một loạt B52 pháo cấp tập dội đến phát quang cho và gay go quyết liệt. Ở chiến trường có 2 cái cần là: Cần trực thăng đổ quân, LI9 bay vò vò gọi loa rải truyền đơn dũng cảm và cần có gạo. Các cháu mỗi lần đi biểu diễn ở

chiêu hồi.

đồng bằng là phải gùi gạo về hậu cứ để có ăn, gạo muối Lúc này K14 chặn địch vòng ngoài còn đoàn văn là hàng đầu, các cháu có làm được không? Cả đoàn hô to: công nằm vòng trong, một số diễn viên nam xin nhận Dạ được! Dạ được chú ạ!

súng, lựu đạn để tăng cường các điểm chốt với bộ đội Biểu diễn báo cáo được 3 đêm thì bộ đội nghe tin, nhưng Ban Chỉ huy K14 không cho. Đồng chí Tham mưu liền cho một chiến sĩ cầm thư của ban chỉ huy lên yêu trưởng nói với chúng tôi: Đợi 6 giờ tối lặng tiếng súng cho cầu đoàn về phục vụ K14 xong thì đến K10, đội phẫu tiền đoàn rút, nếu tình hình quá căng thẳng thì bằng giá nào phương và xã Thượng Nguyên luôn thể. Cả đoàn văn cũng phải mở đường máu cho đoàn thoát vòng vây địch.

công vui mừng vì được về giáp ranh phục vụ, hy vọng Độ 5 giờ chiều thì lặng tiếng pháo, súng bộ binh sẽ gặp được nhiều người quen thân hỏi tin tức gia đình.

cũng im bặt cả hai bên. Đồng chí Tham mưu trưởng Đoàn để ba lô xuống thì bộ đội đã chuẩn bị cơm sẵn sàng cầm bản đồ, la bàn đi trước với các đồng chí trinh sát rồi. Có hai món thức ăn là canh môn vóc và cây chuối tìm đường rút. Phía sau cứ một văn công bám sau thắt rừng xắt nhỏ xào với thịt hộp ba lát, thu chiến lợi phẩm lưng bộ đội đi dò từng bước ban đêm giữa rừng già. Nhờ

của Mỹ, bộ đội để dành chiêu đãi “khách quý”.

ánh sáng của những con đom đóm và lá khô, gỗ mục có Chúng tôi mới ăn được một bát thì nghe pháo nổ, nhiều chất lân tinh phát sáng thấy được thắt lưng bộ

quả đầu chỉnh mục tiêu và sau đó pháo cấp tập đổ xuống đội mà đi đỡ vấp ngã, cứ độ 30 phút lại có pháo nổ chặn quanh chỗ K14 đóng. Ban chỉ huy nói có gián điệp chỉ

theo đường rút.

điểm. Sau loạt pháo, cơm canh đổ hết, may trong đoàn Tôi nói với anh bộ đội đi trước: Nếu nghe pháo nổ gần văn công không tổn thất. Tối ấy không biểu diễn được, xẹt xẹt thì tôi lôi thắt lưng anh nằm xuống nghe! Anh bộ

bộ đội nhường công sự cho văn công phân tán ẩn núp đội cười rúc rúc: Ra thế! Khi nào chị kéo thắt lưng tôi thì 76

77

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

hai chương trình ca, múa, nhạc, kịch, ca kịch tổng hợp còn bộ đội thì ngồi trên miệng công sự, thỉnh thoảng và xác định cho đoàn là cuộc chiến đã lên đến đỉnh cao.

pháo cầm canh dội lai rai suốt đêm. 5 giờ sáng hôm sau Mỹ tiếp tục đưa quân vào miền Nam ngày càng đông tiếp một loạt B52 pháo cấp tập dội đến phát quang cho và gay go quyết liệt. Ở chiến trường có 2 cái cần là: Cần trực thăng đổ quân, LI9 bay vò vò gọi loa rải truyền đơn dũng cảm và cần có gạo. Các cháu mỗi lần đi biểu diễn ở

chiêu hồi.

đồng bằng là phải gùi gạo về hậu cứ để có ăn, gạo muối Lúc này K14 chặn địch vòng ngoài còn đoàn văn là hàng đầu, các cháu có làm được không? Cả đoàn hô to: công nằm vòng trong, một số diễn viên nam xin nhận Dạ được! Dạ được chú ạ!

súng, lựu đạn để tăng cường các điểm chốt với bộ đội Biểu diễn báo cáo được 3 đêm thì bộ đội nghe tin, nhưng Ban Chỉ huy K14 không cho. Đồng chí Tham mưu liền cho một chiến sĩ cầm thư của ban chỉ huy lên yêu trưởng nói với chúng tôi: Đợi 6 giờ tối lặng tiếng súng cho cầu đoàn về phục vụ K14 xong thì đến K10, đội phẫu tiền đoàn rút, nếu tình hình quá căng thẳng thì bằng giá nào phương và xã Thượng Nguyên luôn thể. Cả đoàn văn cũng phải mở đường máu cho đoàn thoát vòng vây địch.

công vui mừng vì được về giáp ranh phục vụ, hy vọng Độ 5 giờ chiều thì lặng tiếng pháo, súng bộ binh sẽ gặp được nhiều người quen thân hỏi tin tức gia đình.

cũng im bặt cả hai bên. Đồng chí Tham mưu trưởng Đoàn để ba lô xuống thì bộ đội đã chuẩn bị cơm sẵn sàng cầm bản đồ, la bàn đi trước với các đồng chí trinh sát rồi. Có hai món thức ăn là canh môn vóc và cây chuối tìm đường rút. Phía sau cứ một văn công bám sau thắt rừng xắt nhỏ xào với thịt hộp ba lát, thu chiến lợi phẩm lưng bộ đội đi dò từng bước ban đêm giữa rừng già. Nhờ

của Mỹ, bộ đội để dành chiêu đãi “khách quý”.

ánh sáng của những con đom đóm và lá khô, gỗ mục có Chúng tôi mới ăn được một bát thì nghe pháo nổ, nhiều chất lân tinh phát sáng thấy được thắt lưng bộ

quả đầu chỉnh mục tiêu và sau đó pháo cấp tập đổ xuống đội mà đi đỡ vấp ngã, cứ độ 30 phút lại có pháo nổ chặn quanh chỗ K14 đóng. Ban chỉ huy nói có gián điệp chỉ

theo đường rút.

điểm. Sau loạt pháo, cơm canh đổ hết, may trong đoàn Tôi nói với anh bộ đội đi trước: Nếu nghe pháo nổ gần văn công không tổn thất. Tối ấy không biểu diễn được, xẹt xẹt thì tôi lôi thắt lưng anh nằm xuống nghe! Anh bộ

bộ đội nhường công sự cho văn công phân tán ẩn núp đội cười rúc rúc: Ra thế! Khi nào chị kéo thắt lưng tôi thì 76

77

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

tôi cùng nằm xuống với chị. Tôi đấm sau lưng anh thùm phục vụ cho bộ đội K10, KI4, đội phẫu tiền phương và thụp, cười bịt miệng, trượt ngã, dậy đi, đi mãi suốt đêm, xã Thượng Nguyên, đợt này phục vụ cho các đơn vị ban đến 10 giờ sáng hôm sau ra trận địa, đồng chí Tham ngày trong rừng giáp ranh thoải mái.

mưu trưởng xem lại bản đồ, la bàn định hướng cho nghỉ

Nhưng khi vào được địa phận xã Thượng Nguyên tạm. Các em kêu đói quá xin tôi cho nấu ăn, thấy thương để đến được thôn Mai Đàn thì khá vất vả vì phải qua đò đồng đội đói lả hai ngày hai đêm tôi sợ các em đi không ngang, những gia đình có con là sĩ quan, binh lính ngụy nổi nên đồng ý phân công em thì vo gạo, em tìm củi, em cũng nhiều mà bọn gián điệp chỉ điểm cũng không thiếu, khẩn trương đi tìm rau rừng về nấu canh với muối, mì cơ sở bí mật của cách mạng cũng nhiều nhưng chưa dám chính, cơm sôi nước cạn thì hai quả pháo nổ đúng giữa công khai, lộ diện. Anh Bá Cầm nói với đoàn: Bám địch ở

đồi, một anh bộ đội bị thương nhẹ ở cánh tay, một em văn sát đường số 1 thì đã nhờ bộ phận “đào lộ”, còn ngoài bìa công bị mảnh pháo cắt đứt dây võng rồi xuống đất may thôn thì có du kích, phía trong thôn đã có cơ sở chuẩn bị

không hề gì cả.

lo đò ngang v.v..

Đồng chí Chính trị viên đại hội quát tôi một trận, tôi Đợi đến 9 giờ đêm đoàn đã qua được đò và cho phân xấu hổ vô cùng: Chị lãnh đạo đoàn mà lại cho nấu cơm tán ngồi dọc bờ tre làng, đợi cán bộ huyện, xã và thôn trong tầm pháo địch, khói lên nó phát hiện dập pháo đến mượn nhà làm sân khấu, tôi, anh Miên, anh Tùng cùng sẽ tiêu diệt hết đoàn thì sao?. Đói 3 ngày chưa chết! Tôi đi theo vào nhà một cụ già nói Mặt trận về xin nhờ cụ để

thẹn thùng nhận khuyết điểm.

họp. Cụ đồng ý và tháo các cửa xung quanh theo ý của Sau đó đồng chí động viên đoàn đi tiếp độ 5 giờ chiều đoàn. Cụ nghi ngờ hỏi: Họp Mặt trận thì tháo cửa nhà sẽ đến căn cứ tha hồ mà nấu ăn!

rường làm chi? Dạ, thưa cụ lần này họp đông cụ ạ! (cụ

Lúc này đoàn trở về đi phục vụ miền Tây Quảng Trị

có một người con là thiếu tá ngụy, chọn nhà này để biểu cho bộ đội các viện quân y, dân y (Cà Mau) liên tục.

diễn không sợ gián điệp chỉ điểm bắt dân). Chúng tôi cho Miền Nam đánh mạnh, địch ở Quảng Trị co cụm lại đoàn vào đứng sau nhà hóa trang, số cán bộ móc phông để bảo vệ đồn bốt không nống ra như trước. Anh Bá Cầm, màn thì đi gọi dân “đến họp”, cụ già xuống bếp gọi: Văn Huyện ủy Hải Lăng phụ trách tuyên huấn xin đoàn về

công của Mặt trận về mạ mi ơi không phải họp mô!

78

79

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

tôi cùng nằm xuống với chị. Tôi đấm sau lưng anh thùm phục vụ cho bộ đội K10, KI4, đội phẫu tiền phương và thụp, cười bịt miệng, trượt ngã, dậy đi, đi mãi suốt đêm, xã Thượng Nguyên, đợt này phục vụ cho các đơn vị ban đến 10 giờ sáng hôm sau ra trận địa, đồng chí Tham ngày trong rừng giáp ranh thoải mái.

mưu trưởng xem lại bản đồ, la bàn định hướng cho nghỉ

Nhưng khi vào được địa phận xã Thượng Nguyên tạm. Các em kêu đói quá xin tôi cho nấu ăn, thấy thương để đến được thôn Mai Đàn thì khá vất vả vì phải qua đò đồng đội đói lả hai ngày hai đêm tôi sợ các em đi không ngang, những gia đình có con là sĩ quan, binh lính ngụy nổi nên đồng ý phân công em thì vo gạo, em tìm củi, em cũng nhiều mà bọn gián điệp chỉ điểm cũng không thiếu, khẩn trương đi tìm rau rừng về nấu canh với muối, mì cơ sở bí mật của cách mạng cũng nhiều nhưng chưa dám chính, cơm sôi nước cạn thì hai quả pháo nổ đúng giữa công khai, lộ diện. Anh Bá Cầm nói với đoàn: Bám địch ở

đồi, một anh bộ đội bị thương nhẹ ở cánh tay, một em văn sát đường số 1 thì đã nhờ bộ phận “đào lộ”, còn ngoài bìa công bị mảnh pháo cắt đứt dây võng rồi xuống đất may thôn thì có du kích, phía trong thôn đã có cơ sở chuẩn bị

không hề gì cả.

lo đò ngang v.v..

Đồng chí Chính trị viên đại hội quát tôi một trận, tôi Đợi đến 9 giờ đêm đoàn đã qua được đò và cho phân xấu hổ vô cùng: Chị lãnh đạo đoàn mà lại cho nấu cơm tán ngồi dọc bờ tre làng, đợi cán bộ huyện, xã và thôn trong tầm pháo địch, khói lên nó phát hiện dập pháo đến mượn nhà làm sân khấu, tôi, anh Miên, anh Tùng cùng sẽ tiêu diệt hết đoàn thì sao?. Đói 3 ngày chưa chết! Tôi đi theo vào nhà một cụ già nói Mặt trận về xin nhờ cụ để

thẹn thùng nhận khuyết điểm.

họp. Cụ đồng ý và tháo các cửa xung quanh theo ý của Sau đó đồng chí động viên đoàn đi tiếp độ 5 giờ chiều đoàn. Cụ nghi ngờ hỏi: Họp Mặt trận thì tháo cửa nhà sẽ đến căn cứ tha hồ mà nấu ăn!

rường làm chi? Dạ, thưa cụ lần này họp đông cụ ạ! (cụ

Lúc này đoàn trở về đi phục vụ miền Tây Quảng Trị

có một người con là thiếu tá ngụy, chọn nhà này để biểu cho bộ đội các viện quân y, dân y (Cà Mau) liên tục.

diễn không sợ gián điệp chỉ điểm bắt dân). Chúng tôi cho Miền Nam đánh mạnh, địch ở Quảng Trị co cụm lại đoàn vào đứng sau nhà hóa trang, số cán bộ móc phông để bảo vệ đồn bốt không nống ra như trước. Anh Bá Cầm, màn thì đi gọi dân “đến họp”, cụ già xuống bếp gọi: Văn Huyện ủy Hải Lăng phụ trách tuyên huấn xin đoàn về

công của Mặt trận về mạ mi ơi không phải họp mô!

78

79

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Nhân dân đã lần lượt kéo đến họp, thấy có phông nói có người chưa tin sức mạnh cách mạng. Lâu nay vận màn ai cũng nói xầm xì: Văn công không phải họp mô, động thu mua và nuôi quân ở đây ì à ì ạch, mà nay khí các em nhỏ chạy mừng ríu rít về báo cho bạn bè kéo đến thế sôi nổi, chỉ một tuần mà nhân dân đóng góp và thu càng đông, lúc đầu sợ còn ngồi ngoài sân, sau thấy hay mua được hàng chục tấn gạo và xung phong gùi lên tận lết vào tận thềm nhà, không có chỗ cho đoàn diễn.

vùng giáp ranh. Đây là thắng lợi về mặt văn hóa và có Các tiết mục vào ra khẩn trương không chậm một tác động đến mặt chính trị và kinh tế hiện tại.

phút, phải diễn xong độ 12 giờ thì phải rút ra khỏi thôn Thừa thắng xông lên, đoàn tiếp tục luồn sâu hơn và đi sau 5 giờ sáng phải đến bìa rừng giáp ranh thì an về các xã Hải Thượng, Hải Vĩnh, Hải Trường, Hải Ba, toàn được.

Hải Quế, v.v..

Bài ca “Giải phóng miền Nam” hùng tráng mở đầu, Chuyển giai đoạn

tiếp đến các điệu múa y phục óng ánh màu sắc hoa mắt mọi người dưới ánh sáng của cây đèn măng sông. Bích Cuối năm 1968-1969 tình hình trở nên căng thẳng, Đào dứt bài về binh vận chào lui phía sau, các chị lại bắt địch nống ra chốt khắp vành đai vùng giáp ranh để phòng tay: Ôi, em nói hay quá trúng tim đen của các mẹ, chị ở

ngự, tỉnh Quảng Trị thành lập khu Trị - Thiên Huế.

đây lắm! Em ở mô về đẹp rứa! Lần sau nhớ về phục vụ

Quảng Trị lúc bấy giờ gọi mặt trận 7, khu trực tiếp chỉ

đồng bào nghe! Rồi các chị về nhà hái cam đem đến 2, 3

đạo xuống huyện.

rổ bảo gùi đi theo mà bồi dưỡng! - Dạ các cháu gùi gạo là Đoàn văn công không ở tập trung mà chia ra 6 đội chủ yếu, còn cam thì ăn, còn lại nay mai về lại ăn! Cán đưa về Triệu Phong, Hải Lăng, Quảng Hà, Phong Điền, bộ cơ sở thì đã chuẩn bị gạo, cơm vắt cho đoàn sẵn sàng Phú Vang, Phú Lộc. Anh Niên, Trưởng đoàn và tôi về

bỏ vào ba lô là “chuồn gấp”.

Phục vụ lần này thắng lợi - anh Bá Cầm đúc kết tình Ban Tuyên huấn khu để theo dõi hoạt động của 6 đội, còn hình báo cáo về N75. Đoàn văn công vào diễn một đêm ở

anh Thanh Tùng về Ban Tuyên huấn Cam Lộ.

thôn Mai Đàn bằng cán bộ tuyên truyền và dân vận nói Từ ngày 5 đội về huyện, có đội thuận lợi, nhưng rát cổ hàng năm, vì thấy màu sắc của các điệu múa mà nhiều đội gặp không ít khó khăn, mất mát, tổn thất đánh giá cách mạng mạnh và tin tưởng, còn cán bộ đi nhưng nói chung đều anh dũng, như Nguyễn Hữu Du, 80

81

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Nhân dân đã lần lượt kéo đến họp, thấy có phông nói có người chưa tin sức mạnh cách mạng. Lâu nay vận màn ai cũng nói xầm xì: Văn công không phải họp mô, động thu mua và nuôi quân ở đây ì à ì ạch, mà nay khí các em nhỏ chạy mừng ríu rít về báo cho bạn bè kéo đến thế sôi nổi, chỉ một tuần mà nhân dân đóng góp và thu càng đông, lúc đầu sợ còn ngồi ngoài sân, sau thấy hay mua được hàng chục tấn gạo và xung phong gùi lên tận lết vào tận thềm nhà, không có chỗ cho đoàn diễn.

vùng giáp ranh. Đây là thắng lợi về mặt văn hóa và có Các tiết mục vào ra khẩn trương không chậm một tác động đến mặt chính trị và kinh tế hiện tại.

phút, phải diễn xong độ 12 giờ thì phải rút ra khỏi thôn Thừa thắng xông lên, đoàn tiếp tục luồn sâu hơn và đi sau 5 giờ sáng phải đến bìa rừng giáp ranh thì an về các xã Hải Thượng, Hải Vĩnh, Hải Trường, Hải Ba, toàn được.

Hải Quế, v.v..

Bài ca “Giải phóng miền Nam” hùng tráng mở đầu, Chuyển giai đoạn

tiếp đến các điệu múa y phục óng ánh màu sắc hoa mắt mọi người dưới ánh sáng của cây đèn măng sông. Bích Cuối năm 1968-1969 tình hình trở nên căng thẳng, Đào dứt bài về binh vận chào lui phía sau, các chị lại bắt địch nống ra chốt khắp vành đai vùng giáp ranh để phòng tay: Ôi, em nói hay quá trúng tim đen của các mẹ, chị ở

ngự, tỉnh Quảng Trị thành lập khu Trị - Thiên Huế.

đây lắm! Em ở mô về đẹp rứa! Lần sau nhớ về phục vụ

Quảng Trị lúc bấy giờ gọi mặt trận 7, khu trực tiếp chỉ

đồng bào nghe! Rồi các chị về nhà hái cam đem đến 2, 3

đạo xuống huyện.

rổ bảo gùi đi theo mà bồi dưỡng! - Dạ các cháu gùi gạo là Đoàn văn công không ở tập trung mà chia ra 6 đội chủ yếu, còn cam thì ăn, còn lại nay mai về lại ăn! Cán đưa về Triệu Phong, Hải Lăng, Quảng Hà, Phong Điền, bộ cơ sở thì đã chuẩn bị gạo, cơm vắt cho đoàn sẵn sàng Phú Vang, Phú Lộc. Anh Niên, Trưởng đoàn và tôi về

bỏ vào ba lô là “chuồn gấp”.

Phục vụ lần này thắng lợi - anh Bá Cầm đúc kết tình Ban Tuyên huấn khu để theo dõi hoạt động của 6 đội, còn hình báo cáo về N75. Đoàn văn công vào diễn một đêm ở

anh Thanh Tùng về Ban Tuyên huấn Cam Lộ.

thôn Mai Đàn bằng cán bộ tuyên truyền và dân vận nói Từ ngày 5 đội về huyện, có đội thuận lợi, nhưng rát cổ hàng năm, vì thấy màu sắc của các điệu múa mà nhiều đội gặp không ít khó khăn, mất mát, tổn thất đánh giá cách mạng mạnh và tin tưởng, còn cán bộ đi nhưng nói chung đều anh dũng, như Nguyễn Hữu Du, 80

81

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

quê ở Hải Lệ vừa là tuyên truyền vừa làm mìn tự tạo tổng số đoàn văn công 32 người, nay chỉ còn 19, hy sinh (mìn loong) diệt nhiều lính Mỹ, được tặng nhiều danh 13, số còn sống sót nay đã trưởng thành, trở thành cán hiệu dũng sĩ diệt Mỹ.

bộ chủ chốt của một số ban, ngành.

Lê Văn Trâm, quê Long Quang, Đội trưởng tuyên Tôi ghi lại những dòng chữ này mong sao những truyền xông xáo gan dạ do đó địa phương giao làm xã đội người còn sống sót của đoàn văn công B Quảng Trị biết trưởng; Phương Lan là diễn viên hò mái nhì hay nhất được đoàn đã tròn 30 tuổi (15/2/1965 - 15/2/1995) để

của đoàn làm đội phó. Cả Trâm và Lan đánh trả hai đợt thắp nén hương tưởng nhớ đến đồng đội của mình đã chống càn đều đã anh dũng hy sinh.

ngã xuống cho quê hương Quảng Trị.

Cứ trong một tuần hay một tháng các đội báo cáo lên khu có em ở tù, bị Mỹ càn quật nắp hầm, có em hy sinh, em thì mất tích, em thì bị thương. Có em khi trút hơi thở

cuối cùng còn nhắc lại với đồng đội: “Cho mình vĩnh biệt chị Liên và anh Niên!”. Ôi! Tôi khóc sướt mướt vì sự mất mát quá nhiều đối với một đoàn văn công lúc sống với nhau như gà một mẹ.

Tiếp đến Ban Tuyên huấn khu phân anh Niên về

công tác Quảng Hà đồng thời cho anh Niên về thăm gia đình sau 15 năm xa cách. Tối ấy, anh Niên đi cùng với một du kích xã để về Lập Thạch thăm nhà, đi ngang qua Triệu Ái thì bị Mỹ phục kích hy sinh tại chỗ. Ba ngày sau địch thông báo cho gia đình đến nhận xác “Việt cộng”. Ôi!

15 năm mẹ xa con, vợ xa chồng, nay chỉ ôm chiếc quan tài vào lòng mà không dám khóc ra tiếng.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, tôi hỏi thăm và tìm gặp lại một số người còn sống sót, biết trong 82

83

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

quê ở Hải Lệ vừa là tuyên truyền vừa làm mìn tự tạo tổng số đoàn văn công 32 người, nay chỉ còn 19, hy sinh (mìn loong) diệt nhiều lính Mỹ, được tặng nhiều danh 13, số còn sống sót nay đã trưởng thành, trở thành cán hiệu dũng sĩ diệt Mỹ.

bộ chủ chốt của một số ban, ngành.

Lê Văn Trâm, quê Long Quang, Đội trưởng tuyên Tôi ghi lại những dòng chữ này mong sao những truyền xông xáo gan dạ do đó địa phương giao làm xã đội người còn sống sót của đoàn văn công B Quảng Trị biết trưởng; Phương Lan là diễn viên hò mái nhì hay nhất được đoàn đã tròn 30 tuổi (15/2/1965 - 15/2/1995) để

của đoàn làm đội phó. Cả Trâm và Lan đánh trả hai đợt thắp nén hương tưởng nhớ đến đồng đội của mình đã chống càn đều đã anh dũng hy sinh.

ngã xuống cho quê hương Quảng Trị.

Cứ trong một tuần hay một tháng các đội báo cáo lên khu có em ở tù, bị Mỹ càn quật nắp hầm, có em hy sinh, em thì mất tích, em thì bị thương. Có em khi trút hơi thở

cuối cùng còn nhắc lại với đồng đội: “Cho mình vĩnh biệt chị Liên và anh Niên!”. Ôi! Tôi khóc sướt mướt vì sự mất mát quá nhiều đối với một đoàn văn công lúc sống với nhau như gà một mẹ.

Tiếp đến Ban Tuyên huấn khu phân anh Niên về

công tác Quảng Hà đồng thời cho anh Niên về thăm gia đình sau 15 năm xa cách. Tối ấy, anh Niên đi cùng với một du kích xã để về Lập Thạch thăm nhà, đi ngang qua Triệu Ái thì bị Mỹ phục kích hy sinh tại chỗ. Ba ngày sau địch thông báo cho gia đình đến nhận xác “Việt cộng”. Ôi!

15 năm mẹ xa con, vợ xa chồng, nay chỉ ôm chiếc quan tài vào lòng mà không dám khóc ra tiếng.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, tôi hỏi thăm và tìm gặp lại một số người còn sống sót, biết trong 82

83

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Muốn tổ chức một cái Tết “hòa hợp dân tộc” có ý nghĩa lịch sử mà trong tay không có cái loa, cái máy ghi âm TẾT HÒA HỢP DÂN TỘC

để thu tiếng nói của gia đình binh lính ngụy ở vùng giải phóng phát ra trước tuyến, kêu gọi chồng và con họ trở

C

về với gia đình; một bộ ấm chén trà để bỏ trong nhà hòa hú Tô Đình Cơ, Vụ trưởng Vụ Tôn giáo vận và địch hợp mà không có. Muốn có vài cây đàn ghita để hai bên vận thuộc Ban Thống nhất Trung ương vào Quảng cùng ngồi cùng hát gợi nhớ “vị ngọt hòa bình”, giảm bớt Trị nghiên cứu tình hình trên tuyến giáp ranh giữa ta đau thương mà không có. Chú Tô Đình Cơ nghe chột và quân ngụy Sài Gòn. Năm 1973, Hội nghị Pari đang dạ, liền đứng dậy khỏi võng, tìm đến chỗ chú Lê Như

còn đàm phán để thống nhất Bắc - Nam, nhưng quân Hành làm việc (chú Hành, Chủ tịch Mặt trận tỉnh kiêm ngụy Sài Gòn vẫn ngoan cố đánh lấn chiếm vùng giải Trưởng ban Binh vận).

phóng, cắm cờ, giành đất gọi là “Chiến tranh cài da Chú Cơ hỏi chú Hành:

báo”. Bên nào cắm nhiều cờ, giành được nhiều đất thì

- Cái cô đang sốt rét nằm ở bên nhà dân, cô ấy làm bên ấy thắng.

gì mà khi cô ta nghe tôi dự tính chi viện cho Quảng Trị

Chú Tô Đình Cơ mắc võng nằm ở trong nhà dân tại hệ thống máy truyền thanh thì cô ấy “đốp liền” có vẻ bất một thôn Đông Hà cách các điểm chốt không xa. Chú mãn với cấp trên?

tính nhẩm: “Chuyến này ra Hà Nội đề xuất với Ban Chú Lê Như Hành nói:

Thống nhất Trung ương cho Quảng Trị mấy trạm truyền

- À cô nớ tên là Thúy Liên, làm công tác binh địch thanh, máy nổ để phục vụ trên tuyến tiếp giáp từ Trấm vận của tỉnh rất giỏi, xông xáo, nhiệt tình, bám sát về đến Triệu Trạch”.

địch trên tuyến cả ngày đêm cùng với quân giải phóng, Tôi đang sốt đắp chăn nằm co quắp trên chiếc giường quá cực khổ mà vật tư không có nên nó bực, rồi nổi cáu tre, nghe chú Cơ nói, tôi như bị điện giật hất chăn ra đó thôi!

khỏi đầu nói trỏng:

- À ra thế! Vậy sáng mai báo cô ấy đi với đoàn chúng

- Ai vào Quảng Trị cũng hứa cho đủ thứ này thứ

tôi ra Hà Nội luôn. Cầm theo giấy giới thiệu và bản dự

nọ, mà chưa thấy chi. Còn hai tháng nữa là đến Tết.

trù yêu cầu các mặt hàng.

84

85

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Muốn tổ chức một cái Tết “hòa hợp dân tộc” có ý nghĩa lịch sử mà trong tay không có cái loa, cái máy ghi âm TẾT HÒA HỢP DÂN TỘC

để thu tiếng nói của gia đình binh lính ngụy ở vùng giải phóng phát ra trước tuyến, kêu gọi chồng và con họ trở

C

về với gia đình; một bộ ấm chén trà để bỏ trong nhà hòa hú Tô Đình Cơ, Vụ trưởng Vụ Tôn giáo vận và địch hợp mà không có. Muốn có vài cây đàn ghita để hai bên vận thuộc Ban Thống nhất Trung ương vào Quảng cùng ngồi cùng hát gợi nhớ “vị ngọt hòa bình”, giảm bớt Trị nghiên cứu tình hình trên tuyến giáp ranh giữa ta đau thương mà không có. Chú Tô Đình Cơ nghe chột và quân ngụy Sài Gòn. Năm 1973, Hội nghị Pari đang dạ, liền đứng dậy khỏi võng, tìm đến chỗ chú Lê Như

còn đàm phán để thống nhất Bắc - Nam, nhưng quân Hành làm việc (chú Hành, Chủ tịch Mặt trận tỉnh kiêm ngụy Sài Gòn vẫn ngoan cố đánh lấn chiếm vùng giải Trưởng ban Binh vận).

phóng, cắm cờ, giành đất gọi là “Chiến tranh cài da Chú Cơ hỏi chú Hành:

báo”. Bên nào cắm nhiều cờ, giành được nhiều đất thì

- Cái cô đang sốt rét nằm ở bên nhà dân, cô ấy làm bên ấy thắng.

gì mà khi cô ta nghe tôi dự tính chi viện cho Quảng Trị

Chú Tô Đình Cơ mắc võng nằm ở trong nhà dân tại hệ thống máy truyền thanh thì cô ấy “đốp liền” có vẻ bất một thôn Đông Hà cách các điểm chốt không xa. Chú mãn với cấp trên?

tính nhẩm: “Chuyến này ra Hà Nội đề xuất với Ban Chú Lê Như Hành nói:

Thống nhất Trung ương cho Quảng Trị mấy trạm truyền

- À cô nớ tên là Thúy Liên, làm công tác binh địch thanh, máy nổ để phục vụ trên tuyến tiếp giáp từ Trấm vận của tỉnh rất giỏi, xông xáo, nhiệt tình, bám sát về đến Triệu Trạch”.

địch trên tuyến cả ngày đêm cùng với quân giải phóng, Tôi đang sốt đắp chăn nằm co quắp trên chiếc giường quá cực khổ mà vật tư không có nên nó bực, rồi nổi cáu tre, nghe chú Cơ nói, tôi như bị điện giật hất chăn ra đó thôi!

khỏi đầu nói trỏng:

- À ra thế! Vậy sáng mai báo cô ấy đi với đoàn chúng

- Ai vào Quảng Trị cũng hứa cho đủ thứ này thứ

tôi ra Hà Nội luôn. Cầm theo giấy giới thiệu và bản dự

nọ, mà chưa thấy chi. Còn hai tháng nữa là đến Tết.

trù yêu cầu các mặt hàng.

84

85

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Tôi mong được ra Hà Nội, tôi sẽ báo cáo với chú Còn làm nhà hòa hợp dân tộc, hai bên ngồi nói chuyện Chính Hiệp, Cục trưởng chi viện miền Nam thuộc Ban mà không có một bộ ấm chén trà, điếu thuốc để mở đầu Thống nhất Trung ương về tình hình Quảng Trị. Bất câu chuyện thì không hấp dẫn. Trên toàn tuyến chỉ có ngờ chú Lê Như Hành gọi tôi đến giao nhiệm vụ đi Hà hố bom, cây cối bị san bằng không có tiếng chim hót, do Nội “khẩn”. Chú nói: “Cháu làm bản dự trù gấp để đi với đó cần có một số đàn ghita cho đôi bên đánh đàn ca hát đoàn chú Cơ, đồng chí Tuấn, đồng chí Lê, đồng chí Kiên thêm sinh khí hòa bình “xóa bỏ hận thù”. Nếu có thêm (cư sĩ tại gia) và linh mục Nghiêm...”.

bánh kẹo thì càng tốt. Chú Chính Hiệp nói: Tôi rất mừng, lần đầu tiên được ra Hà Nội sẽ xin

- Chà! Con bé Quảng Trị lý luận với Ban Thống nhất viếng lăng Bác, xin hàng vào kịp phục vụ Tết Nguyên cũng ghê nhỉ - chú Hiệp nhìn tôi cười: Thôi để chú hỏi đán là đạt nguyện vọng ngàn ngày có một.

lại các tiểu ban còn hàng như cháu yêu cầu thì chú bảo Đến Hà Nội tôi ở Nhà khách 103, Quán Thánh. Hằng họ xuất tập kết một chỗ rồi cho xe chở vào kịp phục vụ

ngày cuốc bộ đến Ban Thống nhất xin hàng. Tôi trình tờ

Tết nhé.

giấy xin hàng cho chú Chính Hiệp, xem xong chú hỏi: Kết quả bước đầu, song tôi tính số lượng chưa đủ

- Làm binh vận thì chú cấp cho mười cái ly đô, mười trọng tải một chiếc xe lãng phí. Tôi về báo cáo lại với cái loa, 20 mêca phôn cầm tay, vài chục tá pin, hai máy đồng chí ở Vụ Tôn giáo vận và địch vận. Các đồng chí ghi âm và một số băng. Còn các thứ như 50 bộ ấm chén ở đây gợi ý: Xe đạp Farôrít Tiệp Khắc mới nhập về còn trà, 200 khăn rằn Nam Bộ, 200 cái khăn tay in chùa Một nguyên kiện, em qua bên chú Chính Hiệp xin 5, 10 chiếc Cột, thuốc lá Thăng Long, Điện Biên, kẹo Hải Hà để làm đem vào mà đi công tác. Chứ trên tuyến chiều dài ba, gì? Tôi trả lời:

bốn cây số mà đi bộ đêm ngày miết chi nổi. Từ gợi ý đó,

- Thưa chú! Làm binh địch vận trên tuyến toàn là sáng mai tôi xin thêm xe đạp, mũ tai bèo, quân phục, lính thủy quân lục chiến và biệt động quân, hầu hết quê ba lô, v.v., về trang bị cho cơ quan đi công tác luôn.

ở Nam Bộ mà trên vai người cán bộ binh địch vận không Thế là chỉ trong 12 ngày mà tôi có đủ một chuyến xe khoác cái khăn rằn Nam Bộ và nói giọng Nam Bộ để gợi tải hàng kịp phục vụ Tết. Xe bon bon vào đến bến phà nhớ quê hương thì khó thuyết phục. Ai nói giọng Bắc, sông Gianh thì có súng lệnh báo phà hỏng. Một đoàn xe chúng cho “Cộng sản Bắc Việt” khó tranh thủ chúng.

nối đuôi nhau dài đến 50 chiếc, toàn là xe chở hàng chiến 86

87

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Tôi mong được ra Hà Nội, tôi sẽ báo cáo với chú Còn làm nhà hòa hợp dân tộc, hai bên ngồi nói chuyện Chính Hiệp, Cục trưởng chi viện miền Nam thuộc Ban mà không có một bộ ấm chén trà, điếu thuốc để mở đầu Thống nhất Trung ương về tình hình Quảng Trị. Bất câu chuyện thì không hấp dẫn. Trên toàn tuyến chỉ có ngờ chú Lê Như Hành gọi tôi đến giao nhiệm vụ đi Hà hố bom, cây cối bị san bằng không có tiếng chim hót, do Nội “khẩn”. Chú nói: “Cháu làm bản dự trù gấp để đi với đó cần có một số đàn ghita cho đôi bên đánh đàn ca hát đoàn chú Cơ, đồng chí Tuấn, đồng chí Lê, đồng chí Kiên thêm sinh khí hòa bình “xóa bỏ hận thù”. Nếu có thêm (cư sĩ tại gia) và linh mục Nghiêm...”.

bánh kẹo thì càng tốt. Chú Chính Hiệp nói: Tôi rất mừng, lần đầu tiên được ra Hà Nội sẽ xin

- Chà! Con bé Quảng Trị lý luận với Ban Thống nhất viếng lăng Bác, xin hàng vào kịp phục vụ Tết Nguyên cũng ghê nhỉ - chú Hiệp nhìn tôi cười: Thôi để chú hỏi đán là đạt nguyện vọng ngàn ngày có một.

lại các tiểu ban còn hàng như cháu yêu cầu thì chú bảo Đến Hà Nội tôi ở Nhà khách 103, Quán Thánh. Hằng họ xuất tập kết một chỗ rồi cho xe chở vào kịp phục vụ

ngày cuốc bộ đến Ban Thống nhất xin hàng. Tôi trình tờ

Tết nhé.

giấy xin hàng cho chú Chính Hiệp, xem xong chú hỏi: Kết quả bước đầu, song tôi tính số lượng chưa đủ

- Làm binh vận thì chú cấp cho mười cái ly đô, mười trọng tải một chiếc xe lãng phí. Tôi về báo cáo lại với cái loa, 20 mêca phôn cầm tay, vài chục tá pin, hai máy đồng chí ở Vụ Tôn giáo vận và địch vận. Các đồng chí ghi âm và một số băng. Còn các thứ như 50 bộ ấm chén ở đây gợi ý: Xe đạp Farôrít Tiệp Khắc mới nhập về còn trà, 200 khăn rằn Nam Bộ, 200 cái khăn tay in chùa Một nguyên kiện, em qua bên chú Chính Hiệp xin 5, 10 chiếc Cột, thuốc lá Thăng Long, Điện Biên, kẹo Hải Hà để làm đem vào mà đi công tác. Chứ trên tuyến chiều dài ba, gì? Tôi trả lời:

bốn cây số mà đi bộ đêm ngày miết chi nổi. Từ gợi ý đó,

- Thưa chú! Làm binh địch vận trên tuyến toàn là sáng mai tôi xin thêm xe đạp, mũ tai bèo, quân phục, lính thủy quân lục chiến và biệt động quân, hầu hết quê ba lô, v.v., về trang bị cho cơ quan đi công tác luôn.

ở Nam Bộ mà trên vai người cán bộ binh địch vận không Thế là chỉ trong 12 ngày mà tôi có đủ một chuyến xe khoác cái khăn rằn Nam Bộ và nói giọng Nam Bộ để gợi tải hàng kịp phục vụ Tết. Xe bon bon vào đến bến phà nhớ quê hương thì khó thuyết phục. Ai nói giọng Bắc, sông Gianh thì có súng lệnh báo phà hỏng. Một đoàn xe chúng cho “Cộng sản Bắc Việt” khó tranh thủ chúng.

nối đuôi nhau dài đến 50 chiếc, toàn là xe chở hàng chiến 86

87

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

lược vào chiến trường miền Nam cả. Chờ lâu, bụng đói, cụm Tết hòa hợp dân tộc trên tuyến tiếp giáp giữa ta và giữa đường vắng không có nhà dân, không có một quán địch. Tôi thấy đồng chí chỉ huy đang do dự tính toán, tôi ăn. Tôi và cậu lái xe phải đi nấu cơm. Song cơm mới sôi, liền quay sang các chiến sĩ lái xe: thì ba phát súng lệnh thông phà - cả đoàn xe chen lấn

- Các đồng chí ơi! Khi bước vào trận đánh mới biết nhau, một xe chạy húc vào đít chiếc xe của tôi làm nó thắng bại, chúng ta chưa hành động thì làm sao nói làm đâm đầu xuống hố bom, chổng đít lên trời. Lúc này tôi không được. Hãy vì trách nhiệm chung. Tôi khẩn thiết hoa cả mắt, không biết ai là thủ phạm gây ra sự cố. Chỉ

kêu gọi các đồng chí hãy cứu xe hàng cho Quảng Trị.

có một mình tôi và cậu lái xe còn quá trẻ đứng bơ vơ giữa Đến lượt đồng chí chỉ huy động viên anh em tìm ra sáng đường. Ở lại đây ba ngày đêm. Đến sáng ngày thứ ba, kiến để đưa xe hàng lên khỏi hố bom. Một chiến sĩ lái tôi nhìn về phía xa có một đoàn xe đang tiến lại gần. Tôi xe đề xuất ý kiến: Lấy dây cáp sẵn có của mỗi xe, móc chạy ra đứng giữa đường, dang hai tay ra hô to: - Các xích liên hoàn lại, lấy một sợi khác móc vào đít xe đổ.

đồng chí ơi! Đoàn xe chạy trước họ húc vào xe hàng tôi Đồng chí chỉ huy hô 2-3 là cả đoàn xe nổ máy kéo giật trúc xuống hố bom rồi họ bỏ chạy. Bây giờ thân gái giữa lùi, thì chiếc xe đổ sẽ bật lên khỏi hố bom. Tất cả lái xe đường vắng không làm sao được. Hãy vì “miền Nam ruột tán thành ý kiến ấy. Đồng chí chỉ huy đề nghị các chiến thịt”, các đồng chí giúp tôi mỗi người một tay!

sĩ làm thật khẩn trương, móc dây cáp xong, các đồng chí Tất cả mọi người xuống xe quan sát rồi uể oải “phán”.

vào buồng lái chuẩn bị hành động. Tôi hồi hộp và chờ đợi Kéo không được đâu vì không có xe ba cầu. Rồi người khác đồng chí chỉ huy hô lần đầu, cả đoàn xe làm chưa nhịp nói: Ở đây không có dây cáp lớn làm sao mà kéo được!

nhàng do đó chiếc xe đỗ chỉ lắc lư chuyển động chứ chưa Tôi đến bên một đồng chí, đoán chắc là chỉ huy đội nhấc đít lên được. Đồng chí chỉ huy hô lần thứ hai, cả

xe, tôi nói. Nhờ đồng chí động viên các chiến sĩ giúp tôi đoàn xe nổ máy kéo giật lùi, chiếc xe dưới hố bom từ từ

mỗi người một tay. Tôi ở chiến trường Quảng Trị lần đầu bò lên được trên đường, đất bùn lấm lem. Tôi mừng chảy tiên ra Bắc xin hàng về phục vụ công tác binh địch vận, nước mắt. Đồng chí chỉ huy bảo trong đội xe dồn hàng nếu xe hàng này để đây lâu, ban đêm bọn cướp sẽ lấy lại để một chiếc xe không, bốc hàng trong chiếc xe đổ

hết, tôi làm sao chống trả nổi. Ở trong cơ quan, từng qua. Còn chiếc xe đổ móc dây cáp vào cho chạy không vì ngày đang trông chờ vào chuyến hàng này để tổ chức các bùn nước ngấm vào đầu máy, không thể chở hàng được.

88

89

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

lược vào chiến trường miền Nam cả. Chờ lâu, bụng đói, cụm Tết hòa hợp dân tộc trên tuyến tiếp giáp giữa ta và giữa đường vắng không có nhà dân, không có một quán địch. Tôi thấy đồng chí chỉ huy đang do dự tính toán, tôi ăn. Tôi và cậu lái xe phải đi nấu cơm. Song cơm mới sôi, liền quay sang các chiến sĩ lái xe: thì ba phát súng lệnh thông phà - cả đoàn xe chen lấn

- Các đồng chí ơi! Khi bước vào trận đánh mới biết nhau, một xe chạy húc vào đít chiếc xe của tôi làm nó thắng bại, chúng ta chưa hành động thì làm sao nói làm đâm đầu xuống hố bom, chổng đít lên trời. Lúc này tôi không được. Hãy vì trách nhiệm chung. Tôi khẩn thiết hoa cả mắt, không biết ai là thủ phạm gây ra sự cố. Chỉ

kêu gọi các đồng chí hãy cứu xe hàng cho Quảng Trị.

có một mình tôi và cậu lái xe còn quá trẻ đứng bơ vơ giữa Đến lượt đồng chí chỉ huy động viên anh em tìm ra sáng đường. Ở lại đây ba ngày đêm. Đến sáng ngày thứ ba, kiến để đưa xe hàng lên khỏi hố bom. Một chiến sĩ lái tôi nhìn về phía xa có một đoàn xe đang tiến lại gần. Tôi xe đề xuất ý kiến: Lấy dây cáp sẵn có của mỗi xe, móc chạy ra đứng giữa đường, dang hai tay ra hô to: - Các xích liên hoàn lại, lấy một sợi khác móc vào đít xe đổ.

đồng chí ơi! Đoàn xe chạy trước họ húc vào xe hàng tôi Đồng chí chỉ huy hô 2-3 là cả đoàn xe nổ máy kéo giật trúc xuống hố bom rồi họ bỏ chạy. Bây giờ thân gái giữa lùi, thì chiếc xe đổ sẽ bật lên khỏi hố bom. Tất cả lái xe đường vắng không làm sao được. Hãy vì “miền Nam ruột tán thành ý kiến ấy. Đồng chí chỉ huy đề nghị các chiến thịt”, các đồng chí giúp tôi mỗi người một tay!

sĩ làm thật khẩn trương, móc dây cáp xong, các đồng chí Tất cả mọi người xuống xe quan sát rồi uể oải “phán”.

vào buồng lái chuẩn bị hành động. Tôi hồi hộp và chờ đợi Kéo không được đâu vì không có xe ba cầu. Rồi người khác đồng chí chỉ huy hô lần đầu, cả đoàn xe làm chưa nhịp nói: Ở đây không có dây cáp lớn làm sao mà kéo được!

nhàng do đó chiếc xe đỗ chỉ lắc lư chuyển động chứ chưa Tôi đến bên một đồng chí, đoán chắc là chỉ huy đội nhấc đít lên được. Đồng chí chỉ huy hô lần thứ hai, cả

xe, tôi nói. Nhờ đồng chí động viên các chiến sĩ giúp tôi đoàn xe nổ máy kéo giật lùi, chiếc xe dưới hố bom từ từ

mỗi người một tay. Tôi ở chiến trường Quảng Trị lần đầu bò lên được trên đường, đất bùn lấm lem. Tôi mừng chảy tiên ra Bắc xin hàng về phục vụ công tác binh địch vận, nước mắt. Đồng chí chỉ huy bảo trong đội xe dồn hàng nếu xe hàng này để đây lâu, ban đêm bọn cướp sẽ lấy lại để một chiếc xe không, bốc hàng trong chiếc xe đổ

hết, tôi làm sao chống trả nổi. Ở trong cơ quan, từng qua. Còn chiếc xe đổ móc dây cáp vào cho chạy không vì ngày đang trông chờ vào chuyến hàng này để tổ chức các bùn nước ngấm vào đầu máy, không thể chở hàng được.

88

89

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Một quyết định tôi cảm động vô cùng, thể hiện trách bữa ăn. Mỗi lần hái rau ăn cũng không quên cắt vài bó nhiệm, mối tình Bắc - Nam như ruột thịt. Hàng chở vào ném qua bên kia hàng rào cho lính Sài Gòn dùng. Nhiều đến Đông Hà, các chiến sĩ phụ nhau bốc xuống để giải chiến sĩ ta nói đùa: Rau muống, rau cải cũng làm binh phóng xe. Tôi không kịp nói lời cảm ơn, thì cả đoàn xe đã địch vận. Tết năm 1973-1974 bộ đội ta ở trên chốt cũng nổ máy tiến về phía nam. Tôi không biết đội xe ấy thuộc gói bánh chưng, mổ lợn ăn Tết, lại có thêm trà, kẹo, bánh binh chủng nào.

tét của mẹ, chị ở hậu phương chuyển đến ủng hộ quân Nói nhà “hòa hợp dân tộc” chắc ai cũng tưởng đẹp.

giải phóng, làm cho cái Tết thêm phong phú, ấm áp hơn Thực chất ở các điểm chốt, bom Mỹ san bằng làng xóm, các năm trước chiến tranh ác liệt. Các đại đội liên hoan chẳng còn cây xanh, chỉ sống sót vài bụi lau lách, vài chung chiều 30 Tết. Mỗi chiến sĩ có khẩu phần riêng để

cành tre còi mọc, nhờ bàn tay bộ đội khéo lượm nhặt bện đến ngày mồng một Tết, nhưng các chiến sĩ giải phóng lại mái che. Ở trong dùng cành tre kết lại làm bàn ghế

không ăn mà để đem lên chốt nói chuyện vui với lính Sài đặt bộ ấm trà ngồi nói chuyện uống nước, ăn kẹo.

Gòn rồi ném qua hàng rào cho lính Sài Gòn gọi là “một Hàng xin Hà Nội đem vào, phân phối cho binh vận chút quà đầu xuân” vui Tết hòa hợp dân tộc, xóa bỏ hận xã, huyện và bộ đội đóng trên các chốt. Ban đêm đổi gác thù, đó là bản chất của dân tộc Việt Nam.

chốt, lính Sài Gòn tìm đến nhà hòa hợp để nói chuyện.

Có một lính Sài Gòn kể: Tôi có vợ và bốn đứa con chỉ

Ban ngày chỉ đứng xa hàng rào thép gai nói chuyện rất dựa vào lương đời lính không đủ sống, tôi xin cấp chỉ huy ít vì sợ bọn sĩ quan tâm lý chiến bắt gặp đưa về phía sau cho vợ tôi lên trên chốt bán cháo vịt, nhưng lính thủy phạt giam nắng không có uống nước. Gặp mùa gió Lào quân lục chiến và biệt động quân nó ăn chịu, ký sổ miết khắc nghiệt ở Quảng Trị thì lính thủy quân lục chiến chờ cuối tháng trừ lương, thằng nào chết trận hoặc đổi và biệt động không chịu nổi. Suốt ngày chúng cởi trần quân đột xuất, thì xem như mất sạch vốn. Có lúc con ốm áo xuống nằm tránh nắng dưới công sự. Chiều độ bốn không có tiền mua thuốc. Một chiến sĩ giải phóng nghe giờ hết nắng thì bò lên trên hầm đánh bài văng tục luôn vậy liền chạy về lán trại lấy một lon sữa, một hộp thịt, mồm. Đặc biệt quân giải phóng dù mưa nắng quân phục một cặp bánh chưng đem lên chốt trao cho người lính Sài luôn nghiêm chỉnh, đóng ở chỗ nào thì cây xanh vươn Gòn ấy và nói: Tôi gửi món quà nhỏ anh đem về cho các lên mườn mượt như bí, rau muống, thả gà để cải thiện cháu nói quà đầu xuân của quân giải phóng!

90

91

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Một quyết định tôi cảm động vô cùng, thể hiện trách bữa ăn. Mỗi lần hái rau ăn cũng không quên cắt vài bó nhiệm, mối tình Bắc - Nam như ruột thịt. Hàng chở vào ném qua bên kia hàng rào cho lính Sài Gòn dùng. Nhiều đến Đông Hà, các chiến sĩ phụ nhau bốc xuống để giải chiến sĩ ta nói đùa: Rau muống, rau cải cũng làm binh phóng xe. Tôi không kịp nói lời cảm ơn, thì cả đoàn xe đã địch vận. Tết năm 1973-1974 bộ đội ta ở trên chốt cũng nổ máy tiến về phía nam. Tôi không biết đội xe ấy thuộc gói bánh chưng, mổ lợn ăn Tết, lại có thêm trà, kẹo, bánh binh chủng nào.

tét của mẹ, chị ở hậu phương chuyển đến ủng hộ quân Nói nhà “hòa hợp dân tộc” chắc ai cũng tưởng đẹp.

giải phóng, làm cho cái Tết thêm phong phú, ấm áp hơn Thực chất ở các điểm chốt, bom Mỹ san bằng làng xóm, các năm trước chiến tranh ác liệt. Các đại đội liên hoan chẳng còn cây xanh, chỉ sống sót vài bụi lau lách, vài chung chiều 30 Tết. Mỗi chiến sĩ có khẩu phần riêng để

cành tre còi mọc, nhờ bàn tay bộ đội khéo lượm nhặt bện đến ngày mồng một Tết, nhưng các chiến sĩ giải phóng lại mái che. Ở trong dùng cành tre kết lại làm bàn ghế

không ăn mà để đem lên chốt nói chuyện vui với lính Sài đặt bộ ấm trà ngồi nói chuyện uống nước, ăn kẹo.

Gòn rồi ném qua hàng rào cho lính Sài Gòn gọi là “một Hàng xin Hà Nội đem vào, phân phối cho binh vận chút quà đầu xuân” vui Tết hòa hợp dân tộc, xóa bỏ hận xã, huyện và bộ đội đóng trên các chốt. Ban đêm đổi gác thù, đó là bản chất của dân tộc Việt Nam.

chốt, lính Sài Gòn tìm đến nhà hòa hợp để nói chuyện.

Có một lính Sài Gòn kể: Tôi có vợ và bốn đứa con chỉ

Ban ngày chỉ đứng xa hàng rào thép gai nói chuyện rất dựa vào lương đời lính không đủ sống, tôi xin cấp chỉ huy ít vì sợ bọn sĩ quan tâm lý chiến bắt gặp đưa về phía sau cho vợ tôi lên trên chốt bán cháo vịt, nhưng lính thủy phạt giam nắng không có uống nước. Gặp mùa gió Lào quân lục chiến và biệt động quân nó ăn chịu, ký sổ miết khắc nghiệt ở Quảng Trị thì lính thủy quân lục chiến chờ cuối tháng trừ lương, thằng nào chết trận hoặc đổi và biệt động không chịu nổi. Suốt ngày chúng cởi trần quân đột xuất, thì xem như mất sạch vốn. Có lúc con ốm áo xuống nằm tránh nắng dưới công sự. Chiều độ bốn không có tiền mua thuốc. Một chiến sĩ giải phóng nghe giờ hết nắng thì bò lên trên hầm đánh bài văng tục luôn vậy liền chạy về lán trại lấy một lon sữa, một hộp thịt, mồm. Đặc biệt quân giải phóng dù mưa nắng quân phục một cặp bánh chưng đem lên chốt trao cho người lính Sài luôn nghiêm chỉnh, đóng ở chỗ nào thì cây xanh vươn Gòn ấy và nói: Tôi gửi món quà nhỏ anh đem về cho các lên mườn mượt như bí, rau muống, thả gà để cải thiện cháu nói quà đầu xuân của quân giải phóng!

90

91

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Người lính Sài Gòn cảm động đánh giá: Ở bên quân lấn chiếm, cắm cờ giành điểm chốt cũng căng thẳng.

giải phóng sướng, không bị áp bức, các anh yêu đời ca Riêng các chốt Triệu Thành thuận lợi, có cánh đồng rộng hát suốt ngày; ở bên chúng tôi toàn là lính chán đời bị

nên phía giải phóng đưa các đoàn văn công vào phục vụ

bắt đi quân dịch, do đó nhiều thằng lấy mìn kíp nhỏ tự

liên tục. Mỗi lần có văn công là chỉ huy hai bên gặp nhau sát thương ở tay, chân để được đưa về tuyến sau có lý do bàn quy ước chung như: Hai bên xếp súng lại để phía sau

“chuồn” lẻ về nhà. Chúng tôi cầm súng vì bắt buộc, có cách chỗ biểu diễn 50 mét hai bên không được đưa chất thằng vì đồng lương nuôi sống vợ con, chứ không phải vì nổ vào chỗ biểu diễn. Một trong hai bên vi phạm điều ước lý tưởng nào cả. Do đó, lính chúng tôi thường than thở: thì phải chịu hoàn toàn trách nhiệm. Lính Sài Gòn cũng Khi tôi chết ai người xây nấm mộ

lên hát xen kẽ vài bài để góp vui trong cái Tết hòa hợp Cỗ quan tài ai khóc tiễn đưa tôi!

dân tộc xóa bỏ hận thù năm ấy.

Hoặc:

Tình chỉ đẹp khi quả mìn vừa nổ

Đời chỉ vui khi nhận cỗ quan tài.

Tết năm 1973-1974 trên toàn tuyến tổ chức nhiều điểm rất tốt, như các chốt ở Tân Mỹ, Tân Lệ, không làm được nhà hòa hợp thì hai bên gặp nhau giữa bãi cỏ, cùng ăn kẹo, hút thuốc, uống nước ngọt rồi chụp chung mấy pô ảnh kỷ niệm. Tối ấy hai lính Sài Gòn bí mật báo cho quân giải phóng biết để đón họ trở về với gia đình đem theo hai quả mìn định hướng, hai súng AR15, hai lựu đạn.

Các chốt Như Lệ, Tích Tường, Triệu Thành có làm nhà hòa hợp, hai bên đàn hát, uống trà, ăn mứt kẹo vui vẻ

cũng như các chốt ở Triệu Trạch, Long Quang, Linh Yên.

Thỉnh thoảng có vài lính trốn về với quân giải phóng. Có những thằng hiếu chiến, ngoan cố, lợi dụng Tết để đánh 92

93

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Người lính Sài Gòn cảm động đánh giá: Ở bên quân lấn chiếm, cắm cờ giành điểm chốt cũng căng thẳng.

giải phóng sướng, không bị áp bức, các anh yêu đời ca Riêng các chốt Triệu Thành thuận lợi, có cánh đồng rộng hát suốt ngày; ở bên chúng tôi toàn là lính chán đời bị

nên phía giải phóng đưa các đoàn văn công vào phục vụ

bắt đi quân dịch, do đó nhiều thằng lấy mìn kíp nhỏ tự

liên tục. Mỗi lần có văn công là chỉ huy hai bên gặp nhau sát thương ở tay, chân để được đưa về tuyến sau có lý do bàn quy ước chung như: Hai bên xếp súng lại để phía sau

“chuồn” lẻ về nhà. Chúng tôi cầm súng vì bắt buộc, có cách chỗ biểu diễn 50 mét hai bên không được đưa chất thằng vì đồng lương nuôi sống vợ con, chứ không phải vì nổ vào chỗ biểu diễn. Một trong hai bên vi phạm điều ước lý tưởng nào cả. Do đó, lính chúng tôi thường than thở: thì phải chịu hoàn toàn trách nhiệm. Lính Sài Gòn cũng Khi tôi chết ai người xây nấm mộ

lên hát xen kẽ vài bài để góp vui trong cái Tết hòa hợp Cỗ quan tài ai khóc tiễn đưa tôi!

dân tộc xóa bỏ hận thù năm ấy.

Hoặc:

Tình chỉ đẹp khi quả mìn vừa nổ

Đời chỉ vui khi nhận cỗ quan tài.

Tết năm 1973-1974 trên toàn tuyến tổ chức nhiều điểm rất tốt, như các chốt ở Tân Mỹ, Tân Lệ, không làm được nhà hòa hợp thì hai bên gặp nhau giữa bãi cỏ, cùng ăn kẹo, hút thuốc, uống nước ngọt rồi chụp chung mấy pô ảnh kỷ niệm. Tối ấy hai lính Sài Gòn bí mật báo cho quân giải phóng biết để đón họ trở về với gia đình đem theo hai quả mìn định hướng, hai súng AR15, hai lựu đạn.

Các chốt Như Lệ, Tích Tường, Triệu Thành có làm nhà hòa hợp, hai bên đàn hát, uống trà, ăn mứt kẹo vui vẻ

cũng như các chốt ở Triệu Trạch, Long Quang, Linh Yên.

Thỉnh thoảng có vài lính trốn về với quân giải phóng. Có những thằng hiếu chiến, ngoan cố, lợi dụng Tết để đánh 92

93

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

vào cất trong hang đá ngụy trang lại, tránh lính Diệm đi lùng sục phát hiện “Việt cộng” ở lại miền Nam hoạt động.

CHUYỆN TÌNH ANH LÍNH “ĐẶC NHIỆM”

Lúc này các tổ công tác của các huyện và tổ đặc nhiệm của tỉnh đều phải thuộc câu “đi không dấu, nấu (Truyện ký)

không khói, nói không có tiếng”.

N

Riêng tôi (tên thật là Liên) là cơ sở được chú Tâm đặt ăm 1955, Ty Công an tỉnh Quảng Trị bố trí ở lại cho tên “Thùy Diệu” để liên lạc hộp thư bí mật giao dịch một tổ “đặc nhiệm” (không đi tập kết ra Bắc) để xây với “nội tuyến” S.T chi trưởng thông tin quận B. Mật hiệu dựng “nội tuyến” trong lòng địch. Trong đó có chú Tâm, liên lạc: Tôi cột cái khăn trắng ở cổ tay đến nhà S.T, tôi chú Hiền, hai chú là cán bộ phản gián xuất sắc.

vẫy khăn 2 vòng, S.T nhìn thấy liền rút khăn trắng trong Cấp dưới có anh Chính, anh Thuyết. Lúc bấy giờ tuy túi áo ra lau miệng và nói “trời thanh gió mát bao la”. Tôi đã phân chia giới tuyến 17, chia cách 2 miền nhưng còn đáp: “Mong anh phát triển tài ba anh hùng”. Thế là nhận thời hạn 300 ngày được đi lại tự do để 2 bên tập kết quân được tín hiệu, tôi lấy bao thuốc cô táp trao cho S.T và dặn và chính quyền dân sự. Năm 1956, chú Hiền và chú Tâm

“Trong vỏ bao có chữ... rồi bước nhanh ra khỏi nhà”.

đi vào thành phố thì bận comlê, thắt caravat, đội mũ

Hoạt động được ba năm lúc này tôi đủ 20 tuổi nhưng phớt, cầm gậy batong, đi giày đen. Còn anh Thuyết và khai với chính quyền thì chỉ 16 tuổi (khai thụt tuổi để

anh Chính thì cải trang công chức của chính quyền Bảo chúng nói nhỏ không nghi...).

Đại. Việc ăn ở đều bố trí nhà cơ sở mật.

Chú Tâm phân công chú Hiền và anh Chính bồi Đến năm 1957 thì Bảo Đại bị truất phế, Mỹ đưa Ngô dưỡng phát triển Đảng. Hôm gặp tôi tại cây sung sau Đình Diệm lên nắm chính quyền miền Nam, chúng cho nhà anh hỏi em có biết là cờ Đảng không. Tôi nói: Lá lính đi tảo thanh tìm cán bộ ta ở lại miền Nam hoạt cờ có cái búa, cái liềm ôm nhau. Anh Chính cười khúc động. Lúc này trong tổ “đặc nhiệm” rút thêm anh Ngọc khích, bưng miệng sợ cười sẽ lộ...

(con nhà bần nông) rất trung thành với cách mạng, siêng

- Búa, liềm 2 cái vẽ nằm chéo nhau là tượng trưng năng thành thạo đường đi lại trong rừng. Nhiệm vụ anh cho giai cấp công nhân và nông dân, chứ không phải ôm lo “hậu cần”, liên hệ các cơ sở bí mật mua gạo, muối, v.v., nhau đâu.

94

95

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

vào cất trong hang đá ngụy trang lại, tránh lính Diệm đi lùng sục phát hiện “Việt cộng” ở lại miền Nam hoạt động.

CHUYỆN TÌNH ANH LÍNH “ĐẶC NHIỆM”

Lúc này các tổ công tác của các huyện và tổ đặc nhiệm của tỉnh đều phải thuộc câu “đi không dấu, nấu (Truyện ký)

không khói, nói không có tiếng”.

N

Riêng tôi (tên thật là Liên) là cơ sở được chú Tâm đặt ăm 1955, Ty Công an tỉnh Quảng Trị bố trí ở lại cho tên “Thùy Diệu” để liên lạc hộp thư bí mật giao dịch một tổ “đặc nhiệm” (không đi tập kết ra Bắc) để xây với “nội tuyến” S.T chi trưởng thông tin quận B. Mật hiệu dựng “nội tuyến” trong lòng địch. Trong đó có chú Tâm, liên lạc: Tôi cột cái khăn trắng ở cổ tay đến nhà S.T, tôi chú Hiền, hai chú là cán bộ phản gián xuất sắc.

vẫy khăn 2 vòng, S.T nhìn thấy liền rút khăn trắng trong Cấp dưới có anh Chính, anh Thuyết. Lúc bấy giờ tuy túi áo ra lau miệng và nói “trời thanh gió mát bao la”. Tôi đã phân chia giới tuyến 17, chia cách 2 miền nhưng còn đáp: “Mong anh phát triển tài ba anh hùng”. Thế là nhận thời hạn 300 ngày được đi lại tự do để 2 bên tập kết quân được tín hiệu, tôi lấy bao thuốc cô táp trao cho S.T và dặn và chính quyền dân sự. Năm 1956, chú Hiền và chú Tâm

“Trong vỏ bao có chữ... rồi bước nhanh ra khỏi nhà”.

đi vào thành phố thì bận comlê, thắt caravat, đội mũ

Hoạt động được ba năm lúc này tôi đủ 20 tuổi nhưng phớt, cầm gậy batong, đi giày đen. Còn anh Thuyết và khai với chính quyền thì chỉ 16 tuổi (khai thụt tuổi để

anh Chính thì cải trang công chức của chính quyền Bảo chúng nói nhỏ không nghi...).

Đại. Việc ăn ở đều bố trí nhà cơ sở mật.

Chú Tâm phân công chú Hiền và anh Chính bồi Đến năm 1957 thì Bảo Đại bị truất phế, Mỹ đưa Ngô dưỡng phát triển Đảng. Hôm gặp tôi tại cây sung sau Đình Diệm lên nắm chính quyền miền Nam, chúng cho nhà anh hỏi em có biết là cờ Đảng không. Tôi nói: Lá lính đi tảo thanh tìm cán bộ ta ở lại miền Nam hoạt cờ có cái búa, cái liềm ôm nhau. Anh Chính cười khúc động. Lúc này trong tổ “đặc nhiệm” rút thêm anh Ngọc khích, bưng miệng sợ cười sẽ lộ...

(con nhà bần nông) rất trung thành với cách mạng, siêng

- Búa, liềm 2 cái vẽ nằm chéo nhau là tượng trưng năng thành thạo đường đi lại trong rừng. Nhiệm vụ anh cho giai cấp công nhân và nông dân, chứ không phải ôm lo “hậu cần”, liên hệ các cơ sở bí mật mua gạo, muối, v.v., nhau đâu.

94

95

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Thế em chọn ngày nào thích hợp để kết nạp?

giấu trong hang đá xa quá không đi lấy kịp, chủ yếu

- Em chọn ngày 19/5 sinh nhật Bác kết nạp cho dễ nhớ!

cháu nhớ lời thề và tôn chỉ mục đích là được...

- Anh bảo Diệu đúng 8 giờ ngày 19/5/1958 đi lên Chú nói xong thì đã 11 giờ, tôi lấy gói xôi thịt gà mảnh vườn nhà cũ của em, nhìn trước nhìn sau không ra đưa cho anh Chính và chú. Tôi bắt tay từ giã ra về, có ai thì em giơ cao nón xoay 3 vòng, ở trong rừng anh anh Chính đi theo dẫn tôi ra bìa rừng nhìn xung quanh leo lên cây thấy, anh gõ 3 tiếng vào gốc cây cộp, cộp, cộp không có ai, Chính nắm chặt tay tôi: Em về cẩn thận!

nhận được tín hiệu em đi nhanh vào rừng chỗ anh hẹn...

Độ đầu tháng 7, tôi đi lấy tin ở hộp thư “chết”. Được Sáng ấy mẹ tôi dậy sớm nấu 3 lon nếp làm 1 con gà tin báo, 20/7 cháu vào tọa độ X để họp tổ đảng và nhận xé bóp tiêu muối bỏ vào cái xắc cói, tôi bận chiếc áo dài nhiệm vụ mới. Khẩn!

nâu đội nón giả đi thăm cháu ngoại ở thôn Xuân Lân.

Sáng nay mẹ tôi dậy sớm nấu cơm lăn vào ni lông to Đi đến vạt đất hoang vắng tôi làm y lời dặn liền nghe bằng cổ tay và dài như đòn bánh tét. Ruốc rang với sả ớt, 3 tiếng “cộp, cộp, cộp”. Tôi vén vạt áo dài cúi đầu đi một tôi bảo mẹ vo 2 cục ruốc tròn bằng 2 quả chanh.

mạch vào chỗ đã hẹn bất ngờ thấy anh Chính nằm thở..., Độ 8 giờ tan sương, tôi vác cây rựa, đội chiếc nón cời chú Hiền ngồi xoa dầu cù là cho anh Chính.

cột lăn cơm vào lưng quần, 2 cục ruốc thì nhét vào “cóc Chú nói ngày này kết nạp Đảng cho cháu mà Chính sê” trong ngực. Đến bìa rừng nhìn xung quanh không tý nữa chết. Khi nó leo lên cây làm tín hiệu xong khi có ai, tôi rẽ lau lách đi thẳng vào chỗ hẹn, rồi xoay lưng bước xuống đạp phải nhánh củi khô nó rớt xuống đất, lại không cho anh Chính thấy liền lôi lăn cơm ra và 2

nếu Chính có mệnh hệ gì cháu có thương không?

cục ruốc... Tôi nói, mẹ tôi băn khoăn nhà nghèo, chợ xa,

- Dạ cháu thương và hối hận lắm! Nằm độ 30 phút không có chi đem cho chú Hiền và anh Chính ăn, mẹ tôi anh tỉnh dậy ôm bụng cười khúc khích.

khóc! Tôi cầm cái rựa nếu ai hỏi thì nói đi chặt lá vằng Ba người ngồi trên 3 cục đá, giữa khe có nước chảy về cho chị tôi uống sinh em bé. Anh Chính vít đầu tôi róc rách, xung quanh có đàn bướm bay lượn đi hút mật xuống, nhặt rác móc vào tóc rồi để chú Hiền giao nhiệm me rừng. Chú Hiền tuyên bố lễ kết nạp Đảng. Đúng ra vụ cho tôi, còn anh Chính cầm rựa đi chặt lá vằng bó lại phải có nghi thức nhưng bây giờ cờ cất trong két đạn, để tôi đem về cho “hợp pháp”.

96

97

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Thế em chọn ngày nào thích hợp để kết nạp?

giấu trong hang đá xa quá không đi lấy kịp, chủ yếu

- Em chọn ngày 19/5 sinh nhật Bác kết nạp cho dễ nhớ!

cháu nhớ lời thề và tôn chỉ mục đích là được...

- Anh bảo Diệu đúng 8 giờ ngày 19/5/1958 đi lên Chú nói xong thì đã 11 giờ, tôi lấy gói xôi thịt gà mảnh vườn nhà cũ của em, nhìn trước nhìn sau không ra đưa cho anh Chính và chú. Tôi bắt tay từ giã ra về, có ai thì em giơ cao nón xoay 3 vòng, ở trong rừng anh anh Chính đi theo dẫn tôi ra bìa rừng nhìn xung quanh leo lên cây thấy, anh gõ 3 tiếng vào gốc cây cộp, cộp, cộp không có ai, Chính nắm chặt tay tôi: Em về cẩn thận!

nhận được tín hiệu em đi nhanh vào rừng chỗ anh hẹn...

Độ đầu tháng 7, tôi đi lấy tin ở hộp thư “chết”. Được Sáng ấy mẹ tôi dậy sớm nấu 3 lon nếp làm 1 con gà tin báo, 20/7 cháu vào tọa độ X để họp tổ đảng và nhận xé bóp tiêu muối bỏ vào cái xắc cói, tôi bận chiếc áo dài nhiệm vụ mới. Khẩn!

nâu đội nón giả đi thăm cháu ngoại ở thôn Xuân Lân.

Sáng nay mẹ tôi dậy sớm nấu cơm lăn vào ni lông to Đi đến vạt đất hoang vắng tôi làm y lời dặn liền nghe bằng cổ tay và dài như đòn bánh tét. Ruốc rang với sả ớt, 3 tiếng “cộp, cộp, cộp”. Tôi vén vạt áo dài cúi đầu đi một tôi bảo mẹ vo 2 cục ruốc tròn bằng 2 quả chanh.

mạch vào chỗ đã hẹn bất ngờ thấy anh Chính nằm thở..., Độ 8 giờ tan sương, tôi vác cây rựa, đội chiếc nón cời chú Hiền ngồi xoa dầu cù là cho anh Chính.

cột lăn cơm vào lưng quần, 2 cục ruốc thì nhét vào “cóc Chú nói ngày này kết nạp Đảng cho cháu mà Chính sê” trong ngực. Đến bìa rừng nhìn xung quanh không tý nữa chết. Khi nó leo lên cây làm tín hiệu xong khi có ai, tôi rẽ lau lách đi thẳng vào chỗ hẹn, rồi xoay lưng bước xuống đạp phải nhánh củi khô nó rớt xuống đất, lại không cho anh Chính thấy liền lôi lăn cơm ra và 2

nếu Chính có mệnh hệ gì cháu có thương không?

cục ruốc... Tôi nói, mẹ tôi băn khoăn nhà nghèo, chợ xa,

- Dạ cháu thương và hối hận lắm! Nằm độ 30 phút không có chi đem cho chú Hiền và anh Chính ăn, mẹ tôi anh tỉnh dậy ôm bụng cười khúc khích.

khóc! Tôi cầm cái rựa nếu ai hỏi thì nói đi chặt lá vằng Ba người ngồi trên 3 cục đá, giữa khe có nước chảy về cho chị tôi uống sinh em bé. Anh Chính vít đầu tôi róc rách, xung quanh có đàn bướm bay lượn đi hút mật xuống, nhặt rác móc vào tóc rồi để chú Hiền giao nhiệm me rừng. Chú Hiền tuyên bố lễ kết nạp Đảng. Đúng ra vụ cho tôi, còn anh Chính cầm rựa đi chặt lá vằng bó lại phải có nghi thức nhưng bây giờ cờ cất trong két đạn, để tôi đem về cho “hợp pháp”.

96

97

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Tết năm 1959 mẹ tôi đang ngồi nấu bánh tét, nghe Cứ yêu thầm kín vậy để động viên nhau công tác, đợi tiếng động ai ném cục đất vào gần bếp. Mẹ tôi đoán chắc ngày thống nhất sẽ công khai.

là người của ta, liền mở cửa ra xem, thấy anh Chính cười, Lúc này anh Chính hơi bức xúc nói với 2 chú, “ông mẹ tôi nói thằng ni cực khổ mưa rét rứa mà thấy mặt là Mao Trạch Đông” gợi ý với đồng chí Lê Duẩn khi sang cười tươi như hoa nở.

thăm Trung Quốc là: “Cách mạng miền Nam Việt Nam Anh gọi tôi ra sau vườn chuối để bàn công tác. Mẹ tôi là phải trường kỳ mai phục” còn anh em cán bộ nằm dặn khi mô nó gần đi thì con chạy vào lấy mấy đòn bánh vùng quá cực khổ nên thêm “trường kỳ dai dẳng” để cười ra cho nó ăn Tết!...

hô hố với nhau cho vui. Anh Chính nói thêm Hiệp định Có tin cơ sở nội tuyến báo địch nghi em liên lạc với Giơnevơ nay đã 5 năm rồi, trong ban ủy hội quốc tế có Ba Việt cộng, chắc sau Tết chúng sẽ thực hiện bắt em. Em Lan và Ấn Độ giám sát nhưng nay cũng bó tay vì Mỹ đưa chuẩn bị tinh thần, tuy tình nghi nhưng không có bằng cố vấn vào miền Nam Việt Nam để truất phế Bảo Đại.

chứng thì dù tra khảo mấy em cũng đừng nhận chi cả, Dựng Ngô Đình Diệm lên nắm quyền ở miền Nam. Nay không nghe, không biết, không thấy! Nếu em mà nhận Mỹ chuyển qua chiến tranh cục bộ rồi. Mà cán bộ nằm một câu thì chúng “moi” miết đó là nghệ thuật khi hỏi vùng của ta thì đi đâu chỉ được cầm cây rựa gặp hổ vồ

cung. Em là đảng viên thì bảo vệ Đảng đến cùng. Đảng không có súng cũng chết. Nếu gặp lính Diệm đi càn lùng tin em nếu em khai bậy, nhân dân sợ nên xa lánh cán bộ

sục thì ta chạy trốn thật là vô lý!

nằm vùng, lòng dân là sự sống còn của Đảng trong lúc Nhân dân miền Nam quá khổ bây giờ ai cũng ưa đen tối này.

dùng đòn bẩy quân sự, chứ không chịu ngồi chờ Hiệp Anh thương em và yêu em thật sự. Nếu em bị tra định Giơnevơ nữa. Nay Diệm đưa Luật 10/59 ra hù dọa, khảo thì anh đau lòng lắm! Em là cô gái thông minh, chú

“tố cộng”, thanh trừng những cán bộ kháng chiến chống Tâm, chú Hiền khen em hoài.

Pháp 9 năm còn ở lại miền Nam, chúng đưa ra trước Anh có hỏi ý kiến 2 chú, nếu yêu tôi công khai với hàng trăm dân, bắt xé cờ Đảng để ly khai làm nhụt chí tổ chức lúc này được không? Hai chú nói Chính là cán đấu tranh.

bộ công an hoạt động “bất hợp pháp”, tôi hoạt động “hợp Tôi đề nghị anh Tâm đi họp ngoài Trung ương xin pháp” nếu lộ ra địch bắt tra tấn thì tội cho nó! Thôi!

súng đạn vào tổ chức từng đội công tác đầu tiên là diệt ác 98

99

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Tết năm 1959 mẹ tôi đang ngồi nấu bánh tét, nghe Cứ yêu thầm kín vậy để động viên nhau công tác, đợi tiếng động ai ném cục đất vào gần bếp. Mẹ tôi đoán chắc ngày thống nhất sẽ công khai.

là người của ta, liền mở cửa ra xem, thấy anh Chính cười, Lúc này anh Chính hơi bức xúc nói với 2 chú, “ông mẹ tôi nói thằng ni cực khổ mưa rét rứa mà thấy mặt là Mao Trạch Đông” gợi ý với đồng chí Lê Duẩn khi sang cười tươi như hoa nở.

thăm Trung Quốc là: “Cách mạng miền Nam Việt Nam Anh gọi tôi ra sau vườn chuối để bàn công tác. Mẹ tôi là phải trường kỳ mai phục” còn anh em cán bộ nằm dặn khi mô nó gần đi thì con chạy vào lấy mấy đòn bánh vùng quá cực khổ nên thêm “trường kỳ dai dẳng” để cười ra cho nó ăn Tết!...

hô hố với nhau cho vui. Anh Chính nói thêm Hiệp định Có tin cơ sở nội tuyến báo địch nghi em liên lạc với Giơnevơ nay đã 5 năm rồi, trong ban ủy hội quốc tế có Ba Việt cộng, chắc sau Tết chúng sẽ thực hiện bắt em. Em Lan và Ấn Độ giám sát nhưng nay cũng bó tay vì Mỹ đưa chuẩn bị tinh thần, tuy tình nghi nhưng không có bằng cố vấn vào miền Nam Việt Nam để truất phế Bảo Đại.

chứng thì dù tra khảo mấy em cũng đừng nhận chi cả, Dựng Ngô Đình Diệm lên nắm quyền ở miền Nam. Nay không nghe, không biết, không thấy! Nếu em mà nhận Mỹ chuyển qua chiến tranh cục bộ rồi. Mà cán bộ nằm một câu thì chúng “moi” miết đó là nghệ thuật khi hỏi vùng của ta thì đi đâu chỉ được cầm cây rựa gặp hổ vồ

cung. Em là đảng viên thì bảo vệ Đảng đến cùng. Đảng không có súng cũng chết. Nếu gặp lính Diệm đi càn lùng tin em nếu em khai bậy, nhân dân sợ nên xa lánh cán bộ

sục thì ta chạy trốn thật là vô lý!

nằm vùng, lòng dân là sự sống còn của Đảng trong lúc Nhân dân miền Nam quá khổ bây giờ ai cũng ưa đen tối này.

dùng đòn bẩy quân sự, chứ không chịu ngồi chờ Hiệp Anh thương em và yêu em thật sự. Nếu em bị tra định Giơnevơ nữa. Nay Diệm đưa Luật 10/59 ra hù dọa, khảo thì anh đau lòng lắm! Em là cô gái thông minh, chú

“tố cộng”, thanh trừng những cán bộ kháng chiến chống Tâm, chú Hiền khen em hoài.

Pháp 9 năm còn ở lại miền Nam, chúng đưa ra trước Anh có hỏi ý kiến 2 chú, nếu yêu tôi công khai với hàng trăm dân, bắt xé cờ Đảng để ly khai làm nhụt chí tổ chức lúc này được không? Hai chú nói Chính là cán đấu tranh.

bộ công an hoạt động “bất hợp pháp”, tôi hoạt động “hợp Tôi đề nghị anh Tâm đi họp ngoài Trung ương xin pháp” nếu lộ ra địch bắt tra tấn thì tội cho nó! Thôi!

súng đạn vào tổ chức từng đội công tác đầu tiên là diệt ác 98

99

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

trừ gian, sau đó ta tiến đến thành lập bộ đội địa phương cái đầu tau lấy khăn ra cho mà thở kẻo ngộp. Chúng đổ

đánh vào các đồn bốt, giải phóng các trại tập trung để

nước, tôi lúc lắc đầu... ê nó khai, nó khai tháo khăn ra.

bung dân về làng cũ làm ăn.

- Mầy liên lạc với ai, người Bắc hay Nam?

Chú Tâm và chú Hiền nhất trí ý kiến của Chính là

- Tôi còn nhỏ, con nhà nghèo ai tin tôi mà giao việc.

xác đáng, việc cấp bách hiện nay ta đã có từng đội tàu Tôi không biết Việt cộng là gì, tôi chưa thấy Việt cộng đánh cá không số đưa súng đạn vào Nam Bộ và Nam bao giờ! Chỉ biết anh vệ quốc đoàn bận áo trấn thủ trước Trung Bộ rồi, chỉ có Quảng Trị là chưa có nhiều, chỉ mới kháng chiến chống Pháp nay họ đi tập kết ra Bắc hết rồi.

trang bị súng ngắn, nếu mình làm ồ ạt địch biết được thì Chúng thấy cũng mệt mà chưa ghi được lời nào trong tờ

chúng tố cáo “Bắc Việt” xâm nhập vào vĩ tuyến 17. Anh cung liền gọi lính đưa tôi về đồn lúc 9 giờ đêm.

Chính nói thêm: Đề nghị cấp trên trang bị súng tiểu liên Sáng hôm sau chúng bắt lính đập gạch vụn và mẻ

AK của Trung Quốc viện trợ, nếu lính Diệm đi càn thì chai trộn lại đổ một đống bắt tôi quỳ thẳng dơ 2 tay lên: ta quét một “băng” cũng hạ gục được mấy thằng, chứ

- Mầy khai đi, Huyện ủy mà quỳ 2 giờ là khai liền súng vonte của Đức chỉ cấp cho cán bộ hoạt động trong thành phố bỏ túi, nếu khi lộ ta ám sát địch để mở đường huống gì mầy?

máu thoát thân, chứ ở rừng mà dùng súng vonte chỉ bắn

- Huyện ủy họ có làm thì họ khai, còn tôi không làm chồn, cọp thì được chứ đánh địch thì không ăn thua.

thì không khai. Lúc này tôi bị choáng, đói, áo quần bị

Tháng 1/1960, địch cho 2 tên cảnh sát đi 2 chiếc xe nước xà phòng thấm ướt nên tôi gục xuống, nó đỡ dậy bắt đạp lên chở tôi về quận. Tối đó chúng trói chặt 2 tay, 2

tôi ngồi trên ghế đối diện với tên thẩm vấn rồi lấy 10 cái chân, 2 tên lính gác gánh 1 thùng xà phòng vào phòng đinh bạc, cái búa đóng trên 10 ngón tay tôi phun máu...

thẩm vấn, chúng để tôi nằm trên cái đòn băng dài, đắp Thấy tôi quá yếu nên chúng đưa về gửi ở đồn lính lúc 10

khăn lên mặt đổ nước xà phòng, 4 tên cảnh sát đứng 4

giờ đêm.

bên, 2 tên đè, 2 tên đổ nước, tôi ngột đạp mạnh cái đòn Sáng hôm sau mẹ tôi đem áo quần và 10 quả

bằng trúc nghiêng, 4 thằng té 4 góc phòng, chúng đỡ

trứng gà luộc, tôi lấy 10 quả trứng đem cho 10 tên lính tôi dậy và chửi tục: Đéo mẹ con này mạnh ghê! Tiếp tục

“ngoại giao”. Các anh ăn trứng cho vui, gà nhà mẹ tôi đổ nước, chúng dặn: Khi nào mi muốn khai thì lúc lắc đem xuống đây. Mấy tên lính ăn trêu chọc cười hô hố, 100

101

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

trừ gian, sau đó ta tiến đến thành lập bộ đội địa phương cái đầu tau lấy khăn ra cho mà thở kẻo ngộp. Chúng đổ

đánh vào các đồn bốt, giải phóng các trại tập trung để

nước, tôi lúc lắc đầu... ê nó khai, nó khai tháo khăn ra.

bung dân về làng cũ làm ăn.

- Mầy liên lạc với ai, người Bắc hay Nam?

Chú Tâm và chú Hiền nhất trí ý kiến của Chính là

- Tôi còn nhỏ, con nhà nghèo ai tin tôi mà giao việc.

xác đáng, việc cấp bách hiện nay ta đã có từng đội tàu Tôi không biết Việt cộng là gì, tôi chưa thấy Việt cộng đánh cá không số đưa súng đạn vào Nam Bộ và Nam bao giờ! Chỉ biết anh vệ quốc đoàn bận áo trấn thủ trước Trung Bộ rồi, chỉ có Quảng Trị là chưa có nhiều, chỉ mới kháng chiến chống Pháp nay họ đi tập kết ra Bắc hết rồi.

trang bị súng ngắn, nếu mình làm ồ ạt địch biết được thì Chúng thấy cũng mệt mà chưa ghi được lời nào trong tờ

chúng tố cáo “Bắc Việt” xâm nhập vào vĩ tuyến 17. Anh cung liền gọi lính đưa tôi về đồn lúc 9 giờ đêm.

Chính nói thêm: Đề nghị cấp trên trang bị súng tiểu liên Sáng hôm sau chúng bắt lính đập gạch vụn và mẻ

AK của Trung Quốc viện trợ, nếu lính Diệm đi càn thì chai trộn lại đổ một đống bắt tôi quỳ thẳng dơ 2 tay lên: ta quét một “băng” cũng hạ gục được mấy thằng, chứ

- Mầy khai đi, Huyện ủy mà quỳ 2 giờ là khai liền súng vonte của Đức chỉ cấp cho cán bộ hoạt động trong thành phố bỏ túi, nếu khi lộ ta ám sát địch để mở đường huống gì mầy?

máu thoát thân, chứ ở rừng mà dùng súng vonte chỉ bắn

- Huyện ủy họ có làm thì họ khai, còn tôi không làm chồn, cọp thì được chứ đánh địch thì không ăn thua.

thì không khai. Lúc này tôi bị choáng, đói, áo quần bị

Tháng 1/1960, địch cho 2 tên cảnh sát đi 2 chiếc xe nước xà phòng thấm ướt nên tôi gục xuống, nó đỡ dậy bắt đạp lên chở tôi về quận. Tối đó chúng trói chặt 2 tay, 2

tôi ngồi trên ghế đối diện với tên thẩm vấn rồi lấy 10 cái chân, 2 tên lính gác gánh 1 thùng xà phòng vào phòng đinh bạc, cái búa đóng trên 10 ngón tay tôi phun máu...

thẩm vấn, chúng để tôi nằm trên cái đòn băng dài, đắp Thấy tôi quá yếu nên chúng đưa về gửi ở đồn lính lúc 10

khăn lên mặt đổ nước xà phòng, 4 tên cảnh sát đứng 4

giờ đêm.

bên, 2 tên đè, 2 tên đổ nước, tôi ngột đạp mạnh cái đòn Sáng hôm sau mẹ tôi đem áo quần và 10 quả

bằng trúc nghiêng, 4 thằng té 4 góc phòng, chúng đỡ

trứng gà luộc, tôi lấy 10 quả trứng đem cho 10 tên lính tôi dậy và chửi tục: Đéo mẹ con này mạnh ghê! Tiếp tục

“ngoại giao”. Các anh ăn trứng cho vui, gà nhà mẹ tôi đổ nước, chúng dặn: Khi nào mi muốn khai thì lúc lắc đem xuống đây. Mấy tên lính ăn trêu chọc cười hô hố, 100

101

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

thừa lúc tôi kéo tay mẹ ra một nơi nói: Mẹ về nói với các chỗ kín mà nó không khai, thật anh hùng, bọn lính cười chú các anh địch tra tấn 2 ngày 1 đêm mà con không hô hố...

khai chi cả, nói bà con quanh xóm yên tâm đừng nghe Nhân dân nghe bọn lính nói, vừa khen, “vừa nói chúng hù dọa mà hoang mang dao động.

nghịch” nhưng nhân dân rất tin nên nói: có làm cách Một tuần sau anh Thuyết cũng bị tên Đương cùng mạng như anh Thuyết và con Diệu thì làm, chớ có người thôn phản bội, địch cởi hết áo quần trói anh lại như con mới bị đánh vài roi thì khai ra để cho mọi người liên lụy lợn, tên cảnh sát đánh đập, hỏi tại chỗ: Súng vonte ai cấp thì đừng làm cách mạng.

cho mầy mà mới ri?

Chúng đưa anh Thuyết và tôi về giam tại nhà lao

- Khẩu súng tôi nhặt được giữa rừng, rảnh không Thành Cổ Quảng Trị. Hai anh em thỉnh thoảng xuống nhà làm chi tôi chùi lau luôn nên nó sáng vậy chứ không ai bếp ăn ra dấu hiệu cho nhau: “Kiên quyết không khai”!

cấp cả!

Đến tháng 12/1960, địch thả tôi về, anh Thuyết còn

- Cơ sở của mầy có bao nhiều người?

ở lại. Mới về được vài tháng thì địch tổ chức “tố cộng”,

- Tôi ở Bắc mới vào đi lạc đường thì gặp tên Đương ở

bắt dân chỉnh huấn, thanh trừng náo loạn các thôn xã, cùng thôn với tôi, chứ tôi không có cơ sở nào cả.

- Thế mầy không có cơ sở thì lấy chi ăn mà sống?

đi rừng làm gỗ chúng kiểm soát gắt gao lục tìm từng gói

- Tôi ăn cây trái giữa rừng mà sống qua ngày.

cơm của thợ rừng đem đi ăn trưa. Có người chịu không

- Nói láo mầy ngoan cố! Khai thật tao cho về thăm vợ

nổi nên quá sợ liền khai ra tên tôi, nên tháng 3/1961, tôi con, không khai! Tao bỏ xa luynh mục xương!

bị bắt lại, do tên P khai đem thơ miền Bắc vào cho nó.

Tra tấn đủ mọi cách mà anh vẫn không khai gì cả.

Tên thẩm vấn hỏi tôi: Mầy đem thơ miền Bắc vào cho Mấy ngày sau các trung đội lính đi dã ngoại về các xã, P mấy lần, mầy liên lạc với ai mà có thơ miền Bắc?

chúng nói với nhân dân: Chà ông Thuyết ấy không biết

- Tôi ở tù mới về lo làm ăn chớ đi mô mà có thơ miền thật sự là dân hay là Việt cộng mà tra tấn đủ cách ông Bắc, mấy ông đánh đau hoảng quá nó khai bậy cho tôi.

không khai gì cả, thật gan góc kiên cường.

Tên thẩm vấn lấy cây gỗ đánh tôi tới tấp và nói mầy Thằng lính khác chen vào: con Diệu cũng bị đổ nước ngoan cố, tao biết nhà mầy có một thằng anh, nhà P có xà phòng vào mũi miệng và đóng một “cái đinh to” vào chú và cô nó đi tập kết ra Bắc mà mầy giấu à, tao biết hết, 102

103

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

thừa lúc tôi kéo tay mẹ ra một nơi nói: Mẹ về nói với các chỗ kín mà nó không khai, thật anh hùng, bọn lính cười chú các anh địch tra tấn 2 ngày 1 đêm mà con không hô hố...

khai chi cả, nói bà con quanh xóm yên tâm đừng nghe Nhân dân nghe bọn lính nói, vừa khen, “vừa nói chúng hù dọa mà hoang mang dao động.

nghịch” nhưng nhân dân rất tin nên nói: có làm cách Một tuần sau anh Thuyết cũng bị tên Đương cùng mạng như anh Thuyết và con Diệu thì làm, chớ có người thôn phản bội, địch cởi hết áo quần trói anh lại như con mới bị đánh vài roi thì khai ra để cho mọi người liên lụy lợn, tên cảnh sát đánh đập, hỏi tại chỗ: Súng vonte ai cấp thì đừng làm cách mạng.

cho mầy mà mới ri?

Chúng đưa anh Thuyết và tôi về giam tại nhà lao

- Khẩu súng tôi nhặt được giữa rừng, rảnh không Thành Cổ Quảng Trị. Hai anh em thỉnh thoảng xuống nhà làm chi tôi chùi lau luôn nên nó sáng vậy chứ không ai bếp ăn ra dấu hiệu cho nhau: “Kiên quyết không khai”!

cấp cả!

Đến tháng 12/1960, địch thả tôi về, anh Thuyết còn

- Cơ sở của mầy có bao nhiều người?

ở lại. Mới về được vài tháng thì địch tổ chức “tố cộng”,

- Tôi ở Bắc mới vào đi lạc đường thì gặp tên Đương ở

bắt dân chỉnh huấn, thanh trừng náo loạn các thôn xã, cùng thôn với tôi, chứ tôi không có cơ sở nào cả.

- Thế mầy không có cơ sở thì lấy chi ăn mà sống?

đi rừng làm gỗ chúng kiểm soát gắt gao lục tìm từng gói

- Tôi ăn cây trái giữa rừng mà sống qua ngày.

cơm của thợ rừng đem đi ăn trưa. Có người chịu không

- Nói láo mầy ngoan cố! Khai thật tao cho về thăm vợ

nổi nên quá sợ liền khai ra tên tôi, nên tháng 3/1961, tôi con, không khai! Tao bỏ xa luynh mục xương!

bị bắt lại, do tên P khai đem thơ miền Bắc vào cho nó.

Tra tấn đủ mọi cách mà anh vẫn không khai gì cả.

Tên thẩm vấn hỏi tôi: Mầy đem thơ miền Bắc vào cho Mấy ngày sau các trung đội lính đi dã ngoại về các xã, P mấy lần, mầy liên lạc với ai mà có thơ miền Bắc?

chúng nói với nhân dân: Chà ông Thuyết ấy không biết

- Tôi ở tù mới về lo làm ăn chớ đi mô mà có thơ miền thật sự là dân hay là Việt cộng mà tra tấn đủ cách ông Bắc, mấy ông đánh đau hoảng quá nó khai bậy cho tôi.

không khai gì cả, thật gan góc kiên cường.

Tên thẩm vấn lấy cây gỗ đánh tôi tới tấp và nói mầy Thằng lính khác chen vào: con Diệu cũng bị đổ nước ngoan cố, tao biết nhà mầy có một thằng anh, nhà P có xà phòng vào mũi miệng và đóng một “cái đinh to” vào chú và cô nó đi tập kết ra Bắc mà mầy giấu à, tao biết hết, 102

103

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

đừng nói láo. Tao đưa thằng P đến cho 2 đứa đối chất thì Lúc này ở trong tù tôi đã học thêu, đan thành thạo phải khai ra thôi. Nhân cơ hội tên thẩm vấn đi nghe điện rồi và gửi mấy người nhà bếp đi chợ mua 1,2 mét vải thoại, tôi xích lại gần P nói khẽ, anh phản cung đi, nó trắng về thêu 2 mặt gối, nhờ anh Mai Chiến Lương vẽ

đánh một lần chịu đau, anh nói: Vì các ông đánh tôi đau một mặt có 2 bông hồng và chữ niềm tin vĩnh cửu, một tôi sợ quá nên khai bậy cho nó chứ không có thơ gì cả.

mặt vẽ 2 con chim trĩ, chữ hạnh phúc trăm năm! Tôi ước Anh cứ nói một câu vậy thôi, chứ anh không phản cung một ngày về sẽ khoe với anh Chính “quà” đợi ngày thống thì nó sẽ cho anh đi Côn Đảo.

nhất thành hôn.

Tên thẩm vấn hết nghe điện thoại trở lại hỏi P, P run Mỗi lần tôi bị bắt là ở ngoài mẹ tôi cũng bị bắt đi rẩy nói như lời tôi đã dặn. Nó lấy cây gỗ đánh P mấy cái chỉnh huấn cải tạo 5-10 ngày không làm ăn chi được.

rồi cho lính giải tôi và P về lao. Trước đây bọn lính phao Chúng lấy cái ống điện thoại bàn gõ lên đầu mẹ tôi nói: tin thủ tiêu tôi. Lần này anh Chính được tin bọn lính Mụ ni đẻ con cho làm cộng sản, chừ gõ lên đầu cho mụ

nói: Diệu sắp đi Côn Đảo, bạn bè, bà con góp lại được 200

chết luôn là “quốc sách” hết tơ tưởng cộng sản. Chúng đồng cho mẹ tôi đi xe về lao tìm tôi để biết thực hư ra sao.

đưa mẹ và chị tôi vào khu tập trung Phú Thành.

Mẹ tôi vào đứng trước cổng nhà lao, thấy tôi mẹ khóc, Năm 1962, tôi được thả về, ở Phú Thành với mẹ rồi nghe lính đồn con sẽ đi Côn Đảo, Chính nó gửi cho con tìm cách liên lạc với các chú để báo tin, tôi đã ở tại khu 300 đồng và “điếu thuốc” đây. Tôi nói khẽ, chúng phao tập trung Phú Thành với mẹ.

tin cho nhân dân sợ chứ ở đây không nghe chi cả. Tôi Một buổi sáng tôi đang ngồi may áo quần có anh nhận quà mẹ giao và đi nhanh về phòng ở lòn xuống dưới

“Ốt”, người dân tộc Cơ Tu đến hỏi may áo quần nói sạp ngủ nằm sấp giữa nền xi măng bóc điếu thuốc ra đọc: chuyện thân mật: Rồi anh thò tay xuống khố lấy ra một Em!

điếu thuốc lá bằng ngón tay đưa cho tôi nói: “Aem mật”!

Từ đó anh đi khắp nẻo đồi

Tôi mừng quýnh và cảm động liền lấy ly rót rượu mời Đau lòng anh lắm hỡi người ơi

“Ốt”, anh uống và nói “Êm lứ” (là rượu ngon). Anh bước Từng thu chết, ôi từng thu chết nhanh ra khỏi nhà. Tôi vào buồng bóc điếu thuốc ra đọc: Luôn nhớ trong tôi, bóng một người!

Cháu về các chú, các anh đều mừng, tình hình nay tươi Tôi vò câu thơ nhai nuốt vào miệng cho ấm hơi thở.

sáng. Sinh viên Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng đấu tranh chống 104

105

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

đừng nói láo. Tao đưa thằng P đến cho 2 đứa đối chất thì Lúc này ở trong tù tôi đã học thêu, đan thành thạo phải khai ra thôi. Nhân cơ hội tên thẩm vấn đi nghe điện rồi và gửi mấy người nhà bếp đi chợ mua 1,2 mét vải thoại, tôi xích lại gần P nói khẽ, anh phản cung đi, nó trắng về thêu 2 mặt gối, nhờ anh Mai Chiến Lương vẽ

đánh một lần chịu đau, anh nói: Vì các ông đánh tôi đau một mặt có 2 bông hồng và chữ niềm tin vĩnh cửu, một tôi sợ quá nên khai bậy cho nó chứ không có thơ gì cả.

mặt vẽ 2 con chim trĩ, chữ hạnh phúc trăm năm! Tôi ước Anh cứ nói một câu vậy thôi, chứ anh không phản cung một ngày về sẽ khoe với anh Chính “quà” đợi ngày thống thì nó sẽ cho anh đi Côn Đảo.

nhất thành hôn.

Tên thẩm vấn hết nghe điện thoại trở lại hỏi P, P run Mỗi lần tôi bị bắt là ở ngoài mẹ tôi cũng bị bắt đi rẩy nói như lời tôi đã dặn. Nó lấy cây gỗ đánh P mấy cái chỉnh huấn cải tạo 5-10 ngày không làm ăn chi được.

rồi cho lính giải tôi và P về lao. Trước đây bọn lính phao Chúng lấy cái ống điện thoại bàn gõ lên đầu mẹ tôi nói: tin thủ tiêu tôi. Lần này anh Chính được tin bọn lính Mụ ni đẻ con cho làm cộng sản, chừ gõ lên đầu cho mụ

nói: Diệu sắp đi Côn Đảo, bạn bè, bà con góp lại được 200

chết luôn là “quốc sách” hết tơ tưởng cộng sản. Chúng đồng cho mẹ tôi đi xe về lao tìm tôi để biết thực hư ra sao.

đưa mẹ và chị tôi vào khu tập trung Phú Thành.

Mẹ tôi vào đứng trước cổng nhà lao, thấy tôi mẹ khóc, Năm 1962, tôi được thả về, ở Phú Thành với mẹ rồi nghe lính đồn con sẽ đi Côn Đảo, Chính nó gửi cho con tìm cách liên lạc với các chú để báo tin, tôi đã ở tại khu 300 đồng và “điếu thuốc” đây. Tôi nói khẽ, chúng phao tập trung Phú Thành với mẹ.

tin cho nhân dân sợ chứ ở đây không nghe chi cả. Tôi Một buổi sáng tôi đang ngồi may áo quần có anh nhận quà mẹ giao và đi nhanh về phòng ở lòn xuống dưới

“Ốt”, người dân tộc Cơ Tu đến hỏi may áo quần nói sạp ngủ nằm sấp giữa nền xi măng bóc điếu thuốc ra đọc: chuyện thân mật: Rồi anh thò tay xuống khố lấy ra một Em!

điếu thuốc lá bằng ngón tay đưa cho tôi nói: “Aem mật”!

Từ đó anh đi khắp nẻo đồi

Tôi mừng quýnh và cảm động liền lấy ly rót rượu mời Đau lòng anh lắm hỡi người ơi

“Ốt”, anh uống và nói “Êm lứ” (là rượu ngon). Anh bước Từng thu chết, ôi từng thu chết nhanh ra khỏi nhà. Tôi vào buồng bóc điếu thuốc ra đọc: Luôn nhớ trong tôi, bóng một người!

Cháu về các chú, các anh đều mừng, tình hình nay tươi Tôi vò câu thơ nhai nuốt vào miệng cho ấm hơi thở.

sáng. Sinh viên Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng đấu tranh chống 104

105

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

gia đình trị Ngô Đình Diệm, Phật giáo và Công giáo thân đã thu mua được 5 tấn gạo, ngô, đậu và thực phẩm, bộ

Diệm khích bác nhau. Binh lính rục rịch sẽ có đảo chính, đội gùi đi trong đêm, còn Chính và 3 tiểu đội đi tập trung về phía ta thì nay có vũ trang toàn miền và đồng khởi dân xung quanh quận lại, anh Chính lên diễn thuyết rất rồi! Chú giao nhiệm vụ cho cháu vẽ sơ đồ quận B ghi cụ

hùng hồn, dõng dạc và rút đi nhanh lúc 3 giờ sáng. Trận thể, nhà quận trưởng làm việc, đồn cảnh sát, chi trưởng này mở màn thắng lợi, nhân dân vui mừng! Còn mấy tên thông tin, đồn lính bảo an, v.v.. Vị trí nhà dân xung ngụy quân, ngụy quyền thì sợ xanh mặt.

quanh quận, gửi gấp cho chú, chúc cháu khỏe, chú T+H!

Sau vụ này tôi nhận được thư chú Tâm khen: Sáng hôm sau tôi đi chợ quận bán gánh rau muống,

“Cháu vẽ sơ đồ chính xác, các anh gửi lời thăm và chúc bán xong tôi vào nhà một cơ sở tin cậy ngồi vẽ sơ đồ, mừng. (Chú T)”.

đánh dấu cẩn thận rồi về.

Năm 1964, tên chi trưởng S.T là “nội tuyến” của tôi Đến chiều tôi gánh rượu, ruốc, cá khô giã đi trong đi xe vấp mìn chết. Tôi hết nhiệm vụ hoạt động trong làng dân tộc Cơ Tu đổi mây, nấm trầm, v.v., tìm gặp được lòng địch, tỉnh rút tôi lên rừng nhận nhiệm vụ mới, tôi

“Ốt” tôi mừng đưa cuốn giấy vẽ sơ đồ cho “Ốt” và dặn: bỏ 2 mặt gối vào trong ba lô gùi đi khắp núi rừng hoặc

“Đưa tận tay người đưa thư hôm nọ gấp! Nếu gặp địch xuống vùng đồng bằng 2 chiếc gối luôn trên vai, xem đây hỏi thì nói miềng đi mót củi, có tra hỏi thì đừng khai cho là “Hạnh phúc, là tình yêu vĩnh cửu đời tôi!”.

miềng nghe!”.

Năm 1970, được tin ở đồng bằng báo lên cơ quan anh

- Ờ, ờ miềng biết Aem 2 lần tù rồi, miềng có “cu chít”

Chính ở hầm bí mật bị lộ, địch bao vây gọi loa đầu hàng.

(chết) cũng không khai mô đừng sợ!

Địch bắn M79 làm sập nắp hầm, anh Chính bị cháy tóc Tết 1963, bọn lính và ngụy quyền phân nhau về nhà và bị thương 1 cánh tay, 2 người nhảy lên khỏi hầm ném ăn Tết chỉ để lại một số trực cơ quan. Đúng 1 giờ sáng 1 quả lựu đạn về đối phương để mở đường máu “chạy quân ta bao vây quận lỵ bắt một số lính và ngụy quyền thoát”. Địch vừa bắn tiểu liên vừa hô: bắt hai tên Việt đem đi cải tạo. Một đại đội vào phá kềm cắt giây thép gai cộng, bắt 2 tên Việt cộng! Một đồng chí hy sinh tại chỗ, ở 2 thôn Tân Trà, Thạch Xá đưa cả gia đình ông thợ Sĩ

anh Chính bị ngã, máu ở tay chảy quá nhiều, bọn địch và bê lò rèn lên chiến khu (ông Sĩ là cơ sở), các cơ sở mật chạy lại đè trói anh giải về Ty Cảnh sát.

106

107

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

gia đình trị Ngô Đình Diệm, Phật giáo và Công giáo thân đã thu mua được 5 tấn gạo, ngô, đậu và thực phẩm, bộ

Diệm khích bác nhau. Binh lính rục rịch sẽ có đảo chính, đội gùi đi trong đêm, còn Chính và 3 tiểu đội đi tập trung về phía ta thì nay có vũ trang toàn miền và đồng khởi dân xung quanh quận lại, anh Chính lên diễn thuyết rất rồi! Chú giao nhiệm vụ cho cháu vẽ sơ đồ quận B ghi cụ

hùng hồn, dõng dạc và rút đi nhanh lúc 3 giờ sáng. Trận thể, nhà quận trưởng làm việc, đồn cảnh sát, chi trưởng này mở màn thắng lợi, nhân dân vui mừng! Còn mấy tên thông tin, đồn lính bảo an, v.v.. Vị trí nhà dân xung ngụy quân, ngụy quyền thì sợ xanh mặt.

quanh quận, gửi gấp cho chú, chúc cháu khỏe, chú T+H!

Sau vụ này tôi nhận được thư chú Tâm khen: Sáng hôm sau tôi đi chợ quận bán gánh rau muống,

“Cháu vẽ sơ đồ chính xác, các anh gửi lời thăm và chúc bán xong tôi vào nhà một cơ sở tin cậy ngồi vẽ sơ đồ, mừng. (Chú T)”.

đánh dấu cẩn thận rồi về.

Năm 1964, tên chi trưởng S.T là “nội tuyến” của tôi Đến chiều tôi gánh rượu, ruốc, cá khô giã đi trong đi xe vấp mìn chết. Tôi hết nhiệm vụ hoạt động trong làng dân tộc Cơ Tu đổi mây, nấm trầm, v.v., tìm gặp được lòng địch, tỉnh rút tôi lên rừng nhận nhiệm vụ mới, tôi

“Ốt” tôi mừng đưa cuốn giấy vẽ sơ đồ cho “Ốt” và dặn: bỏ 2 mặt gối vào trong ba lô gùi đi khắp núi rừng hoặc

“Đưa tận tay người đưa thư hôm nọ gấp! Nếu gặp địch xuống vùng đồng bằng 2 chiếc gối luôn trên vai, xem đây hỏi thì nói miềng đi mót củi, có tra hỏi thì đừng khai cho là “Hạnh phúc, là tình yêu vĩnh cửu đời tôi!”.

miềng nghe!”.

Năm 1970, được tin ở đồng bằng báo lên cơ quan anh

- Ờ, ờ miềng biết Aem 2 lần tù rồi, miềng có “cu chít”

Chính ở hầm bí mật bị lộ, địch bao vây gọi loa đầu hàng.

(chết) cũng không khai mô đừng sợ!

Địch bắn M79 làm sập nắp hầm, anh Chính bị cháy tóc Tết 1963, bọn lính và ngụy quyền phân nhau về nhà và bị thương 1 cánh tay, 2 người nhảy lên khỏi hầm ném ăn Tết chỉ để lại một số trực cơ quan. Đúng 1 giờ sáng 1 quả lựu đạn về đối phương để mở đường máu “chạy quân ta bao vây quận lỵ bắt một số lính và ngụy quyền thoát”. Địch vừa bắn tiểu liên vừa hô: bắt hai tên Việt đem đi cải tạo. Một đại đội vào phá kềm cắt giây thép gai cộng, bắt 2 tên Việt cộng! Một đồng chí hy sinh tại chỗ, ở 2 thôn Tân Trà, Thạch Xá đưa cả gia đình ông thợ Sĩ

anh Chính bị ngã, máu ở tay chảy quá nhiều, bọn địch và bê lò rèn lên chiến khu (ông Sĩ là cơ sở), các cơ sở mật chạy lại đè trói anh giải về Ty Cảnh sát.

106

107

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Anh Chính bị bắt tôi đau lòng lắm. Xin cơ quan đi một anh ra Côn Đảo đến năm 1973 anh được trao trả tù binh chuyến công tác về đồng bằng, đồng thời liên lạc tìm tin trên sông Thạch Hãn. Đoàn tù binh của ta đứng chờ gọi anh hiện giam ở đâu. Cũng may có một chị ở tù mới được tên mỗi người giấu một lá cờ đỏ sao vàng bí mật cắt dán thả về thoát ly ra vùng ven ngoại ô thị xã cho biết, chị kể: bằng giấy giấu trong áo. Khi gọi tên đồng loạt cởi áo vứt anh Chính tuyệt vời lắm, anh chị em trong tù kính phục.

về phía chính quyền Sài Gòn, đồng loạt giơ cao cờ hô to Đến bữa ăn tên cảnh sát đem 2 chai bia, thuốc cô táp, thức

“Tổ quốc ơi chúng con đã về”.

ăn 3, 4 món để dụ chiêu hồi. Anh Chính nói tôi là tù thì Tôi ước đến được bờ sông Thạch Hãn đón và khoác ăn như anh chị em sao tôi được đặc ăn sướng để phản bội tay lên 2 bờ vai gầy gò của anh để thỏa nước mong bao Tổ quốc, phản bội nhân dân à? Tên cảnh sát nói: Tôi thấy năm xa cách, nhưng buồn thay tôi có quyết định đi công anh khôi ngô, tuấn tú, thì chắc là bí thư huyện ủy mới tác Hà Nội đột xuất xin hàng vào làm công tác binh địch phải, anh khai thật để được ra tù sớm, hoặc ở đây tôi bố trí vận trên tuyến tiếp giáp giữa ta và địch (chiến tranh cài cho anh một việc có lương cao, sống cuộc đời sung sướng, răng lược). Bao điều trắc trở anh và tôi như mặt trăng, tự do, chứ ở chi bên cộng sản. Cái chi cũng vào hợp tác xã mặt trời không gặp nhau, bạn bè ai cũng ví tôi là “Thúy không cho làm ăn riêng lẻ mất tự do.

Kiều chờ Kim Trọng”.

Anh Chính đập bàn, ông nói láo, quốc gia tự do sao Ban đón tiếp đã chuẩn bị trang phục và 1 đoàn xe xây hàng trăm nhà tù, hàng vạn ấp chiến lược rào quanh chở đoàn tù ra an dưỡng tại Đồ Sơn. Ông anh con bác 3, 4 lớp dây thép gai nhốt dân tập trung vào đó để ăn ruột ra Đồ Sơn tìm thăm anh và khuyên anh lấy vợ để

cơm bố thí, họ bỏ ruộng hoang nhà trống làng mạc tiêu kiếm chút con nối dõi tông đường, vì nhà anh có 3 anh điều. Tự do sao người Việt da vàng máu đỏ không thương em trai đã hy sinh 2 người em rồi, nay còn một mình anh nhau mà rước Mỹ vào đốt phá xóm làng, thả bom cày xới thì thương binh.

mồ mả cha ông, trong đó có làng xóm của ông.

Anh Chính nói: Em có yêu một cô gái cùng công tác Tên cảnh sát đuối lý liền dẫn anh vào phòng thẩm ở trong Nam, cô ấy ở tù nghe địch nói thủ tiêu mất tích vấn tra tấn nói: Mầy cưa một tay rồi nay mà ngoan cố tau nhưng nay mới được tin cô còn sống và hiện đang công chặt thêm 1 chân để hủy nòi cộng sản. Hết môn du đạo, tác trong tỉnh. Để điều dưỡng một vài tháng em sẽ vào tâm lý, chiêu hồi không khuất phục được anh, chúng đày tìm cô ấy...

108

109

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Anh Chính bị bắt tôi đau lòng lắm. Xin cơ quan đi một anh ra Côn Đảo đến năm 1973 anh được trao trả tù binh chuyến công tác về đồng bằng, đồng thời liên lạc tìm tin trên sông Thạch Hãn. Đoàn tù binh của ta đứng chờ gọi anh hiện giam ở đâu. Cũng may có một chị ở tù mới được tên mỗi người giấu một lá cờ đỏ sao vàng bí mật cắt dán thả về thoát ly ra vùng ven ngoại ô thị xã cho biết, chị kể: bằng giấy giấu trong áo. Khi gọi tên đồng loạt cởi áo vứt anh Chính tuyệt vời lắm, anh chị em trong tù kính phục.

về phía chính quyền Sài Gòn, đồng loạt giơ cao cờ hô to Đến bữa ăn tên cảnh sát đem 2 chai bia, thuốc cô táp, thức

“Tổ quốc ơi chúng con đã về”.

ăn 3, 4 món để dụ chiêu hồi. Anh Chính nói tôi là tù thì Tôi ước đến được bờ sông Thạch Hãn đón và khoác ăn như anh chị em sao tôi được đặc ăn sướng để phản bội tay lên 2 bờ vai gầy gò của anh để thỏa nước mong bao Tổ quốc, phản bội nhân dân à? Tên cảnh sát nói: Tôi thấy năm xa cách, nhưng buồn thay tôi có quyết định đi công anh khôi ngô, tuấn tú, thì chắc là bí thư huyện ủy mới tác Hà Nội đột xuất xin hàng vào làm công tác binh địch phải, anh khai thật để được ra tù sớm, hoặc ở đây tôi bố trí vận trên tuyến tiếp giáp giữa ta và địch (chiến tranh cài cho anh một việc có lương cao, sống cuộc đời sung sướng, răng lược). Bao điều trắc trở anh và tôi như mặt trăng, tự do, chứ ở chi bên cộng sản. Cái chi cũng vào hợp tác xã mặt trời không gặp nhau, bạn bè ai cũng ví tôi là “Thúy không cho làm ăn riêng lẻ mất tự do.

Kiều chờ Kim Trọng”.

Anh Chính đập bàn, ông nói láo, quốc gia tự do sao Ban đón tiếp đã chuẩn bị trang phục và 1 đoàn xe xây hàng trăm nhà tù, hàng vạn ấp chiến lược rào quanh chở đoàn tù ra an dưỡng tại Đồ Sơn. Ông anh con bác 3, 4 lớp dây thép gai nhốt dân tập trung vào đó để ăn ruột ra Đồ Sơn tìm thăm anh và khuyên anh lấy vợ để

cơm bố thí, họ bỏ ruộng hoang nhà trống làng mạc tiêu kiếm chút con nối dõi tông đường, vì nhà anh có 3 anh điều. Tự do sao người Việt da vàng máu đỏ không thương em trai đã hy sinh 2 người em rồi, nay còn một mình anh nhau mà rước Mỹ vào đốt phá xóm làng, thả bom cày xới thì thương binh.

mồ mả cha ông, trong đó có làng xóm của ông.

Anh Chính nói: Em có yêu một cô gái cùng công tác Tên cảnh sát đuối lý liền dẫn anh vào phòng thẩm ở trong Nam, cô ấy ở tù nghe địch nói thủ tiêu mất tích vấn tra tấn nói: Mầy cưa một tay rồi nay mà ngoan cố tau nhưng nay mới được tin cô còn sống và hiện đang công chặt thêm 1 chân để hủy nòi cộng sản. Hết môn du đạo, tác trong tỉnh. Để điều dưỡng một vài tháng em sẽ vào tâm lý, chiêu hồi không khuất phục được anh, chúng đày tìm cô ấy...

108

109

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Sáng nay trời nắng tốt, tôi đem 2 cái mặt gối ra giặt Bây giờ Diệu đã già rồi, thỉnh thoảng ngồi buồn âm phơi rồi đi làm. Trưa về bỗng dưng tôi bàng hoàng thấy thầm hát câu:

con lợn trong chuồng nhảy ra cắn xé 2 mặt gối thành 4

“Sao anh hẹn mà anh không đến mảnh, tôi sững sờ linh cảm có điều gì chia ly hay sao?

Để em chờ, chờ hết cả tuổi xuân”.

Một tuần sau chú Tâm đi công tác Hà Nội có ghé vào Anh ơi! Sao anh tỏ tình yêu em vào một đêm trăng khuyết.

Đồ Sơn tìm thăm anh Chính, ban lãnh đạo khu an dưỡng Để bây giờ thầm tiếc một vầng trăng không tròn!

Đồ Sơn thông báo cho chú Tâm: Chính bị vết thương tái phát nhiễm trùng lên cơn sốt, huyết áp lên cao, đứt mạch máu não. Anh đã vĩnh viễn ra đi cách đây 2 tuần.

Chú Tâm vào Đông Hà tìm gặp tôi báo tin, tôi khóc sướt mướt. Thế là hết! Anh đã ra đi vĩnh viễn không bao giờ gặp lại!

110

111

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Sáng nay trời nắng tốt, tôi đem 2 cái mặt gối ra giặt Bây giờ Diệu đã già rồi, thỉnh thoảng ngồi buồn âm phơi rồi đi làm. Trưa về bỗng dưng tôi bàng hoàng thấy thầm hát câu:

con lợn trong chuồng nhảy ra cắn xé 2 mặt gối thành 4

“Sao anh hẹn mà anh không đến mảnh, tôi sững sờ linh cảm có điều gì chia ly hay sao?

Để em chờ, chờ hết cả tuổi xuân”.

Một tuần sau chú Tâm đi công tác Hà Nội có ghé vào Anh ơi! Sao anh tỏ tình yêu em vào một đêm trăng khuyết.

Đồ Sơn tìm thăm anh Chính, ban lãnh đạo khu an dưỡng Để bây giờ thầm tiếc một vầng trăng không tròn!

Đồ Sơn thông báo cho chú Tâm: Chính bị vết thương tái phát nhiễm trùng lên cơn sốt, huyết áp lên cao, đứt mạch máu não. Anh đã vĩnh viễn ra đi cách đây 2 tuần.

Chú Tâm vào Đông Hà tìm gặp tôi báo tin, tôi khóc sướt mướt. Thế là hết! Anh đã ra đi vĩnh viễn không bao giờ gặp lại!

110

111

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Địch rút kinh nghiệm Tết Mậu Thân (1968), do đó các ngày Tết của những năm 1969 - 1970 địch luôn đề

ĂN TẾT TRÊN VƯỜN CŨ

phòng gắt gao hơn. Chúng nói vùng này là chỗ dựa cho Việt cộng ém quân để chờ tấn công đợt hai, nên chúng T

mở nhiều đợt càn quét lên phía tây thôn Thượng Phước hôn Thượng Phước nằm về phía tây của xã Triệu và phía tây xã Triệu Ái để bảo vệ quân địch ở thị xã Thượng, gần vùng giáp ranh, nơi tranh chấp quyết Quảng Trị ăn tết.

liệt giữa ta và Mỹ - ngụy trong những năm kháng chiến Cán bộ ta hoạt động bám địa bàn, bám dân, “một tấc chống Mỹ, cứu nước. Đối với cách mạng, vùng này là không đi, một ly không rời”, đó là khẩu hiệu và mệnh

“bàn đạp” đứng chân để đưa các lực lượng “thọc sâu” vào lệnh của Đảng, cho nên một du kích, một cán bộ bám địa đồn bốt địch quanh thị xã Quảng Trị và các vùng lân cận bàn hằng ngày thấy bóng một người dân về làng cũ làm phía đông đường số 1.

Từ năm 1964, quân ta giải phóng hoàn toàn các thôn vườn là trong lòng vui phơi phới, biết chắc ngày ấy địch An Đôn, Nhan Biều, Xuân Yên và Thượng Phước. Đến không đi càn (được hòa bình).

năm 1969, địch nống ra lấn chiếm, gom dân thôn Thượng Nhất là ba ngày Tết, số cán bộ ở chiến khu về tăng Phước về tập trung ở sát đường số 1 thuộc địa phận thôn cường ở địa bàn đều xa nhà cả, còn anh em du kích Nhan Biều để chúng dễ khống chế, quản lý dân, hòng và cán bộ xã hằng ngày được gặp người thân đỡ buồn cắt đứt mối liên lạc, tiếp tế lương thực, thực phẩm cho hơn. Tối lại móc võng ngủ ở các bụi tre, gốc mít, lùm cách mạng. Nhân dân hằng ngày đấu tranh để được trở

cây, thỉnh thoảng nghe tiếng pháo cầm canh vọng lại, về vườn cũ làm ăn. Địch kiểm soát rất gắt gao, từ vắt cơm tiếng ếch nhái ở các thửa ruộng hoang kêu ộp oạp, ộp trưa, bình nước uống, gánh phân đem đi bón ruộng, chúng oạp gợi lên nỗi buồn da diết. Ở Quảng Trị vào các dịp đều xáo tung lên để kiểm soát. Bọn Mỹ - ngụy ở La Vang gần Tết thường hay mưa rét liên miên. Suốt ngày áo thường đặt ống nhòm quan sát về hướng Thượng Phước quần ướt sũng, lạnh buốt xương tủy, ngày này qua ngày và đồi trọc phía trên dốc Cơn Thang. Nếu chúng thấy một khác, tháng này qua tháng khác, mỗi người chỉ có một hiện tượng khả nghi là gọi pháo “dọt” về liền. Nhân dân tấm ni long đứng quanh gốc cây xoài, cây mít núp mưa.

thả trâu, bò cho đi ăn cũng gặp nhiều khó khăn.

Trong các vườn của dân chỉ trơ trọi nền nhà trống vắng, 112

113

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Địch rút kinh nghiệm Tết Mậu Thân (1968), do đó các ngày Tết của những năm 1969 - 1970 địch luôn đề

ĂN TẾT TRÊN VƯỜN CŨ

phòng gắt gao hơn. Chúng nói vùng này là chỗ dựa cho Việt cộng ém quân để chờ tấn công đợt hai, nên chúng T

mở nhiều đợt càn quét lên phía tây thôn Thượng Phước hôn Thượng Phước nằm về phía tây của xã Triệu và phía tây xã Triệu Ái để bảo vệ quân địch ở thị xã Thượng, gần vùng giáp ranh, nơi tranh chấp quyết Quảng Trị ăn tết.

liệt giữa ta và Mỹ - ngụy trong những năm kháng chiến Cán bộ ta hoạt động bám địa bàn, bám dân, “một tấc chống Mỹ, cứu nước. Đối với cách mạng, vùng này là không đi, một ly không rời”, đó là khẩu hiệu và mệnh

“bàn đạp” đứng chân để đưa các lực lượng “thọc sâu” vào lệnh của Đảng, cho nên một du kích, một cán bộ bám địa đồn bốt địch quanh thị xã Quảng Trị và các vùng lân cận bàn hằng ngày thấy bóng một người dân về làng cũ làm phía đông đường số 1.

Từ năm 1964, quân ta giải phóng hoàn toàn các thôn vườn là trong lòng vui phơi phới, biết chắc ngày ấy địch An Đôn, Nhan Biều, Xuân Yên và Thượng Phước. Đến không đi càn (được hòa bình).

năm 1969, địch nống ra lấn chiếm, gom dân thôn Thượng Nhất là ba ngày Tết, số cán bộ ở chiến khu về tăng Phước về tập trung ở sát đường số 1 thuộc địa phận thôn cường ở địa bàn đều xa nhà cả, còn anh em du kích Nhan Biều để chúng dễ khống chế, quản lý dân, hòng và cán bộ xã hằng ngày được gặp người thân đỡ buồn cắt đứt mối liên lạc, tiếp tế lương thực, thực phẩm cho hơn. Tối lại móc võng ngủ ở các bụi tre, gốc mít, lùm cách mạng. Nhân dân hằng ngày đấu tranh để được trở

cây, thỉnh thoảng nghe tiếng pháo cầm canh vọng lại, về vườn cũ làm ăn. Địch kiểm soát rất gắt gao, từ vắt cơm tiếng ếch nhái ở các thửa ruộng hoang kêu ộp oạp, ộp trưa, bình nước uống, gánh phân đem đi bón ruộng, chúng oạp gợi lên nỗi buồn da diết. Ở Quảng Trị vào các dịp đều xáo tung lên để kiểm soát. Bọn Mỹ - ngụy ở La Vang gần Tết thường hay mưa rét liên miên. Suốt ngày áo thường đặt ống nhòm quan sát về hướng Thượng Phước quần ướt sũng, lạnh buốt xương tủy, ngày này qua ngày và đồi trọc phía trên dốc Cơn Thang. Nếu chúng thấy một khác, tháng này qua tháng khác, mỗi người chỉ có một hiện tượng khả nghi là gọi pháo “dọt” về liền. Nhân dân tấm ni long đứng quanh gốc cây xoài, cây mít núp mưa.

thả trâu, bò cho đi ăn cũng gặp nhiều khó khăn.

Trong các vườn của dân chỉ trơ trọi nền nhà trống vắng, 112

113

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

không có một tiếng chó mèo kêu, không có một tiếng gà hoặc vài cái vỏ két đạn đại liên để làm “kho chứa gạo”.

gáy sáng, chỉ có những con chim cuốc lẻ đôi kêu nhau Thế là tôi đi cùng hai anh du kích xã bò lên đồi pháo cũ

buồn bã.

của Mỹ phía trên dốc Cơn Thang để nhặt vỏ đạn, chọn Độ 6 giờ tối, trong tổ phân công nhau người xuống được sáu cái không móp, có nắp, đủ dùng cho ba người, bờ sông Thạch Hãn múc nước, người nhóm lửa nấu cơm, rồi cúi khom lưng cho vỏ đạn lăn xuống dốc, thao tác thật người đi nhổ cải, hái rau của dân “thả lỏng” cho ăn thoải nhanh, nếu chậm, địch ở La Vang đặt ống nhòm thấy, mái, nhưng cấm không ai được làm hư hoa màu của dân.

nó “dọt” pháo thì nguy. Thế là đã có “kho chứa”. Tất cả

Ăn xong, mỗi người đem xoong nồi phân tán ở các đám cỏ

“gia tài” nào gạo, mì chính, muối... đều tống vào hết ống tranh, bụi tre và xóa hết dấu vết của bếp lửa, từng que đạn, rồi vác đi nhét xuống bờ ruộng cũ, lấy cỏ tủ lại thật củi cháy dở cũng ném thật xa, nhặt và lấp kín những kỹ, khi nào cần lấy lên dùng.

hạt gạo, hạt cơm rơi trên mặt đất. Xong xuôi, mỗi người Tuy địch khống chế ở vùng “trắng” như vậy nhưng từ

nhận một vắt cơm cho ngày mai. Tối hôm sau tiếp tục sáng mồng 1, 2, 3 Tết, chúng tôi quan sát từ xa đã thấy lặp lại công việc bình thường như chiều hôm trước. Có từng nhóm người lũ lượt trở về làng cũ. Ông già đội khăn những đêm tôi móc ở đầu dây võng vắt cơm gói trong đóng, áo dài đen, quần trắng, tay ôm hoa, hương, còn mảnh dù pháo sáng, đêm ngủ quên, “chú chuột mò đến phụ nữ gánh lễ vật tế cúng vườn. Tất cả các nền nhà cũ

ăn hết”, thế là vắt cơm “chống càn” mất toi, tôi phải nhịn đều trải lá chuối hay chiếu. Các cụ đi cúng am miếu xong đói cả ngày. Không phải mình tôi mà mọi người đều có về cúng tại nền nhà cũ của mình.

lần vấp phải đó là chuyện thường ngày ở xã.

Đúng giờ hẹn trước, anh Thành, Xã đội trưởng, chị

Chúng tôi thuộc loại “B trụi” nghĩa là không có một Tám, Bí thư xã, phân công từng nhóm ba, bốn người đi chế độ gì cả, chỉ có một ít phụ cấp sinh hoạt phí tính các vườn chúc Tết nhân dân. Một địa bàn nhỏ mà đủ

theo tiền Sài Gòn cũ tương đương với 45 long gạo/tháng, loại lực lượng “đứng chân”, nào là trinh sát, đặc công, ai bám được dân thì no, ai không bám được dân thì đói.

công an, binh địch vận, dân vận, du kích và cán bộ xã...

Nguyên tắc xã đề ra, ai về bám địa bàn hoạt động đều Chúng tôi đi lần lượt hết vườn này sang vườn khác, ngồi phải vào thôn ban đêm gùi gạo ăn và dự trữ được hai quây quần xung quanh “mâm lá chuối” ăn mứt bánh, tháng; mỗi cá nhân có tối thiểu 2 cái vỏ đạn pháo 105 ly, uống trà rất vui vẻ. Các mẹ, các chị nói: 114

115

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

không có một tiếng chó mèo kêu, không có một tiếng gà hoặc vài cái vỏ két đạn đại liên để làm “kho chứa gạo”.

gáy sáng, chỉ có những con chim cuốc lẻ đôi kêu nhau Thế là tôi đi cùng hai anh du kích xã bò lên đồi pháo cũ

buồn bã.

của Mỹ phía trên dốc Cơn Thang để nhặt vỏ đạn, chọn Độ 6 giờ tối, trong tổ phân công nhau người xuống được sáu cái không móp, có nắp, đủ dùng cho ba người, bờ sông Thạch Hãn múc nước, người nhóm lửa nấu cơm, rồi cúi khom lưng cho vỏ đạn lăn xuống dốc, thao tác thật người đi nhổ cải, hái rau của dân “thả lỏng” cho ăn thoải nhanh, nếu chậm, địch ở La Vang đặt ống nhòm thấy, mái, nhưng cấm không ai được làm hư hoa màu của dân.

nó “dọt” pháo thì nguy. Thế là đã có “kho chứa”. Tất cả

Ăn xong, mỗi người đem xoong nồi phân tán ở các đám cỏ

“gia tài” nào gạo, mì chính, muối... đều tống vào hết ống tranh, bụi tre và xóa hết dấu vết của bếp lửa, từng que đạn, rồi vác đi nhét xuống bờ ruộng cũ, lấy cỏ tủ lại thật củi cháy dở cũng ném thật xa, nhặt và lấp kín những kỹ, khi nào cần lấy lên dùng.

hạt gạo, hạt cơm rơi trên mặt đất. Xong xuôi, mỗi người Tuy địch khống chế ở vùng “trắng” như vậy nhưng từ

nhận một vắt cơm cho ngày mai. Tối hôm sau tiếp tục sáng mồng 1, 2, 3 Tết, chúng tôi quan sát từ xa đã thấy lặp lại công việc bình thường như chiều hôm trước. Có từng nhóm người lũ lượt trở về làng cũ. Ông già đội khăn những đêm tôi móc ở đầu dây võng vắt cơm gói trong đóng, áo dài đen, quần trắng, tay ôm hoa, hương, còn mảnh dù pháo sáng, đêm ngủ quên, “chú chuột mò đến phụ nữ gánh lễ vật tế cúng vườn. Tất cả các nền nhà cũ

ăn hết”, thế là vắt cơm “chống càn” mất toi, tôi phải nhịn đều trải lá chuối hay chiếu. Các cụ đi cúng am miếu xong đói cả ngày. Không phải mình tôi mà mọi người đều có về cúng tại nền nhà cũ của mình.

lần vấp phải đó là chuyện thường ngày ở xã.

Đúng giờ hẹn trước, anh Thành, Xã đội trưởng, chị

Chúng tôi thuộc loại “B trụi” nghĩa là không có một Tám, Bí thư xã, phân công từng nhóm ba, bốn người đi chế độ gì cả, chỉ có một ít phụ cấp sinh hoạt phí tính các vườn chúc Tết nhân dân. Một địa bàn nhỏ mà đủ

theo tiền Sài Gòn cũ tương đương với 45 long gạo/tháng, loại lực lượng “đứng chân”, nào là trinh sát, đặc công, ai bám được dân thì no, ai không bám được dân thì đói.

công an, binh địch vận, dân vận, du kích và cán bộ xã...

Nguyên tắc xã đề ra, ai về bám địa bàn hoạt động đều Chúng tôi đi lần lượt hết vườn này sang vườn khác, ngồi phải vào thôn ban đêm gùi gạo ăn và dự trữ được hai quây quần xung quanh “mâm lá chuối” ăn mứt bánh, tháng; mỗi cá nhân có tối thiểu 2 cái vỏ đạn pháo 105 ly, uống trà rất vui vẻ. Các mẹ, các chị nói: 114

115

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Đêm 30 Tết ngồi nấu bánh chưng thấy trời đổ cơn và đưa cho vợ con, cha mẹ để đưa tận tay khi lính về ăn mưa, tao lo sáng mồng một Tết không đi cúng được để

Tết. Nếu là cỡ tướng tá như Nguyễn Văn Giai, Hoàng gặp tụi bây là buồn lắm!

Xuân Lãm, thì bỏ truyền đơn vào bì thư dán tem gửi qua Tôi hỏi:

bưu điện: Kính gửi “chú” Nguyễn Văn Giai - Tư lệnh Sư

- Nếu các mẹ, các chị rủi gặp địch tuần tra thấy trong đoàn 3 bộ binh, hoặc: Kính gửi “chú” Hoàng Xuân Lãm -

gánh có xôi gà, bánh thì sao?

Tư lệnh Vùng 1 chiến thuật, v.v.. Nội dung trong là câu

- Chớ thiếu chi cách nói, thiếu chi con đường, nhưng ca dao:

tui đã nắm chắc tình hình rồi. Mặt trận Giải phóng miền Con gà nho nhỏ

Nam đề nghị hai bên ngừng bắn 3 ngày cho dân ăn Tết Xới cỏ vườn cam

cổ truyền - Bọn lính mừng rơn, dại chi nó đi lùng sục Nghe tin Mỹ - ngụy đi càn

đầu năm xui xẻo. Chúng cấm trại 100%. Có đứa đi phép Gà toan chạy trốn, vườn cam hóa mìn!

về nhà thăm vợ con, cha mẹ ba bữa Tết. Còn nhân dân,

*

cơ sở của cách mạng thì rủ nhau về cúng ở vườn cũ. Chủ

Con gà nho nhỏ

yếu là cúng để cho mấy đứa bây ăn, chớ ông bà có ở mô Xới cỏ vườn cam

trong cái nền nhà trống hoang này!

Nghe anh binh biến về làng!

Đang nói, đột ngột mẹ dừng lại nhìn quanh: Gà vui vỗ cánh, cam vàng ngọt sao!

- Nầy, nhìn xem có sót đứa mô chưa ăn để phần cho Nếu là lính thì cũng bỏ truyền đơn vào bì thư đưa cho nó với kẻo tội nghiệp.

vợ con giao tận tay khi lính về ăn Tết, như các loại lính Chị Tám nói:

chủ lực cộng hòa, biệt động quân, thủy quân lục chiến,

- Dạ phân tán đi các vườn đủ cả bác ạ!

thiết giáp, pháo binh, giang thuyền chẳng hạn thì gửi câu: Thơ ca cũng là vũ khí tấn công Gió xuân lay cánh mai vàng

Năm nào đến gần Tết, cán bộ binh địch vận lo sáng Đón mừng binh lính tìm đàng về quê!

tác ca dao, hò để in truyền đơn đưa vào trong hàng ngũ

Gia đình sum họp đề huề

địch bằng mọi hình thức, thả rộng rãi, gửi qua bưu điện, Hòa hợp dân tộc, mọi bề ấm êm 116

117

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Đêm 30 Tết ngồi nấu bánh chưng thấy trời đổ cơn và đưa cho vợ con, cha mẹ để đưa tận tay khi lính về ăn mưa, tao lo sáng mồng một Tết không đi cúng được để

Tết. Nếu là cỡ tướng tá như Nguyễn Văn Giai, Hoàng gặp tụi bây là buồn lắm!

Xuân Lãm, thì bỏ truyền đơn vào bì thư dán tem gửi qua Tôi hỏi:

bưu điện: Kính gửi “chú” Nguyễn Văn Giai - Tư lệnh Sư

- Nếu các mẹ, các chị rủi gặp địch tuần tra thấy trong đoàn 3 bộ binh, hoặc: Kính gửi “chú” Hoàng Xuân Lãm -

gánh có xôi gà, bánh thì sao?

Tư lệnh Vùng 1 chiến thuật, v.v.. Nội dung trong là câu

- Chớ thiếu chi cách nói, thiếu chi con đường, nhưng ca dao:

tui đã nắm chắc tình hình rồi. Mặt trận Giải phóng miền Con gà nho nhỏ

Nam đề nghị hai bên ngừng bắn 3 ngày cho dân ăn Tết Xới cỏ vườn cam

cổ truyền - Bọn lính mừng rơn, dại chi nó đi lùng sục Nghe tin Mỹ - ngụy đi càn

đầu năm xui xẻo. Chúng cấm trại 100%. Có đứa đi phép Gà toan chạy trốn, vườn cam hóa mìn!

về nhà thăm vợ con, cha mẹ ba bữa Tết. Còn nhân dân,

*

cơ sở của cách mạng thì rủ nhau về cúng ở vườn cũ. Chủ

Con gà nho nhỏ

yếu là cúng để cho mấy đứa bây ăn, chớ ông bà có ở mô Xới cỏ vườn cam

trong cái nền nhà trống hoang này!

Nghe anh binh biến về làng!

Đang nói, đột ngột mẹ dừng lại nhìn quanh: Gà vui vỗ cánh, cam vàng ngọt sao!

- Nầy, nhìn xem có sót đứa mô chưa ăn để phần cho Nếu là lính thì cũng bỏ truyền đơn vào bì thư đưa cho nó với kẻo tội nghiệp.

vợ con giao tận tay khi lính về ăn Tết, như các loại lính Chị Tám nói:

chủ lực cộng hòa, biệt động quân, thủy quân lục chiến,

- Dạ phân tán đi các vườn đủ cả bác ạ!

thiết giáp, pháo binh, giang thuyền chẳng hạn thì gửi câu: Thơ ca cũng là vũ khí tấn công Gió xuân lay cánh mai vàng

Năm nào đến gần Tết, cán bộ binh địch vận lo sáng Đón mừng binh lính tìm đàng về quê!

tác ca dao, hò để in truyền đơn đưa vào trong hàng ngũ

Gia đình sum họp đề huề

địch bằng mọi hình thức, thả rộng rãi, gửi qua bưu điện, Hòa hợp dân tộc, mọi bề ấm êm 116

117

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Xóa chuyện cũ, càng vui thêm Tôi trả lời: - Để các anh lo việc quan trọng hơn, nếu Đời anh sáng lại, như đêm trăng rằm.

để các anh rải truyền đơn, sáng mai địch thấy, sẽ biết Nắm chắc từng loại lính về ăn Tết là khâu quan

“Việt cộng” bò vào sân bay, nó sẽ gác chặt chẽ hơn thì các trọng. Nếu biết gia đình đó có người đi lính “địa phương anh khó hoạt động đấy. Tôi có cách riêng gọn nhẹ hơn quân” còn gọi là lính “nghĩa quân” thì gửi câu: mà cũng góp phần với các anh làm cho lính ngụy hoang Gà vỗ cánh gọi bình minh

mang, dao động đi đến rã ngũ.

Đường quê vang tiếng nghĩa binh về làng

- Chà cũng ghê nhỉ! Phụ nữ Quảng Trị mà!...

Xuân về chim hót lá đàn

- Trời rét mà các anh bôi màu, lại bận áo mỏng không Mùa cây sây trái muôn vàn hương thơm Lính về tốt họ đẹp thôn

sợ lạnh à?

Quê hương giải phóng ruộng vườn xanh tươi.

- Chưa đến giờ “làm việc”, anh em tôi còn bận áo Mục đích là làm cho binh lính ngụy hoang mang, dao quần, chứ đến giờ “hành động” thì đâu có bận được áo động, tấn công cả trên ba mũi giáp công: Chính trị, binh quần! Một anh tinh nghịch cười phá lên làm tôi xấu hổ!

vận, vũ trang - yêu cầu là làm nội ứng, binh biến, rã ngũ, Một anh khác chen vào thanh minh: vác súng trở về với nhân dân.

- Thật đấy chị ạ! Chứ không phải nó nói đùa đâu!

Cái “nghề” này khi vào “trận” là phải cởi hết áo quần, Trao đổi nghiệp vụ

chỉ được bận cái quần nhỏ hai mảnh thôi. Áo quần gói Hằng ngày các lực lượng của ta ẩn nấp ở đâu chẳng lại giấu ở ngoài, chỉ ở trần, bò vào không vướng dây thép ai biết, nhưng khoảng độ 5 giờ chiều là đã thấy lù lù ra gai. Địch rào hai, ba lớp dây thép gai bùng nhùng, mỗi giữa đường cái để chuẩn bị đi vào thôn gùi gạo, làm công tác vận động quần chúng. Riêng mấy anh bộ đội đặc công đoạn có treo một cái long làm như cái lục lạc đeo ở cổ

thì lo bôi màu toàn thân (hóa trang) vằn vện như da báo ngựa. Nếu đụng một dây là sẽ phát ra tiếng kêu lách để chuẩn bị bò vào sân bay Ái Tử.

cách, leng keng theo hệ thống dây chuyền liên hoàn, bọn Một anh hỏi tôi: - Chị làm công tác binh địch vận có lính gác báo động tức thì một loạt pháo sáng bắn lên cần nhờ anh em chúng tôi thì đưa truyền đơn đây chúng sáng rực cả bầu trời, lúc ấy anh em chúng tôi “treo niêu”

tôi vào rải trong sân bay Ái Tử giúp chị.

chứ làm ăn chi được nữa.

118

119

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Xóa chuyện cũ, càng vui thêm Tôi trả lời: - Để các anh lo việc quan trọng hơn, nếu Đời anh sáng lại, như đêm trăng rằm.

để các anh rải truyền đơn, sáng mai địch thấy, sẽ biết Nắm chắc từng loại lính về ăn Tết là khâu quan

“Việt cộng” bò vào sân bay, nó sẽ gác chặt chẽ hơn thì các trọng. Nếu biết gia đình đó có người đi lính “địa phương anh khó hoạt động đấy. Tôi có cách riêng gọn nhẹ hơn quân” còn gọi là lính “nghĩa quân” thì gửi câu: mà cũng góp phần với các anh làm cho lính ngụy hoang Gà vỗ cánh gọi bình minh

mang, dao động đi đến rã ngũ.

Đường quê vang tiếng nghĩa binh về làng

- Chà cũng ghê nhỉ! Phụ nữ Quảng Trị mà!...

Xuân về chim hót lá đàn

- Trời rét mà các anh bôi màu, lại bận áo mỏng không Mùa cây sây trái muôn vàn hương thơm Lính về tốt họ đẹp thôn

sợ lạnh à?

Quê hương giải phóng ruộng vườn xanh tươi.

- Chưa đến giờ “làm việc”, anh em tôi còn bận áo Mục đích là làm cho binh lính ngụy hoang mang, dao quần, chứ đến giờ “hành động” thì đâu có bận được áo động, tấn công cả trên ba mũi giáp công: Chính trị, binh quần! Một anh tinh nghịch cười phá lên làm tôi xấu hổ!

vận, vũ trang - yêu cầu là làm nội ứng, binh biến, rã ngũ, Một anh khác chen vào thanh minh: vác súng trở về với nhân dân.

- Thật đấy chị ạ! Chứ không phải nó nói đùa đâu!

Cái “nghề” này khi vào “trận” là phải cởi hết áo quần, Trao đổi nghiệp vụ

chỉ được bận cái quần nhỏ hai mảnh thôi. Áo quần gói Hằng ngày các lực lượng của ta ẩn nấp ở đâu chẳng lại giấu ở ngoài, chỉ ở trần, bò vào không vướng dây thép ai biết, nhưng khoảng độ 5 giờ chiều là đã thấy lù lù ra gai. Địch rào hai, ba lớp dây thép gai bùng nhùng, mỗi giữa đường cái để chuẩn bị đi vào thôn gùi gạo, làm công tác vận động quần chúng. Riêng mấy anh bộ đội đặc công đoạn có treo một cái long làm như cái lục lạc đeo ở cổ

thì lo bôi màu toàn thân (hóa trang) vằn vện như da báo ngựa. Nếu đụng một dây là sẽ phát ra tiếng kêu lách để chuẩn bị bò vào sân bay Ái Tử.

cách, leng keng theo hệ thống dây chuyền liên hoàn, bọn Một anh hỏi tôi: - Chị làm công tác binh địch vận có lính gác báo động tức thì một loạt pháo sáng bắn lên cần nhờ anh em chúng tôi thì đưa truyền đơn đây chúng sáng rực cả bầu trời, lúc ấy anh em chúng tôi “treo niêu”

tôi vào rải trong sân bay Ái Tử giúp chị.

chứ làm ăn chi được nữa.

118

119

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Thế thì dây thép gai nó cào cấu da thịt các anh đau lắm!

Các anh cười: - Đau hoặc chảy máu còn hơn nhiệm CHUYỆN BÂY GIỜ MỚI KỂ

vụ chưa hoàn thành mà bận áo quần vào để vướng dây thép gai, địch phát hiện, đồng đội thương vong thì sẽ bị

kỷ luật nặng hơn!

Tháng 1/1973, tôi đi tuyên truyền về Hiệp định Paris

- Thế tại sao phải bôi nhiều màu, mà không bôi màu và làm công tác binh địch vận. Đại khái nói cho nhân xanh hoặc đen?

dân hiểu rõ sự ngoan cố của Mỹ - ngụy tại bàn Hội nghị

- Chỉ một màu xanh, hoặc đen khi đèn pha địch Paris. Một ngày Mỹ chưa rút quân ra khỏi miền Nam chiếu vào dễ phát hiện hơn, còn nhiều màu mờ mờ ảo ảo Việt Nam thì nhân dân Mỹ còn biểu tình đòi trả con em dù có đèn pha chiếu thì tên lính gác bị hoa mắt không họ về nước, vì đế quốc Mỹ kéo dài chiến tranh phi nghĩa thấy rõ mục tiêu, khó phát hiện. Có lần tôi leo lên một hao tiền tốn của.

cột điện, sơ ý phát ra tiếng động, địch bắn pháo sáng, tôi Hiện nay Mỹ là cái phao trôi trên biển để cho quân ép mình xoay theo chiều ánh sáng cho hợp với màu trên ngụy Sài Gòn níu kéo. Nếu Mỹ rút quân thì quân ngụy thân hình tôi, bọn địch không nghe động tĩnh gì, pháo sụp đổ, Mỹ cắt viện trợ súng đạn, lương thực, tiền bạc thì sáng cũng ngừng bắn. Tôi từ từ tụt xuống đất bò ra ngoài quân ngụy lấy gì mà sống, v.v..

tìm đồng đội, tìm gói áo quần bận vào, rút lẹ!

Quân ngụy Sài Gòn sắp sụp đổ và vẫn còn ngoan cố.

Nhưng cũng có khi trời quá tối, lại gặp mưa to, gói Chúng khiêu khích tại Hội nghị Paris: “Sài Gòn là Thủ

quần áo giấu một nơi, khi ra mò tìm mãi không có phải ở

đô của Việt Nam Cộng hòa, còn Chính phủ cách mạng trần rút về căn cứ mới có áo quần thay.

lâm thời miền Nam thì thủ đô ở chỗ nào?”.

Cứ thường lệ, đến 7 giờ tối, chúng tôi chia tay nhau Bà Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao của đi về các hướng, nhiệm vụ của ai nấy lo, đi mò mẫm Chính phủ cách mạng lâm thời dõng dạc trả lời trước trong đêm. Và hẹn gặp lại nhau chiều hôm sau để nhận bàn Hội nghị Paris cho cả thế giới biết “Thủ đô của nhiệm vụ mới, nếu có chút rảnh rỗi nói chuyện tếu vui Chính phủ cách mạng lâm thời là ở trong lòng nhân vẻ như mọi ngày.

dân miền Nam!”.

120

121

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

- Thế thì dây thép gai nó cào cấu da thịt các anh đau lắm!

Các anh cười: - Đau hoặc chảy máu còn hơn nhiệm CHUYỆN BÂY GIỜ MỚI KỂ

vụ chưa hoàn thành mà bận áo quần vào để vướng dây thép gai, địch phát hiện, đồng đội thương vong thì sẽ bị

kỷ luật nặng hơn!

Tháng 1/1973, tôi đi tuyên truyền về Hiệp định Paris

- Thế tại sao phải bôi nhiều màu, mà không bôi màu và làm công tác binh địch vận. Đại khái nói cho nhân xanh hoặc đen?

dân hiểu rõ sự ngoan cố của Mỹ - ngụy tại bàn Hội nghị

- Chỉ một màu xanh, hoặc đen khi đèn pha địch Paris. Một ngày Mỹ chưa rút quân ra khỏi miền Nam chiếu vào dễ phát hiện hơn, còn nhiều màu mờ mờ ảo ảo Việt Nam thì nhân dân Mỹ còn biểu tình đòi trả con em dù có đèn pha chiếu thì tên lính gác bị hoa mắt không họ về nước, vì đế quốc Mỹ kéo dài chiến tranh phi nghĩa thấy rõ mục tiêu, khó phát hiện. Có lần tôi leo lên một hao tiền tốn của.

cột điện, sơ ý phát ra tiếng động, địch bắn pháo sáng, tôi Hiện nay Mỹ là cái phao trôi trên biển để cho quân ép mình xoay theo chiều ánh sáng cho hợp với màu trên ngụy Sài Gòn níu kéo. Nếu Mỹ rút quân thì quân ngụy thân hình tôi, bọn địch không nghe động tĩnh gì, pháo sụp đổ, Mỹ cắt viện trợ súng đạn, lương thực, tiền bạc thì sáng cũng ngừng bắn. Tôi từ từ tụt xuống đất bò ra ngoài quân ngụy lấy gì mà sống, v.v..

tìm đồng đội, tìm gói áo quần bận vào, rút lẹ!

Quân ngụy Sài Gòn sắp sụp đổ và vẫn còn ngoan cố.

Nhưng cũng có khi trời quá tối, lại gặp mưa to, gói Chúng khiêu khích tại Hội nghị Paris: “Sài Gòn là Thủ

quần áo giấu một nơi, khi ra mò tìm mãi không có phải ở

đô của Việt Nam Cộng hòa, còn Chính phủ cách mạng trần rút về căn cứ mới có áo quần thay.

lâm thời miền Nam thì thủ đô ở chỗ nào?”.

Cứ thường lệ, đến 7 giờ tối, chúng tôi chia tay nhau Bà Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao của đi về các hướng, nhiệm vụ của ai nấy lo, đi mò mẫm Chính phủ cách mạng lâm thời dõng dạc trả lời trước trong đêm. Và hẹn gặp lại nhau chiều hôm sau để nhận bàn Hội nghị Paris cho cả thế giới biết “Thủ đô của nhiệm vụ mới, nếu có chút rảnh rỗi nói chuyện tếu vui Chính phủ cách mạng lâm thời là ở trong lòng nhân vẻ như mọi ngày.

dân miền Nam!”.

120

121

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Một ông cụ râu dài, tóc bạc phơ đứng dậy giơ tay xin Tôi đọc tiếp mấy câu thơ tôi viết năm 1972 để in nói: Phải rồi, phải rồi! Chính phủ cách mạng lâm thời truyền đơn nhờ mấy anh đặc công leo lên cột điện ném miền Nam ở trong lòng dân là đúng. Ai lấy được lòng vào sân bay Ái Tử:

dân là người đó thắng. Tôi tâm đắc câu nói của bà Bình.

Con gà nho nhỏ

Lúc này cuộc họp trở nên sôi nổi. Tôi xin nghỉ vài Xới cỏ vườn cam

phút để thay đổi không khí. Tôi đọc mấy câu thơ, ca dao, Nghe tin Mỹ - ngụy đi càn

hò tôi đã làm sẵn để trong sổ tay đến họp chỗ nào tôi Gà toan chạy trốn, vườn cam hóa mìn!

cũng đem ra đọc cho vui:

*

Giặc Mỹ bắt anh đi!

Con gà nho nhỏ

Theo lên ga em níu!!

Xới cỏ vườn cam

Trời mưa chiều sông Hiếu!

Nghe anh binh biến về làng!

Tàu “nuốt” anh đi xa!

Gà vui vỗ cánh, cam vàng ngọt sao!

..........................................

*

..........................................

Mẹ mừng nhìn súng anh trao

Bên sông tiếng quân thù

Vẫn giục anh đi nữa

Giếng trong tắm mát, rửa bao lỗi lầm.

Giục anh đi vào lửa

Các anh chị vỗ tay rộp rộp rồi bảo tôi có chi nói thêm Đi gây thêm oán hờn!

cho vui. Tôi bảo các anh chị vỗ tay bắt nhịp để tôi hò theo

..........................................

điệu hòa khoan giã gạo của Quảng Trị. Tôi hò hai câu

..........................................

binh vận xong tôi nói tiếp:

...Đất nước muốn hòa bình

- Vậy chị em chúng ta nên tìm cách vận động chồng Đừng nghe ai gây chiến

con em rã ngũ, hoặc binh biến vác súng trở về với gia Hãy yên về quê ta

đình. Nếu chậm một ngày thì gây thêm nợ máu với Có em đang chờ đợi.

nhân dân.

..........................................

Xong buổi nói chuyện, cậu du kích đưa tôi về xã gặp

..........................................

anh Cường - Chủ tịch, cậu du kích kể lại cho anh Cường 122

123

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Một ông cụ râu dài, tóc bạc phơ đứng dậy giơ tay xin Tôi đọc tiếp mấy câu thơ tôi viết năm 1972 để in nói: Phải rồi, phải rồi! Chính phủ cách mạng lâm thời truyền đơn nhờ mấy anh đặc công leo lên cột điện ném miền Nam ở trong lòng dân là đúng. Ai lấy được lòng vào sân bay Ái Tử:

dân là người đó thắng. Tôi tâm đắc câu nói của bà Bình.

Con gà nho nhỏ

Lúc này cuộc họp trở nên sôi nổi. Tôi xin nghỉ vài Xới cỏ vườn cam

phút để thay đổi không khí. Tôi đọc mấy câu thơ, ca dao, Nghe tin Mỹ - ngụy đi càn

hò tôi đã làm sẵn để trong sổ tay đến họp chỗ nào tôi Gà toan chạy trốn, vườn cam hóa mìn!

cũng đem ra đọc cho vui:

*

Giặc Mỹ bắt anh đi!

Con gà nho nhỏ

Theo lên ga em níu!!

Xới cỏ vườn cam

Trời mưa chiều sông Hiếu!

Nghe anh binh biến về làng!

Tàu “nuốt” anh đi xa!

Gà vui vỗ cánh, cam vàng ngọt sao!

..........................................

*

..........................................

Mẹ mừng nhìn súng anh trao

Bên sông tiếng quân thù

Vẫn giục anh đi nữa

Giếng trong tắm mát, rửa bao lỗi lầm.

Giục anh đi vào lửa

Các anh chị vỗ tay rộp rộp rồi bảo tôi có chi nói thêm Đi gây thêm oán hờn!

cho vui. Tôi bảo các anh chị vỗ tay bắt nhịp để tôi hò theo

..........................................

điệu hòa khoan giã gạo của Quảng Trị. Tôi hò hai câu

..........................................

binh vận xong tôi nói tiếp:

...Đất nước muốn hòa bình

- Vậy chị em chúng ta nên tìm cách vận động chồng Đừng nghe ai gây chiến

con em rã ngũ, hoặc binh biến vác súng trở về với gia Hãy yên về quê ta

đình. Nếu chậm một ngày thì gây thêm nợ máu với Có em đang chờ đợi.

nhân dân.

..........................................

Xong buổi nói chuyện, cậu du kích đưa tôi về xã gặp

..........................................

anh Cường - Chủ tịch, cậu du kích kể lại cho anh Cường 122

123

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

nghe nhân dân họ bàn tán khen chị “cán bộ” ngó gầy, đen, lâm thời, họ thấy chiến tranh ác liệt mà Quảng Trị vẫn ốm ai cũng tưởng nói không ra chi e chán lắm, nhưng có “hoa nở”.

càng nói chị càng sôi nổi, lại đọc thơ, hò binh vận vui ghê!

Thế là đã xong các nhà cấp 4 ngói đỏ tươi khang Anh Cường nhìn tôi cười, tôi bắt tay anh Cường chào từ

trang, nhà tiếp khách, các phòng ở cho khách, nhà bảo giã và tôi đi một mạch về Đông Hà tìm gặp chú Lê Như

vệ, nhà bếp, v.v..

Hành, Thường vụ Tỉnh ủy kiêm Chủ tịch Mặt trận tỉnh, Lần đầu tiên đón tiếp bác Phiđen Catxtơrô, lãnh tụ

là chú “đỡ đầu” của tôi. Chú hỏi nghe cháu làm công tác Đảng Cộng sản Cuba đến thăm Quảng trị mới giải phóng.

binh địch vận giỏi lắm, mấy tiểu đoàn chốt ở trên tuyến Bác đứng ngắm nhìn cầu Hiền Lương (Vĩ tuyến 17).

tiếp giáp giữa ta và địch họ khen cháu lắm, chú cũng Đây là cột mốc lịch sử chia cắt đất nước theo Hiệp định mừng. Rồi chú kể cho tôi nghe bác Lê Duẩn điện vào cho Giơnevơ, kết thúc 9 năm kháng chiến chống thực dân Quảng Trị tìm một địa điểm phía tây huyện Cam Lộ gần Pháp năm 1954. Nhân dân ta đấu tranh dai dẳng, đổ bao đường số 9 để xây Văn phòng Chính phủ cách mạng lâm xương máu nay mới xóa được ranh giới hai miền Bắc -

thời của miền Nam, làm gấp nội hai tháng phải cho xong Nam (1972), nhưng cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn cho đến (xây nhà cấp 4).

khi nào con tàu chạy suốt từ Hà Nội đến Sài Gòn mới Bây giờ tỉnh cho triển khai. Rút 3 đại đội, một số ra thống nhất toàn vẹn lãnh thổ.

Quảng Bình, Vĩnh Linh xin sắt thép, xi măng, gạch ngói, Bác đi thăm sân bay Tà Cơn, đường số 9 đây là trận đánh quyết liệt tổn hao biết bao xương máu của quân chứ ở Đông Hà, Mỹ rải B.52 san bằng không còn một cái ta mới giải phóng được Đông Hà - Quảng Trị, thông mẻ chén lấy chi mà xây, các cơ quan của tỉnh cũng phải suốt theo đường số 9 qua nước bạn Lào anh em. Bác đến ở nhà vắng chủ của dân bỏ chạy vào miền Nam. Nay Quảng Trị lần đầu tiên, Đông Hà còn cảnh hoang tàn mà tỉnh cái gì cũng xin Quảng Bình, Vĩnh Linh viện trợ. Xin bác vẫn vui như người nhà. Nhân dân gọi nhau đi đón Vĩnh Linh mấy xe cần cẩu lên trên rừng bứng cây to cả

“Ông Tây phe ta”.

gốc rễ về trồng xung quanh. Một số ra Quảng Bình xin

*

cây cảnh, hoa về làm bồn hoa cho khách nước ngoài đến Tiếp đến đi đón nhà văn của Tây Đức. Lúc bấy giờ Đức thăm Quảng Trị và Văn phòng Chính phủ cách mạng cũng chia đôi, bức tường Béclin làm ranh giới ngăn cách 124

125

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

nghe nhân dân họ bàn tán khen chị “cán bộ” ngó gầy, đen, lâm thời, họ thấy chiến tranh ác liệt mà Quảng Trị vẫn ốm ai cũng tưởng nói không ra chi e chán lắm, nhưng có “hoa nở”.

càng nói chị càng sôi nổi, lại đọc thơ, hò binh vận vui ghê!

Thế là đã xong các nhà cấp 4 ngói đỏ tươi khang Anh Cường nhìn tôi cười, tôi bắt tay anh Cường chào từ

trang, nhà tiếp khách, các phòng ở cho khách, nhà bảo giã và tôi đi một mạch về Đông Hà tìm gặp chú Lê Như

vệ, nhà bếp, v.v..

Hành, Thường vụ Tỉnh ủy kiêm Chủ tịch Mặt trận tỉnh, Lần đầu tiên đón tiếp bác Phiđen Catxtơrô, lãnh tụ

là chú “đỡ đầu” của tôi. Chú hỏi nghe cháu làm công tác Đảng Cộng sản Cuba đến thăm Quảng trị mới giải phóng.

binh địch vận giỏi lắm, mấy tiểu đoàn chốt ở trên tuyến Bác đứng ngắm nhìn cầu Hiền Lương (Vĩ tuyến 17).

tiếp giáp giữa ta và địch họ khen cháu lắm, chú cũng Đây là cột mốc lịch sử chia cắt đất nước theo Hiệp định mừng. Rồi chú kể cho tôi nghe bác Lê Duẩn điện vào cho Giơnevơ, kết thúc 9 năm kháng chiến chống thực dân Quảng Trị tìm một địa điểm phía tây huyện Cam Lộ gần Pháp năm 1954. Nhân dân ta đấu tranh dai dẳng, đổ bao đường số 9 để xây Văn phòng Chính phủ cách mạng lâm xương máu nay mới xóa được ranh giới hai miền Bắc -

thời của miền Nam, làm gấp nội hai tháng phải cho xong Nam (1972), nhưng cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn cho đến (xây nhà cấp 4).

khi nào con tàu chạy suốt từ Hà Nội đến Sài Gòn mới Bây giờ tỉnh cho triển khai. Rút 3 đại đội, một số ra thống nhất toàn vẹn lãnh thổ.

Quảng Bình, Vĩnh Linh xin sắt thép, xi măng, gạch ngói, Bác đi thăm sân bay Tà Cơn, đường số 9 đây là trận đánh quyết liệt tổn hao biết bao xương máu của quân chứ ở Đông Hà, Mỹ rải B.52 san bằng không còn một cái ta mới giải phóng được Đông Hà - Quảng Trị, thông mẻ chén lấy chi mà xây, các cơ quan của tỉnh cũng phải suốt theo đường số 9 qua nước bạn Lào anh em. Bác đến ở nhà vắng chủ của dân bỏ chạy vào miền Nam. Nay Quảng Trị lần đầu tiên, Đông Hà còn cảnh hoang tàn mà tỉnh cái gì cũng xin Quảng Bình, Vĩnh Linh viện trợ. Xin bác vẫn vui như người nhà. Nhân dân gọi nhau đi đón Vĩnh Linh mấy xe cần cẩu lên trên rừng bứng cây to cả

“Ông Tây phe ta”.

gốc rễ về trồng xung quanh. Một số ra Quảng Bình xin

*

cây cảnh, hoa về làm bồn hoa cho khách nước ngoài đến Tiếp đến đi đón nhà văn của Tây Đức. Lúc bấy giờ Đức thăm Quảng Trị và Văn phòng Chính phủ cách mạng cũng chia đôi, bức tường Béclin làm ranh giới ngăn cách 124

125

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

(Đông Đức là phe xã hội chủ nghĩa - Tây Đức là phe tư

Lịch sử ghi lại trên thân tre máy bay Mỹ rụng bản chủ nghĩa).

Quê tôi dày đạn bom nhưng không hề nao núng.

Hôm đi đón có anh Hoàng Phủ Ngọc Tường là Ủy Tận lòng hố bom, rau vẫn xanh ngắt một màu viên của Chính phủ cách mạng lâm thời kiêm Giám đốc Những lũy tre bom Mỹ san bằng ruột quặn đau Sở Văn hóa Quảng Trị cùng các anh trong báo Quảng trị

Nhưng dưới lòng đất măng tức mầm vươn dậy và tôi. Đang ngồi nói chuyện ăn kẹo, nhà văn Đức liền Theo thời gian măng lên “muôn vạn mũi chông”

hỏi ở đây có ai là nhà thơ, nhà văn không? Anh Quýnh Măng quê tôi là của Nam - Bắc một lòng bên nhà báo liền chỉ tay về phía tôi giới thiệu: Có nhà Ghi chiến công nghìn năm sau cho Tổ quốc!

thơ Thúy Liên. Tôi trố mắt nhìn anh Quýnh bực tức nói

*

khẽ. Tôi làm thơ “bút tre”, thơ thời sự đăng báo cho kịp thời, chứ đâu phải nhà thơ mà anh giới thiệu với họ thêm Tiếp đến đón chị Jên Fonđa, diễn viên, nhà văn,

“bôi bác”. Anh Quýnh chống chế: Thế em mới đăng báo nhà hoạt động xã hội của Mỹ. Sở Văn hóa phân công chị

bài “Măng quê tôi” nhiều người khen mà!

Hồng, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ, anh Hồ Sĩ Sô -

Ông nhà văn Đức liền yêu cầu: Chị Thúy Liên đọc nhiếp ảnh và tôi sáng mai đi tiễn đưa 2 vợ chồng chị

cho tôi nghe một bài!

Jên Fonđa ra Cồn Tiên - Dốc Miếu xem vành đai điện Trước mặt khách quốc tế tôi cố giữ thái độ vui vẻ đọc: tử McNamara rồi ra cầu Hiền Lương (vĩ tuyến 17). Chị

Tôi đứng trên mảnh đất, hố bom nhiều hơn dân số!

Hồng đi mua một chiếc nón lá để tặng, còn tôi băn khoăn Tôi nghe hai miền chiến thắng dập dồn không biết lấy gì để tặng, tối đó tôi nằm chồm hổm trên Chờ tin chiếc máy bay Mỹ, thứ bốn ngàn tan xác chiếc giường tre của nhà dân vắng chủ ghi vội mấy câu Chiều 17 như một làn gió mát thơ “bút tre” để động viên tinh thần chị bồng con đi biểu Đài Hà Nội đưa tin Vĩnh Phú lập công!

tình chống chiến tranh ở Việt Nam khắp nước Mỹ.

Niềm vui chung hàng triệu tấm lòng Sáng ấy cả ba chúng tôi đi trên một chiếc xe con, Tôi vội khắc lên thân măng hàng chữ số

còn 2 vợ chồng chị Jên Fonđa và người phiên dịch đi Mỗi sáng măng lên, con số lên cao một chiếc. Đến Dốc Miếu tôi giới thiệu vành đai điện tử

Để lớp trẻ quê tôi mai sau thấy tự hào McNamara khi mới xây dựng lên thì chính quyền Sài Gòn 126

127

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

(Đông Đức là phe xã hội chủ nghĩa - Tây Đức là phe tư

Lịch sử ghi lại trên thân tre máy bay Mỹ rụng bản chủ nghĩa).

Quê tôi dày đạn bom nhưng không hề nao núng.

Hôm đi đón có anh Hoàng Phủ Ngọc Tường là Ủy Tận lòng hố bom, rau vẫn xanh ngắt một màu viên của Chính phủ cách mạng lâm thời kiêm Giám đốc Những lũy tre bom Mỹ san bằng ruột quặn đau Sở Văn hóa Quảng Trị cùng các anh trong báo Quảng trị

Nhưng dưới lòng đất măng tức mầm vươn dậy và tôi. Đang ngồi nói chuyện ăn kẹo, nhà văn Đức liền Theo thời gian măng lên “muôn vạn mũi chông”

hỏi ở đây có ai là nhà thơ, nhà văn không? Anh Quýnh Măng quê tôi là của Nam - Bắc một lòng bên nhà báo liền chỉ tay về phía tôi giới thiệu: Có nhà Ghi chiến công nghìn năm sau cho Tổ quốc!

thơ Thúy Liên. Tôi trố mắt nhìn anh Quýnh bực tức nói

*

khẽ. Tôi làm thơ “bút tre”, thơ thời sự đăng báo cho kịp thời, chứ đâu phải nhà thơ mà anh giới thiệu với họ thêm Tiếp đến đón chị Jên Fonđa, diễn viên, nhà văn,

“bôi bác”. Anh Quýnh chống chế: Thế em mới đăng báo nhà hoạt động xã hội của Mỹ. Sở Văn hóa phân công chị

bài “Măng quê tôi” nhiều người khen mà!

Hồng, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ, anh Hồ Sĩ Sô -

Ông nhà văn Đức liền yêu cầu: Chị Thúy Liên đọc nhiếp ảnh và tôi sáng mai đi tiễn đưa 2 vợ chồng chị

cho tôi nghe một bài!

Jên Fonđa ra Cồn Tiên - Dốc Miếu xem vành đai điện Trước mặt khách quốc tế tôi cố giữ thái độ vui vẻ đọc: tử McNamara rồi ra cầu Hiền Lương (vĩ tuyến 17). Chị

Tôi đứng trên mảnh đất, hố bom nhiều hơn dân số!

Hồng đi mua một chiếc nón lá để tặng, còn tôi băn khoăn Tôi nghe hai miền chiến thắng dập dồn không biết lấy gì để tặng, tối đó tôi nằm chồm hổm trên Chờ tin chiếc máy bay Mỹ, thứ bốn ngàn tan xác chiếc giường tre của nhà dân vắng chủ ghi vội mấy câu Chiều 17 như một làn gió mát thơ “bút tre” để động viên tinh thần chị bồng con đi biểu Đài Hà Nội đưa tin Vĩnh Phú lập công!

tình chống chiến tranh ở Việt Nam khắp nước Mỹ.

Niềm vui chung hàng triệu tấm lòng Sáng ấy cả ba chúng tôi đi trên một chiếc xe con, Tôi vội khắc lên thân măng hàng chữ số

còn 2 vợ chồng chị Jên Fonđa và người phiên dịch đi Mỗi sáng măng lên, con số lên cao một chiếc. Đến Dốc Miếu tôi giới thiệu vành đai điện tử

Để lớp trẻ quê tôi mai sau thấy tự hào McNamara khi mới xây dựng lên thì chính quyền Sài Gòn 126

127

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

hô hào tưởng chừng sẽ bóp chết “cộng quân” Bắc Việt, đường. Khi lính Mỹ lên dốc mệt cởi áo ngồi thở cho khỏe.

bất khả xâm phạm vào miền Nam Việt Nam. Còn bên Du kích đứng trên đồi quan sát rồi nhắm vào tổ ong vò Mỹ cũng tung hô làm cho “uy tín” của McNamara lúc vẽ “bắn một mũi tên”, bầy ong hoảng hốt bay ra cắn, lính bấy giờ thêm “nặng cân”! Nhưng chị biết đó, quân giải Mỹ ở trần đau lăn quay kêu la inh ỏi, còn du kích thì phóng tỉnh Quảng Trị nhiều lần cho đặc công bò vào cắt xách cung tên vừa chạy vừa cười. Vì thế mà tôi nói dối dây thép gai Mỹ rào 3-4 lớp, nhét bộc phá vào lỗ châu là du kích để nâng tầm chiến tranh nhân dân của Việt mai, thì các ụ súng đều phải câm họng. Đó chị thấy các Nam mà cả thế giới đều khâm phục và học tập.

ụ súng bây giờ như nấm mồ hoang là tượng trưng cho Khi xuống dốc cả 3 người song song với 2 vợ chồng

“linh hồn” của McNamara. Vành đai này không đạt mục Jên Fonđa, chị Hồng tặng chiếc nón lá, còn tôi nói tôi có đích chiến lược quân sự của Mỹ, mà chỉ làm khổ cho mấy câu thơ tặng chị, ông chồng bảo anh phiên dịch nói nhân dân Quảng Trị. Mỹ - ngụy dồn hàng vạn dân các tôi đứng lại đọc cho ông ghi âm và chụp ảnh để đem về

xã xung quanh vùng này, bỏ nhà cửa, ruộng vườn để vào bên Mỹ viết báo.

Nam nhốt trong các trại tập trung để hằng ngày ngồi chờ

........................................................

xin từng cân gạo, cân bột mì, cái gọi là “hàng Mỹ quốc

........................................................

viện trợ”.

... Chị bồng con đấu tranh khắp thành phố Mỹ

Rồi chị quay sang hỏi tôi: Trong chiến tranh chị làm Ôi người mẹ có tầm cao thế kỷ

việc gì? Tôi nói dối làm du kích quân. Vì tôi biết lính Mỹ

Con lọt lòng đã dạy chữ đấu tranh bị bắt đi quân dịch đưa sang Việt Nam, thường viết thư

Tiếng khóc ù hoa góp phần giành lại màu xanh về cho cha mẹ, bạn bè kể sang Việt Nam sợ nhất là du Chặn bàn tay bọn sát nhân đến quê tôi giày xéo!!

kích. Vì du kích đánh không có trận mạc, thấy Mỹ đi càn (Trích)

là núp dưới bụi cỏ, lùm cây bắn tỉa một phát “cắc bụp” rồi

... Chị đến chúng tôi xem như người nhà xách súng chạy chỗ khác “búp xòe”, Mỹ bắn loạn xạ tốn Vì con chị có “mang tên Anh Trỗi”

hao đạn dược mà không trúng du kích.

Làm cho giặc Mỹ càng thêm bối rối Hoặc có lần du kích A Sao, A Lưới biết Mỹ đi càn, du Bài hát “Nguyễn Thái Bình” dạy chị mãi ngân xa.

kích bắt một tổ ong vò vẽ cột vào thân cây to giữa ngã ba Như tiếng còi tàu đã báo lúc “vào ga”!!!

128

129

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

hô hào tưởng chừng sẽ bóp chết “cộng quân” Bắc Việt, đường. Khi lính Mỹ lên dốc mệt cởi áo ngồi thở cho khỏe.

bất khả xâm phạm vào miền Nam Việt Nam. Còn bên Du kích đứng trên đồi quan sát rồi nhắm vào tổ ong vò Mỹ cũng tung hô làm cho “uy tín” của McNamara lúc vẽ “bắn một mũi tên”, bầy ong hoảng hốt bay ra cắn, lính bấy giờ thêm “nặng cân”! Nhưng chị biết đó, quân giải Mỹ ở trần đau lăn quay kêu la inh ỏi, còn du kích thì phóng tỉnh Quảng Trị nhiều lần cho đặc công bò vào cắt xách cung tên vừa chạy vừa cười. Vì thế mà tôi nói dối dây thép gai Mỹ rào 3-4 lớp, nhét bộc phá vào lỗ châu là du kích để nâng tầm chiến tranh nhân dân của Việt mai, thì các ụ súng đều phải câm họng. Đó chị thấy các Nam mà cả thế giới đều khâm phục và học tập.

ụ súng bây giờ như nấm mồ hoang là tượng trưng cho Khi xuống dốc cả 3 người song song với 2 vợ chồng

“linh hồn” của McNamara. Vành đai này không đạt mục Jên Fonđa, chị Hồng tặng chiếc nón lá, còn tôi nói tôi có đích chiến lược quân sự của Mỹ, mà chỉ làm khổ cho mấy câu thơ tặng chị, ông chồng bảo anh phiên dịch nói nhân dân Quảng Trị. Mỹ - ngụy dồn hàng vạn dân các tôi đứng lại đọc cho ông ghi âm và chụp ảnh để đem về

xã xung quanh vùng này, bỏ nhà cửa, ruộng vườn để vào bên Mỹ viết báo.

Nam nhốt trong các trại tập trung để hằng ngày ngồi chờ

........................................................

xin từng cân gạo, cân bột mì, cái gọi là “hàng Mỹ quốc

........................................................

viện trợ”.

... Chị bồng con đấu tranh khắp thành phố Mỹ

Rồi chị quay sang hỏi tôi: Trong chiến tranh chị làm Ôi người mẹ có tầm cao thế kỷ

việc gì? Tôi nói dối làm du kích quân. Vì tôi biết lính Mỹ

Con lọt lòng đã dạy chữ đấu tranh bị bắt đi quân dịch đưa sang Việt Nam, thường viết thư

Tiếng khóc ù hoa góp phần giành lại màu xanh về cho cha mẹ, bạn bè kể sang Việt Nam sợ nhất là du Chặn bàn tay bọn sát nhân đến quê tôi giày xéo!!

kích. Vì du kích đánh không có trận mạc, thấy Mỹ đi càn (Trích)

là núp dưới bụi cỏ, lùm cây bắn tỉa một phát “cắc bụp” rồi

... Chị đến chúng tôi xem như người nhà xách súng chạy chỗ khác “búp xòe”, Mỹ bắn loạn xạ tốn Vì con chị có “mang tên Anh Trỗi”

hao đạn dược mà không trúng du kích.

Làm cho giặc Mỹ càng thêm bối rối Hoặc có lần du kích A Sao, A Lưới biết Mỹ đi càn, du Bài hát “Nguyễn Thái Bình” dạy chị mãi ngân xa.

kích bắt một tổ ong vò vẽ cột vào thân cây to giữa ngã ba Như tiếng còi tàu đã báo lúc “vào ga”!!!

128

129

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Anh Hồ Sĩ Sô chụp mấy pô ảnh để làm tư liệu rồi tất cả lên xe chạy ra cầu Hiền Lương, dừng lại chờ xe ngoài Bắc vào đón hai vợ chồng Jên Fonđa. Chúng tôi chia tay,

“VIẾT VỀ NGÀY ẤY...”

chị nắm tay tôi nói một câu tiếng anh: Chị Thúy Liên

“Kỷ niệm 50 năm thành lập Đoàn văn công B

vui tính.

Quảng Trị 1965-2015”

05/8/2015

Năm 1965, Quảng Trị phá kềm kẹp ở các khu tập trung của Mỹ - ngụy, giải phóng nhiều vùng đồng bằng và trung du. Nhân dân vùng giải phóng phấn khởi, hăng hái theo cách mạng.

Tỉnh ủy Quảng Trị quyết định phải thành lập một đoàn văn công để đem lời ca, tiếng hát của cách mạng về phục vụ nhân dân vùng giải phóng và giao Ban tuyên huấn chịu trách nhiệm. Các anh Nguyễn Bá Cầm, Thu Hoàn về các xã tuyển chọn. Mới nghe tiếng, thì các con em cơ sở cách mạng đòi đi theo các anh lên rừng, để thoát cảnh ở nhà đi chăn trâu, mò ốc cực khổ. Các em tuổi từ

14 đến 17, bây giờ chọn thanh sắc, em này được đi, các em khác không được đi, thì sợ ảnh hưởng tư tưởng vùng mới giải phóng. Có em nói: “Cháu đen và xấu thì cho cháu đi cầm đèn và kéo phông màn cũng được”. Vì vậy, các anh phải đưa hết 32 em lên chiến khu Ba Lòng, rồi nhờ Đoàn văn công Tổng cục Chính trị chọn. Nếu em nào tạm được thì cho đi, nếu em nào tiếp thu nhạc lý 130

131

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Anh Hồ Sĩ Sô chụp mấy pô ảnh để làm tư liệu rồi tất cả lên xe chạy ra cầu Hiền Lương, dừng lại chờ xe ngoài Bắc vào đón hai vợ chồng Jên Fonđa. Chúng tôi chia tay,

“VIẾT VỀ NGÀY ẤY...”

chị nắm tay tôi nói một câu tiếng anh: Chị Thúy Liên

“Kỷ niệm 50 năm thành lập Đoàn văn công B

vui tính.

Quảng Trị 1965-2015”

05/8/2015

Năm 1965, Quảng Trị phá kềm kẹp ở các khu tập trung của Mỹ - ngụy, giải phóng nhiều vùng đồng bằng và trung du. Nhân dân vùng giải phóng phấn khởi, hăng hái theo cách mạng.

Tỉnh ủy Quảng Trị quyết định phải thành lập một đoàn văn công để đem lời ca, tiếng hát của cách mạng về phục vụ nhân dân vùng giải phóng và giao Ban tuyên huấn chịu trách nhiệm. Các anh Nguyễn Bá Cầm, Thu Hoàn về các xã tuyển chọn. Mới nghe tiếng, thì các con em cơ sở cách mạng đòi đi theo các anh lên rừng, để thoát cảnh ở nhà đi chăn trâu, mò ốc cực khổ. Các em tuổi từ

14 đến 17, bây giờ chọn thanh sắc, em này được đi, các em khác không được đi, thì sợ ảnh hưởng tư tưởng vùng mới giải phóng. Có em nói: “Cháu đen và xấu thì cho cháu đi cầm đèn và kéo phông màn cũng được”. Vì vậy, các anh phải đưa hết 32 em lên chiến khu Ba Lòng, rồi nhờ Đoàn văn công Tổng cục Chính trị chọn. Nếu em nào tạm được thì cho đi, nếu em nào tiếp thu nhạc lý 130

131

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

chậm hoặc diễn đạt các tiểu phẩm yếu thì cho đi học y Thật vậy, Vĩnh Linh và Quảng Trị cách nhau con tá. Tuyển chọn trong 10 ngày tạm được 30 em. Tháng sông Hiền Lương (vĩ tuyến 17) chỉ mấy nhịp chèo mà 4/1965, thì tổ chức cho đoàn đi ra đặc khu Vĩnh Linh học.

đoàn chúng tôi phải vượt đèo, lội suối, đi suốt 12 ngày Trước khi đi, chú Trương Chí Công - Bí thư Tỉnh mới đến Vĩnh Linh.

ủy, viết một bức thư gửi cho chú Hồ Sĩ Thản - Bí thư

Tôi trao lá thư của chú Công cho chú Hồ Sĩ Thản.

Vĩnh Linh. Chú trao bức thư cho tôi và dặn: “ Cháu làm Chú Thản đọc thư xong rồi nói với tôi: “Vĩnh Linh và Trưởng đoàn dẫn các cháu ra Vĩnh Linh”.

Quảng Trị là con một nhà, chiến tranh phá hoại của giặc Vĩnh Linh bây giờ đã có chiến tranh phá hoại của đế

Mỹ lan ra. Vĩnh Linh dù có ăn rau ăn cháo cũng phải cố

quốc Mĩ lan ra rồi. Cháu ra thưa với chú Hồ Sĩ Thản nhờ

gắng đào tạo cho Quảng Trị một đoàn văn công để sớm Vĩnh Linh đào tạo cho Quảng Trị một đoàn văn công, về phục vụ nhân dân vùng giải phóng, chứ chưa đến nỗi nếu thanh sắc và học lực yếu thì đào tạo tuyên truyền phải nhờ Ty Văn hóa Quảng Bình, hoặc ra Bộ Văn hóa xung kích cũng tốt.

như chú Công gợi ý cháu ạ!”.

Đêm tổ chức đi, anh giao liên hướng dẫn lấy dây dù Đã có hai xe chờ sẵn đón chúng tôi, tất cả vào trong buộc cổ tay ba em thành một tổ, em lớn đi trước, nếu gặp xe che phủ kín bạt “bí mật”, đưa chúng tôi đến nhà thờ

địch phục kích thì chạy cả ba em, không sợ thất lạc. Đi Vĩnh Tân nghỉ. Ty Văn hóa Vĩnh Linh dự kiến nhà thờ

theo đường ấp chiến lược, từ thôn Phú Thành, Làng Cát, Công giáo của Vĩnh Tân và Vĩnh Quang không phải là A Rồng, băng qua đường số 9, đến cầu Đầu Mầu, cầu Tân

“mục tiêu” của Mỹ - ngụy chú ý đánh bom, nên cho đoàn Lâm là đoạn đường Mỹ - ngụy thường hay phục kích, cho yên tâm nghỉ ngơi tại đây để học tập. Rút các thầy ở

nên chú ý mật khẩu nghe giao liên hô: “Tiến!”, thì các em Bộ Văn hóa vào dạy gồm: chú Cần dạy các nhạc cụ dân rút lui và nằm xuống, nghe hô: “Lùi!”, thì đi tiếp trong tộc (đàn tranh, đàn nhị, đàn bầu, đàn tỳ bà); cô Kim đêm mò mẫm vượt qua được đoạn đường nguy hiểm.

Oanh và cô Minh Tâm dạy các làn điệu dân ca Bình, Trị, Nói như nhà thơ Thanh Hải:

Thiên; anh Minh và cô Thu Hồng dạy các điệu múa; cô

“Cách nhau chỉ một mái chèo Xuân Giao dạy thanh nhạc; nhạc sĩ Anh ở Sở Văn hóa Mà đi trăm núi vạn đèo tới đây”.

thì dạy ghita và đàn phông cầm; chú Đình Nghi đạo diễn 132

133

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

chậm hoặc diễn đạt các tiểu phẩm yếu thì cho đi học y Thật vậy, Vĩnh Linh và Quảng Trị cách nhau con tá. Tuyển chọn trong 10 ngày tạm được 30 em. Tháng sông Hiền Lương (vĩ tuyến 17) chỉ mấy nhịp chèo mà 4/1965, thì tổ chức cho đoàn đi ra đặc khu Vĩnh Linh học.

đoàn chúng tôi phải vượt đèo, lội suối, đi suốt 12 ngày Trước khi đi, chú Trương Chí Công - Bí thư Tỉnh mới đến Vĩnh Linh.

ủy, viết một bức thư gửi cho chú Hồ Sĩ Thản - Bí thư

Tôi trao lá thư của chú Công cho chú Hồ Sĩ Thản.

Vĩnh Linh. Chú trao bức thư cho tôi và dặn: “ Cháu làm Chú Thản đọc thư xong rồi nói với tôi: “Vĩnh Linh và Trưởng đoàn dẫn các cháu ra Vĩnh Linh”.

Quảng Trị là con một nhà, chiến tranh phá hoại của giặc Vĩnh Linh bây giờ đã có chiến tranh phá hoại của đế

Mỹ lan ra. Vĩnh Linh dù có ăn rau ăn cháo cũng phải cố

quốc Mĩ lan ra rồi. Cháu ra thưa với chú Hồ Sĩ Thản nhờ

gắng đào tạo cho Quảng Trị một đoàn văn công để sớm Vĩnh Linh đào tạo cho Quảng Trị một đoàn văn công, về phục vụ nhân dân vùng giải phóng, chứ chưa đến nỗi nếu thanh sắc và học lực yếu thì đào tạo tuyên truyền phải nhờ Ty Văn hóa Quảng Bình, hoặc ra Bộ Văn hóa xung kích cũng tốt.

như chú Công gợi ý cháu ạ!”.

Đêm tổ chức đi, anh giao liên hướng dẫn lấy dây dù Đã có hai xe chờ sẵn đón chúng tôi, tất cả vào trong buộc cổ tay ba em thành một tổ, em lớn đi trước, nếu gặp xe che phủ kín bạt “bí mật”, đưa chúng tôi đến nhà thờ

địch phục kích thì chạy cả ba em, không sợ thất lạc. Đi Vĩnh Tân nghỉ. Ty Văn hóa Vĩnh Linh dự kiến nhà thờ

theo đường ấp chiến lược, từ thôn Phú Thành, Làng Cát, Công giáo của Vĩnh Tân và Vĩnh Quang không phải là A Rồng, băng qua đường số 9, đến cầu Đầu Mầu, cầu Tân

“mục tiêu” của Mỹ - ngụy chú ý đánh bom, nên cho đoàn Lâm là đoạn đường Mỹ - ngụy thường hay phục kích, cho yên tâm nghỉ ngơi tại đây để học tập. Rút các thầy ở

nên chú ý mật khẩu nghe giao liên hô: “Tiến!”, thì các em Bộ Văn hóa vào dạy gồm: chú Cần dạy các nhạc cụ dân rút lui và nằm xuống, nghe hô: “Lùi!”, thì đi tiếp trong tộc (đàn tranh, đàn nhị, đàn bầu, đàn tỳ bà); cô Kim đêm mò mẫm vượt qua được đoạn đường nguy hiểm.

Oanh và cô Minh Tâm dạy các làn điệu dân ca Bình, Trị, Nói như nhà thơ Thanh Hải:

Thiên; anh Minh và cô Thu Hồng dạy các điệu múa; cô

“Cách nhau chỉ một mái chèo Xuân Giao dạy thanh nhạc; nhạc sĩ Anh ở Sở Văn hóa Mà đi trăm núi vạn đèo tới đây”.

thì dạy ghita và đàn phông cầm; chú Đình Nghi đạo diễn 132

133

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

vở kịch “Con gà mái chân chì” (tác giả Xuân Hoàn). Vở

bộ đội và nhân dân huyện Gio Linh; ban ngày sơ tán ca kịch này rất nổi tiếng lúc bấy giờ, Đài Tiếng nói Việt giấu trang phục trong dân, tối đi biểu diễn, chỉ đơn giản Nam phát đi phát lại nhiều lần trong đêm. Thế là đoàn che một tấm phông màn và một cây đèn măng sông vừa đã ổn định, sáng ăn ở nhà thờ rồi chia nhau từng tổ sơ

đủ ánh sáng, chứ ánh sáng nhiều sợ địch phát hiện sẽ nã tán về các xã Vĩnh Giang, Vĩnh Quang, ngồi dọc chiến pháo đến.

hào của bờ tre để ôn tập, tối về ăn xong là tập trung hội Năm 1967, nhân có Đại hội thi đua toàn quân, Tỉnh trường để dàn dựng các tiết mục.

ủy điện ra Vĩnh Linh yêu cầu cho đoàn vào biểu diễn.

Từ ngày được ra Vĩnh Linh, ăn bát cơm của miền Lần này vào chiến trường cán bộ giao liên ra trực tiếp Bắc tình nghĩa, nhân dân ăn cơm độn sắn lát ngâm chua phổ biến tình hình, địch rải chất độc hóa học, cây rừng ba ngày, nhưng ưu tiên cho đoàn ăn cơm không độn sắn, cháy rụi, khô héo. Trước đây, các em đi ra mang trên nhân dân xem đoàn là hạt giống đỏ của Quảng Trị, nên người vòng ngụy trang bằng lá xanh, nay chiến trường nhường nhà, hầm cho đoàn ở khi đi sơ tán tránh máy ngày càng ác liệt, cây chết khô, lộ rõ đường mòn. Vì vậy, bay B52 của Mỹ rải bom. Chỉ mới 6 tháng mà các em đã các em làm vòng ngụy trang cho hợp với màu cây khô để

lột xác hoàn toàn, da dẻ hồng hào, vui tươi, chăm chỉ thi tránh máy bay địch phát hiện. Qua đoạn đường dài các đua học giỏi để mau được vào miền Nam. Ty Văn hóa khe suối bị chất độc da cam, không uống được, vậy mỗi khen ngợi mới chỉ 6 tháng mà đoàn đã có hai chương em một bi đông nước phải uống rất tiết kiệm, cho đủ đi trình biểu diễn, chia ra hai đội A và B. Nếu tình hình vào đường dài không có nước, mỗi vắt cơm to ăn được hai Nam thuận lợi thì biểu diễn tập trung cả đoàn. Nếu địch ngày, về phục trang đạo cụ thì đã bố trí mấy anh giao càn quét thì hai đội diễn hai nơi cho dễ cổ động. Thỉnh liên giúp đỡ chuyển giao qua từng cung đoạn của trạm thoảng diễn thực tập cho Sở Văn hóa xem, đánh giá chất giao liên.

lượng nghệ thuật biểu diễn để chọn thời cơ cho đoàn vào Đi suốt 15 ngày, đoàn đã đến Trường Đảng của tỉnh, Nam. Tình hình phía nam sông Hiền Lương (huyện Gio nghỉ được 5 ngày để lại sức, các chú trong tỉnh đến hỏi Linh) địch ít đi càn quét, Huyện ủy cử cán bộ ra xin Ty thăm sức khỏe và cho biết thời gian phục vụ Đại hội Văn hóa cho đoàn vượt sông ban đêm sang biểu diễn cho chiến sĩ thi đua. Cái quan trọng nhất ở chiến trường 134

135

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

vở kịch “Con gà mái chân chì” (tác giả Xuân Hoàn). Vở

bộ đội và nhân dân huyện Gio Linh; ban ngày sơ tán ca kịch này rất nổi tiếng lúc bấy giờ, Đài Tiếng nói Việt giấu trang phục trong dân, tối đi biểu diễn, chỉ đơn giản Nam phát đi phát lại nhiều lần trong đêm. Thế là đoàn che một tấm phông màn và một cây đèn măng sông vừa đã ổn định, sáng ăn ở nhà thờ rồi chia nhau từng tổ sơ

đủ ánh sáng, chứ ánh sáng nhiều sợ địch phát hiện sẽ nã tán về các xã Vĩnh Giang, Vĩnh Quang, ngồi dọc chiến pháo đến.

hào của bờ tre để ôn tập, tối về ăn xong là tập trung hội Năm 1967, nhân có Đại hội thi đua toàn quân, Tỉnh trường để dàn dựng các tiết mục.

ủy điện ra Vĩnh Linh yêu cầu cho đoàn vào biểu diễn.

Từ ngày được ra Vĩnh Linh, ăn bát cơm của miền Lần này vào chiến trường cán bộ giao liên ra trực tiếp Bắc tình nghĩa, nhân dân ăn cơm độn sắn lát ngâm chua phổ biến tình hình, địch rải chất độc hóa học, cây rừng ba ngày, nhưng ưu tiên cho đoàn ăn cơm không độn sắn, cháy rụi, khô héo. Trước đây, các em đi ra mang trên nhân dân xem đoàn là hạt giống đỏ của Quảng Trị, nên người vòng ngụy trang bằng lá xanh, nay chiến trường nhường nhà, hầm cho đoàn ở khi đi sơ tán tránh máy ngày càng ác liệt, cây chết khô, lộ rõ đường mòn. Vì vậy, bay B52 của Mỹ rải bom. Chỉ mới 6 tháng mà các em đã các em làm vòng ngụy trang cho hợp với màu cây khô để

lột xác hoàn toàn, da dẻ hồng hào, vui tươi, chăm chỉ thi tránh máy bay địch phát hiện. Qua đoạn đường dài các đua học giỏi để mau được vào miền Nam. Ty Văn hóa khe suối bị chất độc da cam, không uống được, vậy mỗi khen ngợi mới chỉ 6 tháng mà đoàn đã có hai chương em một bi đông nước phải uống rất tiết kiệm, cho đủ đi trình biểu diễn, chia ra hai đội A và B. Nếu tình hình vào đường dài không có nước, mỗi vắt cơm to ăn được hai Nam thuận lợi thì biểu diễn tập trung cả đoàn. Nếu địch ngày, về phục trang đạo cụ thì đã bố trí mấy anh giao càn quét thì hai đội diễn hai nơi cho dễ cổ động. Thỉnh liên giúp đỡ chuyển giao qua từng cung đoạn của trạm thoảng diễn thực tập cho Sở Văn hóa xem, đánh giá chất giao liên.

lượng nghệ thuật biểu diễn để chọn thời cơ cho đoàn vào Đi suốt 15 ngày, đoàn đã đến Trường Đảng của tỉnh, Nam. Tình hình phía nam sông Hiền Lương (huyện Gio nghỉ được 5 ngày để lại sức, các chú trong tỉnh đến hỏi Linh) địch ít đi càn quét, Huyện ủy cử cán bộ ra xin Ty thăm sức khỏe và cho biết thời gian phục vụ Đại hội Văn hóa cho đoàn vượt sông ban đêm sang biểu diễn cho chiến sĩ thi đua. Cái quan trọng nhất ở chiến trường 134

135

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

trước tiên là các cháu phải đi gùi gạo, muối, dự trữ

địch bắt, v.v.. Anh Miên, Trưởng đoàn xa gia đình 15

trong tháng, có ăn no mới biểu diễn được. Các cháu năm, nay Ban Tuyên truyền bố trí đi công tác về đồng phục vụ đây xong rồi đi các bệnh viện, các trạm phẫu bằng, kết hợp ghé thăm gia đình thì bị mìn Cờlâymo (mìn tiền phương, các đơn vị bộ đội, v.v.. Ở chiến trường khao định hướng) của Mỹ phục kích hy sinh tại chỗ. Nước mắt khát văn công như khao khát nước uống, các cháu cố

tôi tuôn trào, lòng xót xa với đồng nghiệp!!

gắng mà phục vụ cho tốt.

Đặc biệt có em Lê Văn Trâm - Đội trưởng Đội Tuyên Đầu năm 1967, thì có quyết định thành lập khu truyền huyện Triệu Phong, là một diễn viên ca kịch, Trị Thiên Huế lại một để dễ chỉ đạo thống nhất, cho múa rất xuất sắc. Trong đợt chống càn của xã Triệu nên đoàn văn công Quảng Trị phải xác nhập thêm đội Trạch, đồng chí xã đội trưởng hy sinh thì xem như du tuyên truyền của tỉnh Thừa Thiên, để chia ra thành 6

kích xã “rắn không có đầu”. Huyện quyết định Lê Văn đội tuyên truyền xung kích cho 6 huyện (Phú Vang, Phú Trâm tạm quyền làm xã đội trưởng, nếu có giặc đến thì Lộc, Hương Trà, Triệu Phong, Hải Lăng và Quảng Hà) vì cầm quân “chống càn”; giặc rút trở lại yên bình thì tổ

tình hình ác liệt không biểu diễn tập trung được.

chức trong đội ca hát phục vụ nhân dân. Em Trâm chỉ

Trong ban lãnh đạo có ba đồng chí thì đồng chí Miên, huy đánh vài trận, chiến đấu rất oanh liệt và anh dũng Trưởng đoàn phân về Ban Tuyên truyền của khu để theo hy sinh! Trong 6 đội tuyên truyền có nhiều em là dũng dõi hoạt động 6 đội ở đồng bằng. Đồng chí Tùng phân về

sĩ diệt Mỹ.

Ban Tuyên huấn huyện Cam Lộ. Còn tôi (Thúy Liên), Văn công, văn nghệ cũng là vũ khí sắc bén làm nên phân về tòa soạn báo Quyết Thắng của khu Trị Thiên lịch sử, tôi thí dụ: xã Hải Lâm thuộc huyện Hải Lăng, Huế để theo dõi tin đọc chậm của Thông tấn xã Việt Nam và biên tập tin.

Quảng Trị trong kháng chiến chống Mỹ, xã này ở gần Sau Chiến dịch Mậu Thân 1968, địch càn quét chiếm đường số 1 và cách sông nên cán bộ khó đi lại để vận lại vùng giải phóng, 6 đội tuyên truyền gặp nhiều khó động quần chúng, vả lại xã này sĩ quan, binh lính ngụy khăn, hằng tuần tôi nhận thư từ đồng bằng gởi lên báo và gián điệp ngầm cũng nhiều nên phong trào ì ạch, khí cáo, đội này có người hy sinh, đội khác có vài người bị

thế cách mạng không cao như các xã khác.

136

137

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

trước tiên là các cháu phải đi gùi gạo, muối, dự trữ

địch bắt, v.v.. Anh Miên, Trưởng đoàn xa gia đình 15

trong tháng, có ăn no mới biểu diễn được. Các cháu năm, nay Ban Tuyên truyền bố trí đi công tác về đồng phục vụ đây xong rồi đi các bệnh viện, các trạm phẫu bằng, kết hợp ghé thăm gia đình thì bị mìn Cờlâymo (mìn tiền phương, các đơn vị bộ đội, v.v.. Ở chiến trường khao định hướng) của Mỹ phục kích hy sinh tại chỗ. Nước mắt khát văn công như khao khát nước uống, các cháu cố

tôi tuôn trào, lòng xót xa với đồng nghiệp!!

gắng mà phục vụ cho tốt.

Đặc biệt có em Lê Văn Trâm - Đội trưởng Đội Tuyên Đầu năm 1967, thì có quyết định thành lập khu truyền huyện Triệu Phong, là một diễn viên ca kịch, Trị Thiên Huế lại một để dễ chỉ đạo thống nhất, cho múa rất xuất sắc. Trong đợt chống càn của xã Triệu nên đoàn văn công Quảng Trị phải xác nhập thêm đội Trạch, đồng chí xã đội trưởng hy sinh thì xem như du tuyên truyền của tỉnh Thừa Thiên, để chia ra thành 6

kích xã “rắn không có đầu”. Huyện quyết định Lê Văn đội tuyên truyền xung kích cho 6 huyện (Phú Vang, Phú Trâm tạm quyền làm xã đội trưởng, nếu có giặc đến thì Lộc, Hương Trà, Triệu Phong, Hải Lăng và Quảng Hà) vì cầm quân “chống càn”; giặc rút trở lại yên bình thì tổ

tình hình ác liệt không biểu diễn tập trung được.

chức trong đội ca hát phục vụ nhân dân. Em Trâm chỉ

Trong ban lãnh đạo có ba đồng chí thì đồng chí Miên, huy đánh vài trận, chiến đấu rất oanh liệt và anh dũng Trưởng đoàn phân về Ban Tuyên truyền của khu để theo hy sinh! Trong 6 đội tuyên truyền có nhiều em là dũng dõi hoạt động 6 đội ở đồng bằng. Đồng chí Tùng phân về

sĩ diệt Mỹ.

Ban Tuyên huấn huyện Cam Lộ. Còn tôi (Thúy Liên), Văn công, văn nghệ cũng là vũ khí sắc bén làm nên phân về tòa soạn báo Quyết Thắng của khu Trị Thiên lịch sử, tôi thí dụ: xã Hải Lâm thuộc huyện Hải Lăng, Huế để theo dõi tin đọc chậm của Thông tấn xã Việt Nam và biên tập tin.

Quảng Trị trong kháng chiến chống Mỹ, xã này ở gần Sau Chiến dịch Mậu Thân 1968, địch càn quét chiếm đường số 1 và cách sông nên cán bộ khó đi lại để vận lại vùng giải phóng, 6 đội tuyên truyền gặp nhiều khó động quần chúng, vả lại xã này sĩ quan, binh lính ngụy khăn, hằng tuần tôi nhận thư từ đồng bằng gởi lên báo và gián điệp ngầm cũng nhiều nên phong trào ì ạch, khí cáo, đội này có người hy sinh, đội khác có vài người bị

thế cách mạng không cao như các xã khác.

136

137

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Huyện Hải Lăng táo bạo đưa ra quyết định cho đoàn múa Rong Chiêng, y phục óng ánh sắc màu, bà con đầu văn công vào phục vụ một đêm. Ban Tuyên huấn phối ngồi ngoài sân sau lấn dần vào sát cửa.

hợp với xã Hải Lâm cho du kích và bộ đội địa phương Khi cô Bích Đào ngâm bài vè binh vận, tôi nhìn ra chốt các điểm ở đường số 1. Các chị cơ sở và xã chuẩn bị

ngoài sân thấy vài chị lau nước mắt. Sau buổi biểu diễn, gạo, muối, cơm vắt cho đoàn vào biểu diễn xong là rút các chị tìm gặp Bích Đào: “Lần sau em về nhớ chép cho đi liền. Du kích dẫn đoàn vượt sông vào ngồi ẩn giấu chị bài vè binh vận, Tết này chồng chị về ăn Tết, chị vận dọc bờ tre. Còn cán bộ xã, huyện vào nhà ông cụ có con động anh ấy rã ngũ ở nhà!”. Các chị cơ sở chuẩn bị hai thiếu tá ngụy đang ở Sài Gòn, các anh thưa: “Tối nay cụ

thúng cam, hai xoong cháo gà, gạo, cơm vắt, ăn vội vàng xong là rút liền. Đi từ 2 giờ sáng đến 5 giờ sáng là đến cho chúng cháu mượn nhà để họp Mặt trận”. Ông cụ vui bìa rừng an toàn, tất cả móc võng nằm ngủ, rồi đi tiếp vẻ nhận lời rồi các anh nói tiếp: “Cụ cho cháu tháo bốn lên rừng xanh.

cánh cửa nhà rường để móc cái màn cho rộng nhà, ngồi Kết quả sau lần biểu diễn đó, khí thế cách mạng ở

cho mát”. Cụ nói: “Rứa họp giữa sân và trong nhà đủ rồi, đây lên cao. Ban Kinh tế huyện đưa tiền Sài Gòn vào chớ tháo cửa làm chi?”. Các anh trả lời: “Dạ họp đông cụ

trong nhân dân, thu mua được 5 tấn gạo và thực phẩm, ạ!”. Cụ vui vẻ gật đầu. Du kích ra dẫn đoàn vào trong cái thuốc Tây, giấy bút, v.v.. Huy động dân công gùi lên rừng.

nhà bếp “hóa trang”. Khi móc màn, treo đèn măng sông Ban Tuyên huấn huyện Hải Lăng điện lên tuyên huấn sáng căn nhà trên, cụ xuống nhà bếp thấy son phấn đẹp, khu Trị Thiên Huế báo cáo: “Đoàn văn công vào diễn một cụ gọi vợ: “Mạ mi ơi! Xuống đây xem họ “bôi màu” đẹp đêm mà khí thế cách mạng lên cao hơn cán bộ nằm vùng lắm, văn công cách mạng về diễn chứ không phải Mặt mò mẫn vận động hàng năm, chưa có số lượng gạo thực trận họp mô mạ mi ơi!”. Các em thiếu nhi thì gọi nhau í phẩm nuôi quân như vậy”.

óe: “Ơi cu, ơi bẹn vô đây coi văn công đẹp lắm, mau lên!

Nhớ cách đây 20 năm ngày giải phóng Quảng Trị, Ty Mau lên!”.

Văn hóa cho đoàn 3 triệu để gặp mặt anh chị em trong Mở màn là “Bài ca giải phóng miền Nam” hùng tráng đoàn. Chúng tôi ôm nhau vừa mừng vừa khóc, 30 người vang lên, tiếp các điệu múa bướm, múa Chàm Rong, năm trước đã hy sinh, chỉ còn lại 17 người, mà hầu hết là 138

139

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên Một vùng đất lửa

Huyện Hải Lăng táo bạo đưa ra quyết định cho đoàn múa Rong Chiêng, y phục óng ánh sắc màu, bà con đầu văn công vào phục vụ một đêm. Ban Tuyên huấn phối ngồi ngoài sân sau lấn dần vào sát cửa.

hợp với xã Hải Lâm cho du kích và bộ đội địa phương Khi cô Bích Đào ngâm bài vè binh vận, tôi nhìn ra chốt các điểm ở đường số 1. Các chị cơ sở và xã chuẩn bị

ngoài sân thấy vài chị lau nước mắt. Sau buổi biểu diễn, gạo, muối, cơm vắt cho đoàn vào biểu diễn xong là rút các chị tìm gặp Bích Đào: “Lần sau em về nhớ chép cho đi liền. Du kích dẫn đoàn vượt sông vào ngồi ẩn giấu chị bài vè binh vận, Tết này chồng chị về ăn Tết, chị vận dọc bờ tre. Còn cán bộ xã, huyện vào nhà ông cụ có con động anh ấy rã ngũ ở nhà!”. Các chị cơ sở chuẩn bị hai thiếu tá ngụy đang ở Sài Gòn, các anh thưa: “Tối nay cụ

thúng cam, hai xoong cháo gà, gạo, cơm vắt, ăn vội vàng xong là rút liền. Đi từ 2 giờ sáng đến 5 giờ sáng là đến cho chúng cháu mượn nhà để họp Mặt trận”. Ông cụ vui bìa rừng an toàn, tất cả móc võng nằm ngủ, rồi đi tiếp vẻ nhận lời rồi các anh nói tiếp: “Cụ cho cháu tháo bốn lên rừng xanh.

cánh cửa nhà rường để móc cái màn cho rộng nhà, ngồi Kết quả sau lần biểu diễn đó, khí thế cách mạng ở

cho mát”. Cụ nói: “Rứa họp giữa sân và trong nhà đủ rồi, đây lên cao. Ban Kinh tế huyện đưa tiền Sài Gòn vào chớ tháo cửa làm chi?”. Các anh trả lời: “Dạ họp đông cụ

trong nhân dân, thu mua được 5 tấn gạo và thực phẩm, ạ!”. Cụ vui vẻ gật đầu. Du kích ra dẫn đoàn vào trong cái thuốc Tây, giấy bút, v.v.. Huy động dân công gùi lên rừng.

nhà bếp “hóa trang”. Khi móc màn, treo đèn măng sông Ban Tuyên huấn huyện Hải Lăng điện lên tuyên huấn sáng căn nhà trên, cụ xuống nhà bếp thấy son phấn đẹp, khu Trị Thiên Huế báo cáo: “Đoàn văn công vào diễn một cụ gọi vợ: “Mạ mi ơi! Xuống đây xem họ “bôi màu” đẹp đêm mà khí thế cách mạng lên cao hơn cán bộ nằm vùng lắm, văn công cách mạng về diễn chứ không phải Mặt mò mẫn vận động hàng năm, chưa có số lượng gạo thực trận họp mô mạ mi ơi!”. Các em thiếu nhi thì gọi nhau í phẩm nuôi quân như vậy”.

óe: “Ơi cu, ơi bẹn vô đây coi văn công đẹp lắm, mau lên!

Nhớ cách đây 20 năm ngày giải phóng Quảng Trị, Ty Mau lên!”.

Văn hóa cho đoàn 3 triệu để gặp mặt anh chị em trong Mở màn là “Bài ca giải phóng miền Nam” hùng tráng đoàn. Chúng tôi ôm nhau vừa mừng vừa khóc, 30 người vang lên, tiếp các điệu múa bướm, múa Chàm Rong, năm trước đã hy sinh, chỉ còn lại 17 người, mà hầu hết là 138

139

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

thương binh, thương tật tù đày tra tấn. Tuổi trẻ ra đi lúc các em 14, 17 tuổi, nay đã thành ông nội, bà ngoại cả rồi.

Riêng tôi năm nay đã 78 tuổi, mắt mờ, tay run mà gắng

“Viết về ngày ấy” để cho tinh thần trẻ lại, nhớ về một MĂNG QUÊ TÔI

thời của tuổi thanh xuân.

Tôi đứng trên mảnh đất, hố bom nhiều hơn dân số!

Tôi nghe hai miền chiến thắng dập dồn Chờ tin chiếc máy bay Mỹ, thứ bốn ngàn tan xác Chiều 17 như một luồng gió mát.

Đài Hà Nội đưa tin Vĩnh Phú lập công Niềm vui chung hàng triệu tấm lòng Tôi vội khắc lên thân măng hàng chữ số

Mỗi sáng măng lên, mang con số lên cao Để lớp trẻ quê tôi mai sau thấy tự hào Lịch sử ghi lại trên thân tre máy bay Mỹ rụng Quê tôi dày đạn bom nhưng không hề nao núng.

Tận lòng hố bom, rau vẫn xanh ngắt một màu Những lũy tre, bom Mỹ san bằng ruột quặn đau Nhưng dưới lòng đất măng tức mầm vươn dậy Theo thời gian măng lên muôn vạn mũi chông!

Măng quê tôi là của Nam - Bắc một lòng Ghi chiến công nghìn năm sau cho Tổ quốc!

(Đã đăng Báo Quảng Trị, 1972) 140

141

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

thương binh, thương tật tù đày tra tấn. Tuổi trẻ ra đi lúc các em 14, 17 tuổi, nay đã thành ông nội, bà ngoại cả rồi.

Riêng tôi năm nay đã 78 tuổi, mắt mờ, tay run mà gắng

“Viết về ngày ấy” để cho tinh thần trẻ lại, nhớ về một MĂNG QUÊ TÔI

thời của tuổi thanh xuân.

Tôi đứng trên mảnh đất, hố bom nhiều hơn dân số!

Tôi nghe hai miền chiến thắng dập dồn Chờ tin chiếc máy bay Mỹ, thứ bốn ngàn tan xác Chiều 17 như một luồng gió mát.

Đài Hà Nội đưa tin Vĩnh Phú lập công Niềm vui chung hàng triệu tấm lòng Tôi vội khắc lên thân măng hàng chữ số

Mỗi sáng măng lên, mang con số lên cao Để lớp trẻ quê tôi mai sau thấy tự hào Lịch sử ghi lại trên thân tre máy bay Mỹ rụng Quê tôi dày đạn bom nhưng không hề nao núng.

Tận lòng hố bom, rau vẫn xanh ngắt một màu Những lũy tre, bom Mỹ san bằng ruột quặn đau Nhưng dưới lòng đất măng tức mầm vươn dậy Theo thời gian măng lên muôn vạn mũi chông!

Măng quê tôi là của Nam - Bắc một lòng Ghi chiến công nghìn năm sau cho Tổ quốc!

(Đã đăng Báo Quảng Trị, 1972) 140

141

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

YÊU VỀ QUÊ TA

(Thơ binh địch vận)

Tặng Anh hùng liệt sĩ

TRẦN THỊ TÂM

Giặc Mỹ bắt anh đi!

(Quê ở Hải Khê, Hải Lăng, Quảng Trị) Theo lên ga em níu!!

Trời mưa chiều sông Hiếu!

Một thân chị tạo ra mình

Tàu “nuốt” anh đi xa!

Trong hầm bí mật, tóc xanh cháy vàng.

Mìn chông, chị đặt khắp làng!

Mỹ vào bỏ xác, họ hàng ngợi khen.

Vẫy nón đau em dặn

Hãy yêu về quê ta!

Phong trào từ thuở nhúm nhen

Dòng sông Hiếu hiền hòa

Lần mò từng bước, đêm đen vào làng Những đêm trăng hò hẹn.

Đường thôn đồn bốt ngổn ngang

Ngọn đèn “Tín hiệu” dẫn đường vào ra.

Giờ đây bên xóm nhỏ

Những tháng xa Đảng! Xót xa!

Mùa hoa cau thơm xa

Dân thì Mỹ hốt, cửa nhà nát tan.

Đôi chim chao mình liệng

Bốn đề giặt chốt, giặc càn!

Bướm ong đi tìm hoa

Đói rách mà vẫn, vững vàng tấn công!

(Đã đăng Báo Quyết Thắng, 1972) Chỉ riêng em nhìn ra!

Thấy cây bầu sây trái

Chỉ riêng em mong đợi!

Thuyền ơi! Bến vẫn chờ

142

143

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

YÊU VỀ QUÊ TA

(Thơ binh địch vận)

Tặng Anh hùng liệt sĩ

TRẦN THỊ TÂM

Giặc Mỹ bắt anh đi!

(Quê ở Hải Khê, Hải Lăng, Quảng Trị) Theo lên ga em níu!!

Trời mưa chiều sông Hiếu!

Một thân chị tạo ra mình

Tàu “nuốt” anh đi xa!

Trong hầm bí mật, tóc xanh cháy vàng.

Mìn chông, chị đặt khắp làng!

Mỹ vào bỏ xác, họ hàng ngợi khen.

Vẫy nón đau em dặn

Hãy yêu về quê ta!

Phong trào từ thuở nhúm nhen

Dòng sông Hiếu hiền hòa

Lần mò từng bước, đêm đen vào làng Những đêm trăng hò hẹn.

Đường thôn đồn bốt ngổn ngang

Ngọn đèn “Tín hiệu” dẫn đường vào ra.

Giờ đây bên xóm nhỏ

Những tháng xa Đảng! Xót xa!

Mùa hoa cau thơm xa

Dân thì Mỹ hốt, cửa nhà nát tan.

Đôi chim chao mình liệng

Bốn đề giặt chốt, giặc càn!

Bướm ong đi tìm hoa

Đói rách mà vẫn, vững vàng tấn công!

(Đã đăng Báo Quyết Thắng, 1972) Chỉ riêng em nhìn ra!

Thấy cây bầu sây trái

Chỉ riêng em mong đợi!

Thuyền ơi! Bến vẫn chờ

142

143

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Bên sông tiếng quân thù

Vẫn giục anh đi nữa

Giục anh đi vào lửa

Đi gây thêm oán hờn.

DỤ MỸ VỀ NHÀ

Hãy yêu về quê mình

Mấy trăm Mỹ - ngụy vây lùng

Đừng nghe ai anh nhé!

Chà đi xát lại khắp vùng Hải An Hãy nghe về quê mẹ

Hai tên Mỹ trắng nghênh ngang

Đừng nghe ai bạc tình!

Mò đi tìm gái, khắp làng khắp thôn Bốn chị bày kế mưu khôn

Đất nước muốn hòa bình

Lừa cho tên Mỹ xa đồn theo ta.

Đừng nghe ai gây chiến!

“Cười duyên” lái Mỹ về nhà

Hãy yên về quê ta

Mỹ mừng tưởng bướm, gặp hoa đây rồi Có em đang chờ đợi.

Nhưng than! số phận hỡi ôi!!

(Đã đăng Tập san Văn nghệ Trị Thiên Huế, Gặp anh du kích đã ngồi chờ đây tháng 10/1973)

Bốn chị phấn khởi bắt tay

Trao anh du kích “Mỹ đây em về”

Thằng Mỹ mặt ủ mày ê!

Nghĩ đời quen thói “máu dê” mắc vòng.

(Đã đăng Báo Quyết Thắng Khu Trị Thiên Huế, 1968) 144

145

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Bên sông tiếng quân thù

Vẫn giục anh đi nữa

Giục anh đi vào lửa

Đi gây thêm oán hờn.

DỤ MỸ VỀ NHÀ

Hãy yêu về quê mình

Mấy trăm Mỹ - ngụy vây lùng

Đừng nghe ai anh nhé!

Chà đi xát lại khắp vùng Hải An Hãy nghe về quê mẹ

Hai tên Mỹ trắng nghênh ngang

Đừng nghe ai bạc tình!

Mò đi tìm gái, khắp làng khắp thôn Bốn chị bày kế mưu khôn

Đất nước muốn hòa bình

Lừa cho tên Mỹ xa đồn theo ta.

Đừng nghe ai gây chiến!

“Cười duyên” lái Mỹ về nhà

Hãy yên về quê ta

Mỹ mừng tưởng bướm, gặp hoa đây rồi Có em đang chờ đợi.

Nhưng than! số phận hỡi ôi!!

(Đã đăng Tập san Văn nghệ Trị Thiên Huế, Gặp anh du kích đã ngồi chờ đây tháng 10/1973)

Bốn chị phấn khởi bắt tay

Trao anh du kích “Mỹ đây em về”

Thằng Mỹ mặt ủ mày ê!

Nghĩ đời quen thói “máu dê” mắc vòng.

(Đã đăng Báo Quyết Thắng Khu Trị Thiên Huế, 1968) 144

145

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Hết môn “du đạo” địch nghi anh hoài, Là đảng viên, hay bí thư huyện ủy?

Chúng chặt tay anh không hề rền rĩ.

VIẾT VỀ NGÀY ẤY!

“Mắt mở to” đồ quân xâm lược sát nhân!

(Tặng Đại úy Nguyễn Đức Chính) Chúng tức giận chặt thêm một chân!

“Mầy to gan, tao hủy nòi cộng sản”!

I

III

Ngày ấy anh là “binh vận”

Em làm nội tuyến đường dây

Khắp nhà tù Côn Sơn, Thừa phủ

Như cánh chim bay lượn suốt ngày Thân gầy mòn mà ý chí hiên ngang, Chưa một lần nghĩ riêng về hạnh phúc!

Nay phục viên về với xóm làng

Chỉ lo sợ mỗi lần đường dây tắc!

Người thương binh ấy, vẫn là hạt giống Là dưới ni, trên nó biết tin

Gieo lên đất nào vẫn nẩy nở đơm bông.

Có đêm nào giấc ngủ bình yên

(Đã đăng Báo Đà Nẵng, ngày 30/8/1977) Pháo Mỹ cầm canh, hầm nước ngâm lầy lội.

Bao lần địch vây, quật hầm bị lộ!

Anh truyền lệnh chuyển “tọa độ hộp thư”

II

Rồi một ngày Mỹ bắt anh khảo tra

“Đường mật” “tâm lý” địch chẳng tìm ra.

Vì anh nhớ về lòng dân là sự sống!

Đảng dẫn đường, chọn anh làm hạt giống Giấy trắng nguyên màu, máu chảy không khai!!

146

147

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

Hết môn “du đạo” địch nghi anh hoài, Là đảng viên, hay bí thư huyện ủy?

Chúng chặt tay anh không hề rền rĩ.

VIẾT VỀ NGÀY ẤY!

“Mắt mở to” đồ quân xâm lược sát nhân!

(Tặng Đại úy Nguyễn Đức Chính) Chúng tức giận chặt thêm một chân!

“Mầy to gan, tao hủy nòi cộng sản”!

I

III

Ngày ấy anh là “binh vận”

Em làm nội tuyến đường dây

Khắp nhà tù Côn Sơn, Thừa phủ

Như cánh chim bay lượn suốt ngày Thân gầy mòn mà ý chí hiên ngang, Chưa một lần nghĩ riêng về hạnh phúc!

Nay phục viên về với xóm làng

Chỉ lo sợ mỗi lần đường dây tắc!

Người thương binh ấy, vẫn là hạt giống Là dưới ni, trên nó biết tin

Gieo lên đất nào vẫn nẩy nở đơm bông.

Có đêm nào giấc ngủ bình yên

(Đã đăng Báo Đà Nẵng, ngày 30/8/1977) Pháo Mỹ cầm canh, hầm nước ngâm lầy lội.

Bao lần địch vây, quật hầm bị lộ!

Anh truyền lệnh chuyển “tọa độ hộp thư”

II

Rồi một ngày Mỹ bắt anh khảo tra

“Đường mật” “tâm lý” địch chẳng tìm ra.

Vì anh nhớ về lòng dân là sự sống!

Đảng dẫn đường, chọn anh làm hạt giống Giấy trắng nguyên màu, máu chảy không khai!!

146

147

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

CA DAO

I. Con Gà và vườn Cam

III. Đón xuân 1972

(binh địch vận 1971)

(binh địch vận)

Con gà nho nhỏ

Xới cỏ vườn cam

Gió xuân lay cánh mai vàng!

Nghe tin Mỹ - ngụy đi càn

Đón mừng binh lính tìm đàng về quê Gà toan chạy trốn, vườn cam hóa mìn!

Gia đình sum họp đề huề

*

Hòa hợp dân tộc mọi bề ấm êm

Con gà nho nhỏ

Xóa chuyện cũ, càng vui thêm

Xới cỏ vườn cam

Đời anh sáng lại, như đêm trăng rằm.

Nghe anh binh biến về làng!

(Ba bài ca dao trên đã in truyền đơn đưa vào lòng địch và Gà vui vỗ cánh, cam vàng ngọt sao!

đăng Báo Quyết Thắng Khu Trị Thiên Huế, 1972)

*

Mẹ mừng nhìn súng anh trao

Giếng trong tắm mát, rửa bao lỗi lầm.

II. Ca dao

(binh địch vận 1972)

Gà vỗ cánh gọi bình minh

Đường quê vang tiếng nghĩa binh về làng.

Xuân về chim hót lá đàn

Mùa cây sây trái muôn vàn hương thơm Lính về tốt họ đẹp thôn

Quê hương giải phóng ruộng vườn xanh tươi.

148

149

https://thuviensach.vn

Nguyễn Thị Thúy Liên

Một vùng đất lửa

CA DAO

I. Con Gà và vườn Cam

III. Đón xuân 1972

(binh địch vận 1971)

(binh địch vận)

Con gà nho nhỏ

Xới cỏ vườn cam

Gió xuân lay cánh mai vàng!

Nghe tin Mỹ - ngụy đi càn

Đón mừng binh lính tìm đàng về quê Gà toan chạy trốn, vườn cam hóa mìn!

Gia đình sum họp đề huề

*

Hòa hợp dân tộc mọi bề ấm êm

Con gà nho nhỏ

Xóa chuyện cũ, càng vui thêm

Xới cỏ vườn cam

Đời anh sáng lại, như đêm trăng rằm.

Nghe anh binh biến về làng!

(Ba bài ca dao trên đã in truyền đơn đưa vào lòng địch và Gà vui vỗ cánh, cam vàng ngọt sao!

đăng Báo Quyết Thắng Khu Trị Thiên Huế, 1972)

*

Mẹ mừng nhìn súng anh trao

Giếng trong tắm mát, rửa bao lỗi lầm.

II. Ca dao

(binh địch vận 1972)

Gà vỗ cánh gọi bình minh

Đường quê vang tiếng nghĩa binh về làng.

Xuân về chim hót lá đàn

Mùa cây sây trái muôn vàn hương thơm Lính về tốt họ đẹp thôn

Quê hương giải phóng ruộng vườn xanh tươi.

148

149

https://thuviensach.vn

Một vùng đất lửa

- “VIẾT VỀ NGÀY ẤY...”

131

- MĂNG QUÊ TÔI

141

- TẶNG ANH HÙNG LIỆT SĨ TRẦN THỊ TÂM

142

MỤC LỤC

- YÊU VỀ QUÊ TA

143

- DỤ MỸ VỀ NHÀ

145

Trang

- VIẾT VỀ NGÀY ẤY!

146

Lời Nhà xuất bản 5

- CA DAO

148

- CHIẾC KHĂN TẶNG ĐẢNG

7

- CƠN LỐC NĂM ẤY

11

- HẢI DƯƠNG ƠI NHỚ MÃI NHỮNG NGÀY

22

- CÂY BÀNG TRƯỚC NHÀ LAO QUẢNG TRỊ

33

- BA LÒNG - MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

37

- TỔ CÔNG TÁC ĐẶC NHIỆM VÀ “NGỌC VOI”

49

- ĐOÀN VĂN CÔNG B

66

- TẾT HÒA HỢP DÂN TỘC

84

- CHUYỆN TÌNH ANH LÍNH “ĐẶC NHIỆM”

94

- ĂN TẾT TRÊN VƯỜN CŨ

112

- CHUYỆN BÂY GIỜ MỚI KỂ

121

150

151

https://thuviensach.vn

Một vùng đất lửa

- “VIẾT VỀ NGÀY ẤY...”

131

- MĂNG QUÊ TÔI

141

- TẶNG ANH HÙNG LIỆT SĨ TRẦN THỊ TÂM

142

MỤC LỤC

- YÊU VỀ QUÊ TA

143

- DỤ MỸ VỀ NHÀ

145

Trang

- VIẾT VỀ NGÀY ẤY!

146

Lời Nhà xuất bản 5

- CA DAO

148

- CHIẾC KHĂN TẶNG ĐẢNG

7

- CƠN LỐC NĂM ẤY

11

- HẢI DƯƠNG ƠI NHỚ MÃI NHỮNG NGÀY

22

- CÂY BÀNG TRƯỚC NHÀ LAO QUẢNG TRỊ

33

- BA LÒNG - MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

37

- TỔ CÔNG TÁC ĐẶC NHIỆM VÀ “NGỌC VOI”

49

- ĐOÀN VĂN CÔNG B

66

- TẾT HÒA HỢP DÂN TỘC

84

- CHUYỆN TÌNH ANH LÍNH “ĐẶC NHIỆM”

94

- ĂN TẾT TRÊN VƯỜN CŨ

112

- CHUYỆN BÂY GIỜ MỚI KỂ

121

150

151

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn