https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

Chủ tịch Hội đồng

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương LÊ MẠNH HÙNG

Phó Chủ tịch Hội đồng

Q. Giám đốc - Tổng Biên tập

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật PHẠM CHÍ THÀNH

Thành viên

TRẦN QUỐC DÂN

NGUYỄN ĐỨC TÀI

NGUYỄN NGUYÊN

NGUYỄN HOÀI ANH

2

https://thuviensach.vn

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

Chủ tịch Hội đồng

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương LÊ MẠNH HÙNG

Phó Chủ tịch Hội đồng

Q. Giám đốc - Tổng Biên tập

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật PHẠM CHÍ THÀNH

Thành viên

TRẦN QUỐC DÂN

NGUYỄN ĐỨC TÀI

NGUYỄN NGUYÊN

NGUYỄN HOÀI ANH

2

https://thuviensach.vn

chăm sóc, thâm canh, thu hoạch, chế biến sản phẩm một số cây lâm nghiệp chủ yếu ở miền núi như Dẻ ván ghép, Cà ổi lá đỏ, Trám ghép vỏ vàng, Chè đắng, v.v..

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Tháng 9 năm 2018

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

Trong sản xuất lâm nghiệp, ngoài sự thích hợp về điều kiện đất đai, khí hậu thì việc chọn loại cây trồng, xác định mật độ - khoảng cách trồng, thời vụ

trồng, kỹ thuật làm đất, đào hố trồng, phân bón và cách bón, kỹ thuật chăm sóc và nuôi dưỡng, quản lý bảo vệ hợp lý và đúng kỹ thuật là vấn đề rất quan trọng quyết định đến sản lượng và hiệu quả kinh tế

của cây trồng. Vì lẽ đó, việc cung cấp cho người nông dân những kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn trong việc trồng và chăm sóc cây lâm nghiệp cho kết quả

cao, từ đó nâng cao kinh tế gia đình, góp phần xóa đói giảm nghèo là một việc làm cần thiết.

Thực hiện Đề án sách trang bị sách cho cơ sở xã, phường, thị trấn của Ban Tuyên giáo Trung ương, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Nhà xuất bản Nông nghiệp xuất bản cuốn sách

Hướng dẫn kỹ thuật trồng một số loài cây lâm

nghiệp của hai tác giả: Tiến sĩ Phạm Đức Tuấn và Kỹ sư Nguyễn Hữu Lộc.

Trong nội dung cuốn sách, các tác giả giới thiệu giá trị kinh tế, đặc tính sinh thái học, kỹ thuật trồng, 5

6

https://thuviensach.vn

chăm sóc, thâm canh, thu hoạch, chế biến sản phẩm một số cây lâm nghiệp chủ yếu ở miền núi như Dẻ ván ghép, Cà ổi lá đỏ, Trám ghép vỏ vàng, Chè đắng, v.v..

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Tháng 9 năm 2018

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

Trong sản xuất lâm nghiệp, ngoài sự thích hợp về điều kiện đất đai, khí hậu thì việc chọn loại cây trồng, xác định mật độ - khoảng cách trồng, thời vụ

trồng, kỹ thuật làm đất, đào hố trồng, phân bón và cách bón, kỹ thuật chăm sóc và nuôi dưỡng, quản lý bảo vệ hợp lý và đúng kỹ thuật là vấn đề rất quan trọng quyết định đến sản lượng và hiệu quả kinh tế

của cây trồng. Vì lẽ đó, việc cung cấp cho người nông dân những kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn trong việc trồng và chăm sóc cây lâm nghiệp cho kết quả

cao, từ đó nâng cao kinh tế gia đình, góp phần xóa đói giảm nghèo là một việc làm cần thiết.

Thực hiện Đề án sách trang bị sách cho cơ sở xã, phường, thị trấn của Ban Tuyên giáo Trung ương, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Nhà xuất bản Nông nghiệp xuất bản cuốn sách

Hướng dẫn kỹ thuật trồng một số loài cây lâm

nghiệp của hai tác giả: Tiến sĩ Phạm Đức Tuấn và Kỹ sư Nguyễn Hữu Lộc.

Trong nội dung cuốn sách, các tác giả giới thiệu giá trị kinh tế, đặc tính sinh thái học, kỹ thuật trồng, 5

6

https://thuviensach.vn

vực sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam. Loài này hạt hơi nhỏ nhưng vị ngon, chủ yếu mọc hoang dã hoặc được trồng trên quy mô nhỏ bằng gieo hạt thẳng. Nếu được cải thiện giống và thâm canh thì có thể gây trồng rộng rãi.

KỸ THUẬT TRỒNG CÂY DẺ VÁN GHÉP

(2) Castanea crenata: Là loài dẻ ăn quả phân bố chủ yếu ở Nhật Bản, Cộng hòa Dân chủ Nhân Tên khoa học: Castanea mollissima dân Triều Tiên, vùng Đông Bắc Trung Quốc.

Thuộc họ: Sồi dẻ (Fagaceae)

(3) Castanea satira: Loài dẻ ăn quả này phân bố chủ yếu ở Nam Âu, thích hợp với kiểu khí hậu Địa Trung Hải.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

(4) Castanea dentara: Loài dẻ này chủ yếu Cây Dẻ ván ghép là cây thân gỗ đã có từ hàng phân bố ở Bắc Mỹ.

ngàn năm, được gây trồng để làm lương thực, thực (5) Castanea seguinii: Loài này phân bố chủ

phẩm. Hạt dẻ có hàm lượng tinh bột 40-60%, yếu ở lưu vực Trường Giang với đặc điểm hạt nhỏ

đường 10-22%, protein 5-11%, chất béo 2-7%, (bình quân 0,7- 1,0 g/hạt).

nhiều vitamin A, B1, B2, C và chất khoáng, thơm (6) Castanea henrgi Rehd et Wils: Loài dẻ phân ngon, bổ dưỡng, có thể ăn thay lương thực hoặc bố chủ yếu ở Chiết Giang, Phúc Kiến (Trung Quốc), chế biến thành kẹo bánh, bột dinh dưỡng cho lấy gỗ là chính, hạt có vị thơm ngon nhưng nhỏ.

người già và trẻ em. Ngoài ra hạt dẻ còn có tác (7) Castanea sp.: Loài dẻ ăn quả, mọc hoang dụng bổ thận. Đây cũng là loại cây xóa đói giảm dại tại vùng Nam Trung Quốc, bình quân 3 g/hạt, nghèo, tạo hàng xuất khẩu.

ăn ngon nhưng sản lượng thấp. Loài này có thể là tổ tiên hoang dã của các giống dẻ gây trồng ngày II. PHÂN LOẠI GIỐNG

nay, chủ yếu dùng để tạo gốc ghép.

Ít nhất có khoảng 7-8 loài dẻ ăn quả trong chi (8) Castanea mollissima Bi (Dẻ ván): Loài này Castanea. Cụ thể:

có hạt to, thơm và ngon, có trọng lượng trên 10 g/hạt, (1) Castanea bacgiangensis: Dẻ yên thế (còn sản lượng cao. Đại diện duy nhất của Dẻ ván được gọi dẻ Bắc Giang) phân bố chủ yếu trên lưu tại Việt Nam được biết đến là Dẻ Trùng Khánh.

7

8

https://thuviensach.vn

vực sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam. Loài này hạt hơi nhỏ nhưng vị ngon, chủ yếu mọc hoang dã hoặc được trồng trên quy mô nhỏ bằng gieo hạt thẳng. Nếu được cải thiện giống và thâm canh thì có thể gây trồng rộng rãi.

KỸ THUẬT TRỒNG CÂY DẺ VÁN GHÉP

(2) Castanea crenata: Là loài dẻ ăn quả phân bố chủ yếu ở Nhật Bản, Cộng hòa Dân chủ Nhân Tên khoa học: Castanea mollissima dân Triều Tiên, vùng Đông Bắc Trung Quốc.

Thuộc họ: Sồi dẻ (Fagaceae)

(3) Castanea satira: Loài dẻ ăn quả này phân bố chủ yếu ở Nam Âu, thích hợp với kiểu khí hậu Địa Trung Hải.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

(4) Castanea dentara: Loài dẻ này chủ yếu Cây Dẻ ván ghép là cây thân gỗ đã có từ hàng phân bố ở Bắc Mỹ.

ngàn năm, được gây trồng để làm lương thực, thực (5) Castanea seguinii: Loài này phân bố chủ

phẩm. Hạt dẻ có hàm lượng tinh bột 40-60%, yếu ở lưu vực Trường Giang với đặc điểm hạt nhỏ

đường 10-22%, protein 5-11%, chất béo 2-7%, (bình quân 0,7- 1,0 g/hạt).

nhiều vitamin A, B1, B2, C và chất khoáng, thơm (6) Castanea henrgi Rehd et Wils: Loài dẻ phân ngon, bổ dưỡng, có thể ăn thay lương thực hoặc bố chủ yếu ở Chiết Giang, Phúc Kiến (Trung Quốc), chế biến thành kẹo bánh, bột dinh dưỡng cho lấy gỗ là chính, hạt có vị thơm ngon nhưng nhỏ.

người già và trẻ em. Ngoài ra hạt dẻ còn có tác (7) Castanea sp.: Loài dẻ ăn quả, mọc hoang dụng bổ thận. Đây cũng là loại cây xóa đói giảm dại tại vùng Nam Trung Quốc, bình quân 3 g/hạt, nghèo, tạo hàng xuất khẩu.

ăn ngon nhưng sản lượng thấp. Loài này có thể là tổ tiên hoang dã của các giống dẻ gây trồng ngày II. PHÂN LOẠI GIỐNG

nay, chủ yếu dùng để tạo gốc ghép.

Ít nhất có khoảng 7-8 loài dẻ ăn quả trong chi (8) Castanea mollissima Bi (Dẻ ván): Loài này Castanea. Cụ thể:

có hạt to, thơm và ngon, có trọng lượng trên 10 g/hạt, (1) Castanea bacgiangensis: Dẻ yên thế (còn sản lượng cao. Đại diện duy nhất của Dẻ ván được gọi dẻ Bắc Giang) phân bố chủ yếu trên lưu tại Việt Nam được biết đến là Dẻ Trùng Khánh.

7

8

https://thuviensach.vn

Xuất xứ này có vùng phân bố hẹp và chỉ thích hợp (1) Dẻ vỏ láng la cương: Vỏ hạt láng bóng, với vùng núi cao. Tại vùng ven thành phố Lạng trọng lượng mỗi hạt đạt khoảng 10g, nhân vàng Sơn, độ cao so với mặt nước biển 250 m, dẻ này ra nhạt, vị ngon, quả chín muộn vào khoảng trung hoa kết quả bình thường với sản lượng bình quân tuần tháng 10. Dòng này có xuất xứ từ La Cương đạt 20-30 kg quả/cây/năm. Tại Phú Thọ, Lâm Quảng Châu.

trường 97 đã thử trồng (độ cao so với mặt nước (2) Dẻ vỏ láng hà nguyên: Dòng này có xuất xứ

biển dưới 50 m), cây sinh trưởng tốt nhưng ra hoa từ Hà Nguyên Quảng Đông. Hạt to, quả khoảng ít và khó đậu quả. Giống này thường gặp là cây 14 g/hạt, nhân màu vàng trứng, vị thơm ngon, cho sản lượng cao, quả chín vào cuối tháng 9.

cao, gỗ lớn. Đến nay, tại Việt Nam vẫn chỉ nhân (3) Dẻ vỏ láng Phong Khai: Dòng này có xuất giống này bằng gieo hạt.

xứ từ Phong Khai thuộc Quảng Đông. Vùng đất Trên thực tế Castanea mollissima rất phong phú này đã có lịch sử trên 500 năm trồng dẻ quy mô về giống, riêng tại vùng Nam Trung Quốc đã thống lớn. Trọng lượng hạt khoảng 15 g/hạt, vị thơm kê được trên 300 giống, do ưu thế về năng suất và ngon, quả chín vào cuối tháng 9, có thể bảo quản chất lượng hạt, Dẻ ván từ Trung Quốc đã được được lâu.

dẫn giống đến 17 nước ở khắp các châu lục: Nhật (4) Dẻ triều số 18: Dòng này do Viện Lâm Bản, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, Mỹ, nghiệp thành phố Triều Quan, Quảng Đông tuyển Pháp, Ôxtrâylia và Mỹ Latinh. Thống kê năm 1990, chọn và công nhận năm 1974. Trọng lượng hạt cây Dẻ ván ghép đã đạt tổng sản lượng 479.200 tấn khoảng 11 g/hạt, vị ngọt bùi. Quả chín sớm vào hạt, đứng đầu là Trung Quốc 102.000 tấn, tiếp đầu tháng 9.

theo là Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Tây (5) Dẻ cửu gia: Dòng này có xuất xứ từ Giang Ban Nha, Pháp, Bồ Đào Nha, Cộng hòa Dân chủ

Tô - nơi có truyền thống cứ 10 nhà thì 9 nhà trồng Nhân dân Triều Tiên, Hy Lạp, Ôxtrâylia...

dẻ này nên có tên gọi là cửu gia. Trọng lượng Sau nhiều năm nghiên cứu và chọn giống, đến khoảng 12 g/hạt, ngọt, giòn, rất ngon. Quả chín năm 1995, Trung Quốc đã chọn được các dòng vô muộn vào cuối tháng 9. Quảng Tây đã trồng thử và tính cao sản, chất lượng hạt cao để phổ cập cho cũng đạt sản lượng cao, nhưng chín sớm hơn Giang Quảng Đông, Quảng Tây và đảo Hải Nam. Có 10

Tô 1 tháng (vào cuối tháng 8). Cây có tán nhỏ cho giống dẻ (tất cả các dòng này hiện nay đều được phép trồng dày nên sản lượng rất cao; thời gian bảo nhân bằng phương pháp ghép mắt) như sau: quản hạt sau thu hoạch tương đối dài.

9

10

https://thuviensach.vn

Xuất xứ này có vùng phân bố hẹp và chỉ thích hợp (1) Dẻ vỏ láng la cương: Vỏ hạt láng bóng, với vùng núi cao. Tại vùng ven thành phố Lạng trọng lượng mỗi hạt đạt khoảng 10g, nhân vàng Sơn, độ cao so với mặt nước biển 250 m, dẻ này ra nhạt, vị ngon, quả chín muộn vào khoảng trung hoa kết quả bình thường với sản lượng bình quân tuần tháng 10. Dòng này có xuất xứ từ La Cương đạt 20-30 kg quả/cây/năm. Tại Phú Thọ, Lâm Quảng Châu.

trường 97 đã thử trồng (độ cao so với mặt nước (2) Dẻ vỏ láng hà nguyên: Dòng này có xuất xứ

biển dưới 50 m), cây sinh trưởng tốt nhưng ra hoa từ Hà Nguyên Quảng Đông. Hạt to, quả khoảng ít và khó đậu quả. Giống này thường gặp là cây 14 g/hạt, nhân màu vàng trứng, vị thơm ngon, cho sản lượng cao, quả chín vào cuối tháng 9.

cao, gỗ lớn. Đến nay, tại Việt Nam vẫn chỉ nhân (3) Dẻ vỏ láng Phong Khai: Dòng này có xuất giống này bằng gieo hạt.

xứ từ Phong Khai thuộc Quảng Đông. Vùng đất Trên thực tế Castanea mollissima rất phong phú này đã có lịch sử trên 500 năm trồng dẻ quy mô về giống, riêng tại vùng Nam Trung Quốc đã thống lớn. Trọng lượng hạt khoảng 15 g/hạt, vị thơm kê được trên 300 giống, do ưu thế về năng suất và ngon, quả chín vào cuối tháng 9, có thể bảo quản chất lượng hạt, Dẻ ván từ Trung Quốc đã được được lâu.

dẫn giống đến 17 nước ở khắp các châu lục: Nhật (4) Dẻ triều số 18: Dòng này do Viện Lâm Bản, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, Mỹ, nghiệp thành phố Triều Quan, Quảng Đông tuyển Pháp, Ôxtrâylia và Mỹ Latinh. Thống kê năm 1990, chọn và công nhận năm 1974. Trọng lượng hạt cây Dẻ ván ghép đã đạt tổng sản lượng 479.200 tấn khoảng 11 g/hạt, vị ngọt bùi. Quả chín sớm vào hạt, đứng đầu là Trung Quốc 102.000 tấn, tiếp đầu tháng 9.

theo là Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Tây (5) Dẻ cửu gia: Dòng này có xuất xứ từ Giang Ban Nha, Pháp, Bồ Đào Nha, Cộng hòa Dân chủ

Tô - nơi có truyền thống cứ 10 nhà thì 9 nhà trồng Nhân dân Triều Tiên, Hy Lạp, Ôxtrâylia...

dẻ này nên có tên gọi là cửu gia. Trọng lượng Sau nhiều năm nghiên cứu và chọn giống, đến khoảng 12 g/hạt, ngọt, giòn, rất ngon. Quả chín năm 1995, Trung Quốc đã chọn được các dòng vô muộn vào cuối tháng 9. Quảng Tây đã trồng thử và tính cao sản, chất lượng hạt cao để phổ cập cho cũng đạt sản lượng cao, nhưng chín sớm hơn Giang Quảng Đông, Quảng Tây và đảo Hải Nam. Có 10

Tô 1 tháng (vào cuối tháng 8). Cây có tán nhỏ cho giống dẻ (tất cả các dòng này hiện nay đều được phép trồng dày nên sản lượng rất cao; thời gian bảo nhân bằng phương pháp ghép mắt) như sau: quản hạt sau thu hoạch tương đối dài.

9

10

https://thuviensach.vn

(6) Dẻ vỏ đen: Dòng này được trồng rộng khắp có thể thu hoạch tới 6.646 kg hạt/ha. Hạt nặng cả vùng núi và đồng bằng Quảng Tây với hạt to bình quân 10,1 gam, tỷ lệ nhân 84,9%. Nhân mịn, khoảng 19 g/hạt, quả chín trong tháng 10. Cây cho giòn, thơm, vị rất ngon. Hiện nay Dẻ nông đại số 1

sản lượng cao và ổn định, khả năng chịu bệnh tốt.

đã phổ cập khắp Quảng Đông, Quảng Tây đều đạt (7) Dẻ vỏ láng dương xô 64 - 28: Dòng này là kết quả tốt.

kết quả cải thiện giống của Viện Thực vật Quảng (10) Dẻ 2 vụ: Là dòng đột biến tự nhiên tuyển Tây, có sản lượng cao và ổn định, trọng lượng chọn từ dẻ gây trồng bằng hạt tại Giang Tây.

khoảng 14 g/hạt, sản lượng bình quân mỗi cây 397

Dòng này ra hoa sớm, sản lượng cao và ổn định.

kg hạt, quả chín vào trung tuần tháng 10.

Trọng lượng 12-15 g/hạt, vị thơm ngon. Có thể cho (8) Dẻ ngọc lâm 74 - 11: Dòng này cũng do thu hoạch từ năm thứ 3. Trong điều kiện quản lý Viện Thực vật Quảng Tây cải thiện giống từ

tốt có thể cho sản lượng 3 tấn đến 4 tấn hạt/ha, tỷ

huyện Ngọc Lâm (ven Tây Giang), cho sản lượng lệ nhân 51,9%. Cây đã được trồng thử khắp Lưỡng cao và ổn định, bình quân đạt 342 kg hạt/cây, Quảng đều đạt sản lượng cao.

Dẻ 2 vụ trồng thử tại Lạng Sơn cho thấy ra trọng lượng mỗi hạt khoảng 11 g/hạt, quả chín vào hoa kết quả tốt ngay từ năm thứ 2 (năm đầu ghép trung hạ tuần tháng 9.

mầm tạo cây con, năm thứ 2 cho quả). Tập tính ra (9) Dẻ nông đại số 1: Dòng này là thành tựu hoa rải vụ của cây tạo ra triển vọng thích ứng rộng cải thiện giống của Trường Đại học Nông nghiệp với các vĩ độ và độ cao so với mặt nước biển thấp.

Hoa Nam tuyển chọn từ hàng ngàn cá thể được gây đột biến bằng Neutron nhanh. Cây lùn, quả

III. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

chín sớm, sản lượng cao và ổn định (quả chín sớm hơn các giống khác khoảng 20 ngày là lợi thế

1. Khí hậu

trong cạnh tranh thị trường).

Phần lớn các giống dẻ ăn quả cần nhiệt độ

Tán cây chỉ lùn bằng khoảng 1/2 các giống bình quân năm 15-17oC, nhiệt độ bình quân mùa khác. Rừng 10 tuổi cây chỉ cao 3,1 m, tán rộng 2,8 m, sinh trưởng cần 21-24oC, mùa hoa 17-25oC; nhiệt vòm tán tròn đúng với yêu cầu tạo tán cây ăn quả

độ bình quân thấp hơn 15oC hay cao hơn 27oC đều hiện đại. Tán gọn nên có thể trồng dày tạo sản không thuận cho cây thụ phấn và thụ tinh.

lượng cao, mật độ trồng 630 cây/ha, sau 3-4 năm Vì vậy, ở vùng vĩ độ thấp, có độ cao so với mặt bắt đầu cho thu hoạch với 2.250 kg hạt/ha, cá biệt nước biển thấp thường không thuận lợi cho trồng 11

12

https://thuviensach.vn

(6) Dẻ vỏ đen: Dòng này được trồng rộng khắp có thể thu hoạch tới 6.646 kg hạt/ha. Hạt nặng cả vùng núi và đồng bằng Quảng Tây với hạt to bình quân 10,1 gam, tỷ lệ nhân 84,9%. Nhân mịn, khoảng 19 g/hạt, quả chín trong tháng 10. Cây cho giòn, thơm, vị rất ngon. Hiện nay Dẻ nông đại số 1

sản lượng cao và ổn định, khả năng chịu bệnh tốt.

đã phổ cập khắp Quảng Đông, Quảng Tây đều đạt (7) Dẻ vỏ láng dương xô 64 - 28: Dòng này là kết quả tốt.

kết quả cải thiện giống của Viện Thực vật Quảng (10) Dẻ 2 vụ: Là dòng đột biến tự nhiên tuyển Tây, có sản lượng cao và ổn định, trọng lượng chọn từ dẻ gây trồng bằng hạt tại Giang Tây.

khoảng 14 g/hạt, sản lượng bình quân mỗi cây 397

Dòng này ra hoa sớm, sản lượng cao và ổn định.

kg hạt, quả chín vào trung tuần tháng 10.

Trọng lượng 12-15 g/hạt, vị thơm ngon. Có thể cho (8) Dẻ ngọc lâm 74 - 11: Dòng này cũng do thu hoạch từ năm thứ 3. Trong điều kiện quản lý Viện Thực vật Quảng Tây cải thiện giống từ

tốt có thể cho sản lượng 3 tấn đến 4 tấn hạt/ha, tỷ

huyện Ngọc Lâm (ven Tây Giang), cho sản lượng lệ nhân 51,9%. Cây đã được trồng thử khắp Lưỡng cao và ổn định, bình quân đạt 342 kg hạt/cây, Quảng đều đạt sản lượng cao.

Dẻ 2 vụ trồng thử tại Lạng Sơn cho thấy ra trọng lượng mỗi hạt khoảng 11 g/hạt, quả chín vào hoa kết quả tốt ngay từ năm thứ 2 (năm đầu ghép trung hạ tuần tháng 9.

mầm tạo cây con, năm thứ 2 cho quả). Tập tính ra (9) Dẻ nông đại số 1: Dòng này là thành tựu hoa rải vụ của cây tạo ra triển vọng thích ứng rộng cải thiện giống của Trường Đại học Nông nghiệp với các vĩ độ và độ cao so với mặt nước biển thấp.

Hoa Nam tuyển chọn từ hàng ngàn cá thể được gây đột biến bằng Neutron nhanh. Cây lùn, quả

III. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

chín sớm, sản lượng cao và ổn định (quả chín sớm hơn các giống khác khoảng 20 ngày là lợi thế

1. Khí hậu

trong cạnh tranh thị trường).

Phần lớn các giống dẻ ăn quả cần nhiệt độ

Tán cây chỉ lùn bằng khoảng 1/2 các giống bình quân năm 15-17oC, nhiệt độ bình quân mùa khác. Rừng 10 tuổi cây chỉ cao 3,1 m, tán rộng 2,8 m, sinh trưởng cần 21-24oC, mùa hoa 17-25oC; nhiệt vòm tán tròn đúng với yêu cầu tạo tán cây ăn quả

độ bình quân thấp hơn 15oC hay cao hơn 27oC đều hiện đại. Tán gọn nên có thể trồng dày tạo sản không thuận cho cây thụ phấn và thụ tinh.

lượng cao, mật độ trồng 630 cây/ha, sau 3-4 năm Vì vậy, ở vùng vĩ độ thấp, có độ cao so với mặt bắt đầu cho thu hoạch với 2.250 kg hạt/ha, cá biệt nước biển thấp thường không thuận lợi cho trồng 11

12

https://thuviensach.vn

dẻ ăn quả. Mưa phùn tháng 4 (mùa hoa dẻ Hoa tương quan NPK thích hợp cho bón thúc nên là Nam) không thuận cho cây thụ phấn. Khí hậu khô 6:1:5. Nghiên cứu của Nhật Bản cho thấy tỷ lệ

hạn mùa thu ảnh hưởng xấu đến năng suất hạt; phân thích hợp làm tăng tỷ lệ hoa cái. Trong các mưa quá nhiều cũng gây rụng sớm hoặc khó bảo vi lượng, Bo (B) có vai trò cực kỳ quan trọng.

quản hạt.

IV. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

2. Đất trồng

Hoa Dẻ ván là loại hoa đơn tính cùng gốc. Hoa Cây thích hợp với tầng đất dày hơn 60 cm, thịt mọc thành chùm, 3-5 bông hoa đực tạo thành một nhẹ hoặc lẫn sỏi, giàu hữu cơ. Nếu trồng ở phương chùm, khoảng 10 chùm như vậy phân bố theo Tây yêu cầu đất trồng dẻ có hàm lượng hữu cơ trên hình xoáy ốc tạo thành một hoa tự. Hoa tự cái 8%; pH thích hợp từ 5,5-6,5, hàm lượng khoáng 2%.

hình cầu, mỗi hoa tự có khoảng có 3-5 hoa cái, Dẻ có yêu cầu cao về Mangan (Mn), chất này nhưng thường gặp là 3, toàn bộ thời kỳ nụ được được lấy từ đất nhờ nấm cộng sinh (lưu ý đất kiềm bọc trong 1 tổng bao chung, ngoài có gai.

không thuận lợi cho nấm cộng sinh).

Thời gian hình thành hoa đực và hoa cái rất Rễ cây dẻ có tập tính phát triển sâu, rộng: rễ

khác nhau. Hoa đực hình thành trước và tạo cho cọc có thể sâu hơn 2 m, nhưng hấp thụ chủ yếu hình thành hoa cái. Trong khoảng từ giữa đến tập trung ở 0,8 m trở lên; rễ bằng có thể lan rộng cuối tháng 6, khi lộc xuân (cành mùa xuân) đã kết gấp 3 lần tán. Khả năng xuyên qua đất cứng của thúc đợt sinh trưởng và hình thành búp (chồi rễ cây dẻ tương đối yếu, vì vậy hố trồng dẻ nên đỉnh) được bọc trong vẩy búp, đỉnh sinh trưởng đào sâu, rộng và phải phá vỡ thành cứng của hố.

trong búp tiếp tục phát triển thêm 5-7 mắt nữa Quá trình chăm bón tiếp sau còn phải tiếp tục mở

thì bắt đầu thời kỳ chuyển hóa thành chồi hoa, rộng thành hố (mỗi lần mở rộng thêm 50 cm, sâu quá trình này kéo dài liên tục qua cả mùa ngủ, 80 cm để bón thúc).

tuy nhiên quá trình chuyển hóa sau khi bước vào Mỗi vụ thu hoạch dẻ thường lấy đi nhiều dinh mùa ngủ đông chậm đi nhiều.

dưỡng, khoáng của đất. Để sản xuất 100 kg hạt Hết mùa đông, hoa tự cái mới bắt đầu hình dẻ, cây sẽ lấy đi từ đất 1,985 kg đạm; 0,341 kg lân; thành trên cuống của hoa tự đực đã được chuyển l,720 kg kali. Vì vậy muốn duy trì rừng dẻ năng hóa từ đỉnh sinh trưởng trước đó. Phần lớn là vào suất cao phải bón phân. Các nghiên cứu cho thấy tháng 4 năm sau (từ đầu đến giữa tháng) khi hoa 13

14

https://thuviensach.vn

dẻ ăn quả. Mưa phùn tháng 4 (mùa hoa dẻ Hoa tương quan NPK thích hợp cho bón thúc nên là Nam) không thuận cho cây thụ phấn. Khí hậu khô 6:1:5. Nghiên cứu của Nhật Bản cho thấy tỷ lệ

hạn mùa thu ảnh hưởng xấu đến năng suất hạt; phân thích hợp làm tăng tỷ lệ hoa cái. Trong các mưa quá nhiều cũng gây rụng sớm hoặc khó bảo vi lượng, Bo (B) có vai trò cực kỳ quan trọng.

quản hạt.

IV. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

2. Đất trồng

Hoa Dẻ ván là loại hoa đơn tính cùng gốc. Hoa Cây thích hợp với tầng đất dày hơn 60 cm, thịt mọc thành chùm, 3-5 bông hoa đực tạo thành một nhẹ hoặc lẫn sỏi, giàu hữu cơ. Nếu trồng ở phương chùm, khoảng 10 chùm như vậy phân bố theo Tây yêu cầu đất trồng dẻ có hàm lượng hữu cơ trên hình xoáy ốc tạo thành một hoa tự. Hoa tự cái 8%; pH thích hợp từ 5,5-6,5, hàm lượng khoáng 2%.

hình cầu, mỗi hoa tự có khoảng có 3-5 hoa cái, Dẻ có yêu cầu cao về Mangan (Mn), chất này nhưng thường gặp là 3, toàn bộ thời kỳ nụ được được lấy từ đất nhờ nấm cộng sinh (lưu ý đất kiềm bọc trong 1 tổng bao chung, ngoài có gai.

không thuận lợi cho nấm cộng sinh).

Thời gian hình thành hoa đực và hoa cái rất Rễ cây dẻ có tập tính phát triển sâu, rộng: rễ

khác nhau. Hoa đực hình thành trước và tạo cho cọc có thể sâu hơn 2 m, nhưng hấp thụ chủ yếu hình thành hoa cái. Trong khoảng từ giữa đến tập trung ở 0,8 m trở lên; rễ bằng có thể lan rộng cuối tháng 6, khi lộc xuân (cành mùa xuân) đã kết gấp 3 lần tán. Khả năng xuyên qua đất cứng của thúc đợt sinh trưởng và hình thành búp (chồi rễ cây dẻ tương đối yếu, vì vậy hố trồng dẻ nên đỉnh) được bọc trong vẩy búp, đỉnh sinh trưởng đào sâu, rộng và phải phá vỡ thành cứng của hố.

trong búp tiếp tục phát triển thêm 5-7 mắt nữa Quá trình chăm bón tiếp sau còn phải tiếp tục mở

thì bắt đầu thời kỳ chuyển hóa thành chồi hoa, rộng thành hố (mỗi lần mở rộng thêm 50 cm, sâu quá trình này kéo dài liên tục qua cả mùa ngủ, 80 cm để bón thúc).

tuy nhiên quá trình chuyển hóa sau khi bước vào Mỗi vụ thu hoạch dẻ thường lấy đi nhiều dinh mùa ngủ đông chậm đi nhiều.

dưỡng, khoáng của đất. Để sản xuất 100 kg hạt Hết mùa đông, hoa tự cái mới bắt đầu hình dẻ, cây sẽ lấy đi từ đất 1,985 kg đạm; 0,341 kg lân; thành trên cuống của hoa tự đực đã được chuyển l,720 kg kali. Vì vậy muốn duy trì rừng dẻ năng hóa từ đỉnh sinh trưởng trước đó. Phần lớn là vào suất cao phải bón phân. Các nghiên cứu cho thấy tháng 4 năm sau (từ đầu đến giữa tháng) khi hoa 13

14

https://thuviensach.vn

tự đực vươn ra mạnh mẽ cũng là giai đoạn then Dẻ ván là loài cây đòi hỏi thụ phấn chéo khá chốt cho hình thành hoa tự cái. Quá trình này điển hình. Tỷ lệ đậu quả trong trường hợp thụ

được hoàn tất vào cuối tháng 4. Khi mắt thường có phấn trong 1 dòng vô tính thường rất thấp.

thể thấy được 7-8 bông hoặc nụ hoa đực thì bằng Kết quả thí nghiệm về thụ phấn trên 7 dòng kính lúp cũng đã thấy được các tổng bao hoa tự cái dẻ ván ở Nhật Bản cho thấy thụ phấn chéo giữa phủ lên cuống hoa tự hỗn hợp.

các dòng cho tỷ lệ đậu quả cao hơn thụ phấn trong Vì vậy, các biện pháp tác động để tạo thuận lợi nội bộ dòng tới 36,85%, số lượng hạt cũng cao hơn cho hình thành hoa cái cần được thực hiện vào lúc 0,82 hạt trên mỗi tổng bao. Thí nghiệm còn cho hoa tự hỗn hợp bắt đầu vươn dài.

thấy rất nhiều tính trạng di truyền của cây bố

Sau mùa ngủ đông, cây phát lộc non được (cây cho phấn hoa) đã được bộc lộ rõ ngay trên quả

chừng 1 tháng đến 1 tháng rưỡi thì Dẻ ván bắt và hạt được nó thụ phấn (ngay trong năm đó cũng đầu nở hoa. Trên cùng 1 cành cho quả, hoa đực không phải là quả và hạt của F1) như các tính trạng về hình dáng, kích thước màu sắc của quả

thường nở sớm hơn hoa cái khoảng 8-10 ngày.

và hạt, hương vị, phẩm chất nhân, thậm chí cả độ

Mùa hoa dẻ kéo dài chừng 15 ngày đến 1 tháng ở

khó dễ khi tách hạt và mùa vụ chín của hạt.

mỗi dòng. Sức sống của phấn hoa mạnh, trong Vì lẽ đó cần hết sức coi trọng việc tuyển chọn điều kiện nhiệt độ bình thường, khả năng nảy cây phối hợp để cấp phấn hoa, coi đó là điều kiện mầm của phấn hoa có thể kéo dài 1 tháng.

rất quan trọng để nâng cao cả sản lượng, chất Vòi nhụy cái khi vừa lộ ra là có thể thụ phấn lượng và tối ưu hóa mùa thu hoạch trong việc và khả năng thụ phấn có thể kéo dài tới 1 tháng.

trồng Dẻ ván.

Tuy nhiên, khả năng thụ phấn tốt nhất là trong Kinh nghiệm sản xuất tại Trung Quốc cũng 9-13 ngày đầu tiên khi mà vòi nhụy cái vừa xẻ đôi cho thấy, trồng thuần 1 dòng vô tính dẫn tới hiện thành góc 30-45o. Thụ phấn vào lúc này thì mỗi tượng thụ phấn trong nội bộ dòng thường đem lại tổng bao thường tạo thành 3 quả chắc. Bông hoa hiệu quả kém như không có quả, tỷ lệ đậu quả

cái nằm ở giữa thường nở trước, các bông nằm bên thấp, quả rụng non, số quả trong mỗi tổng bao ít, rìa thường nở sau, thời thụ phấn thuận lợi nhất số quả rỗng nhiều.

cho các bông hoa không đến cùng một lúc, do đó số

Do sự chênh lệch về tuổi chín của nhị đực và tổng bao chỉ được một quả không phải là ít.

nhụy cái, nên nếu có thể chọn được các dòng khác 15

16

https://thuviensach.vn

tự đực vươn ra mạnh mẽ cũng là giai đoạn then Dẻ ván là loài cây đòi hỏi thụ phấn chéo khá chốt cho hình thành hoa tự cái. Quá trình này điển hình. Tỷ lệ đậu quả trong trường hợp thụ

được hoàn tất vào cuối tháng 4. Khi mắt thường có phấn trong 1 dòng vô tính thường rất thấp.

thể thấy được 7-8 bông hoặc nụ hoa đực thì bằng Kết quả thí nghiệm về thụ phấn trên 7 dòng kính lúp cũng đã thấy được các tổng bao hoa tự cái dẻ ván ở Nhật Bản cho thấy thụ phấn chéo giữa phủ lên cuống hoa tự hỗn hợp.

các dòng cho tỷ lệ đậu quả cao hơn thụ phấn trong Vì vậy, các biện pháp tác động để tạo thuận lợi nội bộ dòng tới 36,85%, số lượng hạt cũng cao hơn cho hình thành hoa cái cần được thực hiện vào lúc 0,82 hạt trên mỗi tổng bao. Thí nghiệm còn cho hoa tự hỗn hợp bắt đầu vươn dài.

thấy rất nhiều tính trạng di truyền của cây bố

Sau mùa ngủ đông, cây phát lộc non được (cây cho phấn hoa) đã được bộc lộ rõ ngay trên quả

chừng 1 tháng đến 1 tháng rưỡi thì Dẻ ván bắt và hạt được nó thụ phấn (ngay trong năm đó cũng đầu nở hoa. Trên cùng 1 cành cho quả, hoa đực không phải là quả và hạt của F1) như các tính trạng về hình dáng, kích thước màu sắc của quả

thường nở sớm hơn hoa cái khoảng 8-10 ngày.

và hạt, hương vị, phẩm chất nhân, thậm chí cả độ

Mùa hoa dẻ kéo dài chừng 15 ngày đến 1 tháng ở

khó dễ khi tách hạt và mùa vụ chín của hạt.

mỗi dòng. Sức sống của phấn hoa mạnh, trong Vì lẽ đó cần hết sức coi trọng việc tuyển chọn điều kiện nhiệt độ bình thường, khả năng nảy cây phối hợp để cấp phấn hoa, coi đó là điều kiện mầm của phấn hoa có thể kéo dài 1 tháng.

rất quan trọng để nâng cao cả sản lượng, chất Vòi nhụy cái khi vừa lộ ra là có thể thụ phấn lượng và tối ưu hóa mùa thu hoạch trong việc và khả năng thụ phấn có thể kéo dài tới 1 tháng.

trồng Dẻ ván.

Tuy nhiên, khả năng thụ phấn tốt nhất là trong Kinh nghiệm sản xuất tại Trung Quốc cũng 9-13 ngày đầu tiên khi mà vòi nhụy cái vừa xẻ đôi cho thấy, trồng thuần 1 dòng vô tính dẫn tới hiện thành góc 30-45o. Thụ phấn vào lúc này thì mỗi tượng thụ phấn trong nội bộ dòng thường đem lại tổng bao thường tạo thành 3 quả chắc. Bông hoa hiệu quả kém như không có quả, tỷ lệ đậu quả

cái nằm ở giữa thường nở trước, các bông nằm bên thấp, quả rụng non, số quả trong mỗi tổng bao ít, rìa thường nở sau, thời thụ phấn thuận lợi nhất số quả rỗng nhiều.

cho các bông hoa không đến cùng một lúc, do đó số

Do sự chênh lệch về tuổi chín của nhị đực và tổng bao chỉ được một quả không phải là ít.

nhụy cái, nên nếu có thể chọn được các dòng khác 15

16

https://thuviensach.vn

nhau mà có mùa hoa gần nhau để trồng hỗn hợp V. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG TẠO VƯỜN DẺ

thì chắc chắn sẽ tăng thêm cơ hội cho thụ phấn.

ĂN QUẢ “NÔNG ĐẠI SỐ 1”

Dòng chọn cho phối cần có khả năng thụ

1. Làm đất theo tiêu chuẩn kỹ thuật cao phấn tốt cho dòng chính và tính trạng di truyền của nó cũng cần phải là ưu trội về năng suất và Dẻ ván tuy không đòi hỏi cao về môi trường chất lượng.

sống, nhưng muốn đạt sản lượng cao và ổn định Vì vậy, ở Trung Quốc người ta thường phối hợp thì cần có môi trường sinh thái tốt.

Làm đất cẩn thận là một trong những khâu kỹ

trồng xen 2-3 dòng ưu trội trở lên trong 1 lô vườn.

thuật then chốt đối với cây Dẻ ván, cụ thể là dùng Tỷ lệ cây phối giống (phối phấn) so với cây kỹ thuật “Hố lớn và lót phân”. Quy cách hố nên là chính có thể là 1/3 hoặc 1/2 tại Trung Quốc, còn 1  1  1 m. Mỗi hố phải lót phân chuồng, phân tại Nhật Bản tỷ lệ đó là 1/1.

rác 50 kg, phân tinh 10 kg, super phốtphát 0,5 kg, Cách trồng phối phấn có thể là xen cây, xen trộn lẫn với đất mặt và cỏ rác rồi lót thành tầng, hàng hoặc nếu cây phối giống chiếm tỷ lệ thấp thì thành lớp. Lớp dưới cùng 1/3 đáy hố, cần lót đất phải bố trí ở trung tâm các đám cây chính.

mặt và cỏ rác; 1/3 phía trên lót bằng hỗn hợp phân Sau khi thụ phấn khoảng 24 ngày, quá trình chuồng, phân rác và đất mặt; tầng trên cùng 1/3

thụ phấn ở Dẻ ván mới bắt đầu để tạo nên hợp tử.

chiều sâu hố phủ bằng hỗn hợp super phốtphát Quá trình này hoàn tất khi đầu vòi nhụy chuyển với đất mặt. Cuối cùng phải lèn chặt bảo đảm cho màu gỉ sắt. Lúc đầu tăng trưởng quả rất chậm, đất trong hố hơi cao hơn bên ngoài rồi phủ thêm 1

khi cành non ngừng sinh trưởng tăng trưởng quả

lớp mỏng bằng lớp đất tầng B.

mới nhanh, nhịp độ tăng trưởng hạt cũng như vậy nhưng muộn pha hơn. Từ tháng 8 trở đi là thời kỳ

2. Trồng với mật độ cao

tăng trưởng đột biến, thời kỳ vận chuyển dinh Dẻ ván nông đại số 1 có đặc điểm khác các dưỡng vào nuôi hạt thụ phấn đến khi hạt chín giống dẻ khác là kết cấu tán vừa lùn vừa gọn, (tổng bao nứt tư) cần khoảng 100-120 ngày. Để

cành lá rậm rạp, nghĩa là có được tính trạng di đảm bảo chất lượng và giữ chất lượng tốt cho hạt, truyền mong muốn đối với vườn quả. Vì vậy, có thể trồng dày để đạt sản lượng cao, ví dụ trồng với tuyệt đối không thu hái sớm hay muộn.

17

18

https://thuviensach.vn

nhau mà có mùa hoa gần nhau để trồng hỗn hợp V. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG TẠO VƯỜN DẺ

thì chắc chắn sẽ tăng thêm cơ hội cho thụ phấn.

ĂN QUẢ “NÔNG ĐẠI SỐ 1”

Dòng chọn cho phối cần có khả năng thụ

1. Làm đất theo tiêu chuẩn kỹ thuật cao phấn tốt cho dòng chính và tính trạng di truyền của nó cũng cần phải là ưu trội về năng suất và Dẻ ván tuy không đòi hỏi cao về môi trường chất lượng.

sống, nhưng muốn đạt sản lượng cao và ổn định Vì vậy, ở Trung Quốc người ta thường phối hợp thì cần có môi trường sinh thái tốt.

Làm đất cẩn thận là một trong những khâu kỹ

trồng xen 2-3 dòng ưu trội trở lên trong 1 lô vườn.

thuật then chốt đối với cây Dẻ ván, cụ thể là dùng Tỷ lệ cây phối giống (phối phấn) so với cây kỹ thuật “Hố lớn và lót phân”. Quy cách hố nên là chính có thể là 1/3 hoặc 1/2 tại Trung Quốc, còn 1  1  1 m. Mỗi hố phải lót phân chuồng, phân tại Nhật Bản tỷ lệ đó là 1/1.

rác 50 kg, phân tinh 10 kg, super phốtphát 0,5 kg, Cách trồng phối phấn có thể là xen cây, xen trộn lẫn với đất mặt và cỏ rác rồi lót thành tầng, hàng hoặc nếu cây phối giống chiếm tỷ lệ thấp thì thành lớp. Lớp dưới cùng 1/3 đáy hố, cần lót đất phải bố trí ở trung tâm các đám cây chính.

mặt và cỏ rác; 1/3 phía trên lót bằng hỗn hợp phân Sau khi thụ phấn khoảng 24 ngày, quá trình chuồng, phân rác và đất mặt; tầng trên cùng 1/3

thụ phấn ở Dẻ ván mới bắt đầu để tạo nên hợp tử.

chiều sâu hố phủ bằng hỗn hợp super phốtphát Quá trình này hoàn tất khi đầu vòi nhụy chuyển với đất mặt. Cuối cùng phải lèn chặt bảo đảm cho màu gỉ sắt. Lúc đầu tăng trưởng quả rất chậm, đất trong hố hơi cao hơn bên ngoài rồi phủ thêm 1

khi cành non ngừng sinh trưởng tăng trưởng quả

lớp mỏng bằng lớp đất tầng B.

mới nhanh, nhịp độ tăng trưởng hạt cũng như vậy nhưng muộn pha hơn. Từ tháng 8 trở đi là thời kỳ

2. Trồng với mật độ cao

tăng trưởng đột biến, thời kỳ vận chuyển dinh Dẻ ván nông đại số 1 có đặc điểm khác các dưỡng vào nuôi hạt thụ phấn đến khi hạt chín giống dẻ khác là kết cấu tán vừa lùn vừa gọn, (tổng bao nứt tư) cần khoảng 100-120 ngày. Để

cành lá rậm rạp, nghĩa là có được tính trạng di đảm bảo chất lượng và giữ chất lượng tốt cho hạt, truyền mong muốn đối với vườn quả. Vì vậy, có thể trồng dày để đạt sản lượng cao, ví dụ trồng với tuyệt đối không thu hái sớm hay muộn.

17

18

https://thuviensach.vn

dãn cách 4  4 m nghĩa là 625 cây/ha, thậm chí thân) khoảng 50-70%. Nếu góc mở không đúng cần còn có thể trồng dày hơn.

néo dây chỉnh hình, khi cành mọc dài được 30 cm, cần bấm ngọn để phân nhánh. Với cây 1-2 năm 3. Trồng cấy

tuổi, mỗi năm phải bấm ngọn 3-4 lần để thúc đẩy Sau khi vận chuyển đến nơi trồng, phải để cây phân nhánh. Đến mùa rụng lá cần xén tỉa những con được hút nước no, ít nhất cũng phải ngâm bộ

cành quá già.

rễ ngập trong nước 12 giờ, sau đó hồ rễ bằng bùn loãng rồi đem trồng ngay.

5. Tăng cường chăm sóc, quản lý

Mở 1 lỗ nhỏ trong hố đã được chuẩn bị theo kỹ

5.1. Tăng cường quản lý đất

thuật, đặt cây con ngay ngắn vào lỗ rồi rải đất bột Trong các biện pháp tăng cường quản lý đất phủ kín rễ, sau đó hơi nhấc nhẹ gốc cây cho bộ rễ

quan trọng nhất là làm cỏ xới đất dưới vùng tán được dàn trải thoải mái trong lớp đất bột, cuối lá, loại trừ cỏ tạp có tính cạnh tranh. Tiếp đến là cùng phủ đầy đất rồi dấn chặt bảo đảm cho đất cố gắng trồng xen cây họ Đậu hoặc cây phân xanh.

bột ép chặt vào rễ.

Tốt nhất là chăm sóc bằng phương pháp cày úp, Độ sâu trồng cây phải bảo đảm cho lớp đất bón phân xanh và cỏ dại để cải tạo đất. Biện pháp phủ cuối cùng cao hơn xung quanh, sau cùng cần thứ ba là từng bước hình thành các thềm bậc phủ thêm 1 lớp cỏ rác để giữ ẩm. Trồng xong tưới thang trong thấp ngoài cao để giữ nước và chống nước, bảo đảm cố định được bộ rễ trong đất. Thời xói mòn. Biện pháp thứ tư là ngoài vùng tán cây gian sau nếu trời khô hạn kéo dài, mỗi tuần phải nên tạo thảm xanh không có độc, tốt nhất là gây tưới nước 1 lần.

trồng nhân tạo cây họ Đậu và các cây có tác dụng cải tạo đất để phủ kín mặt đất vừa có tác dụng giữ

4. Tỉa cành tạo tán

đất, giữ ẩm và giữ mát cho đất trong mùa hè, vừa Kiểu xoè tán tự nhiên là kiểu tán cao sản ở Dẻ

cải thiện môi trường sống cho cây dẻ.

ván. Cách tạo tán là: khi cây mọc cao được 50-80 cm 5.2. Cải thiện chế độ nước và phân bón thì bắt đầu định hình phần gốc của thân cây Đặc biệt 2 năm đầu nên bón ít nhưng bón bằng cách bấm ngọn. Sau khi đâm cành thì chọn nhiều lần cho cây dẻ. Đầu mùa sinh trưởng cứ 1 - 2

giữ 3-4 cành phân bố đều và mọc so le nhau làm tháng bón thúc 1 lần bằng phân đạm hoặc phân cành chính, chọn cành có góc mở (so với ngọn phức hợp, mỗi gốc 50-100 gam.

19

20

https://thuviensach.vn

dãn cách 4  4 m nghĩa là 625 cây/ha, thậm chí thân) khoảng 50-70%. Nếu góc mở không đúng cần còn có thể trồng dày hơn.

néo dây chỉnh hình, khi cành mọc dài được 30 cm, cần bấm ngọn để phân nhánh. Với cây 1-2 năm 3. Trồng cấy

tuổi, mỗi năm phải bấm ngọn 3-4 lần để thúc đẩy Sau khi vận chuyển đến nơi trồng, phải để cây phân nhánh. Đến mùa rụng lá cần xén tỉa những con được hút nước no, ít nhất cũng phải ngâm bộ

cành quá già.

rễ ngập trong nước 12 giờ, sau đó hồ rễ bằng bùn loãng rồi đem trồng ngay.

5. Tăng cường chăm sóc, quản lý

Mở 1 lỗ nhỏ trong hố đã được chuẩn bị theo kỹ

5.1. Tăng cường quản lý đất

thuật, đặt cây con ngay ngắn vào lỗ rồi rải đất bột Trong các biện pháp tăng cường quản lý đất phủ kín rễ, sau đó hơi nhấc nhẹ gốc cây cho bộ rễ

quan trọng nhất là làm cỏ xới đất dưới vùng tán được dàn trải thoải mái trong lớp đất bột, cuối lá, loại trừ cỏ tạp có tính cạnh tranh. Tiếp đến là cùng phủ đầy đất rồi dấn chặt bảo đảm cho đất cố gắng trồng xen cây họ Đậu hoặc cây phân xanh.

bột ép chặt vào rễ.

Tốt nhất là chăm sóc bằng phương pháp cày úp, Độ sâu trồng cây phải bảo đảm cho lớp đất bón phân xanh và cỏ dại để cải tạo đất. Biện pháp phủ cuối cùng cao hơn xung quanh, sau cùng cần thứ ba là từng bước hình thành các thềm bậc phủ thêm 1 lớp cỏ rác để giữ ẩm. Trồng xong tưới thang trong thấp ngoài cao để giữ nước và chống nước, bảo đảm cố định được bộ rễ trong đất. Thời xói mòn. Biện pháp thứ tư là ngoài vùng tán cây gian sau nếu trời khô hạn kéo dài, mỗi tuần phải nên tạo thảm xanh không có độc, tốt nhất là gây tưới nước 1 lần.

trồng nhân tạo cây họ Đậu và các cây có tác dụng cải tạo đất để phủ kín mặt đất vừa có tác dụng giữ

4. Tỉa cành tạo tán

đất, giữ ẩm và giữ mát cho đất trong mùa hè, vừa Kiểu xoè tán tự nhiên là kiểu tán cao sản ở Dẻ

cải thiện môi trường sống cho cây dẻ.

ván. Cách tạo tán là: khi cây mọc cao được 50-80 cm 5.2. Cải thiện chế độ nước và phân bón thì bắt đầu định hình phần gốc của thân cây Đặc biệt 2 năm đầu nên bón ít nhưng bón bằng cách bấm ngọn. Sau khi đâm cành thì chọn nhiều lần cho cây dẻ. Đầu mùa sinh trưởng cứ 1 - 2

giữ 3-4 cành phân bố đều và mọc so le nhau làm tháng bón thúc 1 lần bằng phân đạm hoặc phân cành chính, chọn cành có góc mở (so với ngọn phức hợp, mỗi gốc 50-100 gam.

19

20

https://thuviensach.vn

5.3. Phòng, chống sâu bệnh hại Bộ rễ Dẻ ván thường bị mối và ấu trùng bọ

hung phá hoại; tán lá thường bị phá bởi sâu cắn lá, vì vậy cần theo dõi và phòng trị kịp thời cho cây.

KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY CÀ ỔI LÁ ĐỎ

Tên khoa học: Castanopsis hystrix adC

Thuộc họ: Sồi giẻ (Fagaceae).

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Cà ổi lá đỏ còn được gọi là cây Sồi đỏ vì lá màu đỏ nâu, hoặc gọi là cây Sồi gai do lá nhỏ nhưng rất rậm, đuôi lá xẻ răng cưa mạnh và nhọn sắc, có thể

có lá không xẻ răng cưa nhưng đuôi lá nhọn sắc.

Cà ổi lá đỏ thuộc họ Fagaceae, là cây thường xanh rất cao to. Trong rừng tự nhiên có những cây Cà ổi lá đỏ cao tới 30 m, đường kính ngang ngực tới 1 m. Loài cây này thường thấy hỗn giao trong rừng thường xanh nhiệt đới và Nam Á nhiệt đới, là một trong những loài quan trọng tạo nên những quần thụ đơn ưu trên diện tích nhỏ.

Những đặc điểm như sức sống rất mạnh, có khả năng thích nghi nhất định với đất khô hạn, nghèo kiệt và mọc nhanh đã làm cho Cà ổi lá đỏ

trở thành loài cây rất thích hợp để trồng trên đất trống, đồi núi trọc. Gỗ cứng, tốt nên được dùng 21

22

https://thuviensach.vn

5.3. Phòng, chống sâu bệnh hại Bộ rễ Dẻ ván thường bị mối và ấu trùng bọ

hung phá hoại; tán lá thường bị phá bởi sâu cắn lá, vì vậy cần theo dõi và phòng trị kịp thời cho cây.

KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY CÀ ỔI LÁ ĐỎ

Tên khoa học: Castanopsis hystrix adC

Thuộc họ: Sồi giẻ (Fagaceae).

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Cà ổi lá đỏ còn được gọi là cây Sồi đỏ vì lá màu đỏ nâu, hoặc gọi là cây Sồi gai do lá nhỏ nhưng rất rậm, đuôi lá xẻ răng cưa mạnh và nhọn sắc, có thể

có lá không xẻ răng cưa nhưng đuôi lá nhọn sắc.

Cà ổi lá đỏ thuộc họ Fagaceae, là cây thường xanh rất cao to. Trong rừng tự nhiên có những cây Cà ổi lá đỏ cao tới 30 m, đường kính ngang ngực tới 1 m. Loài cây này thường thấy hỗn giao trong rừng thường xanh nhiệt đới và Nam Á nhiệt đới, là một trong những loài quan trọng tạo nên những quần thụ đơn ưu trên diện tích nhỏ.

Những đặc điểm như sức sống rất mạnh, có khả năng thích nghi nhất định với đất khô hạn, nghèo kiệt và mọc nhanh đã làm cho Cà ổi lá đỏ

trở thành loài cây rất thích hợp để trồng trên đất trống, đồi núi trọc. Gỗ cứng, tốt nên được dùng 21

22

https://thuviensach.vn

rộng rãi để đóng tàu thuyền, xe cộ, làm báng II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

súng, dụng cụ thể dục, làm cửa, ván sàn trong 1. Phân bố

xây dựng, còn làm đồ mộc, đồ thủ công mỹ nghệ.

Gỗ non, gỗ nhỏ của cây Cà ổi lá đỏ vừa bền vừa Cà ổi lá đỏ phân bố rộng ở Đông Nam Á và nam dai, được coi là một trong những loại gỗ tốt nhất Trung Quốc từ 18o21' đến 25o vĩ độ Bắc, 95-118o hiện nay để làm cán dao, cán cuốc xẻng và các kinh Đông, có thể gặp ở Việt Nam, Lào, Mianma, công cụ khác.

Ấn Độ, Butan, Nêpan...

Rừng trồng Cà ổi lá đỏ theo định hướng gỗ lớn, Trên đất Trung Quốc cây Cà ổi lá đỏ có mặt ở

đảo Hải Nam, các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, nếu mật độ đủ và lập địa tương đối phù hợp, lượng Vân Nam, Hồ Nam, Phúc Kiến, Quý Châu, Giang tăng trưởng trữ lượng bình quân phần lớn vượt Đông, Giang Tây.

qua 15 m3/ha/năm. Rừng trồng thử nghiệm nhiều Tại các vùng nói trên, Cà ổi lá đỏ có mặt trên loài cây ở độ cao so với mặt nước biển 350 m, các độ cao tuyệt đối so với mặt nước biển từ 100-22o30' vĩ độ Bắc trên cùng mái dốc theo kiểu hỗn 1900 m tùy theo địa hình và vĩ độ.

giao theo đám cho thấy cây Cà ổi lá đỏ đã đạt nhịp Tại phía đông nam Trung Quốc, phần lớn chỉ

độ tăng trưởng và hiệu quả kinh tế cao nhất so với gặp Cà ổi lá đỏ phía dưới độ cao 500 m so với mặt các loài khác tham gia thử nghiệm. Với mật độ

nước biển, vùng bờ vịnh Bắc Bộ tại Quảng Tây trồng 1.650 cây/ha đến tuổi 17, Cà ổi lá đỏ đạt thường phân bố ở độ cao 100 m so với mặt nước nhịp độ tăng trưởng hằng năm về đường kính là biển. Tại đảo Hải Nam thường gặp Cà ổi lá đỏ

1,25 cm, về chiều cao là l,03 m, đạt trữ lượng cây trên độ cao 350-600 m so với mặt nước biển, phía đứng 480,28 m3/ha, nhịp độ tăng trưởng bình nam Vân Nam thường gặp trên độ cao 760-1900 m quân năm là 28,25 m3/ha.

so với mặt nước biển.

Cà ổi lá đỏ không có vấn đề gỗ dác, gỗ lõi, tuổi Cà ổi lá đỏ gần như phân bố khắp vùng núi khai thác chính được xác định là 25 năm - tương Việt Nam từ biên giới Trung Quốc qua toàn bộ dãy đối ngắn đối với kinh doanh gỗ lớn.

Trường Sơn tới Đông Nam Bộ (theo sách Tên cây Sau khi gây trồng 5 năm, phần lớn Cà ổi lá đỏ

rừng Việt Nam, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà đã thành rừng và có thể phát huy vai trò nuôi Nội, 2000).

dưỡng nguồn nước, chống xói mòn và cải thiện môi Loài cây này hoàn toàn có thể gây trồng thành trường sinh thái.

rừng lấy gỗ lớn với chu kỳ không quá dài, đặc biệt 23

24

https://thuviensach.vn

rộng rãi để đóng tàu thuyền, xe cộ, làm báng II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

súng, dụng cụ thể dục, làm cửa, ván sàn trong 1. Phân bố

xây dựng, còn làm đồ mộc, đồ thủ công mỹ nghệ.

Gỗ non, gỗ nhỏ của cây Cà ổi lá đỏ vừa bền vừa Cà ổi lá đỏ phân bố rộng ở Đông Nam Á và nam dai, được coi là một trong những loại gỗ tốt nhất Trung Quốc từ 18o21' đến 25o vĩ độ Bắc, 95-118o hiện nay để làm cán dao, cán cuốc xẻng và các kinh Đông, có thể gặp ở Việt Nam, Lào, Mianma, công cụ khác.

Ấn Độ, Butan, Nêpan...

Rừng trồng Cà ổi lá đỏ theo định hướng gỗ lớn, Trên đất Trung Quốc cây Cà ổi lá đỏ có mặt ở

đảo Hải Nam, các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, nếu mật độ đủ và lập địa tương đối phù hợp, lượng Vân Nam, Hồ Nam, Phúc Kiến, Quý Châu, Giang tăng trưởng trữ lượng bình quân phần lớn vượt Đông, Giang Tây.

qua 15 m3/ha/năm. Rừng trồng thử nghiệm nhiều Tại các vùng nói trên, Cà ổi lá đỏ có mặt trên loài cây ở độ cao so với mặt nước biển 350 m, các độ cao tuyệt đối so với mặt nước biển từ 100-22o30' vĩ độ Bắc trên cùng mái dốc theo kiểu hỗn 1900 m tùy theo địa hình và vĩ độ.

giao theo đám cho thấy cây Cà ổi lá đỏ đã đạt nhịp Tại phía đông nam Trung Quốc, phần lớn chỉ

độ tăng trưởng và hiệu quả kinh tế cao nhất so với gặp Cà ổi lá đỏ phía dưới độ cao 500 m so với mặt các loài khác tham gia thử nghiệm. Với mật độ

nước biển, vùng bờ vịnh Bắc Bộ tại Quảng Tây trồng 1.650 cây/ha đến tuổi 17, Cà ổi lá đỏ đạt thường phân bố ở độ cao 100 m so với mặt nước nhịp độ tăng trưởng hằng năm về đường kính là biển. Tại đảo Hải Nam thường gặp Cà ổi lá đỏ

1,25 cm, về chiều cao là l,03 m, đạt trữ lượng cây trên độ cao 350-600 m so với mặt nước biển, phía đứng 480,28 m3/ha, nhịp độ tăng trưởng bình nam Vân Nam thường gặp trên độ cao 760-1900 m quân năm là 28,25 m3/ha.

so với mặt nước biển.

Cà ổi lá đỏ không có vấn đề gỗ dác, gỗ lõi, tuổi Cà ổi lá đỏ gần như phân bố khắp vùng núi khai thác chính được xác định là 25 năm - tương Việt Nam từ biên giới Trung Quốc qua toàn bộ dãy đối ngắn đối với kinh doanh gỗ lớn.

Trường Sơn tới Đông Nam Bộ (theo sách Tên cây Sau khi gây trồng 5 năm, phần lớn Cà ổi lá đỏ

rừng Việt Nam, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà đã thành rừng và có thể phát huy vai trò nuôi Nội, 2000).

dưỡng nguồn nước, chống xói mòn và cải thiện môi Loài cây này hoàn toàn có thể gây trồng thành trường sinh thái.

rừng lấy gỗ lớn với chu kỳ không quá dài, đặc biệt 23

24

https://thuviensach.vn

là làm cây hỗn giao tạo tầng 2 dưới tán rừng cây non mọc rất chậm. Nhưng với tái sinh chồi thì Thông, Keo, Lát Mêxicô...

tỷ lệ nảy chồi gốc thường xuyên là 100%. Mỗi gốc thường mọc 3-5 chồi, đôi khi đến 15 chồi. Cây chồi 2. Khí hậu

mọc rất nhanh, thường năm đầu tiên đã cao tới Cà ổi lá đỏ có thể chịu được nhiệt độ có các cực 2,3 m, đường kính ngang ngực tới 1,2 cm; nói trị từ -5oC đến 40oC mà không rụng lá, không bị

chung là mọc nhanh gấp đôi cây hạt. Vì vậy, trong tổn thương; nhiệt độ bình quân năm 18-24oC, thực tế sản xuất người ta thường sử dụng tái sinh nhưng nhiệt độ bình quân tháng thích hợp nhất là chồi. Kinh nghiệm cho thấy, tái sinh chồi tới 10

20-22oC, trong đó mùa đông khoảng 7-18oC. Tổng thế hệ rừng vẫn mọc tốt.

tích ôn  10oC khoảng 6.500 - 8.000oC.

Việc gây trồng Cà ổi lá đỏ hiện nay chủ yếu là Mặc dù vùng phân bố có lượng mưa dao động trồng rừng bằng cây con, phương pháp gieo thẳng 1.000-2.000 mm, nhưng trên 1.300 mm Cà ổi lá đỏ

chưa được áp dụng nhiều vì chuột hại nhiều và tỷ

mới phát triển tốt, lượng mưa càng cao, phân bố

lệ nảy mầm thấp, cây con do gieo thẳng mọc càng đều cây càng sinh trưởng tốt.

không nhanh.

3. Đất trồng

Trồng rừng bằng cây con 1 tuổi hoặc 2 tuổi.

Cà ổi lá đỏ thường gặp trên các loại đất feralit Với cây con 2 tuổi thường dùng gốc cây để lợi dụng đỏ, vàng đỏ phát triển trên granit, diệp thạch, các sức vươn rất mạnh của cây chồi.

loại đá biến chất... Nói chung đó là các loại đất Cà ổi lá đỏ coi là một trong những loài cây gỗ

chua hoặc hơi chua. Loại cây này rất ưa đất sâu, lớn mọc tương đối nhanh.

tơi xốp, giàu dinh dưỡng và ẩm ướt. Trên đất Lượng tăng trưởng bình quân/năm phần lớn nghèo kiệt, sỏi đá, đất mỏng, Cà ổi lá đỏ mọc kém; đạt 0,8-l,5 m về chiều cao và 0,5-l,5 cm đường kính.

đất úng ngập Cà ổi lá đỏ rất dễ chết.

IV. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÀ ỔI LÁ ĐỎ

III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

1. Thu hái và bảo quản hạt

Cây Cà ổi lá đỏ vừa có khả năng tái sinh hạt, vừa có khả năng tái sinh chồi. Do nhiều tác động Hạt chín tháng 11-12, sau khi chín, hạt trong đấu tranh sinh tồn, tỷ lệ nảy mầm trong tái thường rụng rất nhanh nên phải thu hái kịp thời.

sinh hạt rất thấp, tỷ lệ đào thải mầm non rất cao, Có thể nhặt quả rụng nhưng tốt nhất là hái trên 25

26

https://thuviensach.vn

là làm cây hỗn giao tạo tầng 2 dưới tán rừng cây non mọc rất chậm. Nhưng với tái sinh chồi thì Thông, Keo, Lát Mêxicô...

tỷ lệ nảy chồi gốc thường xuyên là 100%. Mỗi gốc thường mọc 3-5 chồi, đôi khi đến 15 chồi. Cây chồi 2. Khí hậu

mọc rất nhanh, thường năm đầu tiên đã cao tới Cà ổi lá đỏ có thể chịu được nhiệt độ có các cực 2,3 m, đường kính ngang ngực tới 1,2 cm; nói trị từ -5oC đến 40oC mà không rụng lá, không bị

chung là mọc nhanh gấp đôi cây hạt. Vì vậy, trong tổn thương; nhiệt độ bình quân năm 18-24oC, thực tế sản xuất người ta thường sử dụng tái sinh nhưng nhiệt độ bình quân tháng thích hợp nhất là chồi. Kinh nghiệm cho thấy, tái sinh chồi tới 10

20-22oC, trong đó mùa đông khoảng 7-18oC. Tổng thế hệ rừng vẫn mọc tốt.

tích ôn  10oC khoảng 6.500 - 8.000oC.

Việc gây trồng Cà ổi lá đỏ hiện nay chủ yếu là Mặc dù vùng phân bố có lượng mưa dao động trồng rừng bằng cây con, phương pháp gieo thẳng 1.000-2.000 mm, nhưng trên 1.300 mm Cà ổi lá đỏ

chưa được áp dụng nhiều vì chuột hại nhiều và tỷ

mới phát triển tốt, lượng mưa càng cao, phân bố

lệ nảy mầm thấp, cây con do gieo thẳng mọc càng đều cây càng sinh trưởng tốt.

không nhanh.

3. Đất trồng

Trồng rừng bằng cây con 1 tuổi hoặc 2 tuổi.

Cà ổi lá đỏ thường gặp trên các loại đất feralit Với cây con 2 tuổi thường dùng gốc cây để lợi dụng đỏ, vàng đỏ phát triển trên granit, diệp thạch, các sức vươn rất mạnh của cây chồi.

loại đá biến chất... Nói chung đó là các loại đất Cà ổi lá đỏ coi là một trong những loài cây gỗ

chua hoặc hơi chua. Loại cây này rất ưa đất sâu, lớn mọc tương đối nhanh.

tơi xốp, giàu dinh dưỡng và ẩm ướt. Trên đất Lượng tăng trưởng bình quân/năm phần lớn nghèo kiệt, sỏi đá, đất mỏng, Cà ổi lá đỏ mọc kém; đạt 0,8-l,5 m về chiều cao và 0,5-l,5 cm đường kính.

đất úng ngập Cà ổi lá đỏ rất dễ chết.

IV. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÀ ỔI LÁ ĐỎ

III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

1. Thu hái và bảo quản hạt

Cây Cà ổi lá đỏ vừa có khả năng tái sinh hạt, vừa có khả năng tái sinh chồi. Do nhiều tác động Hạt chín tháng 11-12, sau khi chín, hạt trong đấu tranh sinh tồn, tỷ lệ nảy mầm trong tái thường rụng rất nhanh nên phải thu hái kịp thời.

sinh hạt rất thấp, tỷ lệ đào thải mầm non rất cao, Có thể nhặt quả rụng nhưng tốt nhất là hái trên 25

26

https://thuviensach.vn

cây. Thu hái xong nên gieo ươm ngay, nếu không 2.2. Ươm cây con rễ trần

thể gieo ngay cần kịp thời bảo quản. Có thể bảo Chuẩn bị luống gieo ươm theo kỹ thuật thông quản ngắn hạn bằng kho lạnh. Cách tốt nhất là thường, xử lý hạt bằng nước nóng 50-55oC (2 sôi 3

bảo quản phân tầng trong cát ẩm bằng cách rải lạnh) trong vài phút rồi đổ thêm nước lạnh vào các lớp cát ẩm dày 6-8 cm xen kẽ với các lớp hạt cho hạt hút no nước trong 24 giờ. Vớt hạt ra rồi dày 4-6 cm.

trộn với đất chứa nấm cộng sinh.

Trọng lượng 1.000 hạt khoảng 850 g, số hạt Gieo hạt theo rạch dãn cách 15-20 cm, rãnh mỗi kilôgam khoảng 1.200-1.450, tỷ lệ nảy mầm sâu 2-3 cm. Gieo hạt phủ đất xong cần phủ thêm khoảng 60-70%.

rơm rạ rồi chăm tưới theo phương pháp thông thường. Ra ngôi khi cây con cao được 5-8 cm, dãn 2. Gieo ươm

cách ươm 2015 cm.

Sau khi thu hái hạt cần gieo ươm càng sớm Sau 1 năm cây con cao 30-40 cm, chăm bón tốt càng tốt, chậm nhất là tháng 2-3 phải gieo xong.

có thể cao 50 cm.

Kỹ thuật truyền thống trong dân gian là trồng rễ

Trước khi xuất vườn cần hãm cây, xới xáo làm trần, tỷ lệ sống có thể đạt tới 80-90%, gặp thời tiết đứt 1 phần rễ. Đánh cây xong cần cắt bớt một tốt có thể đạt 95%. Muốn nâng cao tỷ lệ sống và phần cành lá rồi bỏ hồ rễ.

chất lượng rừng trồng, có thể thực hiện một số cải 2.3. Ươm cây trong bầu

tiến sau đây:

Thực hiện ươm cây Cà ổi là đỏ như quy trình 2.1. Thực hiện cấy nấm rễ

thông thường, cần trộn hạt đã ngâm nước thúc mầm Cà ổi lá đỏ thường có nấm cộng sinh, chủ yếu với đất có nấm cộng sinh rồi gieo trực tiếp vào bầu.

là kiểu ngoại sinh. Nói chung, chỉ sau khi phát Khi mầm non cao được 5-6 cm cần đánh chuyển bớt triển được nấm rễ cộng sinh, cây Cà ổi lá đỏ mới cây con sang bầu chưa có cây, mỗi bầu chỉ ươm 1 cây.

sinh trưởng mạnh mẽ. Có thể cấy nấm cộng sinh Nếu thúc mầm trên cát, khi mầm đạt 5-6 cm bằng phương pháp đơn giản là đào đất mặt trong mới cấy chuyển cây mầm sang bầu.

rừng Cà ổi lá đỏ hoặc rừng Thông, đem về hong khô, đập, sàng; dùng đất đã qua sàng để hồ rễ, 3. Kỹ thuật trồng

trộn hạt hoặc trộn đất nhồi bầu, cũng có thể dùng Cà ổi lá đỏ là loại rễ sâu, cần đào hố lớn, ít đất này rắc vào hố trồng rừng.

nhất là 404035 cm, hoặc 505040 cm. Rừng 27

28

https://thuviensach.vn

cây. Thu hái xong nên gieo ươm ngay, nếu không 2.2. Ươm cây con rễ trần

thể gieo ngay cần kịp thời bảo quản. Có thể bảo Chuẩn bị luống gieo ươm theo kỹ thuật thông quản ngắn hạn bằng kho lạnh. Cách tốt nhất là thường, xử lý hạt bằng nước nóng 50-55oC (2 sôi 3

bảo quản phân tầng trong cát ẩm bằng cách rải lạnh) trong vài phút rồi đổ thêm nước lạnh vào các lớp cát ẩm dày 6-8 cm xen kẽ với các lớp hạt cho hạt hút no nước trong 24 giờ. Vớt hạt ra rồi dày 4-6 cm.

trộn với đất chứa nấm cộng sinh.

Trọng lượng 1.000 hạt khoảng 850 g, số hạt Gieo hạt theo rạch dãn cách 15-20 cm, rãnh mỗi kilôgam khoảng 1.200-1.450, tỷ lệ nảy mầm sâu 2-3 cm. Gieo hạt phủ đất xong cần phủ thêm khoảng 60-70%.

rơm rạ rồi chăm tưới theo phương pháp thông thường. Ra ngôi khi cây con cao được 5-8 cm, dãn 2. Gieo ươm

cách ươm 2015 cm.

Sau khi thu hái hạt cần gieo ươm càng sớm Sau 1 năm cây con cao 30-40 cm, chăm bón tốt càng tốt, chậm nhất là tháng 2-3 phải gieo xong.

có thể cao 50 cm.

Kỹ thuật truyền thống trong dân gian là trồng rễ

Trước khi xuất vườn cần hãm cây, xới xáo làm trần, tỷ lệ sống có thể đạt tới 80-90%, gặp thời tiết đứt 1 phần rễ. Đánh cây xong cần cắt bớt một tốt có thể đạt 95%. Muốn nâng cao tỷ lệ sống và phần cành lá rồi bỏ hồ rễ.

chất lượng rừng trồng, có thể thực hiện một số cải 2.3. Ươm cây trong bầu

tiến sau đây:

Thực hiện ươm cây Cà ổi là đỏ như quy trình 2.1. Thực hiện cấy nấm rễ

thông thường, cần trộn hạt đã ngâm nước thúc mầm Cà ổi lá đỏ thường có nấm cộng sinh, chủ yếu với đất có nấm cộng sinh rồi gieo trực tiếp vào bầu.

là kiểu ngoại sinh. Nói chung, chỉ sau khi phát Khi mầm non cao được 5-6 cm cần đánh chuyển bớt triển được nấm rễ cộng sinh, cây Cà ổi lá đỏ mới cây con sang bầu chưa có cây, mỗi bầu chỉ ươm 1 cây.

sinh trưởng mạnh mẽ. Có thể cấy nấm cộng sinh Nếu thúc mầm trên cát, khi mầm đạt 5-6 cm bằng phương pháp đơn giản là đào đất mặt trong mới cấy chuyển cây mầm sang bầu.

rừng Cà ổi lá đỏ hoặc rừng Thông, đem về hong khô, đập, sàng; dùng đất đã qua sàng để hồ rễ, 3. Kỹ thuật trồng

trộn hạt hoặc trộn đất nhồi bầu, cũng có thể dùng Cà ổi lá đỏ là loại rễ sâu, cần đào hố lớn, ít đất này rắc vào hố trồng rừng.

nhất là 404035 cm, hoặc 505040 cm. Rừng 27

28

https://thuviensach.vn

thâm canh cao sản đòi hỏi đào thành đường hào hỗn giao cao hơn hẳn, hiệu ích sinh thái cũng cao theo đường đồng mức, hào rộng 60 cm, sâu 40-50 cm.

hơn rừng trồng thuần loại. Ví dụ theo kết quả

Cần bón lót 100 g super phốtphát hoặc NPK

nghiên cứu của Trung tâm thực nghiệm lâm cho mỗi hố. Nếu đào hố lớn hoặc đào thành hào nghiệp nhiệt đới (tại Bằng Tường, Trung Quốc) ở

cần cào thực bì, cuốc vầng cỏ chung quanh cho vào độ cao so với mặt nước biển 600 m thì rừng hỗn đáy hố rồi dùng nốt phần đất đáy hố lấp cho dày.

giao theo hàng Thông mã vĩ với Cà ổi lá đỏ, đến 18

Trong trường hợp này cần bón lót 0,5-1 kg phân tuổi đã đạt các chỉ số tăng trưởng bình quân là: lân mỗi hố, phân phải trộn đều với đất và chỉ được đường kính đạt 1,24 cm/năm, chiều cao đạt 0,9

trồng sau khi mưa đã làm ướt đất.

m/năm, trữ lượng đạt 6,63 m3/ha. Trong khi đó tại Trước khi trồng khoét một lỗ nhỏ lên mặt hố

rừng Cà ổi lá đỏ thuần loại chỉ đạt: đường kính đã được chuẩn bị tốt, đặt cây vào, lấp đất, nén đạt 0,93cm, chiều cao đạt 0,67 m, trữ lượng đạt chặt chung quanh rồi phủ đất tơi, lá cây khô trên 3,76 m3/ha.

mặt hố để hạn chế bốc hơi.

Thường gặp nhất là hỗn giao Cà ổi lá đỏ với

- Mật độ trồng: 1.050 (33 m) đến 1.650 cây/ha cây lá kim như Thông mã vĩ, Thông P. turdea, P.

(32 m)

elliot, hoặc hỗn giao với Samu.

- Chăm sóc:

Trong tất cả các đối tác hỗn giao nói trên, nếu

+ Năm đầu chăm sóc 2 lần, làm cỏ xới đất, bón hỗn giao đều tuổi với tỷ lệ 1:1 thì các loại cây lá thúc phân đạm mỗi gốc 50 g,

kim đều sớm bị chèn ép và chưa đạt tới kích thước

+ Năm thứ 2 chăm sóc 1 lần, bón thúc 50 g thương phẩm đã bị đào thải.

phân đạm mỗi hố.

Muốn có lâm phần ổn định cho đến lúc khai

* Trồng rừng hỗn giao

thác, tỷ lệ hỗn giao ít nhất là 1 hàng Cà ổi lá đỏ

Cà ổi lá đỏ là loài cây trung tính thiên dương, hỗn giao với 3 hàng cây lá kim; tỷ lệ hỗn giao tốt có khả năng chịu bóng. Trong tự nhiên thường tồn nhất là 1:4 hoặc 1:5.

tại trong trạng thái hỗn giao nhiều loài và không đều tuổi, ở trạng thái này gỗ Cà ổi lá đỏ thường rất dài và thẳng.

Kinh nghiệm sản xuất và kết quả nghiên cứu cho thấy trong mọi kiểu hỗn giao, năng suất rừng 29

30

https://thuviensach.vn

thâm canh cao sản đòi hỏi đào thành đường hào hỗn giao cao hơn hẳn, hiệu ích sinh thái cũng cao theo đường đồng mức, hào rộng 60 cm, sâu 40-50 cm.

hơn rừng trồng thuần loại. Ví dụ theo kết quả

Cần bón lót 100 g super phốtphát hoặc NPK

nghiên cứu của Trung tâm thực nghiệm lâm cho mỗi hố. Nếu đào hố lớn hoặc đào thành hào nghiệp nhiệt đới (tại Bằng Tường, Trung Quốc) ở

cần cào thực bì, cuốc vầng cỏ chung quanh cho vào độ cao so với mặt nước biển 600 m thì rừng hỗn đáy hố rồi dùng nốt phần đất đáy hố lấp cho dày.

giao theo hàng Thông mã vĩ với Cà ổi lá đỏ, đến 18

Trong trường hợp này cần bón lót 0,5-1 kg phân tuổi đã đạt các chỉ số tăng trưởng bình quân là: lân mỗi hố, phân phải trộn đều với đất và chỉ được đường kính đạt 1,24 cm/năm, chiều cao đạt 0,9

trồng sau khi mưa đã làm ướt đất.

m/năm, trữ lượng đạt 6,63 m3/ha. Trong khi đó tại Trước khi trồng khoét một lỗ nhỏ lên mặt hố

rừng Cà ổi lá đỏ thuần loại chỉ đạt: đường kính đã được chuẩn bị tốt, đặt cây vào, lấp đất, nén đạt 0,93cm, chiều cao đạt 0,67 m, trữ lượng đạt chặt chung quanh rồi phủ đất tơi, lá cây khô trên 3,76 m3/ha.

mặt hố để hạn chế bốc hơi.

Thường gặp nhất là hỗn giao Cà ổi lá đỏ với

- Mật độ trồng: 1.050 (33 m) đến 1.650 cây/ha cây lá kim như Thông mã vĩ, Thông P. turdea, P.

(32 m)

elliot, hoặc hỗn giao với Samu.

- Chăm sóc:

Trong tất cả các đối tác hỗn giao nói trên, nếu

+ Năm đầu chăm sóc 2 lần, làm cỏ xới đất, bón hỗn giao đều tuổi với tỷ lệ 1:1 thì các loại cây lá thúc phân đạm mỗi gốc 50 g,

kim đều sớm bị chèn ép và chưa đạt tới kích thước

+ Năm thứ 2 chăm sóc 1 lần, bón thúc 50 g thương phẩm đã bị đào thải.

phân đạm mỗi hố.

Muốn có lâm phần ổn định cho đến lúc khai

* Trồng rừng hỗn giao

thác, tỷ lệ hỗn giao ít nhất là 1 hàng Cà ổi lá đỏ

Cà ổi lá đỏ là loài cây trung tính thiên dương, hỗn giao với 3 hàng cây lá kim; tỷ lệ hỗn giao tốt có khả năng chịu bóng. Trong tự nhiên thường tồn nhất là 1:4 hoặc 1:5.

tại trong trạng thái hỗn giao nhiều loài và không đều tuổi, ở trạng thái này gỗ Cà ổi lá đỏ thường rất dài và thẳng.

Kinh nghiệm sản xuất và kết quả nghiên cứu cho thấy trong mọi kiểu hỗn giao, năng suất rừng 29

30

https://thuviensach.vn

dương lai ( Populus nigra) là những loài có thể đạt kích thước trên trong vòng 5-8 năm.

Tuy nhiên, nếu trồng cây Trám với mục tiêu lấy quả trên vùng đất dốc thì vấn đề sẽ hoàn toàn khác.

KỸ THUẬT THÂM CANH

Ngày nay khi một phần nhân loại đã chuyển CÂY TRÁM GHÉP VỎ VÀNG

sang giai đoạn no đủ, trong đó không ít người phải đối mặt với các căn bệnh béo phì, tim mạch... thì một số loại hoa quả thực phẩm Tên khoa học: Cananum album

không có nhiều giá trị về mặt lương thực nhưng Thuộc họ: Trám (Burseraceae)

lại lạ và ít nhiều có tác dụng hỗ trợ chữa bệnh như các loại rau rừng hay quả rừng lại trở nên I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

đắt giá. Ngoài ra, những sáng tạo trong công nghiệp chế biến thực phẩm đã làm cho nhiều Trám (Burseraceae), phân bố tại vùng nhiệt loại quả khó ăn nay trở nên ngon miệng, thậm đới và á nhiệt đới cả Bắc và Nam bán cầu, là chí còn rất được ưa thích. Quả trám là một trong những loài gỗ lớn thường xanh đa tác dụng.

những trường hợp như vậy.

Ngoài giá trị phủ xanh, phần lớn các loài trám Phúc Kiến và Quảng Đông là 2 tỉnh trồng đều cho gỗ lớn và rất nhiều loài cho quả ăn được.

Trám lấy quả nhiều nhất Trung Quốc. Những Nếu đặt ra mục tiêu lấy gỗ thì cây Trám sẽ

năm 1980-1996, sản lượng trám tại một số huyện không thể bằng cây Lát Mêxico, cây Ngân hoa, cây ở Phúc Kiến đã tăng từ 4,5 đến 12,5 lần. Tuy Thiết sam Mỹ và nhiều loài cây khác mọc nhanh nhiên nhiều dự báo vẫn cho rằng với nhịp độ tăng hơn, gỗ có giá cao hơn. Gỗ Trám chỉ bắt đầu có giá trưởng chung của cây Trám như hiện nay thì còn sau khi công nghiệp gỗ dán ra đời, nhưng Trám có rất lâu cung mới theo kịp cầu vì chế biến, tiêu thụ

nhịp độ tăng trưởng gỗ thuộc loại trung bình khá, và đặc biệt là xuất khẩu có tốc độ phát triển cần tới 30 năm để đạt đường kính 40 cm là cỡ kinh nhanh hơn.

tế cho gỗ bóc nhưng thấp thua xa so với cây Keo

- Về sản lượng: Có thể dễ gặp những cá thể

trắng ( Albizia falcata) cây Gạo vỏ xanh hay Hắc Trám có năng suất ổn định hằng năm từ vài tạ

31

32

https://thuviensach.vn

dương lai ( Populus nigra) là những loài có thể đạt kích thước trên trong vòng 5-8 năm.

Tuy nhiên, nếu trồng cây Trám với mục tiêu lấy quả trên vùng đất dốc thì vấn đề sẽ hoàn toàn khác.

KỸ THUẬT THÂM CANH

Ngày nay khi một phần nhân loại đã chuyển CÂY TRÁM GHÉP VỎ VÀNG

sang giai đoạn no đủ, trong đó không ít người phải đối mặt với các căn bệnh béo phì, tim mạch... thì một số loại hoa quả thực phẩm Tên khoa học: Cananum album

không có nhiều giá trị về mặt lương thực nhưng Thuộc họ: Trám (Burseraceae)

lại lạ và ít nhiều có tác dụng hỗ trợ chữa bệnh như các loại rau rừng hay quả rừng lại trở nên I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

đắt giá. Ngoài ra, những sáng tạo trong công nghiệp chế biến thực phẩm đã làm cho nhiều Trám (Burseraceae), phân bố tại vùng nhiệt loại quả khó ăn nay trở nên ngon miệng, thậm đới và á nhiệt đới cả Bắc và Nam bán cầu, là chí còn rất được ưa thích. Quả trám là một trong những loài gỗ lớn thường xanh đa tác dụng.

những trường hợp như vậy.

Ngoài giá trị phủ xanh, phần lớn các loài trám Phúc Kiến và Quảng Đông là 2 tỉnh trồng đều cho gỗ lớn và rất nhiều loài cho quả ăn được.

Trám lấy quả nhiều nhất Trung Quốc. Những Nếu đặt ra mục tiêu lấy gỗ thì cây Trám sẽ

năm 1980-1996, sản lượng trám tại một số huyện không thể bằng cây Lát Mêxico, cây Ngân hoa, cây ở Phúc Kiến đã tăng từ 4,5 đến 12,5 lần. Tuy Thiết sam Mỹ và nhiều loài cây khác mọc nhanh nhiên nhiều dự báo vẫn cho rằng với nhịp độ tăng hơn, gỗ có giá cao hơn. Gỗ Trám chỉ bắt đầu có giá trưởng chung của cây Trám như hiện nay thì còn sau khi công nghiệp gỗ dán ra đời, nhưng Trám có rất lâu cung mới theo kịp cầu vì chế biến, tiêu thụ

nhịp độ tăng trưởng gỗ thuộc loại trung bình khá, và đặc biệt là xuất khẩu có tốc độ phát triển cần tới 30 năm để đạt đường kính 40 cm là cỡ kinh nhanh hơn.

tế cho gỗ bóc nhưng thấp thua xa so với cây Keo

- Về sản lượng: Có thể dễ gặp những cá thể

trắng ( Albizia falcata) cây Gạo vỏ xanh hay Hắc Trám có năng suất ổn định hằng năm từ vài tạ

31

32

https://thuviensach.vn

đến trên 1 tấn mỗi cây và ngày nay có thể dùng kỹ

- Đầu tư đủ, bảo vệ chặt chẽ.

thuật ghép để tạo vườn gồm những cây có năng Trám là cây thân gỗ lâu năm thường xanh tán suất như vậy. Trung Quốc là nước phát triển cây lá dày và rậm, luôn luôn tạo ra độ tàn che cao, tác Trám sớm nhất và tốt nhất. Tuy nhiên kỹ thuật dụng chống xói mòn, bảo vệ đất và cải thiện khí ghép là tiền đề bắt buộc phải giải quyết để chọn hậu rất tốt. Cây trồng sau 20-25 năm chắc chắn giống và nhân giống thì Trung Quốc vừa mới phải thay giống hoặc chuyển hướng trồng loài cây thành công trong khoảng mười năm trở lại đây.

khác có hiệu quả cao hơn. Vào thời điểm đó thời Điều đó có nghĩa là tiềm năng tăng năng suất gian đất bị quang trống và có độ tán che thấp có Trám thông qua chọn giống còn hết sức lớn.

thể bị kéo dài vài ba năm, nhưng chỉ bằng khoảng

- Về mật độ trồng: Ở vườn Trám lâu năm, cây 1/10 chu kỳ kinh doanh. Đó là mức hoàn toàn có to tán rộng, mỗi hécta thường chỉ trồng được 100-thể chấp nhận đối với yêu cầu bảo vệ sinh thái 200 cây. Nhưng ngày nay do kỹ thuật chọn giống môi trường.

tiến bộ, sau 1 chu kỳ 15-25 năm, các chủ vườn đã Nếu trồng Trám để lấy quả là chính thì không phải chặt cây để thay giống hoặc chí ít là chặt hết thể có được cả gỗ lớn. Chuyển sinh khối sang tạo cành để ghép thay tán, nên xu thế chung là trồng quả có giá gấp nhiều lần gỗ là điều đáng lựa chọn.

Trám với mật độ cao 400-600 cây/ha, thu hoạch Tuy nhiên khi thay giống, gỗ nhỏ của vườn trám sớm và nhanh thay giống.

vẫn có thể sử dụng trong công nghệ ván nhân tạo Khi đặt mục tiêu trồng Trám lấy quả lên hàng và tính đa tác dụng của việc trồng trám lấy quả

đầu sẽ tạo thuận lợi cho sự lựa chọn toàn bộ hệ

thống kinh tế kỹ thuật tiếp theo, cụ thể là: vẫn không mất đi.

- Chọn giống năng suất cao, ổn định, chất lượng II. PHÂN LOẠI GIỐNG

quả tốt với giá bán cao và thị trường ít biến động.

- Ưu tiên chọn đất đúng yêu cầu sinh thái.

Họ Trám (Burseracea) có 16 chi, hơn 500 loài.

- Thực hiện đúng quy phạm kỹ thuật vườn Trong 16 chi của Burseracea, các loài trám ăn quả

quả: trồng bằng cây ghép vừa có rễ cọc vừa có rễ

chủ yếu tập trung trong chi Canarium Linn. Chi chùm, hố đủ kích thước, bón phân đầy đủ, tạo cây này gồm hơn 100 loài, tuy nhiên chỉ có 26 loài đã lùn tán rộng nhiều ngọn, nhiều cành sinh quả. Xới được gây trồng trên thế giới để lấy quả và lấy gỗ.

tưới và phòng trừ sâu bệnh đầy đủ, thu hái đúng Trong 26 loài trên có 3 loài Trám đen là yêu cầu dưỡng cây và phù hợp công nghệ chế biến.

Canarium pinela, C. rigrum và C. tonkinenses.

33

34

https://thuviensach.vn

đến trên 1 tấn mỗi cây và ngày nay có thể dùng kỹ

- Đầu tư đủ, bảo vệ chặt chẽ.

thuật ghép để tạo vườn gồm những cây có năng Trám là cây thân gỗ lâu năm thường xanh tán suất như vậy. Trung Quốc là nước phát triển cây lá dày và rậm, luôn luôn tạo ra độ tàn che cao, tác Trám sớm nhất và tốt nhất. Tuy nhiên kỹ thuật dụng chống xói mòn, bảo vệ đất và cải thiện khí ghép là tiền đề bắt buộc phải giải quyết để chọn hậu rất tốt. Cây trồng sau 20-25 năm chắc chắn giống và nhân giống thì Trung Quốc vừa mới phải thay giống hoặc chuyển hướng trồng loài cây thành công trong khoảng mười năm trở lại đây.

khác có hiệu quả cao hơn. Vào thời điểm đó thời Điều đó có nghĩa là tiềm năng tăng năng suất gian đất bị quang trống và có độ tán che thấp có Trám thông qua chọn giống còn hết sức lớn.

thể bị kéo dài vài ba năm, nhưng chỉ bằng khoảng

- Về mật độ trồng: Ở vườn Trám lâu năm, cây 1/10 chu kỳ kinh doanh. Đó là mức hoàn toàn có to tán rộng, mỗi hécta thường chỉ trồng được 100-thể chấp nhận đối với yêu cầu bảo vệ sinh thái 200 cây. Nhưng ngày nay do kỹ thuật chọn giống môi trường.

tiến bộ, sau 1 chu kỳ 15-25 năm, các chủ vườn đã Nếu trồng Trám để lấy quả là chính thì không phải chặt cây để thay giống hoặc chí ít là chặt hết thể có được cả gỗ lớn. Chuyển sinh khối sang tạo cành để ghép thay tán, nên xu thế chung là trồng quả có giá gấp nhiều lần gỗ là điều đáng lựa chọn.

Trám với mật độ cao 400-600 cây/ha, thu hoạch Tuy nhiên khi thay giống, gỗ nhỏ của vườn trám sớm và nhanh thay giống.

vẫn có thể sử dụng trong công nghệ ván nhân tạo Khi đặt mục tiêu trồng Trám lấy quả lên hàng và tính đa tác dụng của việc trồng trám lấy quả

đầu sẽ tạo thuận lợi cho sự lựa chọn toàn bộ hệ

thống kinh tế kỹ thuật tiếp theo, cụ thể là: vẫn không mất đi.

- Chọn giống năng suất cao, ổn định, chất lượng II. PHÂN LOẠI GIỐNG

quả tốt với giá bán cao và thị trường ít biến động.

- Ưu tiên chọn đất đúng yêu cầu sinh thái.

Họ Trám (Burseracea) có 16 chi, hơn 500 loài.

- Thực hiện đúng quy phạm kỹ thuật vườn Trong 16 chi của Burseracea, các loài trám ăn quả

quả: trồng bằng cây ghép vừa có rễ cọc vừa có rễ

chủ yếu tập trung trong chi Canarium Linn. Chi chùm, hố đủ kích thước, bón phân đầy đủ, tạo cây này gồm hơn 100 loài, tuy nhiên chỉ có 26 loài đã lùn tán rộng nhiều ngọn, nhiều cành sinh quả. Xới được gây trồng trên thế giới để lấy quả và lấy gỗ.

tưới và phòng trừ sâu bệnh đầy đủ, thu hái đúng Trong 26 loài trên có 3 loài Trám đen là yêu cầu dưỡng cây và phù hợp công nghệ chế biến.

Canarium pinela, C. rigrum và C. tonkinenses.

33

34

https://thuviensach.vn

Trám đen ngày càng được giá. Tuy nhiên, việc Giống Trám trắng vỏ vàng thường gặp ở vùng nghiên cứu về bảo quản, sơ chế vận chuyển và chế

núi phía bắc Việt Nam và nam Trung Quốc cho biến công nghiệp loại quả này mới bắt đầu không năng suất cao và tiêu thụ nhiều trên thị trường lâu nên chưa hình thành thị trường rộng lớn, đặt Trung Quốc. Dùng hậu thế ghép của giống trám ra vấn đề cần theo dõi, thử nghiệm sớm để đón này để phổ cập sẽ tạo được thuận lợi lớn cho bước đầu giai đoạn phát triển tiếp theo.

phát triển ban đầu.

Loài Canarium ovutum (còn gọi là Trám Philíppin vì phân bố tự nhiên ở phía nam đảo III. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

Luzon). Quả hình trứng có thể ăn tươi hoặc ăn chín, phần thịt quả chiếm 18-19%, trong đó hàm 1. Khí hậu

lượng lipid cao tới 74,4%, hàm lượng protein 1.1. Chế độ nhiệt

12,6%, hạt rất lớn, có thể ép dầu. Đây là loại trám Trừ vùng khắc nghiệt là vùng núi cao phía bắc rất ngon, giá trị dinh dưỡng cao.

có mùa đông giá lạnh và một số nơi ở Tây Nguyên, Với Trám trắng ăn quả Canarium album, Đông Nam Bộ mùa khô quá dài, cả không khí và vùng phía nam Trung Quốc đã có những bước đi đất đều khô, còn lại phần lớn lãnh thổ Việt Nam sớm trong hoạt động cải thiện giống và bước đầu đều có chế độ khí hậu phù hợp với phát triển cây cho ra một số xuất xứ, gia hệ (family) hữu tính và Trám trắng lấy quả. Ở những nơi có cây Trám một số giống vô tính (strain) - tuyển chọn từ các trắng phân bố tự nhiên, về cơ bản có thể gây trồng ưu thế lai và nhân bằng phương pháp ghép.

Trám trắng lấy quả.

Khi tuyển chọn các family và các strain nói Trên lãnh thổ Việt Nam không có vùng nào có trên, người Trung Quốc không những quan tâm chế độ nhiệt độ cực hạn cao vượt quá giới hạn chịu đến sản lượng mà còn nhằm vào những mục tiêu đựng của cây Trám trắng, nhưng vùng núi cao rất cụ thể của mỗi giống theo yêu cầu thị trường phía Bắc có thể có chế độ nhiệt độ cực hạn thấp.

như để ăn tươi, để làm mứt, làm kem, v.v..

Trung Quốc đã đẩy giới hạn trồng Trám tới Vì Trung Quốc vừa là thị trường lớn vừa là nơi 28,2o vĩ Bắc (Chiết Giang) với độ cao so với mặt nước dẫn đầu thế giới về cải thiện giống Trám trắng, biển tuyệt đối dưới 75 m và đã xác định được giới nên việc bám sát, dẫn nhập để tuyển chọn giống hạn chịu lạnh của Trám là -3oC trong vài ba giờ mỗi tốt phù hợp với nước ta cho phát triển rộng sẽ rất ngày và lặp lại không quá 3 ngày. Trong giới hạn đó, có ích trong tương lai.

35

36

https://thuviensach.vn

Trám đen ngày càng được giá. Tuy nhiên, việc Giống Trám trắng vỏ vàng thường gặp ở vùng nghiên cứu về bảo quản, sơ chế vận chuyển và chế

núi phía bắc Việt Nam và nam Trung Quốc cho biến công nghiệp loại quả này mới bắt đầu không năng suất cao và tiêu thụ nhiều trên thị trường lâu nên chưa hình thành thị trường rộng lớn, đặt Trung Quốc. Dùng hậu thế ghép của giống trám ra vấn đề cần theo dõi, thử nghiệm sớm để đón này để phổ cập sẽ tạo được thuận lợi lớn cho bước đầu giai đoạn phát triển tiếp theo.

phát triển ban đầu.

Loài Canarium ovutum (còn gọi là Trám Philíppin vì phân bố tự nhiên ở phía nam đảo III. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

Luzon). Quả hình trứng có thể ăn tươi hoặc ăn chín, phần thịt quả chiếm 18-19%, trong đó hàm 1. Khí hậu

lượng lipid cao tới 74,4%, hàm lượng protein 1.1. Chế độ nhiệt

12,6%, hạt rất lớn, có thể ép dầu. Đây là loại trám Trừ vùng khắc nghiệt là vùng núi cao phía bắc rất ngon, giá trị dinh dưỡng cao.

có mùa đông giá lạnh và một số nơi ở Tây Nguyên, Với Trám trắng ăn quả Canarium album, Đông Nam Bộ mùa khô quá dài, cả không khí và vùng phía nam Trung Quốc đã có những bước đi đất đều khô, còn lại phần lớn lãnh thổ Việt Nam sớm trong hoạt động cải thiện giống và bước đầu đều có chế độ khí hậu phù hợp với phát triển cây cho ra một số xuất xứ, gia hệ (family) hữu tính và Trám trắng lấy quả. Ở những nơi có cây Trám một số giống vô tính (strain) - tuyển chọn từ các trắng phân bố tự nhiên, về cơ bản có thể gây trồng ưu thế lai và nhân bằng phương pháp ghép.

Trám trắng lấy quả.

Khi tuyển chọn các family và các strain nói Trên lãnh thổ Việt Nam không có vùng nào có trên, người Trung Quốc không những quan tâm chế độ nhiệt độ cực hạn cao vượt quá giới hạn chịu đến sản lượng mà còn nhằm vào những mục tiêu đựng của cây Trám trắng, nhưng vùng núi cao rất cụ thể của mỗi giống theo yêu cầu thị trường phía Bắc có thể có chế độ nhiệt độ cực hạn thấp.

như để ăn tươi, để làm mứt, làm kem, v.v..

Trung Quốc đã đẩy giới hạn trồng Trám tới Vì Trung Quốc vừa là thị trường lớn vừa là nơi 28,2o vĩ Bắc (Chiết Giang) với độ cao so với mặt nước dẫn đầu thế giới về cải thiện giống Trám trắng, biển tuyệt đối dưới 75 m và đã xác định được giới nên việc bám sát, dẫn nhập để tuyển chọn giống hạn chịu lạnh của Trám là -3oC trong vài ba giờ mỗi tốt phù hợp với nước ta cho phát triển rộng sẽ rất ngày và lặp lại không quá 3 ngày. Trong giới hạn đó, có ích trong tương lai.

35

36

https://thuviensach.vn

Trám trắng bị tổn thương nhẹ, chủ yếu là với cây Cây Trám trắng phân hóa chồi hoa vào giữa non nhưng chúng vẫn phục hồi. Lạnh hơn -3oC và tháng 2 đến giữa tháng 3, giai đoạn này của Trám dài ngày, Trám trắng bị tổn thương nặng, giảm cần ngày dài hơn đêm, toàn bộ lãnh thổ Việt Nam sản lượng nghiêm trọng, thậm chí chết hàng loạt.

hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu này.

Thử nghiệm với chế độ - 2oC, kéo dài 5 giờ, Trám 1.3. Thời tiết bất lợi

trắng bị tổn thương nghiêm trọng, còn kéo dài 12

Gió Lào nói chung không trở thành nhân tố

giờ thì tổn thương rất nghiêm trọng.

ảnh hưởng rõ đến sản lượng quả Trám. Băng giá Khả năng chịu rét của cây Trám trắng khá dài ngày có thể là thời tiết bất lợi gây ảnh hưởng xấu.

hơn cây Vải thiều và kém hơn cây Nhãn. Như vậy, Riêng với miền Trung, bão có thể là nhân tố

trên từng địa chỉ (xa đài khí tượng) của miền núi tác hại đối với Trám trắng. Bão trên cấp 8 có thể

phía bắc, nông dân có thể dựa vào phản ứng trước gây rụng quả, gãy cành. Mưa dài ngày úng ngập giá lạnh của cây Trám trắng mọc tự nhiên hoặc có thể gây ảnh hưởng rất xấu. Úng ngập ngắn cây Vải, cây Nhãn để xác định xem có nên trồng ngày có thể gây rụng quả, dài ngày có thể làm Trám hay không.

chết cây. Trồng Trám trên đất bằng hoặc dưới Đối với Trám trắng, tổng số giờ có chế độ nhiệt chân dốc cần quan tâm đến việc tiêu nước.

hữu hiệu (toC > 10oC) phải lớn hơn 6.450 giờ. Vì 1.4. Chế độ mưa ẩm

vậy, tại các thung lũng miền núi phía Bắc ngày Trám trắng là cây gỗ lớn thường xanh có khả

nóng đêm lạnh, nếu nhiệt độ cực hạn thấp không năng chịu hạn cao. Năng lực chịu hạn của cây xuống dưới mức cho phép thì yêu cầu về tích ôn Trám trắng chủ yếu là nhờ rễ cọc rất sâu. Cây cũng được thỏa mãn.

mọc từ hạt với đường kính 40 cm, trên đất đồi rễ

1.2. Chế độ ánh sáng

cọc có thể ăn sâu 4-5 m, trên đất phù sa có thể ăn Để bảo đảm cho Trám trắng sinh trưởng và ra sâu 7-8 m. Rễ cọc hút ẩm ở tầng đất sâu đảm bảo hoa kết quả tốt, tổng số giờ có nắng hằng năm cần được cân bằng thu chi nước trong mùa khô hạn trong khoảng 1.880-1.888 giờ. Phần lớn lãnh thổ

kéo dài. Vì vậy, chỉ cần có lượng mưa cao hơn 800-Việt Nam có mùa mưa phùn ngắn, số ngày nhiều 1.000 mm hằng năm nhưng mùa khô không quá mây trong mùa hè cũng ít, do đó trừ Cao Bằng và dài, hoặc nếu mùa khô quá dài mà tầng đất sâu vùng phụ cận, trên lãnh thổ Việt Nam số giờ có đủ ẩm ướt đến hết mùa khô thì cây Trám trắng nắng hoàn toàn vượt trên cầu phát triển của Trám.

vẫn cho sản lượng quả khá.

37

38

https://thuviensach.vn

Trám trắng bị tổn thương nhẹ, chủ yếu là với cây Cây Trám trắng phân hóa chồi hoa vào giữa non nhưng chúng vẫn phục hồi. Lạnh hơn -3oC và tháng 2 đến giữa tháng 3, giai đoạn này của Trám dài ngày, Trám trắng bị tổn thương nặng, giảm cần ngày dài hơn đêm, toàn bộ lãnh thổ Việt Nam sản lượng nghiêm trọng, thậm chí chết hàng loạt.

hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu này.

Thử nghiệm với chế độ - 2oC, kéo dài 5 giờ, Trám 1.3. Thời tiết bất lợi

trắng bị tổn thương nghiêm trọng, còn kéo dài 12

Gió Lào nói chung không trở thành nhân tố

giờ thì tổn thương rất nghiêm trọng.

ảnh hưởng rõ đến sản lượng quả Trám. Băng giá Khả năng chịu rét của cây Trám trắng khá dài ngày có thể là thời tiết bất lợi gây ảnh hưởng xấu.

hơn cây Vải thiều và kém hơn cây Nhãn. Như vậy, Riêng với miền Trung, bão có thể là nhân tố

trên từng địa chỉ (xa đài khí tượng) của miền núi tác hại đối với Trám trắng. Bão trên cấp 8 có thể

phía bắc, nông dân có thể dựa vào phản ứng trước gây rụng quả, gãy cành. Mưa dài ngày úng ngập giá lạnh của cây Trám trắng mọc tự nhiên hoặc có thể gây ảnh hưởng rất xấu. Úng ngập ngắn cây Vải, cây Nhãn để xác định xem có nên trồng ngày có thể gây rụng quả, dài ngày có thể làm Trám hay không.

chết cây. Trồng Trám trên đất bằng hoặc dưới Đối với Trám trắng, tổng số giờ có chế độ nhiệt chân dốc cần quan tâm đến việc tiêu nước.

hữu hiệu (toC > 10oC) phải lớn hơn 6.450 giờ. Vì 1.4. Chế độ mưa ẩm

vậy, tại các thung lũng miền núi phía Bắc ngày Trám trắng là cây gỗ lớn thường xanh có khả

nóng đêm lạnh, nếu nhiệt độ cực hạn thấp không năng chịu hạn cao. Năng lực chịu hạn của cây xuống dưới mức cho phép thì yêu cầu về tích ôn Trám trắng chủ yếu là nhờ rễ cọc rất sâu. Cây cũng được thỏa mãn.

mọc từ hạt với đường kính 40 cm, trên đất đồi rễ

1.2. Chế độ ánh sáng

cọc có thể ăn sâu 4-5 m, trên đất phù sa có thể ăn Để bảo đảm cho Trám trắng sinh trưởng và ra sâu 7-8 m. Rễ cọc hút ẩm ở tầng đất sâu đảm bảo hoa kết quả tốt, tổng số giờ có nắng hằng năm cần được cân bằng thu chi nước trong mùa khô hạn trong khoảng 1.880-1.888 giờ. Phần lớn lãnh thổ

kéo dài. Vì vậy, chỉ cần có lượng mưa cao hơn 800-Việt Nam có mùa mưa phùn ngắn, số ngày nhiều 1.000 mm hằng năm nhưng mùa khô không quá mây trong mùa hè cũng ít, do đó trừ Cao Bằng và dài, hoặc nếu mùa khô quá dài mà tầng đất sâu vùng phụ cận, trên lãnh thổ Việt Nam số giờ có đủ ẩm ướt đến hết mùa khô thì cây Trám trắng nắng hoàn toàn vượt trên cầu phát triển của Trám.

vẫn cho sản lượng quả khá.

37

38

https://thuviensach.vn

Khô hạn mùa xuân còn tạo thêm lợi thế hạn Độ pH thích hợp với Trám trắng dao động từ

chế lộc xuân. Cành phát từ lộc xuân, với phần 4,5 đến 6,5. Vùng đất chân núi đá vôi hoàn toàn có lớn các loài, vừa khiến cây không thể ra hoa vừa thể gây trồng Trám trắng.

ảnh hưởng xấu đến ra hoa kết quả của cành IV. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

phát từ lộc thu năm trước. Kinh doanh cây lấy quả trong mọi trường hợp đều phải tốn công sức 1. Rễ

triệt bỏ lộc xuân.

Đặc điểm nổi bật nhất của cây Trám mọc tự

Tuy nhiên, vào mùa nuôi quả từ tháng 4 đến nhiên từ hạt là rễ cọc đơn trục, thẳng đứng, phát tháng 11, chế độ nhiệt ẩm càng cao thì càng lợi triển rất sâu; rễ bàng phát triển rất muộn, số

cho sản lượng quả của cây Trám trắng. Mùa vụ

lượng ít, yếu ớt và nói chung là không vượt quá quan trọng thứ hai cần quan tâm là mùa phân giới hạn che phủ thẳng đứng của tán lá.

hóa chồi hoa từ giữa tháng 2 đến giữa tháng 3.

Bộ rễ Trám như vậy thường tạo ra thân cây to, Đến mùa này tán cây còn cần xanh lá và nếu thẳng đứng và tán lá gọn rất lợi gỗ mà không lợi thấy loáng thoáng lộc xuân càng tốt. Nếu quá quả, nhưng khả năng chịu hạn rất cao. Trám ươm khô hạn, chồi ngủ không chuyển sang trạng thái bằng hạt nếu không tác động sẽ được trám con 1 rễ

hoạt động sẽ không thể phân hóa thành chồi cọc dài, rất ít rễ bàng, hoàn toàn không thể trồng sinh hoa.

rễ trần, cho dù dùng bầu lớn và dài cũng khó vận 2. Đất trồng

chuyển dài ngày và đạt tỷ lệ sống cao khi trồng rừng.

Nếu rễ cọc bị đứt non sẽ hình thành bộ rễ cọc Khả năng thích nghi của Trám trắng với đất chùm và rễ bàng mọc vừa sớm vừa nhiều. Rễ cọc trồng rất rộng, từ đất bồi tụ sông suối đến feralit đứt càng sớm xu thế này càng mạnh. Trường hợp đỏ hay vàng trên đồi gò đều thích hợp.

này sẽ tạo ra cây Trám phân cành rất sớm, tán Trám trắng không ưa đất đọng nước, đất bí lùn và xoè rộng rất lợi quả mà không lợi gỗ, rễ

chặt, rất kỵ đất phèn mặn và rất ưa đất tơi xốp, có bàng mở rộng tới giới hạn gấp 2-3 lần bóng chiếu độ thông thoáng cao và giữ ẩm tốt.

thẳng đứng của tán lá, rất thuận lợi cho xới xáo và Đất càng dày, càng thông thoáng và giữ ẩm bón phân. Đây là tập tính phổ biến ở nhiều loài cây tốt thì rễ càng phát triển sâu rộng, tán lá càng thân gỗ mà cây Trám là trường hợp điển hình nhất.

xum xuê và sản lượng quả càng cao.

39

40

https://thuviensach.vn

Khô hạn mùa xuân còn tạo thêm lợi thế hạn Độ pH thích hợp với Trám trắng dao động từ

chế lộc xuân. Cành phát từ lộc xuân, với phần 4,5 đến 6,5. Vùng đất chân núi đá vôi hoàn toàn có lớn các loài, vừa khiến cây không thể ra hoa vừa thể gây trồng Trám trắng.

ảnh hưởng xấu đến ra hoa kết quả của cành IV. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

phát từ lộc thu năm trước. Kinh doanh cây lấy quả trong mọi trường hợp đều phải tốn công sức 1. Rễ

triệt bỏ lộc xuân.

Đặc điểm nổi bật nhất của cây Trám mọc tự

Tuy nhiên, vào mùa nuôi quả từ tháng 4 đến nhiên từ hạt là rễ cọc đơn trục, thẳng đứng, phát tháng 11, chế độ nhiệt ẩm càng cao thì càng lợi triển rất sâu; rễ bàng phát triển rất muộn, số

cho sản lượng quả của cây Trám trắng. Mùa vụ

lượng ít, yếu ớt và nói chung là không vượt quá quan trọng thứ hai cần quan tâm là mùa phân giới hạn che phủ thẳng đứng của tán lá.

hóa chồi hoa từ giữa tháng 2 đến giữa tháng 3.

Bộ rễ Trám như vậy thường tạo ra thân cây to, Đến mùa này tán cây còn cần xanh lá và nếu thẳng đứng và tán lá gọn rất lợi gỗ mà không lợi thấy loáng thoáng lộc xuân càng tốt. Nếu quá quả, nhưng khả năng chịu hạn rất cao. Trám ươm khô hạn, chồi ngủ không chuyển sang trạng thái bằng hạt nếu không tác động sẽ được trám con 1 rễ

hoạt động sẽ không thể phân hóa thành chồi cọc dài, rất ít rễ bàng, hoàn toàn không thể trồng sinh hoa.

rễ trần, cho dù dùng bầu lớn và dài cũng khó vận 2. Đất trồng

chuyển dài ngày và đạt tỷ lệ sống cao khi trồng rừng.

Nếu rễ cọc bị đứt non sẽ hình thành bộ rễ cọc Khả năng thích nghi của Trám trắng với đất chùm và rễ bàng mọc vừa sớm vừa nhiều. Rễ cọc trồng rất rộng, từ đất bồi tụ sông suối đến feralit đứt càng sớm xu thế này càng mạnh. Trường hợp đỏ hay vàng trên đồi gò đều thích hợp.

này sẽ tạo ra cây Trám phân cành rất sớm, tán Trám trắng không ưa đất đọng nước, đất bí lùn và xoè rộng rất lợi quả mà không lợi gỗ, rễ

chặt, rất kỵ đất phèn mặn và rất ưa đất tơi xốp, có bàng mở rộng tới giới hạn gấp 2-3 lần bóng chiếu độ thông thoáng cao và giữ ẩm tốt.

thẳng đứng của tán lá, rất thuận lợi cho xới xáo và Đất càng dày, càng thông thoáng và giữ ẩm bón phân. Đây là tập tính phổ biến ở nhiều loài cây tốt thì rễ càng phát triển sâu rộng, tán lá càng thân gỗ mà cây Trám là trường hợp điển hình nhất.

xum xuê và sản lượng quả càng cao.

39

40

https://thuviensach.vn

Có thể lợi dụng tập tính trên để thiết kế trước phát triển đầy đủ, thậm chí có thể phải dùng giải mẫu cây Trám lấy quả như sau:

pháp “trồng trước, ghép sau”.

- Tạo rễ cọc chùm, giữ một rễ cọc chính để

- Sau khi ghép, để tạo tán lùn nhiều ngọn, cần vượt mùa khô hạn, xử lý sớm các rễ cọc còn lại để

bấm ngọn từ khi mắt ghép mới ra được 5-6 lá. Sau tạo chùm rễ bàng; bấm ngọn sớm (sau khi ghép) khi bấm ngọn, các chồi ngủ sát ngọn thường bật để tạo tán lùn, đa thân, tiếp tục bấm ngọn để tăng ra sớm hơn, mạnh hơn và nhanh chóng ức chế các nhanh số cành sinh quả.

chồi phía dưới. Để tạo thế phát chồi đồng loạt, cần

- Tán lùn, cành lá nhiều thì có lợi cho sản kích thích bằng dung dịch GA hoặc GA nồng độ

3

3+4

lượng quả, vì cây càng lùn càng dễ duy trì trạng 1.000ppm (cũng có thể dùng CT21 nồng độ như

thái cân bằng thu chi nước cho diện tích lá rộng trên sẽ có tác dụng mạnh hơn) lên tất cả các nách lớn, thời gian mở khí khổng hút CO cho quang 2

lá hoặc chỉ riêng cho các nách lá phía dưới nếu xu hợp càng dài, nhịp độ tích luỹ sản phẩm quang thế cạnh tranh giữa các chồi mạnh mẽ.

hợp càng cao và tỷ lệ dành sản phẩm quang hợp

- Sự cạnh tranh, đào thải lẫn nhau giữa các cho tạo gỗ càng ít, cho tạo quả càng nhiều.

ngọn, cành thường rất mạnh, nói chung cành, ngọn Giải pháp cơ bản như sau:

phía trên và ở giữa thường đảo và loại trừ. Cách

- Khi thúc mầm làm gốc ghép cần theo dõi liên làm như trên dễ làm cho sức cạnh tranh giữa các tục để có thể kịp bấm rễ cọc ở khoảng cách từ

ngọn, cành tương đối thăng bằng. Trong các bước cuống là 0,5 đến 1,0 mm rồi tiếp tục giâm. Khi rất tạo tán tiếp theo sau khi trồng, cần tiếp tục kịp nhiều rễ cọc khác mọc ra thay thế đã đạt được thời bấm ngọn các cành ngọn phía trên, đồng thời chiều dài 4-10 cm, cần chọn chừa 1 rễ cọc làm rễ

đóng cọc, căng dây, vít ngọn các cành bên để tạo chống hạn, những rễ cọc còn lại đều phải cắt đầu ở

tán như cách làm với cây ăn quả nói chung.

khoảng cách (từ cuống) 3-4 cm. Những rễ cọc bị

cắt ngang sẽ nhanh chóng mọc ra chùm rễ cám.

2. Phát lộc và phân cành

Bộ rễ như vậy sẽ rất thuận cho việc tạo cây theo mô hình định trước và cũng rất thuận cho đánh, Mỗi năm cây Trám trắng có thể phát lộc để

chuyển và trồng rừng. Với mọi loài cây, tuổi non là thành đoạn cành mới từ 2 đến 5 hoặc 6 lần. Tuổi thời kỳ ưu tiên phát triển rễ cọc để đảm bảo chắc cây non, trạng thái dinh dưỡng tốt và nhiệt ẩm chắn cho sinh tồn. Trồng rừng trên vùng đặc biệt càng thuận lợi thì số lần phát lộc càng nhiều. Vì khô hạn cần dùng cây càng trẻ càng tốt cho rễ cọc mùa phân hóa chồi hoa đến rất sớm (cuối tháng 2

41

42

https://thuviensach.vn

Có thể lợi dụng tập tính trên để thiết kế trước phát triển đầy đủ, thậm chí có thể phải dùng giải mẫu cây Trám lấy quả như sau:

pháp “trồng trước, ghép sau”.

- Tạo rễ cọc chùm, giữ một rễ cọc chính để

- Sau khi ghép, để tạo tán lùn nhiều ngọn, cần vượt mùa khô hạn, xử lý sớm các rễ cọc còn lại để

bấm ngọn từ khi mắt ghép mới ra được 5-6 lá. Sau tạo chùm rễ bàng; bấm ngọn sớm (sau khi ghép) khi bấm ngọn, các chồi ngủ sát ngọn thường bật để tạo tán lùn, đa thân, tiếp tục bấm ngọn để tăng ra sớm hơn, mạnh hơn và nhanh chóng ức chế các nhanh số cành sinh quả.

chồi phía dưới. Để tạo thế phát chồi đồng loạt, cần

- Tán lùn, cành lá nhiều thì có lợi cho sản kích thích bằng dung dịch GA hoặc GA nồng độ

3

3+4

lượng quả, vì cây càng lùn càng dễ duy trì trạng 1.000ppm (cũng có thể dùng CT21 nồng độ như

thái cân bằng thu chi nước cho diện tích lá rộng trên sẽ có tác dụng mạnh hơn) lên tất cả các nách lớn, thời gian mở khí khổng hút CO cho quang 2

lá hoặc chỉ riêng cho các nách lá phía dưới nếu xu hợp càng dài, nhịp độ tích luỹ sản phẩm quang thế cạnh tranh giữa các chồi mạnh mẽ.

hợp càng cao và tỷ lệ dành sản phẩm quang hợp

- Sự cạnh tranh, đào thải lẫn nhau giữa các cho tạo gỗ càng ít, cho tạo quả càng nhiều.

ngọn, cành thường rất mạnh, nói chung cành, ngọn Giải pháp cơ bản như sau:

phía trên và ở giữa thường đảo và loại trừ. Cách

- Khi thúc mầm làm gốc ghép cần theo dõi liên làm như trên dễ làm cho sức cạnh tranh giữa các tục để có thể kịp bấm rễ cọc ở khoảng cách từ

ngọn, cành tương đối thăng bằng. Trong các bước cuống là 0,5 đến 1,0 mm rồi tiếp tục giâm. Khi rất tạo tán tiếp theo sau khi trồng, cần tiếp tục kịp nhiều rễ cọc khác mọc ra thay thế đã đạt được thời bấm ngọn các cành ngọn phía trên, đồng thời chiều dài 4-10 cm, cần chọn chừa 1 rễ cọc làm rễ

đóng cọc, căng dây, vít ngọn các cành bên để tạo chống hạn, những rễ cọc còn lại đều phải cắt đầu ở

tán như cách làm với cây ăn quả nói chung.

khoảng cách (từ cuống) 3-4 cm. Những rễ cọc bị

cắt ngang sẽ nhanh chóng mọc ra chùm rễ cám.

2. Phát lộc và phân cành

Bộ rễ như vậy sẽ rất thuận cho việc tạo cây theo mô hình định trước và cũng rất thuận cho đánh, Mỗi năm cây Trám trắng có thể phát lộc để

chuyển và trồng rừng. Với mọi loài cây, tuổi non là thành đoạn cành mới từ 2 đến 5 hoặc 6 lần. Tuổi thời kỳ ưu tiên phát triển rễ cọc để đảm bảo chắc cây non, trạng thái dinh dưỡng tốt và nhiệt ẩm chắn cho sinh tồn. Trồng rừng trên vùng đặc biệt càng thuận lợi thì số lần phát lộc càng nhiều. Vì khô hạn cần dùng cây càng trẻ càng tốt cho rễ cọc mùa phân hóa chồi hoa đến rất sớm (cuối tháng 2

41

42

https://thuviensach.vn

đầu tháng 3) nên hầu hết lộc xuân đều không đứt rễ già, kích thích rễ non là giải pháp rất hữu thành cành sinh quả.

hiệu kích thích đâm cành phát lộc nên cần tìm ra Ưu thế đỉnh ở cây Trám rất mạnh, nếu không thời điểm đúng để làm việc này.

bấm ngọn thì trục thân rất rõ và chia cành không 3. Các đặc điểm ra hoa, kết quả

nhiều. Đến tuổi trưởng thành ưu thế này giảm bớt, Trám chia cành mới mạnh. Cạnh tranh và 3.1. Hoa

đào thải cành ở Trám cũng rất mạnh mẽ: Ở tuổi Trám trắng có bốn kiểu hoa: hoa đực, hoa cái, non, Trám thường chỉ duy trì được 6 - 8 cấp cành, hoa lưỡng tính và hoa dị hình.

đến tuổi trung niên có thể duy trì tới 9 - 12 cấp

- Hoa đực: Vòi phấn, bao phấn phát triển hoàn cành nhưng chỉ có 1 - 2 cấp cành cuối cùng ở tuổi hảo nhưng nhụy phát triển không đầy đủ - hoàn trung niên và 2 - 3 cấp cành cuối cùng ở tuổi toàn không có khả năng phát triển thành quả.

trưởng thành là cành sinh quả. Kết quả điều tra

- Hoa cái: Bầu và vòi nhụy cái phát triển rất cho thấy nếu đánh số cấp cành từ ngoài vào trong hoàn hảo, có vòi phấn và bao phấn nhưng thoái thì cành cấp 1 (ngoài cùng) tạo ra 56 - 58% sản hóa - khả năng phát triển thành quả rất mạnh.

lượng quả, cành cấp 2 tạo ra 25 - 27% sản lượng,

- Hoa lưỡng tính: Nhụy đực, nhụy cái đều cành cấp 3 chỉ tạo được 6% sản lượng.

phát triển hoàn hảo và khả năng phát triển thành Duy trì quá nhiều cấp cành vừa khó làm vừa quả mạnh.

không cần thiết do phần lớn hoa quả đều sinh ra

- Hoa dị hình: Hình thái khác thường, nhụy từ những cấp cành cuối cùng phát ra từ lộc thu, đực phát dục đầy đủ nhưng nhụy cái hoàn toàn lộc đông. Thời kỳ xuân hè cần tạo điều kiện cho thoái hóa, không thể phát triển thành quả.

lộc xuân, hè vươn mạnh để nhanh mở rộng diện Trám trắng có hoa tự kép. Cơ cấu loại hoa tự

tích tán mà không cần đẻ nhánh. Vào những khá phức tạp:

tháng cuối năm mới cần xúc tiến phân cành để

- Cây cùng kiểu hoa, có ba trường hợp: tăng nhanh cành sinh quả. Khi thu hái quả cần

+ Toàn hoa tự đực trên cùng 1 cây

chú trọng không gây tổn thương cho quá trình

+ Toàn hoa tự cái trên cùng 1 cây

này. Hiện nay khoa học đã nghiên cứu được nhiều

+ Toàn hoa lưỡng tính trên cùng 1 cây chất điều hòa sinh trưởng giúp điều khiển quá

- Cây khác kiểu hoa, có hai trường hợp: trình phát triển tán lá, vì vậy cần lựa chọn đúng

+ Cùng một cây có hoa tự, vừa ra hoa đực vừa chủng loại và sử dụng đúng lúc. Xới xáo đất làm ra hoa cái.

43

44

https://thuviensach.vn

đầu tháng 3) nên hầu hết lộc xuân đều không đứt rễ già, kích thích rễ non là giải pháp rất hữu thành cành sinh quả.

hiệu kích thích đâm cành phát lộc nên cần tìm ra Ưu thế đỉnh ở cây Trám rất mạnh, nếu không thời điểm đúng để làm việc này.

bấm ngọn thì trục thân rất rõ và chia cành không 3. Các đặc điểm ra hoa, kết quả

nhiều. Đến tuổi trưởng thành ưu thế này giảm bớt, Trám chia cành mới mạnh. Cạnh tranh và 3.1. Hoa

đào thải cành ở Trám cũng rất mạnh mẽ: Ở tuổi Trám trắng có bốn kiểu hoa: hoa đực, hoa cái, non, Trám thường chỉ duy trì được 6 - 8 cấp cành, hoa lưỡng tính và hoa dị hình.

đến tuổi trung niên có thể duy trì tới 9 - 12 cấp

- Hoa đực: Vòi phấn, bao phấn phát triển hoàn cành nhưng chỉ có 1 - 2 cấp cành cuối cùng ở tuổi hảo nhưng nhụy phát triển không đầy đủ - hoàn trung niên và 2 - 3 cấp cành cuối cùng ở tuổi toàn không có khả năng phát triển thành quả.

trưởng thành là cành sinh quả. Kết quả điều tra

- Hoa cái: Bầu và vòi nhụy cái phát triển rất cho thấy nếu đánh số cấp cành từ ngoài vào trong hoàn hảo, có vòi phấn và bao phấn nhưng thoái thì cành cấp 1 (ngoài cùng) tạo ra 56 - 58% sản hóa - khả năng phát triển thành quả rất mạnh.

lượng quả, cành cấp 2 tạo ra 25 - 27% sản lượng,

- Hoa lưỡng tính: Nhụy đực, nhụy cái đều cành cấp 3 chỉ tạo được 6% sản lượng.

phát triển hoàn hảo và khả năng phát triển thành Duy trì quá nhiều cấp cành vừa khó làm vừa quả mạnh.

không cần thiết do phần lớn hoa quả đều sinh ra

- Hoa dị hình: Hình thái khác thường, nhụy từ những cấp cành cuối cùng phát ra từ lộc thu, đực phát dục đầy đủ nhưng nhụy cái hoàn toàn lộc đông. Thời kỳ xuân hè cần tạo điều kiện cho thoái hóa, không thể phát triển thành quả.

lộc xuân, hè vươn mạnh để nhanh mở rộng diện Trám trắng có hoa tự kép. Cơ cấu loại hoa tự

tích tán mà không cần đẻ nhánh. Vào những khá phức tạp:

tháng cuối năm mới cần xúc tiến phân cành để

- Cây cùng kiểu hoa, có ba trường hợp: tăng nhanh cành sinh quả. Khi thu hái quả cần

+ Toàn hoa tự đực trên cùng 1 cây

chú trọng không gây tổn thương cho quá trình

+ Toàn hoa tự cái trên cùng 1 cây

này. Hiện nay khoa học đã nghiên cứu được nhiều

+ Toàn hoa lưỡng tính trên cùng 1 cây chất điều hòa sinh trưởng giúp điều khiển quá

- Cây khác kiểu hoa, có hai trường hợp: trình phát triển tán lá, vì vậy cần lựa chọn đúng

+ Cùng một cây có hoa tự, vừa ra hoa đực vừa chủng loại và sử dụng đúng lúc. Xới xáo đất làm ra hoa cái.

43

44

https://thuviensach.vn

+ Cùng một cây có hoa tự vừa ra hoa đực vừa Ở Trám trắng, tỷ lệ nảy mầm phấn hoa rất ra hoa lưỡng tính.

thấp, thường dao động từ 12,6 đến 30,1%. Nếu thụ

Khả năng cho quả trong các trường hợp trên phấn nhân tạo, xử lý phấn hoa bằng dung dịch rất khác nhau:

acid boric 30-70 mg/lít và NAA 20-30 mg/lít, tỷ lệ

- Cây hoa tự đực hoàn toàn không cho quả, nảy mầm của phấn hoa Trám tăng lên gấp bội.

ngôn ngữ dân gian gọi loại này là cây đực.

Thụ phấn nhân tạo có thể tăng tỷ lệ đậu quả

- Cây toàn hoa tự cái cho sản lượng tăng dần lên gấp 3 đến 7 lần tùy theo từng giống.

theo tuổi cây.

Trám trắng bắt đầu mùa hoa vào giữa tháng 5,

- Cây vừa có hoa đực vừa có hoa cái cho sản hoa nở rộ từ cuối tháng 5, đến đầu tháng 6 và hoa lượng giảm dần theo tuổi và sản lượng nói chung tàn - quả non từ giữa đến cuối tháng 6. Vào thời không cao.

kỳ này ở nước ta ít gặp thời tiết bất lợi cho thụ

Cây có hoa tự toàn đực, toàn lưỡng tính và phấn, trừ trường hợp gió Lào dài ngày vào nửa toàn dị hình cho sản lượng rất thấp và ít thay đổi đầu tháng 6.

theo tuổi.

Sau khi hoa tàn, quả lớn rất nhanh, đến giữa Với cây gieo từ hạt, phải đợi đến 7-8 tuổi mới tháng 7, kích thước quả về cơ bản đã định hình và phân biệt được các trường hợp trên. Trong hoạt có thể thu hoạch cho sản xuất mứt trám. Từ giữa động thực tiễn của nghề làm vườn, để đảm bảo tháng 7 đến đầu tháng 10, quả tăng nhanh sinh sớm đạt sản lượng cao và ổn định, nhất thiết phải khối khô và tăng độ cứng, chế độ nhiệt ẩm cao ở

dùng cây ghép với các dòng đã tuyển chọn có năng nước ta thuận tiện cho giai đoạn này. Từ trung suất cao, đồng thời phối hợp thỏa đáng một số cây tuần tháng 10 đến cuối tháng 11 quả chín dần có hoa tự vừa đực vừa cái hoặc vừa có hoa đực vừa từng bước, từ chín bước đầu đến chín hoàn toàn.

có hoa lưỡng tính để tạo nguồn phấn.

3.2. Thụ phấn - thụ tinh - phát triển quả

V. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG TRÁM TRẮNG

Từ ngày hoa nở đến ngày thứ 3 là thời kỳ thụ

1. Thu tách và bảo quản hạt

phấn hữu hiệu, trong đó ngày thứ 2 cho hiệu quả

cao nhất.

1.1. Thu hái hạt

Sau thụ phấn 8 giờ, phấn hoa bắt đầu nảy Cần thu quả lấy hạt làm giống ở phía giữa và mầm, sau 20 giờ bắt đầu thụ tinh, sau 48 giờ quá trên tán lá khi hạt đã thành thục đầy đủ, mùa thu trình thụ tinh hoàn tất.

hái chủ yếu là sau tiết lập đông.

45

46

https://thuviensach.vn

+ Cùng một cây có hoa tự vừa ra hoa đực vừa Ở Trám trắng, tỷ lệ nảy mầm phấn hoa rất ra hoa lưỡng tính.

thấp, thường dao động từ 12,6 đến 30,1%. Nếu thụ

Khả năng cho quả trong các trường hợp trên phấn nhân tạo, xử lý phấn hoa bằng dung dịch rất khác nhau:

acid boric 30-70 mg/lít và NAA 20-30 mg/lít, tỷ lệ

- Cây hoa tự đực hoàn toàn không cho quả, nảy mầm của phấn hoa Trám tăng lên gấp bội.

ngôn ngữ dân gian gọi loại này là cây đực.

Thụ phấn nhân tạo có thể tăng tỷ lệ đậu quả

- Cây toàn hoa tự cái cho sản lượng tăng dần lên gấp 3 đến 7 lần tùy theo từng giống.

theo tuổi cây.

Trám trắng bắt đầu mùa hoa vào giữa tháng 5,

- Cây vừa có hoa đực vừa có hoa cái cho sản hoa nở rộ từ cuối tháng 5, đến đầu tháng 6 và hoa lượng giảm dần theo tuổi và sản lượng nói chung tàn - quả non từ giữa đến cuối tháng 6. Vào thời không cao.

kỳ này ở nước ta ít gặp thời tiết bất lợi cho thụ

Cây có hoa tự toàn đực, toàn lưỡng tính và phấn, trừ trường hợp gió Lào dài ngày vào nửa toàn dị hình cho sản lượng rất thấp và ít thay đổi đầu tháng 6.

theo tuổi.

Sau khi hoa tàn, quả lớn rất nhanh, đến giữa Với cây gieo từ hạt, phải đợi đến 7-8 tuổi mới tháng 7, kích thước quả về cơ bản đã định hình và phân biệt được các trường hợp trên. Trong hoạt có thể thu hoạch cho sản xuất mứt trám. Từ giữa động thực tiễn của nghề làm vườn, để đảm bảo tháng 7 đến đầu tháng 10, quả tăng nhanh sinh sớm đạt sản lượng cao và ổn định, nhất thiết phải khối khô và tăng độ cứng, chế độ nhiệt ẩm cao ở

dùng cây ghép với các dòng đã tuyển chọn có năng nước ta thuận tiện cho giai đoạn này. Từ trung suất cao, đồng thời phối hợp thỏa đáng một số cây tuần tháng 10 đến cuối tháng 11 quả chín dần có hoa tự vừa đực vừa cái hoặc vừa có hoa đực vừa từng bước, từ chín bước đầu đến chín hoàn toàn.

có hoa lưỡng tính để tạo nguồn phấn.

3.2. Thụ phấn - thụ tinh - phát triển quả

V. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG TRÁM TRẮNG

Từ ngày hoa nở đến ngày thứ 3 là thời kỳ thụ

1. Thu tách và bảo quản hạt

phấn hữu hiệu, trong đó ngày thứ 2 cho hiệu quả

cao nhất.

1.1. Thu hái hạt

Sau thụ phấn 8 giờ, phấn hoa bắt đầu nảy Cần thu quả lấy hạt làm giống ở phía giữa và mầm, sau 20 giờ bắt đầu thụ tinh, sau 48 giờ quá trên tán lá khi hạt đã thành thục đầy đủ, mùa thu trình thụ tinh hoàn tất.

hái chủ yếu là sau tiết lập đông.

45

46

https://thuviensach.vn

1.2. Tách hạt

hoặc cát pha. Gieo hạt theo rãnh với dãn cách Có thể tách hạt bằng nhiều cách:

khoảng 2 cm, phủ đất dày 2 cm, tưới ẩm đều, phủ

- Chất quả thành đống cao 50-60 cm, phủ rơm rơm rạ, ni lông hoặc lưới che râm giữ ẩm, giữ nhiệt.

cỏ cho hư nát tự nhiên, 5-7 ngày đảo xới 1 lần.

Với hạt qua bảo quản theo cách xếp lớp như trên, Sau khi thịt quả rữa nát, dùng nước rửa sạch rồi phần lớn sẽ nảy mầm trong vòng 40-50 ngày.

hong khô tự nhiên và chuyển sang bảo quản.

Sau khi hạt nứt nanh, phải kiểm tra hằng

- Chần quả bằng nước sôi: Nhúng sọt chứa ngày và kịp thời bấm bỏ đầu rễ mới nhú để tạo quả vào nồi nước sôi xúc đảo liên tục 2-3 phút rồi chùm rễ cọc. Bấm rễ xong cần tiếp tục vùi vào rãnh mới (để dễ theo dõi) cho hạt tiếp tục nảy mầm.

chuyển sang bể nước lạnh để đưa nhiệt độ về mức Khi mầm non xuất hiện lá thật đầu tiên cần bình thường, rồi dùng vồ gỗ đập quả lấy hạt. Cách cấy chuyển sang bầu ươm lâu dài. Trước khi cấy này có thể tận dụng thịt quả.

vào bầu cần cắt ngang rễ cọc để tạo chùm rễ bàng, 1.3. Bảo quản hạt

chỉ duy trì 1 rễ cọc. Hạt Trám thường nảy mầm Hạt trám cần có thời gian bảo quản để hoàn tất rất không đều, các việc nói trên phải làm hằng một số quá trình sinh lý sau chín. Phương pháp ngày liên tục trong 5-6 tuần.

chủ yếu là chất hạt thành nhiều tầng, nhiều lớp Do mỗi hạt Trám có thể mọc ra từ 1 đến 3 cây trong phòng râm mát và kín gió. Cần chuẩn bị rêu con nên sau khi cây con có 2-3 lá thật có thể tỉa hoặc cát đủ ẩm mà không ướt để tạo lớp hạt xen kẽ

bớt bằng cách đánh chuyển cây thừa sang bầu mới với rêu, cát ẩm. Thường xuyên kiểm tra để kịp thời hoặc bổ sung vào bầu cây chết. Các lần tỉa sau chủ

phun mù duy trì đủ độ ẩm. Cách bảo quản này yếu là cắt bỏ những cây yếu kém sau khi cây con đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao, hạt nảy mầm đều.

đã đạt chiều cao 20-25 cm.

Việc bón thúc nên dùng nước phân lợn, phân 2. Gieo ươm

bắc với nồng độ ban đầu 5%; nửa tháng tưới thúc Mùa gieo ươm chủ yếu là tháng 3-4 hoặc sớm 1 lần với nồng độ tăng dần. Phân urê nói chung hơn một chút. Nhúng hạt quả bảo quản vào nước không phù hợp với ươm cây Trám.

nóng 75-80oC trong nửa phút rồi chuyển sang ngâm nước lạnh 2-3 giờ.

3. Ghép

Chuẩn bị gieo với bề mặt luống rộng 1,0-1,2 m Khi ghép Trám thường phải giải quyết hai vấn rãnh sâu 20-30 cm, mặt luống phủ đất thịt nhẹ

đề lớn:

47

48

https://thuviensach.vn

1.2. Tách hạt

hoặc cát pha. Gieo hạt theo rãnh với dãn cách Có thể tách hạt bằng nhiều cách:

khoảng 2 cm, phủ đất dày 2 cm, tưới ẩm đều, phủ

- Chất quả thành đống cao 50-60 cm, phủ rơm rơm rạ, ni lông hoặc lưới che râm giữ ẩm, giữ nhiệt.

cỏ cho hư nát tự nhiên, 5-7 ngày đảo xới 1 lần.

Với hạt qua bảo quản theo cách xếp lớp như trên, Sau khi thịt quả rữa nát, dùng nước rửa sạch rồi phần lớn sẽ nảy mầm trong vòng 40-50 ngày.

hong khô tự nhiên và chuyển sang bảo quản.

Sau khi hạt nứt nanh, phải kiểm tra hằng

- Chần quả bằng nước sôi: Nhúng sọt chứa ngày và kịp thời bấm bỏ đầu rễ mới nhú để tạo quả vào nồi nước sôi xúc đảo liên tục 2-3 phút rồi chùm rễ cọc. Bấm rễ xong cần tiếp tục vùi vào rãnh mới (để dễ theo dõi) cho hạt tiếp tục nảy mầm.

chuyển sang bể nước lạnh để đưa nhiệt độ về mức Khi mầm non xuất hiện lá thật đầu tiên cần bình thường, rồi dùng vồ gỗ đập quả lấy hạt. Cách cấy chuyển sang bầu ươm lâu dài. Trước khi cấy này có thể tận dụng thịt quả.

vào bầu cần cắt ngang rễ cọc để tạo chùm rễ bàng, 1.3. Bảo quản hạt

chỉ duy trì 1 rễ cọc. Hạt Trám thường nảy mầm Hạt trám cần có thời gian bảo quản để hoàn tất rất không đều, các việc nói trên phải làm hằng một số quá trình sinh lý sau chín. Phương pháp ngày liên tục trong 5-6 tuần.

chủ yếu là chất hạt thành nhiều tầng, nhiều lớp Do mỗi hạt Trám có thể mọc ra từ 1 đến 3 cây trong phòng râm mát và kín gió. Cần chuẩn bị rêu con nên sau khi cây con có 2-3 lá thật có thể tỉa hoặc cát đủ ẩm mà không ướt để tạo lớp hạt xen kẽ

bớt bằng cách đánh chuyển cây thừa sang bầu mới với rêu, cát ẩm. Thường xuyên kiểm tra để kịp thời hoặc bổ sung vào bầu cây chết. Các lần tỉa sau chủ

phun mù duy trì đủ độ ẩm. Cách bảo quản này yếu là cắt bỏ những cây yếu kém sau khi cây con đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao, hạt nảy mầm đều.

đã đạt chiều cao 20-25 cm.

Việc bón thúc nên dùng nước phân lợn, phân 2. Gieo ươm

bắc với nồng độ ban đầu 5%; nửa tháng tưới thúc Mùa gieo ươm chủ yếu là tháng 3-4 hoặc sớm 1 lần với nồng độ tăng dần. Phân urê nói chung hơn một chút. Nhúng hạt quả bảo quản vào nước không phù hợp với ươm cây Trám.

nóng 75-80oC trong nửa phút rồi chuyển sang ngâm nước lạnh 2-3 giờ.

3. Ghép

Chuẩn bị gieo với bề mặt luống rộng 1,0-1,2 m Khi ghép Trám thường phải giải quyết hai vấn rãnh sâu 20-30 cm, mặt luống phủ đất thịt nhẹ

đề lớn:

47

48

https://thuviensach.vn

- Chọn giống làm gốc ghép: Tốt nhất là chọn Cần đảo bầu - làm đứt phần rễ ngoài bầu ít gốc ghép cùng giống với mắt ghép.

nhất là 4 tuần lễ và giảm tưới, hãm cây ít nhất là

- Cần khắc phục ảnh hưởng chảy nhựa trong 2 tuần trước khi trồng.

quá trình ghép. Trám rất nhiều nhựa, ống nhựa Chọn ngày râm mát, mưa phùn để đánh chủ yếu tập trung trong tầng libe phía trong lớp chuyển, việc đánh chuyển cần thực hiện vào cuối vỏ. Nhựa trám chứa nhiều tananh và các loại đông đầu xuân và việc trồng cây hoàn tất trước polyphenon khác. Khi lộ ra không khí, các mùa sinh trưởng mới.

polyphenon này bị ôxy hóa trở thành chất độc 5. Trồng cây

gây tổn thương tế bào và tạo màng cách ly giữa gốc ghép và mắt ghép. Cần lựa chọn cách ghép, 5.1. Chọn đất, làm đất, bón phân cho đất mùa ghép, vị trí ghép, v.v., để khắc phục ảnh Muốn vườn Trám có năng suất cao và ổn định hưởng này.

phải tạo được chế độ nước và dinh dưỡng cho đất đủ bù đắp phần cây đã lấy đi. Mức đầu tư cho làm 4. Chăm sóc cây con sau ghép, đánh cây, đất bón phân không thể ít hơn Nhãn, Vải và các vận chuyển

loại cây ăn quả khác.

Cây con sau khi ghép cần tưới đủ ẩm nhưng Cây Trám rễ sâu và chịu úng kém. Cần chọn tuyệt đối không để úng. Yêu cầu cao nhất với đất thoát nước nhưng ngậm nước tốt, tầng đất cần luống ươm sau ghép là sạch và tiêu nước tốt. Thúc sâu 1,0-1,5m trở lên, tầng mẫu chất càng sâu phân như ươm gốc ghép nhưng giai đoạn sau cần càng tốt. Xu hướng phổ biến đối với cây lấy quả là tăng cường thúc lân và canxi nhằm tăng tính phối hợp đồng bộ từng bước việc làm đất, đào hố, chống chịu cho cây trước khi xuất vườn.

cuốc xới chăm sóc mở rộng hố để tiến tới hình Cần phải tạo tán nhiều ngọn cho cây ngay thành các thềm bậc thang trên bề mặt, hình trong giai đoạn vườn ươm. Phải cương quyết bấm thành các đường hào trữ nước và dinh dưỡng ngọn, kích chồi sau khi mắt ghép được 5-6 lá, cố

khoáng dưới lòng đất.

gắng tạo tán có 3 ngọn trở lên trên độ cao gần Nhiều tài liệu khuyến nông hướng dẫn cày lật bằng nhau, hạn chế tối đa cạnh tranh và đào thải toàn diện tới độ sâu 30 cm để giải quyết cơ bản lẫn nhau giữa các ngọn. Cần giảm mật độ ươm thực bì và cải thiện đất. Nếu điều kiện không cho thích đáng để tạo tán tốt.

phép thì cày cuốc theo băng, tạo đường nét ban 49

50

https://thuviensach.vn

- Chọn giống làm gốc ghép: Tốt nhất là chọn Cần đảo bầu - làm đứt phần rễ ngoài bầu ít gốc ghép cùng giống với mắt ghép.

nhất là 4 tuần lễ và giảm tưới, hãm cây ít nhất là

- Cần khắc phục ảnh hưởng chảy nhựa trong 2 tuần trước khi trồng.

quá trình ghép. Trám rất nhiều nhựa, ống nhựa Chọn ngày râm mát, mưa phùn để đánh chủ yếu tập trung trong tầng libe phía trong lớp chuyển, việc đánh chuyển cần thực hiện vào cuối vỏ. Nhựa trám chứa nhiều tananh và các loại đông đầu xuân và việc trồng cây hoàn tất trước polyphenon khác. Khi lộ ra không khí, các mùa sinh trưởng mới.

polyphenon này bị ôxy hóa trở thành chất độc 5. Trồng cây

gây tổn thương tế bào và tạo màng cách ly giữa gốc ghép và mắt ghép. Cần lựa chọn cách ghép, 5.1. Chọn đất, làm đất, bón phân cho đất mùa ghép, vị trí ghép, v.v., để khắc phục ảnh Muốn vườn Trám có năng suất cao và ổn định hưởng này.

phải tạo được chế độ nước và dinh dưỡng cho đất đủ bù đắp phần cây đã lấy đi. Mức đầu tư cho làm 4. Chăm sóc cây con sau ghép, đánh cây, đất bón phân không thể ít hơn Nhãn, Vải và các vận chuyển

loại cây ăn quả khác.

Cây con sau khi ghép cần tưới đủ ẩm nhưng Cây Trám rễ sâu và chịu úng kém. Cần chọn tuyệt đối không để úng. Yêu cầu cao nhất với đất thoát nước nhưng ngậm nước tốt, tầng đất cần luống ươm sau ghép là sạch và tiêu nước tốt. Thúc sâu 1,0-1,5m trở lên, tầng mẫu chất càng sâu phân như ươm gốc ghép nhưng giai đoạn sau cần càng tốt. Xu hướng phổ biến đối với cây lấy quả là tăng cường thúc lân và canxi nhằm tăng tính phối hợp đồng bộ từng bước việc làm đất, đào hố, chống chịu cho cây trước khi xuất vườn.

cuốc xới chăm sóc mở rộng hố để tiến tới hình Cần phải tạo tán nhiều ngọn cho cây ngay thành các thềm bậc thang trên bề mặt, hình trong giai đoạn vườn ươm. Phải cương quyết bấm thành các đường hào trữ nước và dinh dưỡng ngọn, kích chồi sau khi mắt ghép được 5-6 lá, cố

khoáng dưới lòng đất.

gắng tạo tán có 3 ngọn trở lên trên độ cao gần Nhiều tài liệu khuyến nông hướng dẫn cày lật bằng nhau, hạn chế tối đa cạnh tranh và đào thải toàn diện tới độ sâu 30 cm để giải quyết cơ bản lẫn nhau giữa các ngọn. Cần giảm mật độ ươm thực bì và cải thiện đất. Nếu điều kiện không cho thích đáng để tạo tán tốt.

phép thì cày cuốc theo băng, tạo đường nét ban 49

50

https://thuviensach.vn

đầu cho thềm bậc thang rồi căng dây định điểm

- Việc lấp hố phải hoàn tất trước khi trồng cây trồng cây để đào hố với quy cách 1 m  1 m  1 m, độ

vài ba tháng. Đó là thời gian cần thiết cho quá sâu hố có thể đào tới 1,5 m. Thềm bậc thang được trình phân giải xác hữu cơ qua được giai đoạn khuyến khích đạt chiều rộng > 2 m, điểm trồng cây phát nhiệt, vôi và phân hóa học đã tới phản ứng ở giữa, phía ngoài có bờ chắn nước kiêm đường đi, trung hòa, đã có một số trận mưa đủ làm sũng mặt thềm dốc vào trong. Khi đào hố trồng cây cần nước và phục hồi mao mạch.

tận dụng đá, vầng cỏ, gỗ củi, đất tầng sâu hoặc

- Nếu đến mùa trồng cây vẫn chưa có mưa, mẫu chất kiến tạo bờ ngoài sát phía dưới hố. Các nhất thiết phải tưới sũng mới được trồng cây.

năm tiếp theo kết hợp với làm cỏ xới đất bón phân,

- Trước khi trồng cây phải vun thêm đất mặt tiếp tục kiến tạo theo hướng ưu tiên đào trong trước, ngoài hố bảo đảm mặt đất hố trồng cây cao hơn ngoài sau; gần (gốc) trước xa sau; gần sâu, xa nông bên ngoài 5-10 cm, phải tạo rãnh tiêu nước sau nhưng không nơi nào được nông hơn 30 cm.

khi trồng cây.

Phương pháp khoan lỗ đánh mìn om cũng 5.2. Phương pháp trồng cây

được khuyến khích áp dụng. Với Trám trắng Trồng cây đúng điểm định, nếu cần thiết phải thường khoan sâu 1,5 m, dùng 300 g thuốc nổ.

căng dây định điểm lại.

Giải pháp này nhanh và giá thành rất thấp.

Có thể thúc rễ cho cây bật nhanh bằng dung Lấp hố lót phân có yêu cầu kỹ thuật cần thực dịch 10 mg/lít NAA, IBA, ABT , ATB : nhúng hoặc 1

2

hiện nghiêm túc:

tưới dung dịch đó vào bầu. Xử lý này chỉ được thực Khi đào hố cần đặt riêng rẽ các phần xác thực hiện ngay trước lúc trồng.

bì, đất tầng mặt, đất tầng sâu.

5.3. Chăm sóc, bón phân cho cây

- Cần phơi ải ít nhất là 3 tháng trước khi lấp hố.

Nội dung chăm sóc chủ yếu là xới đất kết hợp

- Trước khi lấp hố cần trộn phân lót với đất bón phân, làm cỏ.

tầng mặt.

- Trên đất thoải không cần tạo thềm bậc

- Khi lấp hố cần lót toàn bộ các thực vật xuống thang, nơi cần xới đất bón phân chủ yếu là vùng đáy hố rồi lần lượt rải 1 lớp đất tầng sâu xen kẽ 1

rìa tán lá và mở rộng dần theo mức độ phát triển lớp đất tầng mặt. Mỗi tầng khoảng dày 15cm.

tán lá hằng năm.

Phân lót cần ưu tiên chọn phân chuồng, phân Với Trám trắng cần đào rãnh sâu 30 cm, rộng rác, vôi và phân lân.

30 cm theo vòng vành khăn dưới tuyến mép tán.

51

52

https://thuviensach.vn

đầu cho thềm bậc thang rồi căng dây định điểm

- Việc lấp hố phải hoàn tất trước khi trồng cây trồng cây để đào hố với quy cách 1 m  1 m  1 m, độ

vài ba tháng. Đó là thời gian cần thiết cho quá sâu hố có thể đào tới 1,5 m. Thềm bậc thang được trình phân giải xác hữu cơ qua được giai đoạn khuyến khích đạt chiều rộng > 2 m, điểm trồng cây phát nhiệt, vôi và phân hóa học đã tới phản ứng ở giữa, phía ngoài có bờ chắn nước kiêm đường đi, trung hòa, đã có một số trận mưa đủ làm sũng mặt thềm dốc vào trong. Khi đào hố trồng cây cần nước và phục hồi mao mạch.

tận dụng đá, vầng cỏ, gỗ củi, đất tầng sâu hoặc

- Nếu đến mùa trồng cây vẫn chưa có mưa, mẫu chất kiến tạo bờ ngoài sát phía dưới hố. Các nhất thiết phải tưới sũng mới được trồng cây.

năm tiếp theo kết hợp với làm cỏ xới đất bón phân,

- Trước khi trồng cây phải vun thêm đất mặt tiếp tục kiến tạo theo hướng ưu tiên đào trong trước, ngoài hố bảo đảm mặt đất hố trồng cây cao hơn ngoài sau; gần (gốc) trước xa sau; gần sâu, xa nông bên ngoài 5-10 cm, phải tạo rãnh tiêu nước sau nhưng không nơi nào được nông hơn 30 cm.

khi trồng cây.

Phương pháp khoan lỗ đánh mìn om cũng 5.2. Phương pháp trồng cây

được khuyến khích áp dụng. Với Trám trắng Trồng cây đúng điểm định, nếu cần thiết phải thường khoan sâu 1,5 m, dùng 300 g thuốc nổ.

căng dây định điểm lại.

Giải pháp này nhanh và giá thành rất thấp.

Có thể thúc rễ cho cây bật nhanh bằng dung Lấp hố lót phân có yêu cầu kỹ thuật cần thực dịch 10 mg/lít NAA, IBA, ABT , ATB : nhúng hoặc 1

2

hiện nghiêm túc:

tưới dung dịch đó vào bầu. Xử lý này chỉ được thực Khi đào hố cần đặt riêng rẽ các phần xác thực hiện ngay trước lúc trồng.

bì, đất tầng mặt, đất tầng sâu.

5.3. Chăm sóc, bón phân cho cây

- Cần phơi ải ít nhất là 3 tháng trước khi lấp hố.

Nội dung chăm sóc chủ yếu là xới đất kết hợp

- Trước khi lấp hố cần trộn phân lót với đất bón phân, làm cỏ.

tầng mặt.

- Trên đất thoải không cần tạo thềm bậc

- Khi lấp hố cần lót toàn bộ các thực vật xuống thang, nơi cần xới đất bón phân chủ yếu là vùng đáy hố rồi lần lượt rải 1 lớp đất tầng sâu xen kẽ 1

rìa tán lá và mở rộng dần theo mức độ phát triển lớp đất tầng mặt. Mỗi tầng khoảng dày 15cm.

tán lá hằng năm.

Phân lót cần ưu tiên chọn phân chuồng, phân Với Trám trắng cần đào rãnh sâu 30 cm, rộng rác, vôi và phân lân.

30 cm theo vòng vành khăn dưới tuyến mép tán.

51

52

https://thuviensach.vn

Có thể đào thành các đoạn không liên tục với tổng

- Urê 0,3% và KH PO 0,2% phun vào mùa 2

4

chiều dài bằng 1/2 hoặc 1/3 chu vi và khép kín hoa tàn có thể làm giảm hiện tượng quả rụng non, trong vòng 2 hoặc 3 năm.

tăng nhanh kích thước quả.

Đào rãnh có tác dụng làm đứt rễ già, kích

- K SO 0,5% phun vào tháng 6, 7 giúp làm 2

4

thích mọc rễ non, nâng cao hiệu quả bón phân, do tăng nhanh sinh khối quả.

đó cần làm xong trước mùa sinh trưởng năm mới.

- KH PO 0,2% phun vào kỳ phân hóa chồi 2

4

- Trên đất dốc, xới đất bón phân cần kết hợp hoa (tháng 2) có thể giúp làm tăng số chùm hoa.

hình thành thềm bậc thang.

Phân bón lá nói chung nên phun vào sớm hoặc

- Trong kinh doanh lấy quả, đầu tư cao mới có chiều, lúc lặng gió và nắng không quá gắt. Cần thu nhập cao, phải sẵn sàng mức đầu tư phân bón phun đều cả trên và dưới mặt lá. Trong vòng 6 giờ

không kém đầu tư cho đồng ruộng nông nghiệp, sau khi phun, nếu không gặp mưa thì không cần cần ưu tiên chọn dùng phân chuồng, phân xanh, phun lại, phun 3-4 lần, chu kỳ 2-3 tuần 1 lần.

vôi, lân, urê, các loại phân khác căn cứ vào đặc 5.4. Tưới nước

điểm đất để lựa chọn.

Tưới nước có vai trò rất quan trọng để nâng

- Nên tích cực sử dụng phân bón lá, dùng cao sản lượng quả Trám trắng đặc biệt là với các chủng loại phù hợp với nhịp điệu sinh học hằng vùng có mùa khô kéo dài hoặc những vùng mà năm. Các loại phân bón lá có thể lựa chọn là: mùa khô xuất hiện vào thời điểm quan trọng. Ví

+ Urê, dùng vào đầu xuân nhằm đẩy nhanh dụ mùa khô Bắc Trung Bộ đến vào đúng mùa hoa nhịp độ vươn dài của cành, mở rộng tán lá, tăng và nuôi quả non (các tháng 4, 5, 6).

nhanh diện tích quang hợp.

Ngày nay đã có nhiều giải pháp tương đối rẻ

+ Supe phốtphát, KH PO dùng vào mùa thu để giải quyết vấn đề tưới vườn, ví dụ dùng nilon 2

4

nhằm đẩy nhanh kích thước quả, tăng tính chống chuyên dùng để phủ gốc, cần cố gắng áp dụng chịu, chuẩn bị tăng lượng hoa năm sau.

những giải pháp như vậy.

+ K SO và các vi lượng, lục diệp tố... kết hợp với 2

4

VI. THU HOẠCH QUẢ

các lần bón phân nói trên nhằm bổ sung dinh dưỡng.

Một số kinh nghiệm nên tham khảo:

1. Thời điểm thu hoạch quả

- Acid boric nồng độ 0,05% phun vào mùa xuân có thể nâng cao kết quả thụ phấn, làm tăng Quả Trám hoàn toàn chín vào tháng 11, 12

tỷ lệ đậu quả.

tuy nhiên tùy theo yêu cầu của từng mặt hàng chế

53

54

https://thuviensach.vn

Có thể đào thành các đoạn không liên tục với tổng

- Urê 0,3% và KH PO 0,2% phun vào mùa 2

4

chiều dài bằng 1/2 hoặc 1/3 chu vi và khép kín hoa tàn có thể làm giảm hiện tượng quả rụng non, trong vòng 2 hoặc 3 năm.

tăng nhanh kích thước quả.

Đào rãnh có tác dụng làm đứt rễ già, kích

- K SO 0,5% phun vào tháng 6, 7 giúp làm 2

4

thích mọc rễ non, nâng cao hiệu quả bón phân, do tăng nhanh sinh khối quả.

đó cần làm xong trước mùa sinh trưởng năm mới.

- KH PO 0,2% phun vào kỳ phân hóa chồi 2

4

- Trên đất dốc, xới đất bón phân cần kết hợp hoa (tháng 2) có thể giúp làm tăng số chùm hoa.

hình thành thềm bậc thang.

Phân bón lá nói chung nên phun vào sớm hoặc

- Trong kinh doanh lấy quả, đầu tư cao mới có chiều, lúc lặng gió và nắng không quá gắt. Cần thu nhập cao, phải sẵn sàng mức đầu tư phân bón phun đều cả trên và dưới mặt lá. Trong vòng 6 giờ

không kém đầu tư cho đồng ruộng nông nghiệp, sau khi phun, nếu không gặp mưa thì không cần cần ưu tiên chọn dùng phân chuồng, phân xanh, phun lại, phun 3-4 lần, chu kỳ 2-3 tuần 1 lần.

vôi, lân, urê, các loại phân khác căn cứ vào đặc 5.4. Tưới nước

điểm đất để lựa chọn.

Tưới nước có vai trò rất quan trọng để nâng

- Nên tích cực sử dụng phân bón lá, dùng cao sản lượng quả Trám trắng đặc biệt là với các chủng loại phù hợp với nhịp điệu sinh học hằng vùng có mùa khô kéo dài hoặc những vùng mà năm. Các loại phân bón lá có thể lựa chọn là: mùa khô xuất hiện vào thời điểm quan trọng. Ví

+ Urê, dùng vào đầu xuân nhằm đẩy nhanh dụ mùa khô Bắc Trung Bộ đến vào đúng mùa hoa nhịp độ vươn dài của cành, mở rộng tán lá, tăng và nuôi quả non (các tháng 4, 5, 6).

nhanh diện tích quang hợp.

Ngày nay đã có nhiều giải pháp tương đối rẻ

+ Supe phốtphát, KH PO dùng vào mùa thu để giải quyết vấn đề tưới vườn, ví dụ dùng nilon 2

4

nhằm đẩy nhanh kích thước quả, tăng tính chống chuyên dùng để phủ gốc, cần cố gắng áp dụng chịu, chuẩn bị tăng lượng hoa năm sau.

những giải pháp như vậy.

+ K SO và các vi lượng, lục diệp tố... kết hợp với 2

4

VI. THU HOẠCH QUẢ

các lần bón phân nói trên nhằm bổ sung dinh dưỡng.

Một số kinh nghiệm nên tham khảo:

1. Thời điểm thu hoạch quả

- Acid boric nồng độ 0,05% phun vào mùa xuân có thể nâng cao kết quả thụ phấn, làm tăng Quả Trám hoàn toàn chín vào tháng 11, 12

tỷ lệ đậu quả.

tuy nhiên tùy theo yêu cầu của từng mặt hàng chế

53

54

https://thuviensach.vn

biến mà phải thu hoạch ở nhiều mức độ già, non (3) Kích rụng bằng hóa chất: Đây là phương khác nhau.

pháp thu hái mới, hiệu quả cao và có lợi về nhiều (1) Thu sớm

mặt. Hóa chất chủ yếu được sử dụng là ethryl 40%

Thu vào tháng 8, 9 thậm chí tháng 7, chủ yếu pha loãng 300 lần (trên thị trường, loại thuốc này là lấy quả làm mứt. Thu sớm rất lợi cho dưỡng cây thường được bán để dấm chuối). Tế bào lá hút và bảo đảm cao sản cho năm sau vì sẽ dành lại ethryl qua khí khổng sẽ giải phóng ra ethylene, nhiều sinh khối cho hình thành lộc thu - cơ sở vật một chất điều hòa sinh trưởng nội sinh có tác chất tạo cành sinh quả năm sau.

dụng đẩy nhanh quá trình lão hóa và kích thích (2) Thu giữa mùa hay thu quả hơi già hình thành tầng rời gây rụng lá, rụng quả.

Quả non, quả già, quả chín đều rất khó bảo Dùng ethryl phun tập trung vào quả, sau 4

quản tươi dài ngày. Thu quả vào tháng 9, 10 rất ngày chỉ cần rung cây có thể làm quả rụng 99-100%.

thuận lợi cho bảo quản dài ngày với quả dùng tươi.

Hiệu quả phụ của ethylene nhanh lão hóa còn (3) Thu muộn

kích thích cây sớm ra quả và tăng mạnh số lượng Quả già sinh khối đạt tới mức cao nhất chứa chùm hoa năm sau.

đủ hương sắc, mùi vị đặc trưng của Trám rất cần Vườn quả sinh trưởng quá mạnh do giàu phân thiết cho chế biến kem, tương, rượu và các loại đạm hay thời tiết quá thuận lợi thường muộn quả

nước giải khát bằng Trám. Mùa thu hoạch chủ

và sản lượng kém; ABA với các chế phẩm công yếu là tháng 11, 12.

nghiệp thay thế và các ethryl là hai loại hóa chất chủ yếu giúp khắc phục vấn đề này.

2. Phương pháp thu hái quả

(1) Đập bằng sào: Giảm công nhưng tàn phá cây nghiêm trọng. Cách này làm gẫy hỏng rất nhiều lộc thu hoặc cành chuẩn bị phát lộc thu đông. Dùng cách thu hái này thì năm sau thường bị mất mùa.

(2) Thu hái thủ công: Dùng thang, sào móc, đeo giỏ để thu hái, bảo vệ được cây nhưng rất tốn công sức.

55

56

https://thuviensach.vn

biến mà phải thu hoạch ở nhiều mức độ già, non (3) Kích rụng bằng hóa chất: Đây là phương khác nhau.

pháp thu hái mới, hiệu quả cao và có lợi về nhiều (1) Thu sớm

mặt. Hóa chất chủ yếu được sử dụng là ethryl 40%

Thu vào tháng 8, 9 thậm chí tháng 7, chủ yếu pha loãng 300 lần (trên thị trường, loại thuốc này là lấy quả làm mứt. Thu sớm rất lợi cho dưỡng cây thường được bán để dấm chuối). Tế bào lá hút và bảo đảm cao sản cho năm sau vì sẽ dành lại ethryl qua khí khổng sẽ giải phóng ra ethylene, nhiều sinh khối cho hình thành lộc thu - cơ sở vật một chất điều hòa sinh trưởng nội sinh có tác chất tạo cành sinh quả năm sau.

dụng đẩy nhanh quá trình lão hóa và kích thích (2) Thu giữa mùa hay thu quả hơi già hình thành tầng rời gây rụng lá, rụng quả.

Quả non, quả già, quả chín đều rất khó bảo Dùng ethryl phun tập trung vào quả, sau 4

quản tươi dài ngày. Thu quả vào tháng 9, 10 rất ngày chỉ cần rung cây có thể làm quả rụng 99-100%.

thuận lợi cho bảo quản dài ngày với quả dùng tươi.

Hiệu quả phụ của ethylene nhanh lão hóa còn (3) Thu muộn

kích thích cây sớm ra quả và tăng mạnh số lượng Quả già sinh khối đạt tới mức cao nhất chứa chùm hoa năm sau.

đủ hương sắc, mùi vị đặc trưng của Trám rất cần Vườn quả sinh trưởng quá mạnh do giàu phân thiết cho chế biến kem, tương, rượu và các loại đạm hay thời tiết quá thuận lợi thường muộn quả

nước giải khát bằng Trám. Mùa thu hoạch chủ

và sản lượng kém; ABA với các chế phẩm công yếu là tháng 11, 12.

nghiệp thay thế và các ethryl là hai loại hóa chất chủ yếu giúp khắc phục vấn đề này.

2. Phương pháp thu hái quả

(1) Đập bằng sào: Giảm công nhưng tàn phá cây nghiêm trọng. Cách này làm gẫy hỏng rất nhiều lộc thu hoặc cành chuẩn bị phát lộc thu đông. Dùng cách thu hái này thì năm sau thường bị mất mùa.

(2) Thu hái thủ công: Dùng thang, sào móc, đeo giỏ để thu hái, bảo vệ được cây nhưng rất tốn công sức.

55

56

https://thuviensach.vn

Trung Quốc) đặt tên là “Chè đắng Nhựa ruồi” là căn cứ vào kiểm định tiêu bản thu thập được ở

huyện Đại Tân năm 1981.

Trong Chè đắng có nhiều chất hóa học: các chất đa lượng, chất vô cơ có ích và nguyên tố vi KỸ THUẬT TRỒNG CÂY CHÈ ĐẮNG

lượng...; trong lá tươi có 16 loại axit amin, trong (Chè Kuđinh)

đó histidine là chính, chiếm 55,92% tổng lượng axit amin...

Chè đắng có nhiều chất có ích cho cơ thể con Tên khoa học: Ilex latifolia Thumb người, có tác dụng chủ yếu là tăng trao đổi chất, có Thuộc họ: Nhựa ruồi

quan hệ mật thiết với dinh dưỡng của cơ thể, vì vậy Chè đắng còn được gọi là Thọ trà, Mỹ dung trà.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Chè đắng ngoài việc dùng để uống còn dùng làm thuốc để trị bệnh kiết lỵ, tiêu hóa, giải độc, sát Chè đắng có nguồn gốc từ Lưỡng Quảng khuẩn, ăn không tiêu, rửa vết thương... bởi trong (Trung Quốc). Từ xưa, Chè đắng sớm nổi danh Chè đắng có chất giúp thanh nhiệt giải khát, hạ mỡ

trở thành cống phẩm, được coi là thức uống quý máu, hạ huyết áp, chống lão suy, chống bức xạ...

có giá trị và được tiêu thụ nhiều ở Đài Loan Chè đắng dùng bồi bổ hay trị bệnh đều không có (Trung Quốc), Xingapo, Malaixia... và một số quốc tác dụng phụ, nam nữ già trẻ đều hợp.

gia khác.

Chè đắng là thức uống quý, giá trị làm thuốc Chè đắng còn gọi là chè lá to hoặc cây Nhựa cao, thị trường rộng, giá cao. Nhu cầu sử dụng ruồi lá to, tại nguyên sản huyện Đại Tân (Quảng Chè đắng ngày một nhiều. Vì vậy đã xuất hiện Tây), cây Chè đắng được gọi là Chè Kuđinh.

tình trạng Chè đắng giả.

Người xưa còn gọi là Chè cao lô, tên khoa học là Cách nhận biết Chè đắng thật như sau: Ilex latifolia Thumb thuộc loài Nhựa ruồi, họ

- Cây non lá mầm nhiều, có mầm xanh nhạt, Nhựa ruồi. Xingapo, Malaixia gọi là “Vươn trà”, cành non hình tròn không gờ.

Đài Loan (Trung Quốc) gọi là “Nhất diệp thanh”.

- Phiến lá dày giòn, mặt trên lá xanh thẫm, Nhật Bản gọi là cây “Đa la”. Về sau Giáo sư Tăng bóng. Mặt dưới lá màu xanh nhạt. Gân chính nhìn Luân Giang ở Trường Đại học Hạ Môn (Phúc Kiến, nghiêng rõ. Mép lá có răng cưa ngắn, nhỏ.

57

58

https://thuviensach.vn

Trung Quốc) đặt tên là “Chè đắng Nhựa ruồi” là căn cứ vào kiểm định tiêu bản thu thập được ở

huyện Đại Tân năm 1981.

Trong Chè đắng có nhiều chất hóa học: các chất đa lượng, chất vô cơ có ích và nguyên tố vi KỸ THUẬT TRỒNG CÂY CHÈ ĐẮNG

lượng...; trong lá tươi có 16 loại axit amin, trong (Chè Kuđinh)

đó histidine là chính, chiếm 55,92% tổng lượng axit amin...

Chè đắng có nhiều chất có ích cho cơ thể con Tên khoa học: Ilex latifolia Thumb người, có tác dụng chủ yếu là tăng trao đổi chất, có Thuộc họ: Nhựa ruồi

quan hệ mật thiết với dinh dưỡng của cơ thể, vì vậy Chè đắng còn được gọi là Thọ trà, Mỹ dung trà.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Chè đắng ngoài việc dùng để uống còn dùng làm thuốc để trị bệnh kiết lỵ, tiêu hóa, giải độc, sát Chè đắng có nguồn gốc từ Lưỡng Quảng khuẩn, ăn không tiêu, rửa vết thương... bởi trong (Trung Quốc). Từ xưa, Chè đắng sớm nổi danh Chè đắng có chất giúp thanh nhiệt giải khát, hạ mỡ

trở thành cống phẩm, được coi là thức uống quý máu, hạ huyết áp, chống lão suy, chống bức xạ...

có giá trị và được tiêu thụ nhiều ở Đài Loan Chè đắng dùng bồi bổ hay trị bệnh đều không có (Trung Quốc), Xingapo, Malaixia... và một số quốc tác dụng phụ, nam nữ già trẻ đều hợp.

gia khác.

Chè đắng là thức uống quý, giá trị làm thuốc Chè đắng còn gọi là chè lá to hoặc cây Nhựa cao, thị trường rộng, giá cao. Nhu cầu sử dụng ruồi lá to, tại nguyên sản huyện Đại Tân (Quảng Chè đắng ngày một nhiều. Vì vậy đã xuất hiện Tây), cây Chè đắng được gọi là Chè Kuđinh.

tình trạng Chè đắng giả.

Người xưa còn gọi là Chè cao lô, tên khoa học là Cách nhận biết Chè đắng thật như sau: Ilex latifolia Thumb thuộc loài Nhựa ruồi, họ

- Cây non lá mầm nhiều, có mầm xanh nhạt, Nhựa ruồi. Xingapo, Malaixia gọi là “Vươn trà”, cành non hình tròn không gờ.

Đài Loan (Trung Quốc) gọi là “Nhất diệp thanh”.

- Phiến lá dày giòn, mặt trên lá xanh thẫm, Nhật Bản gọi là cây “Đa la”. Về sau Giáo sư Tăng bóng. Mặt dưới lá màu xanh nhạt. Gân chính nhìn Luân Giang ở Trường Đại học Hạ Môn (Phúc Kiến, nghiêng rõ. Mép lá có răng cưa ngắn, nhỏ.

57

58

https://thuviensach.vn

- Cuống lá hình tròn, không có rãnh lòng Chè đắng ưa thích sống ở nơi đất tốt, tơi, xốp, máng, lá bị xé có sợi tơ. Lá chè sau khi cho vào tầng dày sâu.

nước sôi sẽ cho nước chè màu xanh vàng nhạt, lá từ màu đen chuyển sang xanh. Vị trước đắng sau III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

ngọt, cuối cùng có vị đắng thuần khiết.

Chè đắng là cây gỗ cao, độ cao đạt đến 20-30 m, II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

thường xanh, cây thẳng, thân hình chùy tròn, vỏ màu tro. Chạc cây mọc không theo quy tắc, 1. Phân bố

cành hình tròn, lá đơn mọc cách, lá dày, giòn.

Chè đắng phân bố chủ yếu ở Quảng Tây, đặc Cuống lá thô ngắn hình tròn, không rãnh, dài từ

biệt là ở huyện Đại Tân (Quảng Tây). Chè đắng 15-20 mm.

trong tự nhiên mọc rải rác. Theo điều tra ở huyện Phiến lá dài 15-20 cm, cây non phiến lá dài Đại Tân có 23 cây Chè đắng, cây lớn nhất có hơn, tối đa có thể đến 35 cm. Mặt trên lá sáng đường kính 79 cm, cao 29 m. Ngoài ra ở Long Châu, bóng, rộng 10 cm, nặng 10,6 g. Mép lá có răng cưa, Long An, Mã Sơn, Thượng Lâm, Huyện Cách... và đỉnh nhọn. Hoa mọc ở nách lá cành năm trước, một số huyện của Quảng Đông cũng có một số cây hoa có đường kính khoảng 1 cm, màu vàng. Nhiều mọc rải rác.

hoa xếp thành hoa tự giả hình chùy tròn. Hoa lưỡng tính cùng gốc. Mỗi chùm có 30-130 hoa, mỗi 2. Khí hậu và đất trồng

hoa có 4 đài, 4 cánh, 4 nhị đực... Nhị đực dài 2-3 mm, Chè đắng thích sống ở nơi ấm, là cây chịu ẩm, mọc ở giữa 2 cánh hoa, nhị cái đầu tròn, nằm thích bóng râm. Cây sinh trưởng thích hợp với giữa 4 cánh hoa. Mắt thường có thể nhìn thấy điều kiện: độ pH đất 4,5 - 8,5, độ cao so với mặt phấn hoa.

nước biển 200 - 600 m, ở 106,45 - 108,32 kinh độ

Chè đắng nở hoa vào tháng 2, 3, hoa nở trong Đông, 22,06 - 23,05 vĩ độ Bắc. Cây thích hợp với khoảng 100 ngày. Quả mọng nước, quả hạch hình nhiệt độ trung bình ngày 21oC, tổng tích ôn năm là cầu, đường kính 8-12 mm. Tháng 8-9 khi quả

7.000oC nhiệt độ tối thấp là khoảng -3oC, lượng mưa chuyển từ màu xanh sang màu đỏ tím là chín.

bình quân năm là 1.364 mm. Cây non 1 năm ra mầm 3-6 lần, cây trung bình già tuổi chỉ ra mầm 2

Chùm quả dài 15-18 cm, mỗi chùm thường có lần/năm. Mầm đông nẩy trước, sau tiểu tuyết.

4-10 quả, nhiều thì 50-76 quả, trong quả có 4-5 hạt, 59

60

https://thuviensach.vn

- Cuống lá hình tròn, không có rãnh lòng Chè đắng ưa thích sống ở nơi đất tốt, tơi, xốp, máng, lá bị xé có sợi tơ. Lá chè sau khi cho vào tầng dày sâu.

nước sôi sẽ cho nước chè màu xanh vàng nhạt, lá từ màu đen chuyển sang xanh. Vị trước đắng sau III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

ngọt, cuối cùng có vị đắng thuần khiết.

Chè đắng là cây gỗ cao, độ cao đạt đến 20-30 m, II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

thường xanh, cây thẳng, thân hình chùy tròn, vỏ màu tro. Chạc cây mọc không theo quy tắc, 1. Phân bố

cành hình tròn, lá đơn mọc cách, lá dày, giòn.

Chè đắng phân bố chủ yếu ở Quảng Tây, đặc Cuống lá thô ngắn hình tròn, không rãnh, dài từ

biệt là ở huyện Đại Tân (Quảng Tây). Chè đắng 15-20 mm.

trong tự nhiên mọc rải rác. Theo điều tra ở huyện Phiến lá dài 15-20 cm, cây non phiến lá dài Đại Tân có 23 cây Chè đắng, cây lớn nhất có hơn, tối đa có thể đến 35 cm. Mặt trên lá sáng đường kính 79 cm, cao 29 m. Ngoài ra ở Long Châu, bóng, rộng 10 cm, nặng 10,6 g. Mép lá có răng cưa, Long An, Mã Sơn, Thượng Lâm, Huyện Cách... và đỉnh nhọn. Hoa mọc ở nách lá cành năm trước, một số huyện của Quảng Đông cũng có một số cây hoa có đường kính khoảng 1 cm, màu vàng. Nhiều mọc rải rác.

hoa xếp thành hoa tự giả hình chùy tròn. Hoa lưỡng tính cùng gốc. Mỗi chùm có 30-130 hoa, mỗi 2. Khí hậu và đất trồng

hoa có 4 đài, 4 cánh, 4 nhị đực... Nhị đực dài 2-3 mm, Chè đắng thích sống ở nơi ấm, là cây chịu ẩm, mọc ở giữa 2 cánh hoa, nhị cái đầu tròn, nằm thích bóng râm. Cây sinh trưởng thích hợp với giữa 4 cánh hoa. Mắt thường có thể nhìn thấy điều kiện: độ pH đất 4,5 - 8,5, độ cao so với mặt phấn hoa.

nước biển 200 - 600 m, ở 106,45 - 108,32 kinh độ

Chè đắng nở hoa vào tháng 2, 3, hoa nở trong Đông, 22,06 - 23,05 vĩ độ Bắc. Cây thích hợp với khoảng 100 ngày. Quả mọng nước, quả hạch hình nhiệt độ trung bình ngày 21oC, tổng tích ôn năm là cầu, đường kính 8-12 mm. Tháng 8-9 khi quả

7.000oC nhiệt độ tối thấp là khoảng -3oC, lượng mưa chuyển từ màu xanh sang màu đỏ tím là chín.

bình quân năm là 1.364 mm. Cây non 1 năm ra mầm 3-6 lần, cây trung bình già tuổi chỉ ra mầm 2

Chùm quả dài 15-18 cm, mỗi chùm thường có lần/năm. Mầm đông nẩy trước, sau tiểu tuyết.

4-10 quả, nhiều thì 50-76 quả, trong quả có 4-5 hạt, 59

60

https://thuviensach.vn

hạt hình cái lược, nổi lên 3 gờ, dài khoảng 6 mm, được năng suất trên cùng đơn vị diện tích. Mùa đường kính 3-5 mm, lưng có nếp nhăn. Hạt cứng, xuân - hè cắt ngọn cây Chè đắng đi thì có thể cho nhiều hạt.

ra 40-50 mầm, nhiều nhất đến 58 mầm, hình Độ chắc (đầy đặn) của hạt Chè đắng rất thấp.

thành khóm chè lớn, thu được năng suất cao, mỗi Lấy 1 kg quả chín bóc tách, đổ vào nước cho kết năm mầm ra 4-7 lần, thậm chí đến mùa đông quả là: vỏ quả, thịt quả, chất cặn (vụn) chiếm tới vẫn bật mầm. Kỹ thuật trồng Chè đắng cao sản 71,6 %, hạt lép nổi trên mặt nước chiếm 14,8%, như sau:

hạt chắc chìm xuống chỉ còn 13,6%. Trọng lượng 1.1. Lựa chọn vườn chè chính xác 1.000 hạt là 67,6-70,6 gam, 1 kg hạt giống thuần Lựa chọn vườn chè chính xác là rất quan có trên 2,2 vạn hạt. Do hạt Chè đắng có thời gian trọng. Chè đắng kỵ gió, thích ẩm, thích phân. Đất ngủ tương đối dài, khó nảy mầm nên trong điều để trồng chè nên ở sườn đồi, núi thấp... Yêu cầu kiện tự nhiên mọc thành cây rất ít. Trong trồng đối với đất trồng chè là tầng đất dày, phì nhiêu, sản xuất, tỷ lệ nảy mầm, khả năng bảo tồn cao ẩm, thoát nước tốt, đất pha cát, giàu bùn; đồng hay thấp là do kỹ thuật bảo quản và xử lý hạt thời phải gần nguồn nước để có thể tưới bổ sung, giống quyết định.

có điều kiện nên lắp đặt thiết bị tưới nước.

Theo các số liệu nghiên cứu cho thấy, Chè 1.2. Chuẩn bị đất trồng

đắng trồng 10 năm, có trồng thực sinh, giâm cành, Đất ở sườn núi dốc thì đào những hố vẩy cá; ghép sẽ cao 5-10 m. Cây trồng sau khoảng 6-7

sườn dốc thoải, đất bằng thì trồng dày theo từng năm đã bắt đầu ra hoa, kết quả, mỗi năm thu băng ruộng, băng ruộng rộng 2,8 m chiều dài tùy được khoảng 50- 100 kg quả.

thuộc thực tế mà định. Giữa băng để lại một đường đi nhỏ rộng 40 cm, 2 bên mép trồng 2 hàng IV. KỸ THUẬT TRỒNG CHÈ ĐẮNG CAO SẢN

song song nanh sấu, cây cách cây 60 cm, cách bờ

băng ruộng 30-40 cm. Bố trí đất trồng như vậy sẽ

1. Kỹ thuật trồng dày, lùn hoá

phát huy hết năng lực của đất, đạt được yêu cầu Chè đắng sống rất khoẻ, cành lá rậm rạp. Lợi trồng dày.

dụng đặc điểm ưu thế đỉnh mạnh và thế sinh 1.3. Chọn cây giống hom to, khoẻ để trồng trưởng ở thời kỳ cây con, kết hợp với trồng theo kỹ

Cây giống khoẻ là kỹ thuật quan trọng để có thuật trồng dày, lùn hóa, có thể sớm nâng cao vườn chè năng suất cao, thu hoạch sớm. Yêu cầu 61

62

https://thuviensach.vn

hạt hình cái lược, nổi lên 3 gờ, dài khoảng 6 mm, được năng suất trên cùng đơn vị diện tích. Mùa đường kính 3-5 mm, lưng có nếp nhăn. Hạt cứng, xuân - hè cắt ngọn cây Chè đắng đi thì có thể cho nhiều hạt.

ra 40-50 mầm, nhiều nhất đến 58 mầm, hình Độ chắc (đầy đặn) của hạt Chè đắng rất thấp.

thành khóm chè lớn, thu được năng suất cao, mỗi Lấy 1 kg quả chín bóc tách, đổ vào nước cho kết năm mầm ra 4-7 lần, thậm chí đến mùa đông quả là: vỏ quả, thịt quả, chất cặn (vụn) chiếm tới vẫn bật mầm. Kỹ thuật trồng Chè đắng cao sản 71,6 %, hạt lép nổi trên mặt nước chiếm 14,8%, như sau:

hạt chắc chìm xuống chỉ còn 13,6%. Trọng lượng 1.1. Lựa chọn vườn chè chính xác 1.000 hạt là 67,6-70,6 gam, 1 kg hạt giống thuần Lựa chọn vườn chè chính xác là rất quan có trên 2,2 vạn hạt. Do hạt Chè đắng có thời gian trọng. Chè đắng kỵ gió, thích ẩm, thích phân. Đất ngủ tương đối dài, khó nảy mầm nên trong điều để trồng chè nên ở sườn đồi, núi thấp... Yêu cầu kiện tự nhiên mọc thành cây rất ít. Trong trồng đối với đất trồng chè là tầng đất dày, phì nhiêu, sản xuất, tỷ lệ nảy mầm, khả năng bảo tồn cao ẩm, thoát nước tốt, đất pha cát, giàu bùn; đồng hay thấp là do kỹ thuật bảo quản và xử lý hạt thời phải gần nguồn nước để có thể tưới bổ sung, giống quyết định.

có điều kiện nên lắp đặt thiết bị tưới nước.

Theo các số liệu nghiên cứu cho thấy, Chè 1.2. Chuẩn bị đất trồng

đắng trồng 10 năm, có trồng thực sinh, giâm cành, Đất ở sườn núi dốc thì đào những hố vẩy cá; ghép sẽ cao 5-10 m. Cây trồng sau khoảng 6-7

sườn dốc thoải, đất bằng thì trồng dày theo từng năm đã bắt đầu ra hoa, kết quả, mỗi năm thu băng ruộng, băng ruộng rộng 2,8 m chiều dài tùy được khoảng 50- 100 kg quả.

thuộc thực tế mà định. Giữa băng để lại một đường đi nhỏ rộng 40 cm, 2 bên mép trồng 2 hàng IV. KỸ THUẬT TRỒNG CHÈ ĐẮNG CAO SẢN

song song nanh sấu, cây cách cây 60 cm, cách bờ

băng ruộng 30-40 cm. Bố trí đất trồng như vậy sẽ

1. Kỹ thuật trồng dày, lùn hoá

phát huy hết năng lực của đất, đạt được yêu cầu Chè đắng sống rất khoẻ, cành lá rậm rạp. Lợi trồng dày.

dụng đặc điểm ưu thế đỉnh mạnh và thế sinh 1.3. Chọn cây giống hom to, khoẻ để trồng trưởng ở thời kỳ cây con, kết hợp với trồng theo kỹ

Cây giống khoẻ là kỹ thuật quan trọng để có thuật trồng dày, lùn hóa, có thể sớm nâng cao vườn chè năng suất cao, thu hoạch sớm. Yêu cầu 61

62

https://thuviensach.vn

là trồng khi cây con cao 40-70 cm, đường kính chậu để vừa ngắm cây vừa được thưởng thức chè.

thân phần gần đất là 0,5-0,8 cm, bộ rễ phát triển Cây trồng trong chậu khi cao 1 m, mỗi lần có thể

hoàn chỉnh. Có như vậy cây mới bén rễ nhanh, hái được vài lạng lá để thưởng thức.

nảy mầm nhiều, phân cành thấp, cây lùn, năng Được gây trồng trong chậu với một không gian suất cao, có hiệu quả kinh tế trong thời gian dài.

sống nhỏ gọn có thể thỏa mãn nhu cầu nước và Dùng cây giống giâm hom to khoẻ để trồng so dinh dưỡng nên cây thường rất xanh tươi, ngoài ra với trồng bằng cây giống thực sinh năng suất tăng có thể tạo dáng cầu kỳ theo ý thích của người gấp đôi ở cây chè non tuổi. Trong hai mùa xuân -

trồng thành tầng, thành tháp, và bày ngoài ban hè nếu bón đủ phân, đủ nước thì một tháng có thể

công tạo nên cảnh trí hết sức tao nhã. Kỹ thuật ra mầm 2-3 lần, năng suất tăng rõ rệt.

trồng cây trong chậu gồm những điểm chính sau: 1.4. Nắm vững kỹ thuật hái tạo tán hợp lý 2.1. Chọn chậu

Chè đắng cần hái đúng lúc, đúng lượng. Hái Có thể dùng chậu sứ, chậu sành, chậu quá non làm búp chè hao tổn nhiều, năng suất ximăng, nhưng phần lớn thường dùng chậu sành, thấp. Hái quá già làm ảnh hưởng đến chất lượng cũng có thể dùng vại sành có lỗ thoát nước, cao lá chè và lần hái tiếp theo. Mầm dài hái được 40-70 cm, đường kính 40-60 cm. Chậu cần đủ lớn nhiều, khi hái một ngọn giữ lại 2-3 lá. Mầm ngắn để chứa đất, nước và phân bón, bảo đảm cho bộ rễ

hái được ít. Ngọn cao hái được nhiều, ngọn thấp phát triển đầy đủ và cành lá tốt tươi.

hái được ít. Với mầm to khoẻ hái mạnh, thúc đẩy 2.2. Chọn đất

cành ở cả bốn phía phát triển cân đối, không tạo Đất dùng cho trồng Chè đắng cần có độ thông thành tán lệch. Thời điểm hái tốt nhất là lúc lá thoáng cao, giữ nước tốt, nên chọn đất thịt nhẹ.

non màu xanh nhạt 1 búp và 4-5 phiến lá. Chú ý Tầng đáy nên lót cát thô, tầng giữa và tầng trên chăm sóc, bồi dưỡng kết cấu tán cây và chuẩn bị

nên dùng đất bùn ao phơi khô đập nhỏ, sàng cho lần hái sau cũng là điều kiện để hái được tuyển hoặc trộn đất ở tầng đất màu 50% với 20%

nhiều lứa, thu được năng suất cao.

phân chuồng mục, 10% đất hun và 20% cát mịn sông suối.

2. Kỹ thuật trồng cây trong chậu 2.3. Trồng cây

Gần đây nhiều người yêu cây cảnh và thích Chè đắng khó trồng rễ trần, nói chung nên tạo thưởng thức chè muốn tạo cây Chè đắng trong cây có bầu. Khi trồng cần mở hố vừa phải, đủ sâu 63

64

https://thuviensach.vn

là trồng khi cây con cao 40-70 cm, đường kính chậu để vừa ngắm cây vừa được thưởng thức chè.

thân phần gần đất là 0,5-0,8 cm, bộ rễ phát triển Cây trồng trong chậu khi cao 1 m, mỗi lần có thể

hoàn chỉnh. Có như vậy cây mới bén rễ nhanh, hái được vài lạng lá để thưởng thức.

nảy mầm nhiều, phân cành thấp, cây lùn, năng Được gây trồng trong chậu với một không gian suất cao, có hiệu quả kinh tế trong thời gian dài.

sống nhỏ gọn có thể thỏa mãn nhu cầu nước và Dùng cây giống giâm hom to khoẻ để trồng so dinh dưỡng nên cây thường rất xanh tươi, ngoài ra với trồng bằng cây giống thực sinh năng suất tăng có thể tạo dáng cầu kỳ theo ý thích của người gấp đôi ở cây chè non tuổi. Trong hai mùa xuân -

trồng thành tầng, thành tháp, và bày ngoài ban hè nếu bón đủ phân, đủ nước thì một tháng có thể

công tạo nên cảnh trí hết sức tao nhã. Kỹ thuật ra mầm 2-3 lần, năng suất tăng rõ rệt.

trồng cây trong chậu gồm những điểm chính sau: 1.4. Nắm vững kỹ thuật hái tạo tán hợp lý 2.1. Chọn chậu

Chè đắng cần hái đúng lúc, đúng lượng. Hái Có thể dùng chậu sứ, chậu sành, chậu quá non làm búp chè hao tổn nhiều, năng suất ximăng, nhưng phần lớn thường dùng chậu sành, thấp. Hái quá già làm ảnh hưởng đến chất lượng cũng có thể dùng vại sành có lỗ thoát nước, cao lá chè và lần hái tiếp theo. Mầm dài hái được 40-70 cm, đường kính 40-60 cm. Chậu cần đủ lớn nhiều, khi hái một ngọn giữ lại 2-3 lá. Mầm ngắn để chứa đất, nước và phân bón, bảo đảm cho bộ rễ

hái được ít. Ngọn cao hái được nhiều, ngọn thấp phát triển đầy đủ và cành lá tốt tươi.

hái được ít. Với mầm to khoẻ hái mạnh, thúc đẩy 2.2. Chọn đất

cành ở cả bốn phía phát triển cân đối, không tạo Đất dùng cho trồng Chè đắng cần có độ thông thành tán lệch. Thời điểm hái tốt nhất là lúc lá thoáng cao, giữ nước tốt, nên chọn đất thịt nhẹ.

non màu xanh nhạt 1 búp và 4-5 phiến lá. Chú ý Tầng đáy nên lót cát thô, tầng giữa và tầng trên chăm sóc, bồi dưỡng kết cấu tán cây và chuẩn bị

nên dùng đất bùn ao phơi khô đập nhỏ, sàng cho lần hái sau cũng là điều kiện để hái được tuyển hoặc trộn đất ở tầng đất màu 50% với 20%

nhiều lứa, thu được năng suất cao.

phân chuồng mục, 10% đất hun và 20% cát mịn sông suối.

2. Kỹ thuật trồng cây trong chậu 2.3. Trồng cây

Gần đây nhiều người yêu cây cảnh và thích Chè đắng khó trồng rễ trần, nói chung nên tạo thưởng thức chè muốn tạo cây Chè đắng trong cây có bầu. Khi trồng cần mở hố vừa phải, đủ sâu 63

64

https://thuviensach.vn

để có thể lấp kín mặt bầu, nhẹ nhàng bóc bỏ vỏ

- Bệnh thối rễ: Biểu hiện thường thấy là cành, bầu, lấp đất từng phần lèn chặt, rồi lại lấp đất và lá khô héo, bộ rễ thối rữa. Nguyên nhân chủ yếu lèn tiếp. Trên cùng phủ 1 lớp đất tơi xốp rồi tưới là do đất bị chặt, đọng nước, rễ ngạt thở mà chết, nước đủ đẫm lần đầu. Nếu trời khô nóng cần căng cũng có thể do khuẩn lưỡi liềm xâm nhiễm. Cần lưới che râm hoặc chuyển cây vào chỗ râm mát.

làm rõ nguyên nhân và cách phòng trừ. Nếu do Khi cây đã bén rễ và bắt đầu sinh trưởng mới đặt ngạt thở mà chết cần tiêu nước, xới xáo đất. Nếu vào vị trí định trước.

do nấm bệnh cần phải phun thuốc diệt trừ. Nếu 2.4. Chăm sóc quản lý

nấm bệnh mới phát cần dùng phoócmalin 40%

Chú ý bảo đảm cân bằng thu chi nước, đủ ẩm, pha loãng 20-40 lần tưới vào đất rồi phủ nilon không để cây héo. Tuy nhiên cũng không thể tưới trong 24 giờ, khoảng 10 ngày sau tưới lại một lần.

nước quá nhiều dẫn đến thối rễ. Cần chú trọng xới Cũng có thể tưới bằng thuốc tán nồng độ 0,1% và đất, không để kết váng, giữ đất luôn thông không tưới thêm nước trong 24 giờ.

thoáng.

- Bệnh chêm khô: Do một số loại nấm gây Trong việc bón phân, bón đạm là quan trọng ra, thường gặp ở thời kỳ cây con, biểu hiện là nhất, sau đó là kali và lân, tốt nhất là bón phân khô ngọn, khô cành, héo lá, khô chết nửa cây hữu cơ giàu mùn như phân chuồng, khô dầu, phân hoặc cả cây. Nếu mới phát bệnh có thể dùng chim... Phân hữu cơ hoại mục thì bón theo định boócđô 0,5-0,7% hoặc thuốc bột topsin 50% pha kỳ, định lượng.

loãng 1.000 lần.

Sau khi Chè đắng bén rễ và vươn cao, cần

- Bệnh muội đen: Nấm bệnh đầu tiên sống bấm ngọn thúc cành tạo tán theo yêu cầu.

bám vào phân và các chất bài tiết của côn trùng, nhất là các loại bọ cánh trùng, sau đó xâm nhập 3. Sâu bệnh hại và phương pháp phòng trừ

vào cây. Sau khi phát triển, nấm bệnh tạo nên 3.1. Các bệnh thường gặp

lớp phủ rất giống bồ hóng trên mặt lá và cành

- Bệnh thán thư: Nấm gây bệnh thán thư

Chè đắng.

thường phát triển mạnh trên lá và cành, nhưng Cách phòng trừ bệnh muội đen là giữ cho mạnh nhất là trên lá. Phòng trừ bệnh thán thư

vườn Chè đắng luôn thông thoáng, không nên quá bằng dung dịch boócđô 1% hoặc Đa khuẩn linh kín gió, thuốc phòng trừ chủ yếu là các loại thuốc hàm lượng 50% pha loãng 500 lần.

trừ sâu, trừ rệp.

65

66

https://thuviensach.vn

để có thể lấp kín mặt bầu, nhẹ nhàng bóc bỏ vỏ

- Bệnh thối rễ: Biểu hiện thường thấy là cành, bầu, lấp đất từng phần lèn chặt, rồi lại lấp đất và lá khô héo, bộ rễ thối rữa. Nguyên nhân chủ yếu lèn tiếp. Trên cùng phủ 1 lớp đất tơi xốp rồi tưới là do đất bị chặt, đọng nước, rễ ngạt thở mà chết, nước đủ đẫm lần đầu. Nếu trời khô nóng cần căng cũng có thể do khuẩn lưỡi liềm xâm nhiễm. Cần lưới che râm hoặc chuyển cây vào chỗ râm mát.

làm rõ nguyên nhân và cách phòng trừ. Nếu do Khi cây đã bén rễ và bắt đầu sinh trưởng mới đặt ngạt thở mà chết cần tiêu nước, xới xáo đất. Nếu vào vị trí định trước.

do nấm bệnh cần phải phun thuốc diệt trừ. Nếu 2.4. Chăm sóc quản lý

nấm bệnh mới phát cần dùng phoócmalin 40%

Chú ý bảo đảm cân bằng thu chi nước, đủ ẩm, pha loãng 20-40 lần tưới vào đất rồi phủ nilon không để cây héo. Tuy nhiên cũng không thể tưới trong 24 giờ, khoảng 10 ngày sau tưới lại một lần.

nước quá nhiều dẫn đến thối rễ. Cần chú trọng xới Cũng có thể tưới bằng thuốc tán nồng độ 0,1% và đất, không để kết váng, giữ đất luôn thông không tưới thêm nước trong 24 giờ.

thoáng.

- Bệnh chêm khô: Do một số loại nấm gây Trong việc bón phân, bón đạm là quan trọng ra, thường gặp ở thời kỳ cây con, biểu hiện là nhất, sau đó là kali và lân, tốt nhất là bón phân khô ngọn, khô cành, héo lá, khô chết nửa cây hữu cơ giàu mùn như phân chuồng, khô dầu, phân hoặc cả cây. Nếu mới phát bệnh có thể dùng chim... Phân hữu cơ hoại mục thì bón theo định boócđô 0,5-0,7% hoặc thuốc bột topsin 50% pha kỳ, định lượng.

loãng 1.000 lần.

Sau khi Chè đắng bén rễ và vươn cao, cần

- Bệnh muội đen: Nấm bệnh đầu tiên sống bấm ngọn thúc cành tạo tán theo yêu cầu.

bám vào phân và các chất bài tiết của côn trùng, nhất là các loại bọ cánh trùng, sau đó xâm nhập 3. Sâu bệnh hại và phương pháp phòng trừ

vào cây. Sau khi phát triển, nấm bệnh tạo nên 3.1. Các bệnh thường gặp

lớp phủ rất giống bồ hóng trên mặt lá và cành

- Bệnh thán thư: Nấm gây bệnh thán thư

Chè đắng.

thường phát triển mạnh trên lá và cành, nhưng Cách phòng trừ bệnh muội đen là giữ cho mạnh nhất là trên lá. Phòng trừ bệnh thán thư

vườn Chè đắng luôn thông thoáng, không nên quá bằng dung dịch boócđô 1% hoặc Đa khuẩn linh kín gió, thuốc phòng trừ chủ yếu là các loại thuốc hàm lượng 50% pha loãng 500 lần.

trừ sâu, trừ rệp.

65

66

https://thuviensach.vn

- Bệnh sùi gốc: Bệnh này thường phá bộ rễ cây V. THU HÁI - CHẾ BIẾN - BẢO QUẢN

con nhân bằng hom, đặc biệt rất hay xuất hiện CHÈ ĐẮNG

trên vết cắt hom. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là Trước đây Chè đắng là cây quý hiếm, phân bố

nấm. Giải pháp phòng trừ là phải loại bỏ cây bệnh rải rác, lượng thu hoạch nhỏ nên chủ yếu là thu bằng phương pháp đốt, thanh trùng đất bằng vôi hái, chế biến thủ công. Ngày nay việc gây trồng bột, với cây bị nghi là nhiễm bệnh cần xử lý 10

được phổ cập rộng rãi, đặt ra yêu cầu phải công phút bằng dung dịch nhũ vôi 20%.

nghiệp hóa khâu chế biến, đóng gói, bảo quản.

- Bệnh khô mắt: Mắt lá khô chết, thường phát bệnh vào mùa xuân đúng kỳ thu hoạch rộ. Đối với 1. Kỹ thuật thu hái

bệnh này nên phát hiện sớm để phòng trị từ tiền Để bảo đảm cho cây Chè đắng phát triển kỳ phát bệnh bằng topsin hàm lượng 50% pha thuận lợi, tạo tán có kết cấu hợp lý, tăng dần diện loãng 1.000 lần hoặc đa khuẩn linh hàm lượng tích thu hái nhằm đạt đến sản lượng cao, ổn định 50% pha loãng 1.000 lần.

và chất lượng sản phẩm cao, cần nắm chắc các yêu 3.2. Sâu hại thường gặp

cầu và phương pháp sau:

- Kiến: Các loại kiến gây hại là kiến đỏ, kiến

- Thu hái khi chồi nách bắt đầu chuyển sang vàng. Ngoài việc tha hết hạt giống, kiến còn gây màu xanh non, lá chưa nở hết chưa hái, chỉ lấy hại nghiêm trọng cho cây qua việc gặm gốc, gặm ngọn chồi và chừa lại 2-3 lá non. Cây non mỗi rễ, thậm chí làm cho cây chết, nhiều khi cây cao 1 m năm phát lộc 3-7 lần và lúc đó cần lấy “nuôi” làm vẫn bị chết do kiến.

chính, không được thu hái quá mức và cố gắng ép Cần quan tâm phòng trừ kiến trong giai đoạn đỉnh để lùn hóa tán lá.

vườn ươm và thời kỳ mới giống. Nếu phát hiện

- Cần tập trung hái nhiều chồi đỉnh, chồi mập, thấy đàn kiến, cần đào rãnh quanh gốc cây sâu 6-chồi dài, không hái chồi bên, chồi nhỏ, chồi ngắn.

10 cm, dùng hỗn hợp 1 cát + 1 vôi bỏ vào rãnh.

- Cũng có thể tập trung thu hái một số chồi

- Các loại nhện, rệp...: Nếu thấy kiến bu đen mập, đợi các chồi nách mọc ra thật nhiều rồi lại trong thời kỳ cây phát lộc thì thường là có bọ cánh hái tiếp. Như vậy, có thể hướng tới tạo ra tán lá trùng. Loại này gây hại rất lớn đến sinh trưởng nhiều cành, nhiều ngọn, nhiều tầng.

chồi và lá. Có thể dùng dầu gội đầu pha loãng

- Cây trưởng thành hằng năm chỉ phát lộc 2

1.000 lần để phun phòng.

lần, lần đầu nên hái nhiều, lần sau nên hái ít. Khi 67

68

https://thuviensach.vn

- Bệnh sùi gốc: Bệnh này thường phá bộ rễ cây V. THU HÁI - CHẾ BIẾN - BẢO QUẢN

con nhân bằng hom, đặc biệt rất hay xuất hiện CHÈ ĐẮNG

trên vết cắt hom. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là Trước đây Chè đắng là cây quý hiếm, phân bố

nấm. Giải pháp phòng trừ là phải loại bỏ cây bệnh rải rác, lượng thu hoạch nhỏ nên chủ yếu là thu bằng phương pháp đốt, thanh trùng đất bằng vôi hái, chế biến thủ công. Ngày nay việc gây trồng bột, với cây bị nghi là nhiễm bệnh cần xử lý 10

được phổ cập rộng rãi, đặt ra yêu cầu phải công phút bằng dung dịch nhũ vôi 20%.

nghiệp hóa khâu chế biến, đóng gói, bảo quản.

- Bệnh khô mắt: Mắt lá khô chết, thường phát bệnh vào mùa xuân đúng kỳ thu hoạch rộ. Đối với 1. Kỹ thuật thu hái

bệnh này nên phát hiện sớm để phòng trị từ tiền Để bảo đảm cho cây Chè đắng phát triển kỳ phát bệnh bằng topsin hàm lượng 50% pha thuận lợi, tạo tán có kết cấu hợp lý, tăng dần diện loãng 1.000 lần hoặc đa khuẩn linh hàm lượng tích thu hái nhằm đạt đến sản lượng cao, ổn định 50% pha loãng 1.000 lần.

và chất lượng sản phẩm cao, cần nắm chắc các yêu 3.2. Sâu hại thường gặp

cầu và phương pháp sau:

- Kiến: Các loại kiến gây hại là kiến đỏ, kiến

- Thu hái khi chồi nách bắt đầu chuyển sang vàng. Ngoài việc tha hết hạt giống, kiến còn gây màu xanh non, lá chưa nở hết chưa hái, chỉ lấy hại nghiêm trọng cho cây qua việc gặm gốc, gặm ngọn chồi và chừa lại 2-3 lá non. Cây non mỗi rễ, thậm chí làm cho cây chết, nhiều khi cây cao 1 m năm phát lộc 3-7 lần và lúc đó cần lấy “nuôi” làm vẫn bị chết do kiến.

chính, không được thu hái quá mức và cố gắng ép Cần quan tâm phòng trừ kiến trong giai đoạn đỉnh để lùn hóa tán lá.

vườn ươm và thời kỳ mới giống. Nếu phát hiện

- Cần tập trung hái nhiều chồi đỉnh, chồi mập, thấy đàn kiến, cần đào rãnh quanh gốc cây sâu 6-chồi dài, không hái chồi bên, chồi nhỏ, chồi ngắn.

10 cm, dùng hỗn hợp 1 cát + 1 vôi bỏ vào rãnh.

- Cũng có thể tập trung thu hái một số chồi

- Các loại nhện, rệp...: Nếu thấy kiến bu đen mập, đợi các chồi nách mọc ra thật nhiều rồi lại trong thời kỳ cây phát lộc thì thường là có bọ cánh hái tiếp. Như vậy, có thể hướng tới tạo ra tán lá trùng. Loại này gây hại rất lớn đến sinh trưởng nhiều cành, nhiều ngọn, nhiều tầng.

chồi và lá. Có thể dùng dầu gội đầu pha loãng

- Cây trưởng thành hằng năm chỉ phát lộc 2

1.000 lần để phun phòng.

lần, lần đầu nên hái nhiều, lần sau nên hái ít. Khi 67

68

https://thuviensach.vn

hái chè cần tránh làm tổn thương cây và phải kịp đen bóng, khi pha chè nước có được sắc thái trong thời xới đất, bón phân.

suốt và vị ngon. Nếu phơi quá lâu, nõn búp có thể

bị khô, chế biến xong sản phẩm sẽ biến màu, hạ

2. Kỹ thuật chế biến

phẩm chất, giòn và nát vụn.

Chè tươi mới thu hái cần phải chế biến kịp Nói tóm lại, về mức độ làm héo cần đạt được thời, không được chất đống lâu dễ gây ra rụng lá yêu cầu là lá mềm co nhỏ, thân mềm nhưng không và thối rữa.

dễ gãy, mùi hăng giảm bớt.

2.1. Làm héo

2.2. Sao chè

Làm héo là làm cho nước thoát hơi một phần Sao chè là khâu kỹ thuật then chốt để nâng cao chất lượng sản phẩm. Yêu cầu cần đạt được là để búp chè héo mềm và nhờ đó giữ được màu sao đều, sao tới độ, phải nắm chắc nguyên lý thao xanh, dễ vò và định hình.

tác “nóng già, lá ít kết hợp vừa sao vừa tung” (khi Làm héo có 3 cách:

dùng chảo có cán thì vừa sao vừa hất chảo lên cho a) Sấy héo: Dùng lò điện hoặc lò than, tốc độ

chè bay lên cao rồi lật ngược khi rơi về chảo).

nhanh hiệu quả cao, nhưng phải quản lý nhiệt độ

Sao chè thường dùng chảo sắt. Chảo nên có rất tốt thì mới có chất lượng cao.

đường kính rộng, nhiệt độ cần bảo đảm 150-b) Làm héo tự nhiên trong phòng: Chủ yếu là 200oC, lúc đầu nhiệt độ nên tương đối cao. Mỗi thực hiện trong phòng thoáng gió và có ánh sáng tự

chảo sao khoảng 2 kg, nếu dùng máy có thể sao nhiên. Có thể dùng phên tre rải búp chè thành lớp nhiều hơn gấp 2-3 lần. Động tác sao cần nhanh, mỏng cho thoát hơi tự nhiên từ 15-20 giờ, xới đảo lật thật kỹ và đảo thật đều.

đều vài lần, cho đến khi độ ẩm hạ xuống còn 50-60%.

Với búp già và to, do hàm lượng nước tương đối Dùng cách này quá trình thoát hơi nước chậm.

thấp nên nếu để già lửa sẽ dễ nát vụn, vì vậy trước c) Phơi dưới nắng: Rải đều lên phên tre và khi sao nên phun bụi nước ướt đều hoặc phun mù phơi dưới nắng, thời gian phơi dài hay ngắn phụ

(nước) vào lúc nhiệt độ quá cao để dùng hơi nước thuộc nắng gắt hay nắng dịu. Nắng to thì chỉ phơi nóng làm chè chín đều, chín kỹ, đảm bảo làm chết 30 phút là đủ, nếu trời râm hay nắng dịu thì đợi mọi enzym, làm ngừng hẳn quá trình oxy hóa và khi lá búp mềm héo là phải ngừng phơi.

duy trì bền lâu các chất hữu ích, qua đó nâng cao Cố gắng bảo đảm cho lá, búp khi héo vẫn giữ

chất lượng sản phẩm chế biến, đạt mức “Già lửa được màu xanh để sau chế biến chè có được màu mà không khê, non mềm mà không sượng”.

69

70

https://thuviensach.vn

hái chè cần tránh làm tổn thương cây và phải kịp đen bóng, khi pha chè nước có được sắc thái trong thời xới đất, bón phân.

suốt và vị ngon. Nếu phơi quá lâu, nõn búp có thể

bị khô, chế biến xong sản phẩm sẽ biến màu, hạ

2. Kỹ thuật chế biến

phẩm chất, giòn và nát vụn.

Chè tươi mới thu hái cần phải chế biến kịp Nói tóm lại, về mức độ làm héo cần đạt được thời, không được chất đống lâu dễ gây ra rụng lá yêu cầu là lá mềm co nhỏ, thân mềm nhưng không và thối rữa.

dễ gãy, mùi hăng giảm bớt.

2.1. Làm héo

2.2. Sao chè

Làm héo là làm cho nước thoát hơi một phần Sao chè là khâu kỹ thuật then chốt để nâng cao chất lượng sản phẩm. Yêu cầu cần đạt được là để búp chè héo mềm và nhờ đó giữ được màu sao đều, sao tới độ, phải nắm chắc nguyên lý thao xanh, dễ vò và định hình.

tác “nóng già, lá ít kết hợp vừa sao vừa tung” (khi Làm héo có 3 cách:

dùng chảo có cán thì vừa sao vừa hất chảo lên cho a) Sấy héo: Dùng lò điện hoặc lò than, tốc độ

chè bay lên cao rồi lật ngược khi rơi về chảo).

nhanh hiệu quả cao, nhưng phải quản lý nhiệt độ

Sao chè thường dùng chảo sắt. Chảo nên có rất tốt thì mới có chất lượng cao.

đường kính rộng, nhiệt độ cần bảo đảm 150-b) Làm héo tự nhiên trong phòng: Chủ yếu là 200oC, lúc đầu nhiệt độ nên tương đối cao. Mỗi thực hiện trong phòng thoáng gió và có ánh sáng tự

chảo sao khoảng 2 kg, nếu dùng máy có thể sao nhiên. Có thể dùng phên tre rải búp chè thành lớp nhiều hơn gấp 2-3 lần. Động tác sao cần nhanh, mỏng cho thoát hơi tự nhiên từ 15-20 giờ, xới đảo lật thật kỹ và đảo thật đều.

đều vài lần, cho đến khi độ ẩm hạ xuống còn 50-60%.

Với búp già và to, do hàm lượng nước tương đối Dùng cách này quá trình thoát hơi nước chậm.

thấp nên nếu để già lửa sẽ dễ nát vụn, vì vậy trước c) Phơi dưới nắng: Rải đều lên phên tre và khi sao nên phun bụi nước ướt đều hoặc phun mù phơi dưới nắng, thời gian phơi dài hay ngắn phụ

(nước) vào lúc nhiệt độ quá cao để dùng hơi nước thuộc nắng gắt hay nắng dịu. Nắng to thì chỉ phơi nóng làm chè chín đều, chín kỹ, đảm bảo làm chết 30 phút là đủ, nếu trời râm hay nắng dịu thì đợi mọi enzym, làm ngừng hẳn quá trình oxy hóa và khi lá búp mềm héo là phải ngừng phơi.

duy trì bền lâu các chất hữu ích, qua đó nâng cao Cố gắng bảo đảm cho lá, búp khi héo vẫn giữ

chất lượng sản phẩm chế biến, đạt mức “Già lửa được màu xanh để sau chế biến chè có được màu mà không khê, non mềm mà không sượng”.

69

70

https://thuviensach.vn

Tiêu chuẩn đạt được khi sao chè: Màu sắc bề

bảo đảm khi pha trà, lá trở lại màu xanh. Tất cả

ngoài chuyển từ xanh tươi sang xanh tối, nắm những động tác đó đều nhằm đạt tới đích tối ưu chặt chè trong tay có cảm giác dính, uốn cong hóa sắc, hương, vị, hình của sản phẩm.

cuống mập mà không gãy, loại bỏ được mùi ngái, Tỷ lệ thành sản phẩm cần đạt được yêu cầu làm dậy mùi thơm.

trên 80% đối với búp chè non và trên 60-70% đối 2.3. Vò chè

với búp chè già.

Vò chè làm phá vỡ cấu trúc mô tế bào, ép dịch 2.4. Làm khô

bên trong mô ra bám trên mặt lá, làm chúng dễ

Kết thúc quá trình làm héo, sao, vò, vê viên hòa tan khi pha chè, đồng thời tạo cho sản phẩm cần rải sản phẩm lên phên tre hoặc sân hong râm có dạng viên, dạng sợi.

mát cho tiếp tục khô, tuyệt đối tránh ánh nắng Có 3 cách vò chè: Vò nóng, vò ấm và vò lạnh.

trực xạ. Khi sản phẩm khô tới mức lá chè có thể

Nguyên tắc vò chè là khi nóng và ẩm cần ép nhẹ, bóp vụn, cọng chè có thể bẻ gãy là đạt yêu cầu độ

vò chậm và thời gian ngắn.

ẩm. Lúc này hàm lượng nước hạ xuống còn 3-5%.

- Vò nóng: Sao xong vò ngay khi còn nóng.

Nếu gặp thời tiết ẩm lạnh, có thể phải thực hiện

- Vò ấm: Sao xong đợi hạ bớt nóng mới vò.

sấy khô nhỏ lửa trong thời gian dài.

- Vò lạnh: Sao xong đổ ra khỏi chảo đợi nguội 2.5. Đóng gói

và hồi ẩm mới vò.

Cho đến nay Chè đắng vẫn chỉ được tiêu thụ

Chè đắng thường có cọng mập, búp lớn nên dưới dạng nguyên liệu là chính, việc đóng gói chưa cần vò nóng, vừa sao vừa vò với chế độ lửa non và mấy cầu kỳ, nhưng xu hướng thị trường trong tương thực hiện ngay trên bếp lò. Vò ấm cũng thực hiện lai đòi hỏi đóng gói chè cẩn thận, có thẩm mỹ.

ngay trên bếp lò. Vò lạnh thường ít dùng.

Ở dạng nguyên liệu, vật liệu dùng cho đóng Khi vò nóng thường phải lợi dụng sự dính kết gói Chè đắng cần bảo đảm đạt yêu cầu chống ẩm, cao trong nhiệt độ cao để vê sản phẩm thành viên giữ tối, giữ được hương vị, hạn chế oxy hóa và hoặc bằng động tác làm cuộn lá lên cọng thành sợi ngăn được các mùi hương lạ. Nói chung không (cũng có thể là nhiều cọng, nhiều lá thành 1 sợi); dùng vật liệu PE để đóng gói vì rất dễ biến màu, đôi khi còn vừa vê vừa ép nhiều cọng, nhiều sợi mất hương và dễ mốc, không thể bảo quản lâu thành cuộn hơi có hình vuông hoặc hình tam giác (bảo quản lâu thường có mùi sáp). Tốt nhất là nhằm tạo thẩm mỹ và cảm giác dễ chịu khi uống trà, dùng các vật liệu khác hoặc có thể đóng gói bằng 71

72

https://thuviensach.vn

Tiêu chuẩn đạt được khi sao chè: Màu sắc bề

bảo đảm khi pha trà, lá trở lại màu xanh. Tất cả

ngoài chuyển từ xanh tươi sang xanh tối, nắm những động tác đó đều nhằm đạt tới đích tối ưu chặt chè trong tay có cảm giác dính, uốn cong hóa sắc, hương, vị, hình của sản phẩm.

cuống mập mà không gãy, loại bỏ được mùi ngái, Tỷ lệ thành sản phẩm cần đạt được yêu cầu làm dậy mùi thơm.

trên 80% đối với búp chè non và trên 60-70% đối 2.3. Vò chè

với búp chè già.

Vò chè làm phá vỡ cấu trúc mô tế bào, ép dịch 2.4. Làm khô

bên trong mô ra bám trên mặt lá, làm chúng dễ

Kết thúc quá trình làm héo, sao, vò, vê viên hòa tan khi pha chè, đồng thời tạo cho sản phẩm cần rải sản phẩm lên phên tre hoặc sân hong râm có dạng viên, dạng sợi.

mát cho tiếp tục khô, tuyệt đối tránh ánh nắng Có 3 cách vò chè: Vò nóng, vò ấm và vò lạnh.

trực xạ. Khi sản phẩm khô tới mức lá chè có thể

Nguyên tắc vò chè là khi nóng và ẩm cần ép nhẹ, bóp vụn, cọng chè có thể bẻ gãy là đạt yêu cầu độ

vò chậm và thời gian ngắn.

ẩm. Lúc này hàm lượng nước hạ xuống còn 3-5%.

- Vò nóng: Sao xong vò ngay khi còn nóng.

Nếu gặp thời tiết ẩm lạnh, có thể phải thực hiện

- Vò ấm: Sao xong đợi hạ bớt nóng mới vò.

sấy khô nhỏ lửa trong thời gian dài.

- Vò lạnh: Sao xong đổ ra khỏi chảo đợi nguội 2.5. Đóng gói

và hồi ẩm mới vò.

Cho đến nay Chè đắng vẫn chỉ được tiêu thụ

Chè đắng thường có cọng mập, búp lớn nên dưới dạng nguyên liệu là chính, việc đóng gói chưa cần vò nóng, vừa sao vừa vò với chế độ lửa non và mấy cầu kỳ, nhưng xu hướng thị trường trong tương thực hiện ngay trên bếp lò. Vò ấm cũng thực hiện lai đòi hỏi đóng gói chè cẩn thận, có thẩm mỹ.

ngay trên bếp lò. Vò lạnh thường ít dùng.

Ở dạng nguyên liệu, vật liệu dùng cho đóng Khi vò nóng thường phải lợi dụng sự dính kết gói Chè đắng cần bảo đảm đạt yêu cầu chống ẩm, cao trong nhiệt độ cao để vê sản phẩm thành viên giữ tối, giữ được hương vị, hạn chế oxy hóa và hoặc bằng động tác làm cuộn lá lên cọng thành sợi ngăn được các mùi hương lạ. Nói chung không (cũng có thể là nhiều cọng, nhiều lá thành 1 sợi); dùng vật liệu PE để đóng gói vì rất dễ biến màu, đôi khi còn vừa vê vừa ép nhiều cọng, nhiều sợi mất hương và dễ mốc, không thể bảo quản lâu thành cuộn hơi có hình vuông hoặc hình tam giác (bảo quản lâu thường có mùi sáp). Tốt nhất là nhằm tạo thẩm mỹ và cảm giác dễ chịu khi uống trà, dùng các vật liệu khác hoặc có thể đóng gói bằng 71

72

https://thuviensach.vn

giấy bóng kính, chất dẻo cứng. Nếu đóng bao bì Sau đây là các giải pháp kỹ thuật bảo quản nhỏ, tốt nhất là dùng hộp nhôm.

Chè đắng:

3.1. Bảo quản bằng túi nilon

3. Bảo quản

Đây là vật liệu bao bì phổ biến trên thị trường.

Do Chè đắng khi thu hái có già có non, sau Vật liệu này giá rẻ, độ bền thấp, dễ hư hỏng; khả

chế biến độ ẩm thường không đồng nhất, những năng cách ẩm, ngăn sáng, chống oxy hóa và bảo vệ

cọng chè mập thường không đủ khô nếu bảo quản hương vị chè đều kém.

không thích hợp dễ sinh nấm mốc gây ra biến 3.2. Đóng hộp bằng hợp kim sắt - mănggan 2 lớp chất làm giảm chất lượng và giá trị thương Vật liệu bảo quản này vừa thẩm mỹ vừa dễ

phẩm, gây tổn thất kinh tế. Vì vậy phải làm tốt dùng nhưng không cất trữ được lâu, chỉ phù hợp kỹ thuật bảo quản.

với tiêu dùng trong gia đình. Sau khi chế biến và làm khô đủ độ, để nguội xong cần trút ngay vào Chè đắng sau chế biến càng khô thì hút ẩm hộp, càng đầy càng chặt càng tốt và phải thường càng mạnh, ngoài ra Chè đắng tự bản thân đã có xuyên kiểm tra.

quá trình oxy hóa, ánh sáng và nhiệt độ cao càng đẩy mạnh quá trình này.

VI. XÂY DỰNG VƯỜN CHÈ ĐẮNG SINH THÁI Tiêu chuẩn hàm lượng nước thương phẩm Chè CHẤT LƯỢNG CAO

đắng dao động 3-5%. Trong điều kiện không có Với sự gợi mở của ý tưởng nông nghiệp sinh thiết bị đo lường, có thể dùng cách đơn giản để

thái, việc xây dựng vườn chè sinh thái đã đem lại đánh giá hàm lượng nước sản phẩm theo kiểu sức sống mới cho nghề trồng chè. Mô hình vườn truyền thống như sau, dùng tay bóp vụn lá chè, chè lập thể được xây dựng dựa trên cơ sở phương nếu đủ khô lá chè có thể bóp vụn thành bột, tức là thức lâm sinh trên không gian 3 chiều. Đây là một hàm lượng nước đã xuống tới 3-5%. Nếu bóp được phương thức lâm sinh đa dạng về loài, tận dụng thành tấm, thành vẩy hoặc vẩy nhiều bột ít thì tốt và hài hòa toàn bộ không gian theo chiều đứng phải tiếp tục làm khô.

và chiều ngang, nhiều tầng nhiều đám, thống Theo kinh nghiệm dân gian thì bất luận là nhất trong quy hoạch chung cả chè - caosu - cây loại chè nào, với cách bảo quản nào thì cũng phải rừng. Phương thức này đã giúp cho thu nhập về

thực hiện được 4 yêu cầu: “khô, kín, mát, tối”.

chè tăng thêm 35,8% so với vườn chè thuần loại, 73

74

https://thuviensach.vn

giấy bóng kính, chất dẻo cứng. Nếu đóng bao bì Sau đây là các giải pháp kỹ thuật bảo quản nhỏ, tốt nhất là dùng hộp nhôm.

Chè đắng:

3.1. Bảo quản bằng túi nilon

3. Bảo quản

Đây là vật liệu bao bì phổ biến trên thị trường.

Do Chè đắng khi thu hái có già có non, sau Vật liệu này giá rẻ, độ bền thấp, dễ hư hỏng; khả

chế biến độ ẩm thường không đồng nhất, những năng cách ẩm, ngăn sáng, chống oxy hóa và bảo vệ

cọng chè mập thường không đủ khô nếu bảo quản hương vị chè đều kém.

không thích hợp dễ sinh nấm mốc gây ra biến 3.2. Đóng hộp bằng hợp kim sắt - mănggan 2 lớp chất làm giảm chất lượng và giá trị thương Vật liệu bảo quản này vừa thẩm mỹ vừa dễ

phẩm, gây tổn thất kinh tế. Vì vậy phải làm tốt dùng nhưng không cất trữ được lâu, chỉ phù hợp kỹ thuật bảo quản.

với tiêu dùng trong gia đình. Sau khi chế biến và làm khô đủ độ, để nguội xong cần trút ngay vào Chè đắng sau chế biến càng khô thì hút ẩm hộp, càng đầy càng chặt càng tốt và phải thường càng mạnh, ngoài ra Chè đắng tự bản thân đã có xuyên kiểm tra.

quá trình oxy hóa, ánh sáng và nhiệt độ cao càng đẩy mạnh quá trình này.

VI. XÂY DỰNG VƯỜN CHÈ ĐẮNG SINH THÁI Tiêu chuẩn hàm lượng nước thương phẩm Chè CHẤT LƯỢNG CAO

đắng dao động 3-5%. Trong điều kiện không có Với sự gợi mở của ý tưởng nông nghiệp sinh thiết bị đo lường, có thể dùng cách đơn giản để

thái, việc xây dựng vườn chè sinh thái đã đem lại đánh giá hàm lượng nước sản phẩm theo kiểu sức sống mới cho nghề trồng chè. Mô hình vườn truyền thống như sau, dùng tay bóp vụn lá chè, chè lập thể được xây dựng dựa trên cơ sở phương nếu đủ khô lá chè có thể bóp vụn thành bột, tức là thức lâm sinh trên không gian 3 chiều. Đây là một hàm lượng nước đã xuống tới 3-5%. Nếu bóp được phương thức lâm sinh đa dạng về loài, tận dụng thành tấm, thành vẩy hoặc vẩy nhiều bột ít thì tốt và hài hòa toàn bộ không gian theo chiều đứng phải tiếp tục làm khô.

và chiều ngang, nhiều tầng nhiều đám, thống Theo kinh nghiệm dân gian thì bất luận là nhất trong quy hoạch chung cả chè - caosu - cây loại chè nào, với cách bảo quản nào thì cũng phải rừng. Phương thức này đã giúp cho thu nhập về

thực hiện được 4 yêu cầu: “khô, kín, mát, tối”.

chè tăng thêm 35,8% so với vườn chè thuần loại, 73

74

https://thuviensach.vn

thu nhập về cao su tăng 2,4 lần so với cao su

- Với cây tầng cao, nên chọn các loài mọc thuần loại.

nhanh, tán thưa cho hệ số lọt ánh sáng cao hoặc Nếu chỉ kinh doanh rừng thuần loại sẽ phải rụng lá mùa đông, chiều cao càng cao càng tốt.

tăng thêm phân bón, thuốc trừ sâu, đầu tư lao Các loài có thể phù hợp là Keo lá tràm, Lê, Dẻ ăn động, sản lượng không cao. Hơn nữa dùng quá quả, Hồng... vì các loại cây này cho phép các tầng nhiều phân bón, thuốc sâu, sản phẩm chè rất dễ

cây bên dưới có thể nhận được ánh sáng đầy đủ, bị ô nhiễm, ảnh hưởng xấu đến hương vị và phẩm tạo được lớp cành khô lá rụng phong phú nâng cao chất, làm cho sản phẩm mất giá.

độ phì của đất.

Vì lẽ đó muốn nâng cao hiệu quả kinh tế tất

- Tầng giữa lấy cây Chè đắng là chính. Chè yếu phải mở hướng đi xây dựng vườn chè sinh đắng là loài cây trung tính thiên về chịu bóng, đặt thái, về mặt kỹ thuật phải tận dụng kiến thức vào tầng giữa là phù hợp với yêu cầu về cường độ

sinh học và sinh thái học để sáng tạo môi trường ánh sáng. Căn cứ vào yêu cầu cụ thể còn cần chia sinh thái rừng hài hòa, có như vậy mới mong vừa ra khu sản xuất chè, khu cung cấp hạt, khu cung nâng cao được sản lượng vừa giữ gìn được danh cấp hom, trên cơ sở đó xử lý thỏa đáng mật độ tàn tiếng chất lượng chè.

che các tầng nhằm đạt sản lượng cao và ổn định.

Yêu cầu khi xây dựng vườn chè sinh thái: Các cá thể Chè đắng có cây phát triển chồi (1) Nắm chắc nghề chính, phát triển tổng hợp đông vào tháng 11 (tiết tiểu tuyết), có cây phát nhiều ngành nghề khác.

triển chồi xuân vào tháng 2 trong thời kỳ mưa

- Dựa theo địa hình, địa mạo, khai thác tốt phùn nhưng phần lớn bật chồi vào đầu tháng 4

tiềm năng khí hậu đất đai và ưu thế đa dạng sinh trong tiết thanh minh và được gọi là chè xuân. Ở

học để đưa ra quy hoạch phù hợp.

- Có thể quy hoạch vùng chè thành một số

cây Chè đắng thời gian phát chồi xuân thường khu vực gây trồng, lựa chọn cho mỗi khu một cơ

sớm hơn các loại chè thuộc họ Chè từ 45-50 ngày.

cấu loài phối hợp để hình thành tầng cây cao, vừa, Nếu tuyển chọn các cá thể có tập tính phát chồi thấp không cạnh tranh lẫn nhau và có thể hỗ trợ

xuân để nhân giống sẽ tạo được sản phẩm chất nhau càng nhiều càng tốt. Cây trồng phối hợp nên lượng cao, ít ô nhiễm hóa chất và đưa ra thị

ưu tiên chọn cây bản địa, những loài cây có tính trường sớm sẽ có sức cạnh tranh mạnh.

thích ứng rộng, có giá trị kinh tế hoặc nếu có khả

Người Nhật Bản đã đi trước người Trung Quốc năng cố định đạm thì càng tốt.

trong việc gây tạo các giống “chè hữu cơ”, “chè 75

76

https://thuviensach.vn

thu nhập về cao su tăng 2,4 lần so với cao su

- Với cây tầng cao, nên chọn các loài mọc thuần loại.

nhanh, tán thưa cho hệ số lọt ánh sáng cao hoặc Nếu chỉ kinh doanh rừng thuần loại sẽ phải rụng lá mùa đông, chiều cao càng cao càng tốt.

tăng thêm phân bón, thuốc trừ sâu, đầu tư lao Các loài có thể phù hợp là Keo lá tràm, Lê, Dẻ ăn động, sản lượng không cao. Hơn nữa dùng quá quả, Hồng... vì các loại cây này cho phép các tầng nhiều phân bón, thuốc sâu, sản phẩm chè rất dễ

cây bên dưới có thể nhận được ánh sáng đầy đủ, bị ô nhiễm, ảnh hưởng xấu đến hương vị và phẩm tạo được lớp cành khô lá rụng phong phú nâng cao chất, làm cho sản phẩm mất giá.

độ phì của đất.

Vì lẽ đó muốn nâng cao hiệu quả kinh tế tất

- Tầng giữa lấy cây Chè đắng là chính. Chè yếu phải mở hướng đi xây dựng vườn chè sinh đắng là loài cây trung tính thiên về chịu bóng, đặt thái, về mặt kỹ thuật phải tận dụng kiến thức vào tầng giữa là phù hợp với yêu cầu về cường độ

sinh học và sinh thái học để sáng tạo môi trường ánh sáng. Căn cứ vào yêu cầu cụ thể còn cần chia sinh thái rừng hài hòa, có như vậy mới mong vừa ra khu sản xuất chè, khu cung cấp hạt, khu cung nâng cao được sản lượng vừa giữ gìn được danh cấp hom, trên cơ sở đó xử lý thỏa đáng mật độ tàn tiếng chất lượng chè.

che các tầng nhằm đạt sản lượng cao và ổn định.

Yêu cầu khi xây dựng vườn chè sinh thái: Các cá thể Chè đắng có cây phát triển chồi (1) Nắm chắc nghề chính, phát triển tổng hợp đông vào tháng 11 (tiết tiểu tuyết), có cây phát nhiều ngành nghề khác.

triển chồi xuân vào tháng 2 trong thời kỳ mưa

- Dựa theo địa hình, địa mạo, khai thác tốt phùn nhưng phần lớn bật chồi vào đầu tháng 4

tiềm năng khí hậu đất đai và ưu thế đa dạng sinh trong tiết thanh minh và được gọi là chè xuân. Ở

học để đưa ra quy hoạch phù hợp.

- Có thể quy hoạch vùng chè thành một số

cây Chè đắng thời gian phát chồi xuân thường khu vực gây trồng, lựa chọn cho mỗi khu một cơ

sớm hơn các loại chè thuộc họ Chè từ 45-50 ngày.

cấu loài phối hợp để hình thành tầng cây cao, vừa, Nếu tuyển chọn các cá thể có tập tính phát chồi thấp không cạnh tranh lẫn nhau và có thể hỗ trợ

xuân để nhân giống sẽ tạo được sản phẩm chất nhau càng nhiều càng tốt. Cây trồng phối hợp nên lượng cao, ít ô nhiễm hóa chất và đưa ra thị

ưu tiên chọn cây bản địa, những loài cây có tính trường sớm sẽ có sức cạnh tranh mạnh.

thích ứng rộng, có giá trị kinh tế hoặc nếu có khả

Người Nhật Bản đã đi trước người Trung Quốc năng cố định đạm thì càng tốt.

trong việc gây tạo các giống “chè hữu cơ”, “chè 75

76

https://thuviensach.vn

không thuốc trừ sâu và phân bón hóa học”.

Tandania là quốc gia đầu tiên đưa ra thị trường các sản phẩm chè không bón phân hóa học và phun thuốc trừ sâu. Năm 1991, Trung Quốc cũng đã đưa ra thị trường được 10 loại chè phù hợp với KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG LÁT MÊXICÔ

yêu cầu “Thực phẩm xanh” của Bộ Nông nghiệp.

Chè đắng vốn nổi danh là chè sạch đã từng được nhiều người ưa chuộng, vì vậy nếu chúng ta phát Tên khoa học: Cedrela odorata

triển theo hướng vườn sinh thái để tạo ra “chè Thuộc họ: Xoan (Meliaceae)

hữu cơ” chất lượng cao chắc chắn sẽ đem lại nhiều hiệu ích kinh tế và xã hội.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

(2) Quy hoạch toàn diện, bố cục hợp lý Lát Mêxicô là cây gỗ lớn có nguồn gốc tại vùng Trong vườn chè sinh thái nhân tạo cần quy nhiệt đới Mêxicô. Cây có thể đạt tới chiều cao 30 m hoạch cụ thể và toàn diện theo địa hình, địa vật, và đường kính 80 cm; cây có thân thẳng và tán bố trí đai rừng phòng hộ trên hướng đón gió, bố

rộng. Gỗ có giá trị nhờ độ cứng và tỷ trọng trung trí rừng đầu nguồn trên đầu suối, sườn khe, bờ ao bình (0,6), thớ mịn, màu hồng nhạt, khi cây già có hồ. Nơi đất đai cằn cỗi cần bố trí cây cải tạo đất vân như gỗ Lát hoa. Gỗ chứa dầu nên không mối phù hợp...

mọt và độ bền nấm mục cao, ít cong vênh nứt nẻ.

Nơi có thung lũng, suối sâu, nguồn nước dồi Cây 7-8 tuổi đã có thể xẻ làm ván ghép thanh, dào quanh năm có thể xây đập tạo hồ thủy lợi, nuôi làm nguyên liệu gỗ bóc, cây cao tuổi hơn thường tôm cá và phát triển thủy điện nhỏ. Tùy theo thực làm ván lạng trang trí bề mặt. Tại Trung và Nam trạng cụ thể, nơi hợp cây nông nghiệp thì phát Mỹ, gỗ Lát Mêxicô được dùng phổ biến trong nghề

triển cây nông nghiệp, hợp cây lấy gỗ thì phát triển mộc và xây dựng cơ bản (làm cửa ra vào, cửa sổ, nghề rừng, hợp với cây chè thì phát triển nghề chè, trang trí nội thất).

như vậy nghề chè sẽ phát triển hài hòa với nông, Lát Mêxicô là cây mọc nhanh, năng suất cao.

lâm, ngư nghiệp và nghề phụ khác. Làm như vậy Nếu trồng rừng Lát Mêxicô trên đất tương đối tốt, thì hiệu quả kinh tế, hiệu ích sinh thái, xã hội đều kỹ thuật lâm sinh hợp lý và tăng cường bón phân, phát triển, là một hướng đi có triển vọng.

có thể đạt năng suất trên 20 m3/ha/năm.

77

78

https://thuviensach.vn

không thuốc trừ sâu và phân bón hóa học”.

Tandania là quốc gia đầu tiên đưa ra thị trường các sản phẩm chè không bón phân hóa học và phun thuốc trừ sâu. Năm 1991, Trung Quốc cũng đã đưa ra thị trường được 10 loại chè phù hợp với KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG LÁT MÊXICÔ

yêu cầu “Thực phẩm xanh” của Bộ Nông nghiệp.

Chè đắng vốn nổi danh là chè sạch đã từng được nhiều người ưa chuộng, vì vậy nếu chúng ta phát Tên khoa học: Cedrela odorata

triển theo hướng vườn sinh thái để tạo ra “chè Thuộc họ: Xoan (Meliaceae)

hữu cơ” chất lượng cao chắc chắn sẽ đem lại nhiều hiệu ích kinh tế và xã hội.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

(2) Quy hoạch toàn diện, bố cục hợp lý Lát Mêxicô là cây gỗ lớn có nguồn gốc tại vùng Trong vườn chè sinh thái nhân tạo cần quy nhiệt đới Mêxicô. Cây có thể đạt tới chiều cao 30 m hoạch cụ thể và toàn diện theo địa hình, địa vật, và đường kính 80 cm; cây có thân thẳng và tán bố trí đai rừng phòng hộ trên hướng đón gió, bố

rộng. Gỗ có giá trị nhờ độ cứng và tỷ trọng trung trí rừng đầu nguồn trên đầu suối, sườn khe, bờ ao bình (0,6), thớ mịn, màu hồng nhạt, khi cây già có hồ. Nơi đất đai cằn cỗi cần bố trí cây cải tạo đất vân như gỗ Lát hoa. Gỗ chứa dầu nên không mối phù hợp...

mọt và độ bền nấm mục cao, ít cong vênh nứt nẻ.

Nơi có thung lũng, suối sâu, nguồn nước dồi Cây 7-8 tuổi đã có thể xẻ làm ván ghép thanh, dào quanh năm có thể xây đập tạo hồ thủy lợi, nuôi làm nguyên liệu gỗ bóc, cây cao tuổi hơn thường tôm cá và phát triển thủy điện nhỏ. Tùy theo thực làm ván lạng trang trí bề mặt. Tại Trung và Nam trạng cụ thể, nơi hợp cây nông nghiệp thì phát Mỹ, gỗ Lát Mêxicô được dùng phổ biến trong nghề

triển cây nông nghiệp, hợp cây lấy gỗ thì phát triển mộc và xây dựng cơ bản (làm cửa ra vào, cửa sổ, nghề rừng, hợp với cây chè thì phát triển nghề chè, trang trí nội thất).

như vậy nghề chè sẽ phát triển hài hòa với nông, Lát Mêxicô là cây mọc nhanh, năng suất cao.

lâm, ngư nghiệp và nghề phụ khác. Làm như vậy Nếu trồng rừng Lát Mêxicô trên đất tương đối tốt, thì hiệu quả kinh tế, hiệu ích sinh thái, xã hội đều kỹ thuật lâm sinh hợp lý và tăng cường bón phân, phát triển, là một hướng đi có triển vọng.

có thể đạt năng suất trên 20 m3/ha/năm.

77

78

https://thuviensach.vn

II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI 2. Đất trồng

Lát Mêxicô đòi hỏi đất tơi xốp và thông 1. Khí hậu

thoáng; nhạy cảm với úng ngập và đất bí chặt.

Cây rất ưa nóng, ẩm, nhịp độ tăng trưởng Cây con tạo trong bầu phát triển rất kém, hoàn mạnh nhất vào các tháng 7-8-9 là thời kỳ nóng toàn có thể dùng cây rễ trần để trồng rừng.

ẩm nhất và tổng diện tích quang hợp lớn nhất Cây ưa đất giàu canxi, ưa đất ít chua đến trong năm.

phản ứng trung tính và hơi kiềm, vì vậy phù hợp Cây rụng lá vào mùa lạnh phía Bắc, nhưng với trồng rừng trên vùng đá vôi. Có thể thực cây non rất ít rụng lá và tăng trưởng với nhịp độ

nghiệm tận dụng và cải tạo bãi thải hầm lò trồng yếu hơn. Cây rụng lá hoàn toàn nếu đất và khí Lát Mêxicô nhưng cần đào hố rất sâu và lót hố

bằng vụn sét vôi phế thải sau nghiền sàng đá vôi.

hậu khô hạn dài ngày. Gặp hoàn cảnh khắc Cây ưa đất ẩm nhưng thoát nước tốt, tầng đất nghiệt, cây có thể rụng lá hoàn toàn mà không và mẫu chất cần dày hơn 0,5m đất càng giàu dinh chết, có thể sống qua mùa đông trong băng giá.

dưỡng càng tốt. Cây phù hợp phát triển trên đất Lát Mêxicô có thể gây trồng trên mọi vĩ độ của bazan, phù sa, bồi tụ, chân sườn núi đá vôi, đất Việt Nam từ độ cao so với mặt nước biển 0 m đến thịt nhẹ phát triển trên đá micasit và đá gneis.

các thung lũng phía Bắc có ngày nóng đêm lạnh Với đất phát triển trên các đá mẹ khác cần tăng trên độ cao so với mặt nước biển 700-800 m.

cường phân bón và canxi khi trồng cây.

Cây ưa sáng hoàn toàn ngay từ giai đoạn vườn Lựa chọn đất để trồng rừng Lát Mêxicô cần ươm, ánh sáng càng đủ tăng trưởng càng mạnh.

tuân theo thứ tự ưu tiên sau đây:

Tính xu quang rất mạnh, rất dễ lệch ngọn, lệch

- Đất phát triển trên bazan.

tán nếu ánh sáng chiếu không đều.

- Đất phù sa sông suối.

Để trồng rừng thương mại Lát Mêxicô đạt

- Đất phát triển trên đá vôi, đặc biệt là đất hiệu quả cao nên chọn các vùng khí hậu càng vùng chân và sườn núi đá vôi.

nóng, mùa mưa càng dài càng tốt. Lượng mưa

- Đất vườn quanh nhà.

- Đất phát triển trên các loại đá mẹ khác có hằng năm: dao động giữa 1.000 đến 2.000 mm.

tầng đất dày và còn giữ được nhiều tính chất Nhiệt độ: bình quân năm 25-26oC.

đất rừng.

79

80

https://thuviensach.vn

II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI 2. Đất trồng

Lát Mêxicô đòi hỏi đất tơi xốp và thông 1. Khí hậu

thoáng; nhạy cảm với úng ngập và đất bí chặt.

Cây rất ưa nóng, ẩm, nhịp độ tăng trưởng Cây con tạo trong bầu phát triển rất kém, hoàn mạnh nhất vào các tháng 7-8-9 là thời kỳ nóng toàn có thể dùng cây rễ trần để trồng rừng.

ẩm nhất và tổng diện tích quang hợp lớn nhất Cây ưa đất giàu canxi, ưa đất ít chua đến trong năm.

phản ứng trung tính và hơi kiềm, vì vậy phù hợp Cây rụng lá vào mùa lạnh phía Bắc, nhưng với trồng rừng trên vùng đá vôi. Có thể thực cây non rất ít rụng lá và tăng trưởng với nhịp độ

nghiệm tận dụng và cải tạo bãi thải hầm lò trồng yếu hơn. Cây rụng lá hoàn toàn nếu đất và khí Lát Mêxicô nhưng cần đào hố rất sâu và lót hố

bằng vụn sét vôi phế thải sau nghiền sàng đá vôi.

hậu khô hạn dài ngày. Gặp hoàn cảnh khắc Cây ưa đất ẩm nhưng thoát nước tốt, tầng đất nghiệt, cây có thể rụng lá hoàn toàn mà không và mẫu chất cần dày hơn 0,5m đất càng giàu dinh chết, có thể sống qua mùa đông trong băng giá.

dưỡng càng tốt. Cây phù hợp phát triển trên đất Lát Mêxicô có thể gây trồng trên mọi vĩ độ của bazan, phù sa, bồi tụ, chân sườn núi đá vôi, đất Việt Nam từ độ cao so với mặt nước biển 0 m đến thịt nhẹ phát triển trên đá micasit và đá gneis.

các thung lũng phía Bắc có ngày nóng đêm lạnh Với đất phát triển trên các đá mẹ khác cần tăng trên độ cao so với mặt nước biển 700-800 m.

cường phân bón và canxi khi trồng cây.

Cây ưa sáng hoàn toàn ngay từ giai đoạn vườn Lựa chọn đất để trồng rừng Lát Mêxicô cần ươm, ánh sáng càng đủ tăng trưởng càng mạnh.

tuân theo thứ tự ưu tiên sau đây:

Tính xu quang rất mạnh, rất dễ lệch ngọn, lệch

- Đất phát triển trên bazan.

tán nếu ánh sáng chiếu không đều.

- Đất phù sa sông suối.

Để trồng rừng thương mại Lát Mêxicô đạt

- Đất phát triển trên đá vôi, đặc biệt là đất hiệu quả cao nên chọn các vùng khí hậu càng vùng chân và sườn núi đá vôi.

nóng, mùa mưa càng dài càng tốt. Lượng mưa

- Đất vườn quanh nhà.

- Đất phát triển trên các loại đá mẹ khác có hằng năm: dao động giữa 1.000 đến 2.000 mm.

tầng đất dày và còn giữ được nhiều tính chất Nhiệt độ: bình quân năm 25-26oC.

đất rừng.

79

80

https://thuviensach.vn

- Đất đồi trọc nhưng tầng đất dày.

IV. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG LÁT MÊXICÔ

Với hai loại đất sau, rất cần thiết tăng cường Tùy theo mục đích kinh doanh có thể áp dụng bón phân, đặc biệt là tăng cường bón vôi hoặc xỉ

các phương thức trồng rừng sau:

thải sàng tuyển tại mỏ đá vôi để cải thiện độ pH.

- Tạo rừng Lát Mêxicô thuần loại và đều tuổi 3. Sâu bệnh hại

để kinh doanh gỗ lớn.

- Tạo rừng Lát Mêxicô hỗn giao và đều tuổi.

Cây ở giai đoạn nảy mầm và mầm non rất dễ

- Làm giàu rừng bằng Lát Mêxicô ở rừng phục bị sên, ốc sên, sâu xám, dế mèn, chuột, chim phá hồi sau khai thác kiệt, nương rẫy.

hại, có thể huỷ hoại cả 100% mầm non. Giai đoạn

- Trồng Lát Mêxicô tạo tầng che bóng cho trưởng thành nguy cơ lớn nhất với cây là vấn đề

vườn cà phê, ca cao, chè, nương bãi.

sâu đục ngọn làm giảm giá trị thương phẩm của đoạn thân gỗ.

1. Phương pháp trồng

Ở giai đoạn rừng trồng, sâu bệnh hại nghiêm Tất cả đều trồng bằng cây con rễ trần.

trọng nhất là vấn đề vòi voi phá đỉnh sinh trưởng gây ảnh hưởng rất xấu đến phẩm chất gỗ.

2. Tạo cây con

III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

2.1. Bảo quản hạt: Bảo quản trong điều kiện khô và mát. Thời hạn bảo quản không được dài, Cây cao to, thân thẳng nhưng tán rộng nếu cần tổ chức gieo ươm càng sớm càng tốt.

không được khống chế tạo tán; lúc nhỏ rất dễ bị

2.2. Thúc mầm: Đổ hạt vào nước 2 sôi 3 lạnh sâu đục ngọn làm hỏng hình thái thân.

(khoảng 50oC) với trọng lượng nước gấp đôi trọng Rễ cọc kém phát triển nhưng rễ bàng của Lát Mêxicô phát triển rất rộng, khả năng luồn lách lượng hạt. Khuấy đều liên tục trong 5 phút rồi khe đá rất mạnh giống như mọi thực vật trên núi ngâm 12 giờ cho hạt hút nước no. Sau đó vớt ra, đá vôi, chịu bão khá.

đợi ráo hết nước rồi trộn tro bếp để khử chua, làm Có thể gây trồng thuần loại hoặc tạo rừng hỗn cho hạt rời rạc dễ gieo và đem gieo ngay.

giao. Có thể chung sống hài hòa với cây bản địa và 2.3. Gieo hạt:

cây trồng nông nghiệp; rất phù hợp với phát động a) Gieo trên luống xây nền cứng có sẵn.

phong trào trồng cây nhân dân, trồng cây phân Luống cần tiêu nước tốt. Dùng cát sạch và hơi tán trên vườn, trại, nương, cây xanh đô thị.

thô phủ dày 12-15 cm. Chuẩn bị thuốc tím 0,1%

81

82

https://thuviensach.vn

- Đất đồi trọc nhưng tầng đất dày.

IV. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG LÁT MÊXICÔ

Với hai loại đất sau, rất cần thiết tăng cường Tùy theo mục đích kinh doanh có thể áp dụng bón phân, đặc biệt là tăng cường bón vôi hoặc xỉ

các phương thức trồng rừng sau:

thải sàng tuyển tại mỏ đá vôi để cải thiện độ pH.

- Tạo rừng Lát Mêxicô thuần loại và đều tuổi 3. Sâu bệnh hại

để kinh doanh gỗ lớn.

- Tạo rừng Lát Mêxicô hỗn giao và đều tuổi.

Cây ở giai đoạn nảy mầm và mầm non rất dễ

- Làm giàu rừng bằng Lát Mêxicô ở rừng phục bị sên, ốc sên, sâu xám, dế mèn, chuột, chim phá hồi sau khai thác kiệt, nương rẫy.

hại, có thể huỷ hoại cả 100% mầm non. Giai đoạn

- Trồng Lát Mêxicô tạo tầng che bóng cho trưởng thành nguy cơ lớn nhất với cây là vấn đề

vườn cà phê, ca cao, chè, nương bãi.

sâu đục ngọn làm giảm giá trị thương phẩm của đoạn thân gỗ.

1. Phương pháp trồng

Ở giai đoạn rừng trồng, sâu bệnh hại nghiêm Tất cả đều trồng bằng cây con rễ trần.

trọng nhất là vấn đề vòi voi phá đỉnh sinh trưởng gây ảnh hưởng rất xấu đến phẩm chất gỗ.

2. Tạo cây con

III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

2.1. Bảo quản hạt: Bảo quản trong điều kiện khô và mát. Thời hạn bảo quản không được dài, Cây cao to, thân thẳng nhưng tán rộng nếu cần tổ chức gieo ươm càng sớm càng tốt.

không được khống chế tạo tán; lúc nhỏ rất dễ bị

2.2. Thúc mầm: Đổ hạt vào nước 2 sôi 3 lạnh sâu đục ngọn làm hỏng hình thái thân.

(khoảng 50oC) với trọng lượng nước gấp đôi trọng Rễ cọc kém phát triển nhưng rễ bàng của Lát Mêxicô phát triển rất rộng, khả năng luồn lách lượng hạt. Khuấy đều liên tục trong 5 phút rồi khe đá rất mạnh giống như mọi thực vật trên núi ngâm 12 giờ cho hạt hút nước no. Sau đó vớt ra, đá vôi, chịu bão khá.

đợi ráo hết nước rồi trộn tro bếp để khử chua, làm Có thể gây trồng thuần loại hoặc tạo rừng hỗn cho hạt rời rạc dễ gieo và đem gieo ngay.

giao. Có thể chung sống hài hòa với cây bản địa và 2.3. Gieo hạt:

cây trồng nông nghiệp; rất phù hợp với phát động a) Gieo trên luống xây nền cứng có sẵn.

phong trào trồng cây nhân dân, trồng cây phân Luống cần tiêu nước tốt. Dùng cát sạch và hơi tán trên vườn, trại, nương, cây xanh đô thị.

thô phủ dày 12-15 cm. Chuẩn bị thuốc tím 0,1%

81

82

https://thuviensach.vn

để sát trùng (1 g thuốc tím/1 lít nước) nhằm diệt diện tích chuẩn bị làm luống gieo hạt và vành đai nấm khuẩn và động vật có hại. Nếu cát ẩm ướt 2 m chung quanh cần xử lý bằng vôi bột với liều cần tăng nồng độ thuốc tím lên gấp đôi (2 g/1lít).

lượng 0,4-0,5 kg/m2 rải đều trên bề mặt. Sau 4-5

Dùng thùng hoa sen tưới đều thuốc tím lên mặt ngày, cày hoặc cuốc rồi đánh thành luống có bề

cát bảo đảm làm ướt đẫm 1 lớp cát dày 5-6 cm.

mặt rộng 1,0 m, cao 0,3 m bảo đảm tiêu nước tốt.

Sau 36 đến 48 giờ, dùng thùng hoa sen tưới Theo dõi sát tổ dế mới đào để tiêu diệt kịp thời.

nước sạch với lượng nước gấp đôi lượng dung dịch Tưới đẫm mặt luống rồi phủ 1 lớp cát dày 3 cm có thuốc tán đã dùng để đẩy tầng thuốc tím xuống cỡ hạt từ trung bình đến hơi mịn đã được om 48 giờ

lớp cát dưới. Việc này cần được thực hiện trước để

bằng thuốc tím 0,1% và tráng rửa bằng nước sạch.

bảo đảm có thể gieo hạt ngay sau khi xử lý hạt.

Gieo hạt vừa xử lý xong với mật độ như gieo Rải hoặc đặt hạt đều trên mặt cát, dãn cách trên nền cứng, phủ cát đã xử lý thành 1 lớp dày bình quân 1,0 -1,5 cm, sàng phủ lên hạt một lớp 1cm rồi tưới ẩm.

dày cát đã xử lý thuốc và tráng rửa sạch như cách Phủ vòm ni lông hoặc lưới che râm, mép vòm nói trên. Phun mù hoặc tưới ẩm bằng vòi hoa sen xuống tới rãnh luống, lấp đất lên mép vòm để làm mỗi ngày từ 1 đến 2 lần.

kín, bảo đảm chống chuột, sên và dế mèn. Nếu có Phủ vòm nilon hoặc lưới che râm giữ ẩm, nguy cơ nắng nóng gay gắt cần ngăn nắng bằng tránh mưa xối, tránh nắng nóng quá mức và đặc phên, cành, lá cây.

biệt là phải ngăn chặn chuột, sâu, ốc sên, dế mèn Giải pháp này về cơ bản không cần bổ sung phá hoại mầm non. Vòm ni lông hoặc lưới che râm phải được phủ tới rãnh luống và được làm kín nước tưới. Nếu phát hiện khô hạn trên mặt luống, bằng đất, cát, gỗ, gạch, v.v., bảo đảm ngăn chặn có thể dùng bình hoa sen tưới qua lưới che râm được sự xâm hại của động vật.

hoặc xả nước vào rãnh luống cho tự thấm (nếu Nếu không có lưới che râm, phía trên vòm ni vòm phủ bằng ni lông).

lông cần phủ thêm cành cây, ràng ràng, lá chuối, 3. Ươm cây

tàu dừa, v.v., để giảm bớt nắng nóng buổi trưa.

b) Gieo trên luống đất (Áp dụng cho trường 3.1. Chọn đất ươm cây:

hợp không có luống gieo ươm nền cứng): Dù nhân giống bằng hạt hay hom, rừng Lát Cần loại trừ hoàn toàn nguy cơ phá hoại mầm Mêxicô đều được trồng bằng cây con rễ trần. Cây non của sên, ốc sên, sâu xám, dế mèn, v.v.. Trên con trong bầu thường phát triển kém và bộ rễ

83

84

https://thuviensach.vn

để sát trùng (1 g thuốc tím/1 lít nước) nhằm diệt diện tích chuẩn bị làm luống gieo hạt và vành đai nấm khuẩn và động vật có hại. Nếu cát ẩm ướt 2 m chung quanh cần xử lý bằng vôi bột với liều cần tăng nồng độ thuốc tím lên gấp đôi (2 g/1lít).

lượng 0,4-0,5 kg/m2 rải đều trên bề mặt. Sau 4-5

Dùng thùng hoa sen tưới đều thuốc tím lên mặt ngày, cày hoặc cuốc rồi đánh thành luống có bề

cát bảo đảm làm ướt đẫm 1 lớp cát dày 5-6 cm.

mặt rộng 1,0 m, cao 0,3 m bảo đảm tiêu nước tốt.

Sau 36 đến 48 giờ, dùng thùng hoa sen tưới Theo dõi sát tổ dế mới đào để tiêu diệt kịp thời.

nước sạch với lượng nước gấp đôi lượng dung dịch Tưới đẫm mặt luống rồi phủ 1 lớp cát dày 3 cm có thuốc tán đã dùng để đẩy tầng thuốc tím xuống cỡ hạt từ trung bình đến hơi mịn đã được om 48 giờ

lớp cát dưới. Việc này cần được thực hiện trước để

bằng thuốc tím 0,1% và tráng rửa bằng nước sạch.

bảo đảm có thể gieo hạt ngay sau khi xử lý hạt.

Gieo hạt vừa xử lý xong với mật độ như gieo Rải hoặc đặt hạt đều trên mặt cát, dãn cách trên nền cứng, phủ cát đã xử lý thành 1 lớp dày bình quân 1,0 -1,5 cm, sàng phủ lên hạt một lớp 1cm rồi tưới ẩm.

dày cát đã xử lý thuốc và tráng rửa sạch như cách Phủ vòm ni lông hoặc lưới che râm, mép vòm nói trên. Phun mù hoặc tưới ẩm bằng vòi hoa sen xuống tới rãnh luống, lấp đất lên mép vòm để làm mỗi ngày từ 1 đến 2 lần.

kín, bảo đảm chống chuột, sên và dế mèn. Nếu có Phủ vòm nilon hoặc lưới che râm giữ ẩm, nguy cơ nắng nóng gay gắt cần ngăn nắng bằng tránh mưa xối, tránh nắng nóng quá mức và đặc phên, cành, lá cây.

biệt là phải ngăn chặn chuột, sâu, ốc sên, dế mèn Giải pháp này về cơ bản không cần bổ sung phá hoại mầm non. Vòm ni lông hoặc lưới che râm phải được phủ tới rãnh luống và được làm kín nước tưới. Nếu phát hiện khô hạn trên mặt luống, bằng đất, cát, gỗ, gạch, v.v., bảo đảm ngăn chặn có thể dùng bình hoa sen tưới qua lưới che râm được sự xâm hại của động vật.

hoặc xả nước vào rãnh luống cho tự thấm (nếu Nếu không có lưới che râm, phía trên vòm ni vòm phủ bằng ni lông).

lông cần phủ thêm cành cây, ràng ràng, lá chuối, 3. Ươm cây

tàu dừa, v.v., để giảm bớt nắng nóng buổi trưa.

b) Gieo trên luống đất (Áp dụng cho trường 3.1. Chọn đất ươm cây:

hợp không có luống gieo ươm nền cứng): Dù nhân giống bằng hạt hay hom, rừng Lát Cần loại trừ hoàn toàn nguy cơ phá hoại mầm Mêxicô đều được trồng bằng cây con rễ trần. Cây non của sên, ốc sên, sâu xám, dế mèn, v.v.. Trên con trong bầu thường phát triển kém và bộ rễ

83

84

https://thuviensach.vn

không hoàn hảo. Để thực hiện tốt việc ươm cây rễ

trồng đủ ẩm; cũng có thể đánh trồng thành công trần trên luống đất, cần chọn đất ươm cây có điều với cây con rễ trần 1-2 năm tuổi cao 2-3 m hoặc kiện tưới tiêu tốt, thành phần cơ giới tương đối lớn hơn. Với trường hợp thứ nhất phải tăng cường nhẹ, độ thông thoáng cao, ít cỏ dại và mầm mống làm cỏ xới đất, trường hợp thứ hai chỉ áp dụng khi sâu bệnh.

lỡ mùa vụ hoặc trồng cây phân tán.

3.2. Chuẩn bị đất ươm cây:

Tuổi và kích thước cây xuất vườn chủ yếu Làm sạch cỏ, sạch tác nhân phá hoại của động được quyết định bởi khoảng cách thời gian từ khi vật bằng vôi bột với liều lượng 0,4-0,5 kg/m2 trên gieo ươm đến mùa vụ trồng rừng thuận lợi nhất.

toàn diện tích ươm cây và vành đai 2m chung Tiêu chuẩn xuất vườn tốt nhất với cây con là quanh. Sau 1-2 tuần, tiến hành rãy cỏ và cày bừa.

đường kính gốc khoảng 1cm, cao 30-40cm và phần Đánh thành luống cao 0,3m để bảo đảm tiêu gốc đã bắt đầu hóa gỗ.

nước thật tốt. Bón lót 20g supe phốtphát và Với yêu cầu đó cần xác định dãn cách hàng là 7,5 g urê, trộn đều trên mỗi mét vuông mặt luống.

30cm, dãn cách cây là 20cm (16-17 cây/m2 mặt Nếu đất nghèo hữu cơ, cần trộn 2 loại trên với 1-2 kg luống). Nếu cần xuất vườn sớm hơn có thể dùng phân chuồng đã ủ hoại.

mật độ dày hơn theo dãn cách 2020 cm tương 3.3. Đánh chuyển cây mầm:

đương 20 cây/m2.

Có thể đánh chuyển cây mầm sang luống tạo Trong trường hợp đánh cây trồng rừng vào cây con sau khi phần lớn cây mầm đã xuất hiện 1-2

nhiều đợt khác nhau, cần phải thực hiện giải pháp lá kép lông chim.

đánh tỉa dần để mở rộng dần không gian sống cho Trước đó cần kịp thời dỡ bỏ lưới che râm hoặc cây còn lại.

vòm ni lông khi thấy ở phần lớn cây con, lá mầm 3.5. Chăm sóc:

đã lớn hết kích thước có thể.

Cần ngừng hoặc giảm nước trước khi đánh Cần kịp thời làm sạch cỏ và xới xáo cho mặt chuyển 4-6 ngày. Đánh chuyển vào ngày mưa ẩm luống luôn thông thoáng. Tưới ẩm đều và luôn bảo hoặc râm mát.

đảm tiêu nước tốt.

3.4. Dãn cách cây ươm:

Tốt nhất là áp dụng giải pháp đưa nước vào Có thể trồng rừng bằng cây con rễ trần 5-6

làm ngập rãnh luống 2-3 cm, sau khi nước thấm tuần tuổi, cao 20-25 cm nếu thời tiết hoặc đất đủ vào luống (sau một đêm) cần tháo kiệt ngay.

85

86

https://thuviensach.vn

không hoàn hảo. Để thực hiện tốt việc ươm cây rễ

trồng đủ ẩm; cũng có thể đánh trồng thành công trần trên luống đất, cần chọn đất ươm cây có điều với cây con rễ trần 1-2 năm tuổi cao 2-3 m hoặc kiện tưới tiêu tốt, thành phần cơ giới tương đối lớn hơn. Với trường hợp thứ nhất phải tăng cường nhẹ, độ thông thoáng cao, ít cỏ dại và mầm mống làm cỏ xới đất, trường hợp thứ hai chỉ áp dụng khi sâu bệnh.

lỡ mùa vụ hoặc trồng cây phân tán.

3.2. Chuẩn bị đất ươm cây:

Tuổi và kích thước cây xuất vườn chủ yếu Làm sạch cỏ, sạch tác nhân phá hoại của động được quyết định bởi khoảng cách thời gian từ khi vật bằng vôi bột với liều lượng 0,4-0,5 kg/m2 trên gieo ươm đến mùa vụ trồng rừng thuận lợi nhất.

toàn diện tích ươm cây và vành đai 2m chung Tiêu chuẩn xuất vườn tốt nhất với cây con là quanh. Sau 1-2 tuần, tiến hành rãy cỏ và cày bừa.

đường kính gốc khoảng 1cm, cao 30-40cm và phần Đánh thành luống cao 0,3m để bảo đảm tiêu gốc đã bắt đầu hóa gỗ.

nước thật tốt. Bón lót 20g supe phốtphát và Với yêu cầu đó cần xác định dãn cách hàng là 7,5 g urê, trộn đều trên mỗi mét vuông mặt luống.

30cm, dãn cách cây là 20cm (16-17 cây/m2 mặt Nếu đất nghèo hữu cơ, cần trộn 2 loại trên với 1-2 kg luống). Nếu cần xuất vườn sớm hơn có thể dùng phân chuồng đã ủ hoại.

mật độ dày hơn theo dãn cách 2020 cm tương 3.3. Đánh chuyển cây mầm:

đương 20 cây/m2.

Có thể đánh chuyển cây mầm sang luống tạo Trong trường hợp đánh cây trồng rừng vào cây con sau khi phần lớn cây mầm đã xuất hiện 1-2

nhiều đợt khác nhau, cần phải thực hiện giải pháp lá kép lông chim.

đánh tỉa dần để mở rộng dần không gian sống cho Trước đó cần kịp thời dỡ bỏ lưới che râm hoặc cây còn lại.

vòm ni lông khi thấy ở phần lớn cây con, lá mầm 3.5. Chăm sóc:

đã lớn hết kích thước có thể.

Cần ngừng hoặc giảm nước trước khi đánh Cần kịp thời làm sạch cỏ và xới xáo cho mặt chuyển 4-6 ngày. Đánh chuyển vào ngày mưa ẩm luống luôn thông thoáng. Tưới ẩm đều và luôn bảo hoặc râm mát.

đảm tiêu nước tốt.

3.4. Dãn cách cây ươm:

Tốt nhất là áp dụng giải pháp đưa nước vào Có thể trồng rừng bằng cây con rễ trần 5-6

làm ngập rãnh luống 2-3 cm, sau khi nước thấm tuần tuổi, cao 20-25 cm nếu thời tiết hoặc đất đủ vào luống (sau một đêm) cần tháo kiệt ngay.

85

86

https://thuviensach.vn

3.6. Hãm và đánh cây, vận chuyển và bảo vệ

lợi để trồng ngay, phải nới lỏng dây buộc và giâm cây con rễ trần:

tạm từng bó xuống các hố đất tại nơi ẩm mát, tưới Hãm cây nhằm chuẩn bị cho cây con kịp thích ẩm thường xuyên, không để rễ bị khô.

ứng với sự mất cân bằng sau khi đánh trồng.

4. Trồng cây

Trước khi đánh cây từ 15 đến 20 ngày cần giảm hoặc ngừng hẳn tưới nước tùy theo mức độ

4.1. Chuẩn bị đất trồng:

khô, nóng của thời tiết và độ ẩm đất ươm cây.

- Phát dọn và đốt sạch thực bì.

Trước khi đánh cây từ 8 đến 12 ngày, kéo nhổ

- Cuốc hố: rộng 5050 cm, sâu 30-50 cm.

cây về một phía nhằm làm đứt 1/2 số rễ bàng và Cần đào hố trước khi trồng 3 tháng, phơi ải ít bảo lưu 1/2 rễ còn lại để duy trì cân bằng độ ẩm.

nhất 2 tháng rồi lấp hố. Khi đào hố cần đặt riêng Nếu đất cứng chặt cần hỗ trợ bằng cuốc để bảo lớp đất mặt bên miệng hố. Khi lấp hố cần đưa lớp đảm chỉ làm đứt đầu rễ.

đất mặt xuống trước và lớp đất sâu xuống sau.

Chọn ngày mưa ẩm hoặc râm mát đánh cây:

- Bón lót: Trộn 200-300 g vôi bột với lớp đất Sau khi đánh bóc nốt phần rễ còn lại cần tỉa lót đáy hố và trộn 50-100 g NPK với lớp đất phần bỏ phần lá sắp rụng. Thực hiện đầy đủ việc hỗ trợ, trên hố. Nếu có điều kiện, có thể tăng cường thêm xếp ngay ngắn rồi buộc thành những bó có số

100-200 g supe phốtphát và 3-5 kg phân chuồng lượng cây bằng nhau. Tưới ẩm hoặc phun mù lên hoặc các loại phân hữu cơ khác.

phần thân lá rồi xếp ngăn nắp lên phương tiện 4.2. Mùa trồng:

vận tải. Khi vận chuyển cần phủ cây bằng vải bạt,

- Nếu dùng cây gieo ươm từ vụ hạt năm trước, bao tải, chiếu cói hoặc vài lớp lưới che râm. Nếu mùa trồng tốt nhất với các tỉnh Bắc Bộ và Bắc khối lượng vận tải quá lớn, dùng bẹ chuối, lá dừa, Trung bộ là đầu xuân (trước, sau tết âm lịch). Với bìa cát tông để ngăn cách giữa các lớp cây. Cần Nam Bộ và Tây Nguyên, mùa trồng tốt nhất là duy trì được sự thông thoáng giữa các lớp.

đầu mùa mưa.

Nếu phải vận chuyển đường dài và trong thời

- Có thể dùng cây gieo ươm từ vụ hạt cùng tiết khô nóng, cần đánh cây vào buổi chiều và vận năm với ít tháng tuổi và kích thước nhỏ, nhưng chuyển vào ban đêm.

việc trồng cây phải hoàn tất ít nhất là 2 tháng Tập kết cây đến địa chỉ trồng rừng, cần trồng trước khi mùa mưa kết thúc cho cây kịp phát triển ngay càng sớm càng tốt. Nếu thời tiết chưa thuận hệ rễ và thân cây hóa gỗ đầy đủ.

87

88

https://thuviensach.vn

3.6. Hãm và đánh cây, vận chuyển và bảo vệ

lợi để trồng ngay, phải nới lỏng dây buộc và giâm cây con rễ trần:

tạm từng bó xuống các hố đất tại nơi ẩm mát, tưới Hãm cây nhằm chuẩn bị cho cây con kịp thích ẩm thường xuyên, không để rễ bị khô.

ứng với sự mất cân bằng sau khi đánh trồng.

4. Trồng cây

Trước khi đánh cây từ 15 đến 20 ngày cần giảm hoặc ngừng hẳn tưới nước tùy theo mức độ

4.1. Chuẩn bị đất trồng:

khô, nóng của thời tiết và độ ẩm đất ươm cây.

- Phát dọn và đốt sạch thực bì.

Trước khi đánh cây từ 8 đến 12 ngày, kéo nhổ

- Cuốc hố: rộng 5050 cm, sâu 30-50 cm.

cây về một phía nhằm làm đứt 1/2 số rễ bàng và Cần đào hố trước khi trồng 3 tháng, phơi ải ít bảo lưu 1/2 rễ còn lại để duy trì cân bằng độ ẩm.

nhất 2 tháng rồi lấp hố. Khi đào hố cần đặt riêng Nếu đất cứng chặt cần hỗ trợ bằng cuốc để bảo lớp đất mặt bên miệng hố. Khi lấp hố cần đưa lớp đảm chỉ làm đứt đầu rễ.

đất mặt xuống trước và lớp đất sâu xuống sau.

Chọn ngày mưa ẩm hoặc râm mát đánh cây:

- Bón lót: Trộn 200-300 g vôi bột với lớp đất Sau khi đánh bóc nốt phần rễ còn lại cần tỉa lót đáy hố và trộn 50-100 g NPK với lớp đất phần bỏ phần lá sắp rụng. Thực hiện đầy đủ việc hỗ trợ, trên hố. Nếu có điều kiện, có thể tăng cường thêm xếp ngay ngắn rồi buộc thành những bó có số

100-200 g supe phốtphát và 3-5 kg phân chuồng lượng cây bằng nhau. Tưới ẩm hoặc phun mù lên hoặc các loại phân hữu cơ khác.

phần thân lá rồi xếp ngăn nắp lên phương tiện 4.2. Mùa trồng:

vận tải. Khi vận chuyển cần phủ cây bằng vải bạt,

- Nếu dùng cây gieo ươm từ vụ hạt năm trước, bao tải, chiếu cói hoặc vài lớp lưới che râm. Nếu mùa trồng tốt nhất với các tỉnh Bắc Bộ và Bắc khối lượng vận tải quá lớn, dùng bẹ chuối, lá dừa, Trung bộ là đầu xuân (trước, sau tết âm lịch). Với bìa cát tông để ngăn cách giữa các lớp cây. Cần Nam Bộ và Tây Nguyên, mùa trồng tốt nhất là duy trì được sự thông thoáng giữa các lớp.

đầu mùa mưa.

Nếu phải vận chuyển đường dài và trong thời

- Có thể dùng cây gieo ươm từ vụ hạt cùng tiết khô nóng, cần đánh cây vào buổi chiều và vận năm với ít tháng tuổi và kích thước nhỏ, nhưng chuyển vào ban đêm.

việc trồng cây phải hoàn tất ít nhất là 2 tháng Tập kết cây đến địa chỉ trồng rừng, cần trồng trước khi mùa mưa kết thúc cho cây kịp phát triển ngay càng sớm càng tốt. Nếu thời tiết chưa thuận hệ rễ và thân cây hóa gỗ đầy đủ.

87

88

https://thuviensach.vn

Với các vùng mùa mưa đến muộn và kết thúc

- Năm đầu chăm sóc 2 đến 3 lần. Nội dung muộn như các tỉnh Nam Trung Bộ, nên chọn mùa chăm sóc là rãy cỏ xới đất trên bán kính 5-60 cm trồng theo cách thứ hai.

chung quanh gốc và phát sạch thực bì chèn ép.

4.3. Thời tiết trồng cây:

- Năm thứ 2 chăm sóc 1 đến 2 lần, rãy cỏ xới Trồng cây vào ngày có mưa hoặc râm mát, chỉ

đất trên bán kính 1m quanh gốc và phát dọn thực được phép trồng khi đất trong hố đã đủ ẩm.

bì chèn ép, cùng với lần chăm sóc xới đất đầu tiên, 4.4. Mật độ trồng:

cần bón cho mỗi gốc 20-30 kg NPK.

- Trồng thuần loài với mật độ 1.000 cây/ha, cự

- Năm thứ 3 chăm sóc 1 lần, chủ yếu là phát dọn thực bì chèn ép.

ly trồng 42,5 m hoặc 3,33,0 m.

- Cần tích cực trồng xen đậu, lạc để kết hợp

- Trồng hỗn giao: Mật độ trồng rừng ban đầu: chăm sóc rừng trồng.

Lát Mêxicô 400 cây/ha, cây hỗn giao 400-800 cây/ha.

4.5. Kỹ thuật trồng:

5. Bảo vệ rừng

Đào hố nhỏ trên hố đã lấp với kích thước vừa Ở những vùng có mùa khô kéo dài thì cháy rừng đủ để đặt bộ rễ. Đặt cây thẳng đứng và rễ trải đều là vấn đề nghiêm trọng trong giai đoạn rừng non.

trong hố rồi lấp nhẹ bằng đất tơi xốp. Rung, lắc

- Cần giải quyết tốt vấn đề phòng chống cháy thân cây cho đất lọt vào khoảng giữa các sợi rễ, rừng, đặc biệt là với các tỉnh phía Nam. Giải pháp lấp tiếp 1 lớp đất ẩm rồi giẫm đều chung quanh chủ yếu là làm tốt các đai phòng lửa.

gốc cây. Cuối cùng phủ lên 1 lớp đất tơi xốp và cỏ

- Với các nơi có nguy cơ cháy rừng, cần mở

rác để ngăn mưa xối và giảm bốc hơi. Cần tính rộng diện tích rãy cỏ xới đất quanh gốc và triệt để

toán sao cho sau khi trồng cây, mặt đất trong hố

phát dọn thực bì.

hơi cao hơn mặt đất bên ngoài để không tích nước

- Trong điều kiện cho phép, cần trồng xen ngô, và chiều dày đất phủ không quá 10 cm tính từ sợi đậu, lạc, dong riềng, v.v., giúp hạn chế phát triển rễ trên cùng. Xẻ rãnh tiêu úng cho mặt hố.

cỏ dại để ngăn chặn cháy rừng.

4.6. Chăm sóc và bón thúc:

Phải bảo đảm chăm sóc trong 2-3 năm đầu, 6. Thu hoạch

đặc biệt là trong năm đầu và với trường hợp trồng Lát khai thác chính vào tuổi 20 cho thu hoạch cây kích thước nhỏ, ít tháng tuổi.

gỗ xẻ, trong các lần tỉa thưa vào các tuổi 6, tuổi 10

89

90

https://thuviensach.vn

Với các vùng mùa mưa đến muộn và kết thúc

- Năm đầu chăm sóc 2 đến 3 lần. Nội dung muộn như các tỉnh Nam Trung Bộ, nên chọn mùa chăm sóc là rãy cỏ xới đất trên bán kính 5-60 cm trồng theo cách thứ hai.

chung quanh gốc và phát sạch thực bì chèn ép.

4.3. Thời tiết trồng cây:

- Năm thứ 2 chăm sóc 1 đến 2 lần, rãy cỏ xới Trồng cây vào ngày có mưa hoặc râm mát, chỉ

đất trên bán kính 1m quanh gốc và phát dọn thực được phép trồng khi đất trong hố đã đủ ẩm.

bì chèn ép, cùng với lần chăm sóc xới đất đầu tiên, 4.4. Mật độ trồng:

cần bón cho mỗi gốc 20-30 kg NPK.

- Trồng thuần loài với mật độ 1.000 cây/ha, cự

- Năm thứ 3 chăm sóc 1 lần, chủ yếu là phát dọn thực bì chèn ép.

ly trồng 42,5 m hoặc 3,33,0 m.

- Cần tích cực trồng xen đậu, lạc để kết hợp

- Trồng hỗn giao: Mật độ trồng rừng ban đầu: chăm sóc rừng trồng.

Lát Mêxicô 400 cây/ha, cây hỗn giao 400-800 cây/ha.

4.5. Kỹ thuật trồng:

5. Bảo vệ rừng

Đào hố nhỏ trên hố đã lấp với kích thước vừa Ở những vùng có mùa khô kéo dài thì cháy rừng đủ để đặt bộ rễ. Đặt cây thẳng đứng và rễ trải đều là vấn đề nghiêm trọng trong giai đoạn rừng non.

trong hố rồi lấp nhẹ bằng đất tơi xốp. Rung, lắc

- Cần giải quyết tốt vấn đề phòng chống cháy thân cây cho đất lọt vào khoảng giữa các sợi rễ, rừng, đặc biệt là với các tỉnh phía Nam. Giải pháp lấp tiếp 1 lớp đất ẩm rồi giẫm đều chung quanh chủ yếu là làm tốt các đai phòng lửa.

gốc cây. Cuối cùng phủ lên 1 lớp đất tơi xốp và cỏ

- Với các nơi có nguy cơ cháy rừng, cần mở

rác để ngăn mưa xối và giảm bốc hơi. Cần tính rộng diện tích rãy cỏ xới đất quanh gốc và triệt để

toán sao cho sau khi trồng cây, mặt đất trong hố

phát dọn thực bì.

hơi cao hơn mặt đất bên ngoài để không tích nước

- Trong điều kiện cho phép, cần trồng xen ngô, và chiều dày đất phủ không quá 10 cm tính từ sợi đậu, lạc, dong riềng, v.v., giúp hạn chế phát triển rễ trên cùng. Xẻ rãnh tiêu úng cho mặt hố.

cỏ dại để ngăn chặn cháy rừng.

4.6. Chăm sóc và bón thúc:

Phải bảo đảm chăm sóc trong 2-3 năm đầu, 6. Thu hoạch

đặc biệt là trong năm đầu và với trường hợp trồng Lát khai thác chính vào tuổi 20 cho thu hoạch cây kích thước nhỏ, ít tháng tuổi.

gỗ xẻ, trong các lần tỉa thưa vào các tuổi 6, tuổi 10

89

90

https://thuviensach.vn

và tuổi 14 có thể cho thu hoạch gỗ và gỗ đường kính nhỏ.

7. Vấn đề hạn chế trong trồng rừng Lát

- Trong nước hạt giống chưa chủ động được KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG MAO TRÚC

còn phải nhập trong thời gian trước mắt.

- Nông dân chưa có nhiều kinh nghiệm trồng rừng tập trung trên diện tích lớn và xử lý kỹ thuật Tên khoa học: Phyllostachys pubescens lâm sinh với rừng hỗn giao.

Thuộc họ: Hòa thảo

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Mao trúc có nhiều tên gọi khác nhau như Nam trúc, Miêu đầu trúc (Trúc đầu mèo), Mâu đầu trúc (Trúc mũi mác), Mạnh tông trúc.

Thân Mao trúc rất thẳng và tròn đều, kể cả

điểm nối với mấu cành, duy nhất có một vòng gờ

nổi sát dưới bẹ mo nhưng rất dễ tiện phẳng, dùng máy móc có thể bóc được một lớp ván cật trải rộng 30-50 cm, thậm chí rộng 60 cm. Đây là ván dán mặt rất cao cấp, dùng làm bề mặt ván sàn, màu trắng ngà, vân thớ đẹp, khả năng chịu mài mòn tốt. Phần ruột và ngọn còn lại làm nguyên liệu để

sản xuất giấy cao cấp.

Mao trúc là nguyên liệu tốt nhất cho sản xuất chiếu trúc (bao gồm cả chiếu đan và chiếu quân cờ), cũng là nguyên liệu rất tốt cho sản xuất các đồ

thủ công mỹ nghệ, đồ chơi...

91

92

https://thuviensach.vn

và tuổi 14 có thể cho thu hoạch gỗ và gỗ đường kính nhỏ.

7. Vấn đề hạn chế trong trồng rừng Lát

- Trong nước hạt giống chưa chủ động được KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG MAO TRÚC

còn phải nhập trong thời gian trước mắt.

- Nông dân chưa có nhiều kinh nghiệm trồng rừng tập trung trên diện tích lớn và xử lý kỹ thuật Tên khoa học: Phyllostachys pubescens lâm sinh với rừng hỗn giao.

Thuộc họ: Hòa thảo

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Mao trúc có nhiều tên gọi khác nhau như Nam trúc, Miêu đầu trúc (Trúc đầu mèo), Mâu đầu trúc (Trúc mũi mác), Mạnh tông trúc.

Thân Mao trúc rất thẳng và tròn đều, kể cả

điểm nối với mấu cành, duy nhất có một vòng gờ

nổi sát dưới bẹ mo nhưng rất dễ tiện phẳng, dùng máy móc có thể bóc được một lớp ván cật trải rộng 30-50 cm, thậm chí rộng 60 cm. Đây là ván dán mặt rất cao cấp, dùng làm bề mặt ván sàn, màu trắng ngà, vân thớ đẹp, khả năng chịu mài mòn tốt. Phần ruột và ngọn còn lại làm nguyên liệu để

sản xuất giấy cao cấp.

Mao trúc là nguyên liệu tốt nhất cho sản xuất chiếu trúc (bao gồm cả chiếu đan và chiếu quân cờ), cũng là nguyên liệu rất tốt cho sản xuất các đồ

thủ công mỹ nghệ, đồ chơi...

91

92

https://thuviensach.vn

Giá trị quan trọng thứ hai của Mao trúc là cấu trúc tuổi cây thì hiệu quả kinh tế có thể nâng măng rất ngon, sản lượng cao, lại có một vụ giữa cao gấp 3,5 lần đến 5 lần.

mùa đông nên giá rất cao. Măng Mao trúc dễ chế

Ở tuổi thứ 7, chất lượng công nghệ Mao trúc biến thành nhiều sản phẩm cao cấp khác nhau, đạt mức cao nhất và cây cũng không còn vai trò hiện đang là sản phẩm xuất khẩu được ưa chuộng.

nuôi dưỡng đối với các thế hệ sau; đây được coi là Măng Mao Trúc rất mập, trọng lượng bình quân tuổi khai thác hợp lý nhất đối với cây Mao trúc.

từ 1,5 - 2,5 kg/cái. Khi chưa lộ khỏi mặt đất măng II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

thường có màu vàng nhạt, lúc này măng ăn rất ngon; sau khi lộ khỏi mặt đất măng chuyển màu 1. Phân bố

vàng nâu và càng ngày càng kém ngon. Thịt măng Vùng Hoa Nam (Trung Quốc) là quê hương màu trắng, phần ăn được chiếm 54,6%, măng tươi cây Mao trúc, phân bố tự nhiên ở 24 - 32o vĩ độ

có thể bảo quản trong nhiệt độ phòng khoảng 10-15

Bắc, 102 - 122 kinh độ Đông, bao gồm 16 tỉnh ngày, nhưng khi làm đồ hộp phải chế biến ngay thành từ Vân Nam - Quảng Tây, Quảng Đông, sau khi thu hoạch càng nhanh càng tốt.

Vân Nam, qua Hồ Nam, Giang Tây, Phúc Kiến Rừng Mao trúc hướng măng có thể cho sản đến Triết Giang, Hồ Bắc ở phía Bắc.

lượng măng bình quân hằng năm khoảng 7,5-11,5

Độ cao so với mặt nước biển phân bố không tấn/ha. Rừng thâm canh có thể cho sản lượng 15-thấp hơn 250 m ở ranh giới phía Nam, không cao 22,5 tấn/ha.

hơn 800 m ở ranh giới phía Bắc.

Mao trúc có thể gây trồng để lấy măng là chính hoặc lấy thân khí sinh là chính.

2. Khí hậu

Tuy nhiên, khuyến cáo chung là nên trồng Mao trúc có thể sinh trưởng tại những vùng có rừng Mao trúc để vừa lấy thân vừa lấy măng.

nhiệt độ bình quân năm dao động 12 - 22oC, lượng Trong rừng Mao trúc, tỷ lệ măng điếc (không mọc mưa bình quân năm 1.200 - 2.000 mm.

thành cây) có thể lên tới 60 - 70%, chủ yếu là do Nhiệt độ bình quân năm tối ưu cho Mao trúc dinh dưỡng hữu cơ không đủ cung cấp. Nếu không là 15 - 19oC, lượng mưa 1.400 - 2.000 mm và phân khai thác tận dụng kịp thời, măng điếc tranh bố đều.

giành dinh dưỡng ảnh hưởng đến cây còn lại. Nếu Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần lên tới chọn những măng mập nhất, tối ưu hóa mật độ và 10oC, Mao trúc bắt đầu có hoạt động sinh trưởng.

93

94

https://thuviensach.vn

Giá trị quan trọng thứ hai của Mao trúc là cấu trúc tuổi cây thì hiệu quả kinh tế có thể nâng măng rất ngon, sản lượng cao, lại có một vụ giữa cao gấp 3,5 lần đến 5 lần.

mùa đông nên giá rất cao. Măng Mao trúc dễ chế

Ở tuổi thứ 7, chất lượng công nghệ Mao trúc biến thành nhiều sản phẩm cao cấp khác nhau, đạt mức cao nhất và cây cũng không còn vai trò hiện đang là sản phẩm xuất khẩu được ưa chuộng.

nuôi dưỡng đối với các thế hệ sau; đây được coi là Măng Mao Trúc rất mập, trọng lượng bình quân tuổi khai thác hợp lý nhất đối với cây Mao trúc.

từ 1,5 - 2,5 kg/cái. Khi chưa lộ khỏi mặt đất măng II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

thường có màu vàng nhạt, lúc này măng ăn rất ngon; sau khi lộ khỏi mặt đất măng chuyển màu 1. Phân bố

vàng nâu và càng ngày càng kém ngon. Thịt măng Vùng Hoa Nam (Trung Quốc) là quê hương màu trắng, phần ăn được chiếm 54,6%, măng tươi cây Mao trúc, phân bố tự nhiên ở 24 - 32o vĩ độ

có thể bảo quản trong nhiệt độ phòng khoảng 10-15

Bắc, 102 - 122 kinh độ Đông, bao gồm 16 tỉnh ngày, nhưng khi làm đồ hộp phải chế biến ngay thành từ Vân Nam - Quảng Tây, Quảng Đông, sau khi thu hoạch càng nhanh càng tốt.

Vân Nam, qua Hồ Nam, Giang Tây, Phúc Kiến Rừng Mao trúc hướng măng có thể cho sản đến Triết Giang, Hồ Bắc ở phía Bắc.

lượng măng bình quân hằng năm khoảng 7,5-11,5

Độ cao so với mặt nước biển phân bố không tấn/ha. Rừng thâm canh có thể cho sản lượng 15-thấp hơn 250 m ở ranh giới phía Nam, không cao 22,5 tấn/ha.

hơn 800 m ở ranh giới phía Bắc.

Mao trúc có thể gây trồng để lấy măng là chính hoặc lấy thân khí sinh là chính.

2. Khí hậu

Tuy nhiên, khuyến cáo chung là nên trồng Mao trúc có thể sinh trưởng tại những vùng có rừng Mao trúc để vừa lấy thân vừa lấy măng.

nhiệt độ bình quân năm dao động 12 - 22oC, lượng Trong rừng Mao trúc, tỷ lệ măng điếc (không mọc mưa bình quân năm 1.200 - 2.000 mm.

thành cây) có thể lên tới 60 - 70%, chủ yếu là do Nhiệt độ bình quân năm tối ưu cho Mao trúc dinh dưỡng hữu cơ không đủ cung cấp. Nếu không là 15 - 19oC, lượng mưa 1.400 - 2.000 mm và phân khai thác tận dụng kịp thời, măng điếc tranh bố đều.

giành dinh dưỡng ảnh hưởng đến cây còn lại. Nếu Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần lên tới chọn những măng mập nhất, tối ưu hóa mật độ và 10oC, Mao trúc bắt đầu có hoạt động sinh trưởng.

93

94

https://thuviensach.vn

Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần lên tới Nên chọn đất có tầng dày 0,5 m trở lên, tốt 15 - 25oC, hiệu suất quang hợp đạt giá trị cao nhất.

nhất là đất có tầng dày 1,0 m là giới hạn phân bố

Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần vượt thân ngầm. Đất cần thoát nước, đủ ẩm (nên chọn quá 35oC, Mao trúc ngừng sinh trưởng.

vùng chân dốc dài), đất thịt nhẹ đến trung bình, ít Mùa đông không đủ lạnh cũng có thể ảnh đá tảng lẫn. Đất sét bị chặt hoặc hàm lượng cát hưởng đến sự ngủ đông và phát triển măng.

quá cao, ngậm nước kém đều không phù hợp với Nếu theo nguyên tắc xuống phía Nam 1 độ vĩ

Mao trúc. Đất giàu mùn, còn tính chất đất rừng phải đẩy độ cao so với mặt nước biển lên 100 m thì rất thích hợp với trồng Mao trúc.

ở vùng núi phía Bắc Việt Nam (21-22o độ vĩ Bắc), Độ pH phù hợp với Mao trúc dao động 4,5-7,0, giới hạn thấp có thể gây trồng Mao trúc phải là chân núi đá vôi hoặc thung lũng vùng đá vôi, đất 500-600 m trở lên; ở vùng núi Nghệ An (19-20o độ

bồi tích ven sông suối có phản ứng thiên về trung vĩ Bắc), giới hạn thấp có thể gây trồng Mao trúc tính đều phù hợp với Mao trúc.

phải là 700-800 m trở lên, độ cao so với mặt nước biển tốt nhất để trồng Mao trúc là 800 m trở lên, III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

với Nghệ An là 1.000 m trở lên.

Mao trúc thuộc nhóm trúc mọc tản, thân Gió Lào ở Tây Bắc và Bắc Trường Sơn không ngầm vừa sinh măng thân khí sinh vừa sinh phải là nhân tố đáng lo ngại đối với Mao trúc bởi măng thân ngầm, nhưng cây khí sinh thì không cây có khả năng chịu nhiệt trong khoảng 39-41oC

thể sinh măng hay thân ngầm, đây là một đặc trong nhiều tuần.

điểm gây ra nhiều khó khăn cho việc nhân giống Mao trúc đòi hỏi chế độ mưa ẩm tương đối theo cách truyền thống. Thân ngầm và thân khí đều, ít nhất là đất đủ ẩm. Đặc biệt mùa xuân là sinh hàng năm đều đổi ngọn một lần, do đó người mùa sinh măng thân khí sinh và mùa thu là mùa ta căn cứ vào cấp số cành hoặc cấp thân khí sinh phát triển thân ngầm. Mao trúc đòi hỏi độ ẩm cao.

để xác định tuổi rất chính xác.

Nói chung, với các vùng núi cao phía Bắc đèo Cây Mao trúc thường cao 10-15 m, cực đại tới Hải Vân, yêu cầu này dễ được thỏa mãn.

20 m; đường kính từ 7-12 cm, có khi tới 20 cm; mình dày 5-10 mm, đôi khi tới 15 mm; lóng dài 3. Đất trồng

20-40 cm.

Độ dốc của đất trồng Mao trúc không quá 30o, Ở rừng Mao trúc trưởng thành, chỉ có thân tốt nhất là nhỏ hơn 25o.

ngầm mới sinh được măng thân ngầm và măng 95

96

https://thuviensach.vn

Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần lên tới Nên chọn đất có tầng dày 0,5 m trở lên, tốt 15 - 25oC, hiệu suất quang hợp đạt giá trị cao nhất.

nhất là đất có tầng dày 1,0 m là giới hạn phân bố

Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần vượt thân ngầm. Đất cần thoát nước, đủ ẩm (nên chọn quá 35oC, Mao trúc ngừng sinh trưởng.

vùng chân dốc dài), đất thịt nhẹ đến trung bình, ít Mùa đông không đủ lạnh cũng có thể ảnh đá tảng lẫn. Đất sét bị chặt hoặc hàm lượng cát hưởng đến sự ngủ đông và phát triển măng.

quá cao, ngậm nước kém đều không phù hợp với Nếu theo nguyên tắc xuống phía Nam 1 độ vĩ

Mao trúc. Đất giàu mùn, còn tính chất đất rừng phải đẩy độ cao so với mặt nước biển lên 100 m thì rất thích hợp với trồng Mao trúc.

ở vùng núi phía Bắc Việt Nam (21-22o độ vĩ Bắc), Độ pH phù hợp với Mao trúc dao động 4,5-7,0, giới hạn thấp có thể gây trồng Mao trúc phải là chân núi đá vôi hoặc thung lũng vùng đá vôi, đất 500-600 m trở lên; ở vùng núi Nghệ An (19-20o độ

bồi tích ven sông suối có phản ứng thiên về trung vĩ Bắc), giới hạn thấp có thể gây trồng Mao trúc tính đều phù hợp với Mao trúc.

phải là 700-800 m trở lên, độ cao so với mặt nước biển tốt nhất để trồng Mao trúc là 800 m trở lên, III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

với Nghệ An là 1.000 m trở lên.

Mao trúc thuộc nhóm trúc mọc tản, thân Gió Lào ở Tây Bắc và Bắc Trường Sơn không ngầm vừa sinh măng thân khí sinh vừa sinh phải là nhân tố đáng lo ngại đối với Mao trúc bởi măng thân ngầm, nhưng cây khí sinh thì không cây có khả năng chịu nhiệt trong khoảng 39-41oC

thể sinh măng hay thân ngầm, đây là một đặc trong nhiều tuần.

điểm gây ra nhiều khó khăn cho việc nhân giống Mao trúc đòi hỏi chế độ mưa ẩm tương đối theo cách truyền thống. Thân ngầm và thân khí đều, ít nhất là đất đủ ẩm. Đặc biệt mùa xuân là sinh hàng năm đều đổi ngọn một lần, do đó người mùa sinh măng thân khí sinh và mùa thu là mùa ta căn cứ vào cấp số cành hoặc cấp thân khí sinh phát triển thân ngầm. Mao trúc đòi hỏi độ ẩm cao.

để xác định tuổi rất chính xác.

Nói chung, với các vùng núi cao phía Bắc đèo Cây Mao trúc thường cao 10-15 m, cực đại tới Hải Vân, yêu cầu này dễ được thỏa mãn.

20 m; đường kính từ 7-12 cm, có khi tới 20 cm; mình dày 5-10 mm, đôi khi tới 15 mm; lóng dài 3. Đất trồng

20-40 cm.

Độ dốc của đất trồng Mao trúc không quá 30o, Ở rừng Mao trúc trưởng thành, chỉ có thân tốt nhất là nhỏ hơn 25o.

ngầm mới sinh được măng thân ngầm và măng 95

96

https://thuviensach.vn

thân khí sinh. Mỗi năm chỉ có một đợt sinh măng Arundinaria. Tuổi càng cao thì khả năng đẻ măng thân khí sinh và một đợt sinh thân ngầm. Chồi liên tục và khả năng đẻ thân ngầm của thân khí măng thân khí sinh ngủ suốt mùa hè - thu, tới sinh sẽ mất dần và chỉ còn thân ngầm là có khả

cuối tháng 10 lần lượt chuyển sang trạng thái năng đẻ măng khí sinh và măng thân ngầm.

hoạt động sinh trưởng khi nhiệt độ đất còn cao.

Vì lẽ đó khi có hạt giống, cần tích cực khai thác Đến giữa mùa đông trước tết âm lịch là thời kỳ

đặc điểm này để nhân nhanh số lượng cây con.

lạnh nhất, măng bắt đầu tiếp cận đất hoặc ló ra Thân ngầm Mao trúc có thể chia làm 3 đoạn.

khỏi mặt đất, gặp không khí lạnh chúng chuyển

- Đoạn cuống: Gồm 15-20 lóng, mỗi lóng dài sang trạng thái ngủ và tạo nên vụ măng đông.

3-7 cm, ruột đặc, không mắt, không rễ, hoàn toàn Sang mùa xuân khi thời tiết ấm trở lại nhiệt độ

không thể dùng để nhân giống.

vượt qua 10oC, măng đông lại chuyển sang trạng

- Đoạn thân: Gồm 15 - 20 lóng, giữa 2 lóng có thái hoạt động và tạo nên vụ măng xuân. Vụ

rễ mọc theo hướng phóng ra mọi phía, mỗi đốt có măng xuân kéo dài từ tháng 3 đến đầu tháng 5, rộ

một mắt ngủ (sinh măng khí sinh hoặc thân nhất là trung tuần tháng 4.

ngầm), mắt bố cục hình xoáy ốc trên trục thân.

Từ tháng 6 đến cuối tháng 9, khi phần lớn

- Đoạn ngọn: Có lớp mo bọc rất cứng và nhọn, măng khí sinh đã trổ lá non, thân ngầm cũng bước khả năng đâm xuyên rất mạnh, lực đâm xuyên vào giai đoạn sinh trưởng mạnh. Cuối thời kỳ này được tạo nên bởi hoạt động của mô phân sinh lóng một số măng thân ngầm có thể lộ khỏi mặt đất, trên tất cả các lóng đang tăng trưởng.

tuy kích thước nhỏ nhưng ăn rất ngon và bán được Nhịp độ tăng trưởng bình quân năm của thân giá cao.

ngầm Mao trúc khoảng 2-3 m, đất tốt và tơi xốp có Với cây mới mọc từ hạt, từ khi nảy mầm cho thể đạt đến 4-5 m/năm.

đến 3 - 4 năm đầu tiên, quy luật phát sinh hoàn Thân ngầm bắt đầu sinh trưởng từ giữa mùa toàn khác. Các đợt măng khí sinh và thân ngầm hè (tháng 5 - 6) và kết thúc sinh trưởng vào cuối phát sinh đồng thời và liên tục, không phân chia mùa đông (tháng 11 - 12) hằng năm. Phải tới mùa mùa vụ. Ngoài ra ở giai đoạn này, phần gốc thân đông năm sau, khi sinh khối đã tích lũy đủ, mo đã khí sinh cũng có thể ra măng bao gồm cả măng rụng, rễ đã mọc thì các mắt sinh măng mới thân khí sinh và măng thân ngầm. Đặc điểm này chuyển sang hoạt động để ra măng thân ngầm vào rất giống tập tính của Tre sặt và các loài trong chi mùa hè năm thứ ba.

97

98

https://thuviensach.vn

thân khí sinh. Mỗi năm chỉ có một đợt sinh măng Arundinaria. Tuổi càng cao thì khả năng đẻ măng thân khí sinh và một đợt sinh thân ngầm. Chồi liên tục và khả năng đẻ thân ngầm của thân khí măng thân khí sinh ngủ suốt mùa hè - thu, tới sinh sẽ mất dần và chỉ còn thân ngầm là có khả

cuối tháng 10 lần lượt chuyển sang trạng thái năng đẻ măng khí sinh và măng thân ngầm.

hoạt động sinh trưởng khi nhiệt độ đất còn cao.

Vì lẽ đó khi có hạt giống, cần tích cực khai thác Đến giữa mùa đông trước tết âm lịch là thời kỳ

đặc điểm này để nhân nhanh số lượng cây con.

lạnh nhất, măng bắt đầu tiếp cận đất hoặc ló ra Thân ngầm Mao trúc có thể chia làm 3 đoạn.

khỏi mặt đất, gặp không khí lạnh chúng chuyển

- Đoạn cuống: Gồm 15-20 lóng, mỗi lóng dài sang trạng thái ngủ và tạo nên vụ măng đông.

3-7 cm, ruột đặc, không mắt, không rễ, hoàn toàn Sang mùa xuân khi thời tiết ấm trở lại nhiệt độ

không thể dùng để nhân giống.

vượt qua 10oC, măng đông lại chuyển sang trạng

- Đoạn thân: Gồm 15 - 20 lóng, giữa 2 lóng có thái hoạt động và tạo nên vụ măng xuân. Vụ

rễ mọc theo hướng phóng ra mọi phía, mỗi đốt có măng xuân kéo dài từ tháng 3 đến đầu tháng 5, rộ

một mắt ngủ (sinh măng khí sinh hoặc thân nhất là trung tuần tháng 4.

ngầm), mắt bố cục hình xoáy ốc trên trục thân.

Từ tháng 6 đến cuối tháng 9, khi phần lớn

- Đoạn ngọn: Có lớp mo bọc rất cứng và nhọn, măng khí sinh đã trổ lá non, thân ngầm cũng bước khả năng đâm xuyên rất mạnh, lực đâm xuyên vào giai đoạn sinh trưởng mạnh. Cuối thời kỳ này được tạo nên bởi hoạt động của mô phân sinh lóng một số măng thân ngầm có thể lộ khỏi mặt đất, trên tất cả các lóng đang tăng trưởng.

tuy kích thước nhỏ nhưng ăn rất ngon và bán được Nhịp độ tăng trưởng bình quân năm của thân giá cao.

ngầm Mao trúc khoảng 2-3 m, đất tốt và tơi xốp có Với cây mới mọc từ hạt, từ khi nảy mầm cho thể đạt đến 4-5 m/năm.

đến 3 - 4 năm đầu tiên, quy luật phát sinh hoàn Thân ngầm bắt đầu sinh trưởng từ giữa mùa toàn khác. Các đợt măng khí sinh và thân ngầm hè (tháng 5 - 6) và kết thúc sinh trưởng vào cuối phát sinh đồng thời và liên tục, không phân chia mùa đông (tháng 11 - 12) hằng năm. Phải tới mùa mùa vụ. Ngoài ra ở giai đoạn này, phần gốc thân đông năm sau, khi sinh khối đã tích lũy đủ, mo đã khí sinh cũng có thể ra măng bao gồm cả măng rụng, rễ đã mọc thì các mắt sinh măng mới thân khí sinh và măng thân ngầm. Đặc điểm này chuyển sang hoạt động để ra măng thân ngầm vào rất giống tập tính của Tre sặt và các loài trong chi mùa hè năm thứ ba.

97

98

https://thuviensach.vn

Sau khi kết thúc mùa sinh trưởng, tất cả ngọn nguồn cung ứng hữu cơ của các thế hệ trước để lớn thân ngầm đều thui chột và thối mục. Vào mùa hết kích thước và ra đủ lá, hoạt động quang hợp sinh trưởng thân ngầm tiếp theo, từ cuối đoạn của thế hệ mới chỉ đủ để tăng tỷ trọng bản thân và thân ngầm đó lại mọc ra 1 - 2 thân ngầm mới để

nuôi thân ngầm đang tăng trưởng trong mùa hè, thay thế.

phải đến mùa xuân năm tiếp theo, sau khi thay lá Nếu gọi đoạn thân ngầm mới mọc là thân non thế hệ này mới góp phần nuôi thế hệ sau. Do ngầm cấp 1 thì đoạn sinh năm trước là đoạn thân đó hiện tượng một năm được mùa kèm theo một ngầm cấp 2, trước nữa là đoạn cấp 3 - 4 - 5 - 6.

năm mất mùa măng là quy luật tất yếu và người ta Chỉ đoạn thân ngầm cấp 2 - 3 - 4 là có khả năng lấy 2 năm làm một độ tuổi cho Mao trúc. Đặc điểm sinh măng, trong đó đoạn thân ngầm cấp 2 sinh này về quan hệ nuôi dưỡng chi phối nhiều đến kỹ

măng nhiều nhất, măng mập nhất (đây chính là thuật gây trồng Mao trúc bằng thân ngầm.

đoạn cần quan tâm chăm sóc để nâng cao kích Mao trúc non mọc từ hạt có thể sinh măng thước thân khí sinh và sản lượng măng). Các đoạn liên tục suốt mấy năm đầu không phân biệt mùa thân già hơn tuy có thể sinh măng nhưng tỷ lệ

vụ và gốc thân khí sinh cũng có thể sinh măng măng điếc rất cao hoặc thường tạo nên cây kích thân ngầm và thân khí sinh quan hệ nuôi dưỡng thước nhỏ.

gắn nhiều thế hệ với nhau. Vì vậy, nếu kinh Vấp phải đá cứng hoặc đất lầy, ngọn thân ngầm nghiệm chưa đầy đủ, cần thận trọng khi tách một có thể bị gãy hoặc thui, ưu thế đỉnh sẽ bị loại trừ, bụi trúc lớn thành nhiều bụi nhỏ.

nhiều mắt tiếp giáp vết gãy sẽ bật chồi và mọc thành 3 - 5 thân ngầm mới. Tuy nhiên, chỉ 1 - 2

IV. KỸ THUẬT GÂY TRỒNG MAO TRÚC BẰNG

thân ngầm trong số đó có giá trị tái sinh, những CÂY CON THỰC SINH

thân ngầm nhỏ yếu không có khả năng bật chồi thành măng.

Theo truyền thống thì việc gây trồng các loại Về quan hệ nuôi dưỡng, ở Tre trúc hay Hòa trúc mọc tản (tản sinh) nói chung hay Mao trúc thảo nói chung, dinh dưỡng hữu cơ cho tăng nói riêng đều thực hiện bằng cách nhân giống vô trưởng phần thân non hay thế hệ non đều do các tính, tức là dùng một đoạn thân ngầm (có hoặc phần thân già hay thế hệ già cung cấp.

không có thân khí sinh kèm theo) để trồng.

Thân ngầm và thân khí sinh thay phiên nhau Gây trồng bằng phương pháp này có ưu điểm tăng trưởng gần như suốt năm. Sau khi nhờ

là rừng trúc sớm được thu hoạch (có thể cho thu 99

10

0

https://thuviensach.vn

Sau khi kết thúc mùa sinh trưởng, tất cả ngọn nguồn cung ứng hữu cơ của các thế hệ trước để lớn thân ngầm đều thui chột và thối mục. Vào mùa hết kích thước và ra đủ lá, hoạt động quang hợp sinh trưởng thân ngầm tiếp theo, từ cuối đoạn của thế hệ mới chỉ đủ để tăng tỷ trọng bản thân và thân ngầm đó lại mọc ra 1 - 2 thân ngầm mới để

nuôi thân ngầm đang tăng trưởng trong mùa hè, thay thế.

phải đến mùa xuân năm tiếp theo, sau khi thay lá Nếu gọi đoạn thân ngầm mới mọc là thân non thế hệ này mới góp phần nuôi thế hệ sau. Do ngầm cấp 1 thì đoạn sinh năm trước là đoạn thân đó hiện tượng một năm được mùa kèm theo một ngầm cấp 2, trước nữa là đoạn cấp 3 - 4 - 5 - 6.

năm mất mùa măng là quy luật tất yếu và người ta Chỉ đoạn thân ngầm cấp 2 - 3 - 4 là có khả năng lấy 2 năm làm một độ tuổi cho Mao trúc. Đặc điểm sinh măng, trong đó đoạn thân ngầm cấp 2 sinh này về quan hệ nuôi dưỡng chi phối nhiều đến kỹ

măng nhiều nhất, măng mập nhất (đây chính là thuật gây trồng Mao trúc bằng thân ngầm.

đoạn cần quan tâm chăm sóc để nâng cao kích Mao trúc non mọc từ hạt có thể sinh măng thước thân khí sinh và sản lượng măng). Các đoạn liên tục suốt mấy năm đầu không phân biệt mùa thân già hơn tuy có thể sinh măng nhưng tỷ lệ

vụ và gốc thân khí sinh cũng có thể sinh măng măng điếc rất cao hoặc thường tạo nên cây kích thân ngầm và thân khí sinh quan hệ nuôi dưỡng thước nhỏ.

gắn nhiều thế hệ với nhau. Vì vậy, nếu kinh Vấp phải đá cứng hoặc đất lầy, ngọn thân ngầm nghiệm chưa đầy đủ, cần thận trọng khi tách một có thể bị gãy hoặc thui, ưu thế đỉnh sẽ bị loại trừ, bụi trúc lớn thành nhiều bụi nhỏ.

nhiều mắt tiếp giáp vết gãy sẽ bật chồi và mọc thành 3 - 5 thân ngầm mới. Tuy nhiên, chỉ 1 - 2

IV. KỸ THUẬT GÂY TRỒNG MAO TRÚC BẰNG

thân ngầm trong số đó có giá trị tái sinh, những CÂY CON THỰC SINH

thân ngầm nhỏ yếu không có khả năng bật chồi thành măng.

Theo truyền thống thì việc gây trồng các loại Về quan hệ nuôi dưỡng, ở Tre trúc hay Hòa trúc mọc tản (tản sinh) nói chung hay Mao trúc thảo nói chung, dinh dưỡng hữu cơ cho tăng nói riêng đều thực hiện bằng cách nhân giống vô trưởng phần thân non hay thế hệ non đều do các tính, tức là dùng một đoạn thân ngầm (có hoặc phần thân già hay thế hệ già cung cấp.

không có thân khí sinh kèm theo) để trồng.

Thân ngầm và thân khí sinh thay phiên nhau Gây trồng bằng phương pháp này có ưu điểm tăng trưởng gần như suốt năm. Sau khi nhờ

là rừng trúc sớm được thu hoạch (có thể cho thu 99

10

0

https://thuviensach.vn

hoạch măng sau 3 - 4 năm) nhưng tốn nguyên liệu Nếu không kịp gieo phải bảo quản hạt ở môi và hại rừng trúc vì phải lấy đoạn thân ngầm dài trường khô và lạnh 0 - 5oC, thời hạn bảo quản nửa 40-50 cm, tỷ lệ sống thường thấp (40 - 50%) nên năm đến 1 năm.

phương pháp này hiện nay ít dùng và người ta Trước khi gieo hạt cần thanh trùng và thúc chuyển sang trồng rừng bằng cây thực sinh (cây mầm: Có thể thanh trùng bằng thuốc tím nồng độ

gieo từ hạt). Phương pháp này khắc phục được các 0,05% (0,5 g/lít nước) ngâm hạt 12 giờ, hoặc nồng nhược điểm của phương pháp truyền thống, do đó độ 0,3% (3 g/lít nước) ngâm hạt 2 - 4 giờ. Cũng có bảo đảm đạt hệ số nhân giống cao, vốn đầu tư

thể dùng dung dịch ôxi già (H O ) nồng độ 3%

2

2

thấp do giá cây giống rẻ, vận chuyển dễ dàng, cây (30 cc/lít nước) ngâm hạt 1 - 2 giờ hoặc dung dịch đẻ nhánh khoẻ, tuổi thọ cao, tỷ lệ sống khi trồng CuSO nồng độ 2% (20 g/lít nước) ngâm hạt 5 phút.

4

rừng lên tới 90% nếu tuân thủ đúng các yêu cầu Sau khi thanh trùng cần tráng rửa bằng nước kỹ thuật. Nhược điểm duy nhất đối với trồng rừng sạch nhiều lần rồi chuyển sang thúc mầm. Có thể

Mao trúc bằng cây thực sinh là thời gian cho khai thúc mầm bằng nước ấm với nhiệt độ nước ban thác sản phẩm lâu. Thường phải sau 4 - 5 năm đầu 30 - 40oC (2 sôi 3 lạnh) hoặc dung dịch IBA mới cho thu hoạch măng, và sau 7 - 8 năm mới nồng độ 100 mg/lít để nâng cao tỷ lệ nảy mầm và bắt đầu cho thu hoạch thân khí sinh.

hạn chế hiện tượng thối rễ. Thời gian ngâm thúc mầm 12 - 24 giờ. Sau khi thúc mầm cần vớt hạt 1. Kỹ thuật gieo ươm Mao trúc

để ráo nước trước khi gieo.

Mao trúc rất ít ra hoa, hàng chục năm mới ra 1.1. Chuẩn bị đất gieo hạt

hoa một lần; có thể ra hoa từng đám, từng cây Làm luống rộng 1,2 m, cao 0,2 m ở chỗ cao ráo hoặc từng cành cá biệt. Mao trúc ra hoa không kéo thoát nước, tránh chuột, chim và côn trùng phá theo hiện tượng chết cả rừng như một số loài tre hoại: Đất gieo phải tơi, mịn, không dùng đất có cỏ

trúc mọc bụi. Mao trúc ra hoa vào mùa xuân, hạt hoặc hạt cỏ dại. Mỗi kilôgam hạt cần 20-24 m2

chín vào mùa thu.

mặt luống.

Hạt Mao trúc được thu hái vào khoảng tháng Trước khi gieo hạt cần thanh trùng đất bằng 9, 10. Gieo ngay trong tháng 11 - 12 thì tỷ lệ nảy thuốc tím hoặc topsin nồng độ 0,1%, sau 24 giờ

mầm cao, 1 kg hạt Mao trúc thường có 35.000 -

phải tráng rửa bằng nước sạch với lượng nước gấp 37.000 hạt.

đôi lượng dung dịch thuốc thanh trùng.

101

10

2

https://thuviensach.vn

hoạch măng sau 3 - 4 năm) nhưng tốn nguyên liệu Nếu không kịp gieo phải bảo quản hạt ở môi và hại rừng trúc vì phải lấy đoạn thân ngầm dài trường khô và lạnh 0 - 5oC, thời hạn bảo quản nửa 40-50 cm, tỷ lệ sống thường thấp (40 - 50%) nên năm đến 1 năm.

phương pháp này hiện nay ít dùng và người ta Trước khi gieo hạt cần thanh trùng và thúc chuyển sang trồng rừng bằng cây thực sinh (cây mầm: Có thể thanh trùng bằng thuốc tím nồng độ

gieo từ hạt). Phương pháp này khắc phục được các 0,05% (0,5 g/lít nước) ngâm hạt 12 giờ, hoặc nồng nhược điểm của phương pháp truyền thống, do đó độ 0,3% (3 g/lít nước) ngâm hạt 2 - 4 giờ. Cũng có bảo đảm đạt hệ số nhân giống cao, vốn đầu tư

thể dùng dung dịch ôxi già (H O ) nồng độ 3%

2

2

thấp do giá cây giống rẻ, vận chuyển dễ dàng, cây (30 cc/lít nước) ngâm hạt 1 - 2 giờ hoặc dung dịch đẻ nhánh khoẻ, tuổi thọ cao, tỷ lệ sống khi trồng CuSO nồng độ 2% (20 g/lít nước) ngâm hạt 5 phút.

4

rừng lên tới 90% nếu tuân thủ đúng các yêu cầu Sau khi thanh trùng cần tráng rửa bằng nước kỹ thuật. Nhược điểm duy nhất đối với trồng rừng sạch nhiều lần rồi chuyển sang thúc mầm. Có thể

Mao trúc bằng cây thực sinh là thời gian cho khai thúc mầm bằng nước ấm với nhiệt độ nước ban thác sản phẩm lâu. Thường phải sau 4 - 5 năm đầu 30 - 40oC (2 sôi 3 lạnh) hoặc dung dịch IBA mới cho thu hoạch măng, và sau 7 - 8 năm mới nồng độ 100 mg/lít để nâng cao tỷ lệ nảy mầm và bắt đầu cho thu hoạch thân khí sinh.

hạn chế hiện tượng thối rễ. Thời gian ngâm thúc mầm 12 - 24 giờ. Sau khi thúc mầm cần vớt hạt 1. Kỹ thuật gieo ươm Mao trúc

để ráo nước trước khi gieo.

Mao trúc rất ít ra hoa, hàng chục năm mới ra 1.1. Chuẩn bị đất gieo hạt

hoa một lần; có thể ra hoa từng đám, từng cây Làm luống rộng 1,2 m, cao 0,2 m ở chỗ cao ráo hoặc từng cành cá biệt. Mao trúc ra hoa không kéo thoát nước, tránh chuột, chim và côn trùng phá theo hiện tượng chết cả rừng như một số loài tre hoại: Đất gieo phải tơi, mịn, không dùng đất có cỏ

trúc mọc bụi. Mao trúc ra hoa vào mùa xuân, hạt hoặc hạt cỏ dại. Mỗi kilôgam hạt cần 20-24 m2

chín vào mùa thu.

mặt luống.

Hạt Mao trúc được thu hái vào khoảng tháng Trước khi gieo hạt cần thanh trùng đất bằng 9, 10. Gieo ngay trong tháng 11 - 12 thì tỷ lệ nảy thuốc tím hoặc topsin nồng độ 0,1%, sau 24 giờ

mầm cao, 1 kg hạt Mao trúc thường có 35.000 -

phải tráng rửa bằng nước sạch với lượng nước gấp 37.000 hạt.

đôi lượng dung dịch thuốc thanh trùng.

101

10

2

https://thuviensach.vn

1.2. Gieo ươm

thế hệ trước, sau năm đầu cây thường cao 20-40 cm, Khi gieo hạt cần chú ý rắc hạt đều tay để

đường kính thân ngầm 0,2-0,3 m, tuy đã có thể

tránh chỗ dày chỗ mỏng, gieo xong phủ một lớp đem trồng nhưng tỷ lệ sống không cao.

đất mịn dày khoảng 1,0-1,5 cm lên hạt đã gieo, Tốt nhất là thực hiện xén ngọn đến chiều cao tưới nước cho đủ thấm ướt khắp luống.

30 cm để kích thích đẻ nhánh và tiếp tục nuôi Nếu trời nắng, phải dùng rơm hoặc lưới che thành cây 2 - 3 năm tuổi nhằm đạt tỷ lệ sống cao, râm phủ luống cho khỏi quá nóng. Nếu trời lạnh cây phát triển nhanh sau khi trồng.

dưới 18oC, phải phủ một lớp nilon giữ nhiệt cho Thông thường cây giống được nuôi thêm 1

hạt nảy mầm.

năm nữa (tức là đến tháng 11 năm sau) khi cây Duy trì ở nhiệt độ và độ ẩm khoảng 12 - 18

trúc đã có từ 3 - 8 thân khí sinh, có chiều cao 50-ngày thì hạt bắt đầu nảy mầm, chồi lên mặt đất.

150 cm và thân ngầm có đường kính 0,4-1,0 cm là Lúc này cần làm cỏ và tưới nước phân loãng ít đủ tiêu chuẩn để trồng rừng.

nhất 1 lần/tháng. Chú ý chống chuột và sâu hại.

Nhất thiết phải định kỳ phun Boócđô nồng độ

2. Chuẩn bị đất trồng rừng

1:1: 200 (1 kg vôi, 1 kg đồng xanh và 200 lít nước) 2.1. Làm đất: Nếu đất có nhiều cỏ dại, cây bụi để chống nấm bệnh phá hại mầm non.

thì nên phát đốt toàn bộ trước khi làm đất.

1.3. Cấy chuyển

Nếu có điều kiện, nên cày bừa đất toàn bộ

Đến tháng 2 - 3 năm sau, tức là khi gieo hạt diện tích với độ sâu trên 20 cm, sau đó mới đào hố

được 4-5 tháng, lúc này cây con đã cao 8 - 15 cm trồng cây theo cự ly cần thiết.

và bắt đầu chuẩn bị sinh thân ngầm thì phải cấy chuyển, tức là giãn ra với mật độ từ 75.000 đến Có thể làm đất theo băng, san băng rộng 1,2 -

100.000 cây/ha. Nếu là đất dốc thì trồng theo 1,5 m rồi đào hố trồng trúc trên mặt băng, băng rạch, nếu đất bằng thì cần đánh luống, luống rộng nọ cách băng kia 2 m (băng chừa).

1,2 m, cao 0,2 m và phải chú ý tiêu nước tốt vì Trường hợp đất có độ dốc lớn (trên 30o) thì làm Mao trúc không chịu được ngập úng. Ngoài ra đất theo hố trồng, nghĩa là tại mỗi điểm trồng cũng cần chú ý tưới nước nếu gặp hạn, làm cỏ, tưới Mao trúc, san một mặt bằng khoảng 4 m2 (22 m) phân và phòng trừ sâu hại.

rồi đào hố trồng ở giữa.

Sau khi cấy chuyển, Mao trúc sẽ liên tục sinh 2.2. Mật độ trồng: Mật độ trồng tối ưu 2.500 -

thân ngầm và thân khí sinh, thế hệ sau lớn hơn 2.700 cây/ha, trong đó cây tuổi 1 - 2 chiếm 30%, 103

10

4

https://thuviensach.vn

1.2. Gieo ươm

thế hệ trước, sau năm đầu cây thường cao 20-40 cm, Khi gieo hạt cần chú ý rắc hạt đều tay để

đường kính thân ngầm 0,2-0,3 m, tuy đã có thể

tránh chỗ dày chỗ mỏng, gieo xong phủ một lớp đem trồng nhưng tỷ lệ sống không cao.

đất mịn dày khoảng 1,0-1,5 cm lên hạt đã gieo, Tốt nhất là thực hiện xén ngọn đến chiều cao tưới nước cho đủ thấm ướt khắp luống.

30 cm để kích thích đẻ nhánh và tiếp tục nuôi Nếu trời nắng, phải dùng rơm hoặc lưới che thành cây 2 - 3 năm tuổi nhằm đạt tỷ lệ sống cao, râm phủ luống cho khỏi quá nóng. Nếu trời lạnh cây phát triển nhanh sau khi trồng.

dưới 18oC, phải phủ một lớp nilon giữ nhiệt cho Thông thường cây giống được nuôi thêm 1

hạt nảy mầm.

năm nữa (tức là đến tháng 11 năm sau) khi cây Duy trì ở nhiệt độ và độ ẩm khoảng 12 - 18

trúc đã có từ 3 - 8 thân khí sinh, có chiều cao 50-ngày thì hạt bắt đầu nảy mầm, chồi lên mặt đất.

150 cm và thân ngầm có đường kính 0,4-1,0 cm là Lúc này cần làm cỏ và tưới nước phân loãng ít đủ tiêu chuẩn để trồng rừng.

nhất 1 lần/tháng. Chú ý chống chuột và sâu hại.

Nhất thiết phải định kỳ phun Boócđô nồng độ

2. Chuẩn bị đất trồng rừng

1:1: 200 (1 kg vôi, 1 kg đồng xanh và 200 lít nước) 2.1. Làm đất: Nếu đất có nhiều cỏ dại, cây bụi để chống nấm bệnh phá hại mầm non.

thì nên phát đốt toàn bộ trước khi làm đất.

1.3. Cấy chuyển

Nếu có điều kiện, nên cày bừa đất toàn bộ

Đến tháng 2 - 3 năm sau, tức là khi gieo hạt diện tích với độ sâu trên 20 cm, sau đó mới đào hố

được 4-5 tháng, lúc này cây con đã cao 8 - 15 cm trồng cây theo cự ly cần thiết.

và bắt đầu chuẩn bị sinh thân ngầm thì phải cấy chuyển, tức là giãn ra với mật độ từ 75.000 đến Có thể làm đất theo băng, san băng rộng 1,2 -

100.000 cây/ha. Nếu là đất dốc thì trồng theo 1,5 m rồi đào hố trồng trúc trên mặt băng, băng rạch, nếu đất bằng thì cần đánh luống, luống rộng nọ cách băng kia 2 m (băng chừa).

1,2 m, cao 0,2 m và phải chú ý tiêu nước tốt vì Trường hợp đất có độ dốc lớn (trên 30o) thì làm Mao trúc không chịu được ngập úng. Ngoài ra đất theo hố trồng, nghĩa là tại mỗi điểm trồng cũng cần chú ý tưới nước nếu gặp hạn, làm cỏ, tưới Mao trúc, san một mặt bằng khoảng 4 m2 (22 m) phân và phòng trừ sâu hại.

rồi đào hố trồng ở giữa.

Sau khi cấy chuyển, Mao trúc sẽ liên tục sinh 2.2. Mật độ trồng: Mật độ trồng tối ưu 2.500 -

thân ngầm và thân khí sinh, thế hệ sau lớn hơn 2.700 cây/ha, trong đó cây tuổi 1 - 2 chiếm 30%, 103

10

4

https://thuviensach.vn

cây tuổi 3 - 4 chiếm 37%, cây tuổi 5 - 6 chiếm Khi đánh cây con từ vườn ươm đi trồng cần 30%, cây tuổi 7 - 8 chiếm 3%. Ở nơi đất tương đối chú ý, đánh cả cụm và cố gắng tránh làm tổn bằng với độ dốc dưới 20o thì trồng theo dãn cách thương cơ giới đối với thân ngầm, bởi vì nếu tách 44 m, tương đương 625 cây/ha, nơi đất dốc trên cụm thì tăng được số lượng cây giống nhưng tỷ lệ

20o trồng theo dãn cách 45 m, tương đương 500

cây sống không cao. Kinh nghiệm đánh cây không cây/ha. Nếu sẵn giống và không có nhu cầu trồng làm ảnh hưởng đến thân ngầm là trước khi đánh xen cây lương thực ngắn ngày vào giữa những tưới nước thật đẫm (hoặc tháo nước ngập luống) khóm trúc trong vài ba năm đầu tiên khi trúc rồi dùng tay lay nhấc cả cụm lên.

chưa phát triển thì có thể trồng theo dãn cách 33 m Cây giống cần được cắt ngọn và tỉa lá giảm bớt thậm chí 32 m (tương đương 1.111 hay 1.666

1/3 diện tích lá rồi hồ rễ cẩn thận, đóng gói giữ

cây/ha). Trong trường hợp này đất phải nhiều ẩm, tưới nước thường xuyên khi vận chuyển không mùn và cần chăm sóc thâm canh tốt.

để cây bị héo.

2.3. Hố trồng: Mao trúc là loài sinh trưởng bằng thân ngầm nên hố đào trồng Mao trúc 4. Kỹ thuật trồng

thường có hình chữ nhật có cạnh dài song song với Mùa trồng Mao trúc tốt nhất là tháng 12 năm đường đồng mức và có kích thước: Dài 70-80 cm, trước đến tháng 2 năm sau vào tiết mưa phùn khi rộng 40-50 cm, sâu 40-50 cm. Hố được đào trước cây ngừng sinh trưởng, những vùng mùa xuân vào vụ thu đông, lớp đất mặt để riêng để trộn với không có mưa phùn như vùng Tây Bắc cần phải 5-10 kg phân chuồng hoai mục lấp xuống trước, trồng sớm hơn.

dày 20 cm, lèn chặt.

Phải tận dụng thời tiết mát mẻ, có mưa để

trồng nhằm đạt tỷ lệ sống cao.

3. Cây giống

Đặt cây xuống hố đã đào (và lấp 1/2 trước) sao Cây giống Mao trúc 1 năm tuổi có chiều cao cho thân ngầm dàn trải thoải mái theo chiều dọc 20-30 cm, đường kính thân ngầm 0,2 cm là có thể

hố đào. Sau đó lấp đất đã đập nhỏ và lèn chặt đất, đem trồng, song tốt nhất là cây 2 - 3 tuổi mọc sao cho gốc cây giống và thân ngầm ở sâu dưới lớp thành cụm, mỗi cụm 3-8 cây cao từ 50 - 150 cm, đất từ 25-30 cm, chú ý lèn chặt đất nhẹ nhàng để

đường kính thân ngầm 0,4-1,0 cm. Có thể tách không làm tổn thương mầm măng trên thân ngầm.

cụm nhỏ với 3 - 4 thân khí sinh. Tất cả đều trồng Tạo gờ để giữ ẩm, phủ một lớp cỏ khô, rơm rạ

bằng cây con rễ trần, không tạo cây bầu.

vào gốc cây và tưới ẩm nếu đất khô.

105

10

6

https://thuviensach.vn

cây tuổi 3 - 4 chiếm 37%, cây tuổi 5 - 6 chiếm Khi đánh cây con từ vườn ươm đi trồng cần 30%, cây tuổi 7 - 8 chiếm 3%. Ở nơi đất tương đối chú ý, đánh cả cụm và cố gắng tránh làm tổn bằng với độ dốc dưới 20o thì trồng theo dãn cách thương cơ giới đối với thân ngầm, bởi vì nếu tách 44 m, tương đương 625 cây/ha, nơi đất dốc trên cụm thì tăng được số lượng cây giống nhưng tỷ lệ

20o trồng theo dãn cách 45 m, tương đương 500

cây sống không cao. Kinh nghiệm đánh cây không cây/ha. Nếu sẵn giống và không có nhu cầu trồng làm ảnh hưởng đến thân ngầm là trước khi đánh xen cây lương thực ngắn ngày vào giữa những tưới nước thật đẫm (hoặc tháo nước ngập luống) khóm trúc trong vài ba năm đầu tiên khi trúc rồi dùng tay lay nhấc cả cụm lên.

chưa phát triển thì có thể trồng theo dãn cách 33 m Cây giống cần được cắt ngọn và tỉa lá giảm bớt thậm chí 32 m (tương đương 1.111 hay 1.666

1/3 diện tích lá rồi hồ rễ cẩn thận, đóng gói giữ

cây/ha). Trong trường hợp này đất phải nhiều ẩm, tưới nước thường xuyên khi vận chuyển không mùn và cần chăm sóc thâm canh tốt.

để cây bị héo.

2.3. Hố trồng: Mao trúc là loài sinh trưởng bằng thân ngầm nên hố đào trồng Mao trúc 4. Kỹ thuật trồng

thường có hình chữ nhật có cạnh dài song song với Mùa trồng Mao trúc tốt nhất là tháng 12 năm đường đồng mức và có kích thước: Dài 70-80 cm, trước đến tháng 2 năm sau vào tiết mưa phùn khi rộng 40-50 cm, sâu 40-50 cm. Hố được đào trước cây ngừng sinh trưởng, những vùng mùa xuân vào vụ thu đông, lớp đất mặt để riêng để trộn với không có mưa phùn như vùng Tây Bắc cần phải 5-10 kg phân chuồng hoai mục lấp xuống trước, trồng sớm hơn.

dày 20 cm, lèn chặt.

Phải tận dụng thời tiết mát mẻ, có mưa để

trồng nhằm đạt tỷ lệ sống cao.

3. Cây giống

Đặt cây xuống hố đã đào (và lấp 1/2 trước) sao Cây giống Mao trúc 1 năm tuổi có chiều cao cho thân ngầm dàn trải thoải mái theo chiều dọc 20-30 cm, đường kính thân ngầm 0,2 cm là có thể

hố đào. Sau đó lấp đất đã đập nhỏ và lèn chặt đất, đem trồng, song tốt nhất là cây 2 - 3 tuổi mọc sao cho gốc cây giống và thân ngầm ở sâu dưới lớp thành cụm, mỗi cụm 3-8 cây cao từ 50 - 150 cm, đất từ 25-30 cm, chú ý lèn chặt đất nhẹ nhàng để

đường kính thân ngầm 0,4-1,0 cm. Có thể tách không làm tổn thương mầm măng trên thân ngầm.

cụm nhỏ với 3 - 4 thân khí sinh. Tất cả đều trồng Tạo gờ để giữ ẩm, phủ một lớp cỏ khô, rơm rạ

bằng cây con rễ trần, không tạo cây bầu.

vào gốc cây và tưới ẩm nếu đất khô.

105

10

6

https://thuviensach.vn

5. Chăm sóc sau trồng 6. Quản lý rừng Mao trúc

- Ở những nơi có nhiều gió cần phải đóng 3 cọc Quản lý rừng Mao trúc bao gồm làm cỏ, xới chung quanh rồi buộc dây cố định giữ không cho đất, bón phân, tỉa cây và phòng trừ sâu bệnh: lay gốc.

- Rừng Mao trúc mới trồng do chưa khép tán

- Có biện pháp phòng chống gia súc, gia cầm phải làm cỏ và cuốc lật đất một lần ở độ sâu 25 -

phá hoại.

30cm để tạo điều kiện cho thân ngầm phát triển,

- Phủ rơm rạ, tưới ẩm nếu gặp thời tiết nắng tiến hành vào tháng 5, tháng 6. Những nơi có điều nóng, hoặc tháo nước đọng ở hố nếu bị úng ngập kiện cần trồng xen cây họ Đậu để vừa tận dụng do mưa nhiều.

đất, vừa đỡ công làm cỏ và làm đất tốt thêm.

- Trồng giặm kịp thời.

- Để tạo ra 50 kg măng, Mao trúc cần lấy từ

- Làm cỏ và xới gốc 2 lần vào tháng 2, tháng 3

đất 250-300 g nitơ: 50- 75 g lân, 100-125 g kali.

và tháng 5, tháng 6.

Nếu một hécta mỗi năm thu 15.000 kg măng thì

- Năm đầu bón 2 lần: một lần vào tháng 5, 6 và phải bón 75-105 kg nitơ, 15- 22,5 kg lân, 30 - 37,5

một lần vào tháng 9, 10; mỗi lần bón 50-150 g NPK.

kg kali (tỷ lệ N:P:K là 5:1:2).

- Tỉa cây: Theo kinh nghiệm, măng thân khí Một năm cần bón 4 lần kết hợp cả phân vô cơ

sinh trong năm đầu mới trồng không nên giữ lại và phân chuồng hoại để đáp ứng được yêu cầu hoặc chỉ giữ lượng nhỏ. Từ năm thứ 2 chọn những sinh trưởng của Mao trúc.

mầm măng ở xa gốc mẹ, to khoẻ giữ lại 1 - 2 chồi

+ Lần l: Bón lượng phân bằng 35% NPK cho để tạo cây mẹ mới, còn lại các cây khác nên tỉa bỏ.

cả năm, bón ngay sau khi thu hoạch măng (tháng Quy tắc cần tuân theo là: Giữ xa đào gần (đào măng); giữ khoẻ đào yếu; giữ thưa đào dày. Duy 4 đến tháng 6) bón kết hợp cuốc lật đất.

trì được quy tắc này thì rừng trúc mau to, năng

+ Lần 2: Bón vào khoảng tháng 7 đến tháng 9, suất cao.

bón lượng NPK bằng 15% của cả năm, lúc này nên Chú ý khác: Nếu phát hiện thân ngầm mọc pha vào nước để bón hoặc bón vào lúc mưa.

chồi lên mặt đất thì lập tức phải vùi xuống hoặc

+ Lần 3: Bón 40% lượng phân cả năm vào bồi thêm đất lấp kín, nếu không sẽ chậm sinh tháng 11 và tháng 12, bón kèm với 1.000-3.000 kg trưởng. Nếu có sâu cuốn lá, sâu ăn măng phải kịp phân chuồng cho mỗi hécta tùy theo loại đất (tốt thời phun thuốc phòng trừ.

bón ít, xấu bón nhiều).

107

10

8

https://thuviensach.vn

5. Chăm sóc sau trồng 6. Quản lý rừng Mao trúc

- Ở những nơi có nhiều gió cần phải đóng 3 cọc Quản lý rừng Mao trúc bao gồm làm cỏ, xới chung quanh rồi buộc dây cố định giữ không cho đất, bón phân, tỉa cây và phòng trừ sâu bệnh: lay gốc.

- Rừng Mao trúc mới trồng do chưa khép tán

- Có biện pháp phòng chống gia súc, gia cầm phải làm cỏ và cuốc lật đất một lần ở độ sâu 25 -

phá hoại.

30cm để tạo điều kiện cho thân ngầm phát triển,

- Phủ rơm rạ, tưới ẩm nếu gặp thời tiết nắng tiến hành vào tháng 5, tháng 6. Những nơi có điều nóng, hoặc tháo nước đọng ở hố nếu bị úng ngập kiện cần trồng xen cây họ Đậu để vừa tận dụng do mưa nhiều.

đất, vừa đỡ công làm cỏ và làm đất tốt thêm.

- Trồng giặm kịp thời.

- Để tạo ra 50 kg măng, Mao trúc cần lấy từ

- Làm cỏ và xới gốc 2 lần vào tháng 2, tháng 3

đất 250-300 g nitơ: 50- 75 g lân, 100-125 g kali.

và tháng 5, tháng 6.

Nếu một hécta mỗi năm thu 15.000 kg măng thì

- Năm đầu bón 2 lần: một lần vào tháng 5, 6 và phải bón 75-105 kg nitơ, 15- 22,5 kg lân, 30 - 37,5

một lần vào tháng 9, 10; mỗi lần bón 50-150 g NPK.

kg kali (tỷ lệ N:P:K là 5:1:2).

- Tỉa cây: Theo kinh nghiệm, măng thân khí Một năm cần bón 4 lần kết hợp cả phân vô cơ

sinh trong năm đầu mới trồng không nên giữ lại và phân chuồng hoại để đáp ứng được yêu cầu hoặc chỉ giữ lượng nhỏ. Từ năm thứ 2 chọn những sinh trưởng của Mao trúc.

mầm măng ở xa gốc mẹ, to khoẻ giữ lại 1 - 2 chồi

+ Lần l: Bón lượng phân bằng 35% NPK cho để tạo cây mẹ mới, còn lại các cây khác nên tỉa bỏ.

cả năm, bón ngay sau khi thu hoạch măng (tháng Quy tắc cần tuân theo là: Giữ xa đào gần (đào măng); giữ khoẻ đào yếu; giữ thưa đào dày. Duy 4 đến tháng 6) bón kết hợp cuốc lật đất.

trì được quy tắc này thì rừng trúc mau to, năng

+ Lần 2: Bón vào khoảng tháng 7 đến tháng 9, suất cao.

bón lượng NPK bằng 15% của cả năm, lúc này nên Chú ý khác: Nếu phát hiện thân ngầm mọc pha vào nước để bón hoặc bón vào lúc mưa.

chồi lên mặt đất thì lập tức phải vùi xuống hoặc

+ Lần 3: Bón 40% lượng phân cả năm vào bồi thêm đất lấp kín, nếu không sẽ chậm sinh tháng 11 và tháng 12, bón kèm với 1.000-3.000 kg trưởng. Nếu có sâu cuốn lá, sâu ăn măng phải kịp phân chuồng cho mỗi hécta tùy theo loại đất (tốt thời phun thuốc phòng trừ.

bón ít, xấu bón nhiều).

107

10

8

https://thuviensach.vn

+ Lần 4: Bón nốt 10% lượng phân còn lại cùng 8. Vấn đề hạn chế trong trồng rừng Mao trúc với 380 kg đạm cho mỗi hécta và bón vào khoảng Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà diện tháng 2, tháng 3.

tích trồng trúc ở nước ta nói chung và các sản phẩm công nghiệp, thực phẩm của trúc nói riêng, 7. Chặt tỉa và lấy măng

chưa phát triển được như mong muốn trong khi Tùy theo mục đích trồng (lấy măng hay lấy tiềm năng (đất đai vùng cao có thể trồng được thân) mà chặt tỉa cây để lại mật độ cho phù hợp.

trúc) còn rất lớn. Việc gây trồng trúc ở Cao Bằng Mặt khác phải chú ý nguyên tắc chặt tỉa. Cây 3-4

gặp khó khăn do thiếu giống là chủ yếu. Ta chưa năm tuổi có chất lượng tốt nhất và có vai trò nuôi chủ động sản xuất được hạt giống nên phải mua dưỡng thế hệ sau quan trọng nhất nên giữ lại để

hạt giống Mao trúc của nước ngoài.

nuôi dưỡng. Cây 6 - 7 tuổi là cây già nên chặt đi để giữ mật độ hợp lý. Những cây bị sâu bệnh, bị

cụt ngọn không có giá trị thương phẩm cũng nên loại bỏ. Việc chặt tỉa hằng năm được làm vào mùa đông là tốt nhất.

Lấy măng hợp lý là biện pháp quan trọng nâng cao sản lượng và kích thước cây. Cần lấy hết măng điếc, một phần măng nhỏ đầu vụ và cuối vụ, chọn nuôi măng mập nhất giữa vụ để bảo đảm kích thước cây các thế hệ sau.

Khi khai thác măng đông thường phải dò tìm theo hướng thân ngầm để tìm vết nứt trên mặt đất và đào bới khai thác trước khi chúng lộ khỏi mặt đất. Nói chung việc khai thác măng đông thường kết hợp với chăm sóc rừng bao gồm cuốc xới toàn diện, bón phân, loại bỏ thân ngầm quá già.

Khai thác măng xuân cũng phải kịp thời, măng lộ khỏi mặt đất chất lượng sẽ kém.

109

11

0

https://thuviensach.vn

+ Lần 4: Bón nốt 10% lượng phân còn lại cùng 8. Vấn đề hạn chế trong trồng rừng Mao trúc với 380 kg đạm cho mỗi hécta và bón vào khoảng Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà diện tháng 2, tháng 3.

tích trồng trúc ở nước ta nói chung và các sản phẩm công nghiệp, thực phẩm của trúc nói riêng, 7. Chặt tỉa và lấy măng

chưa phát triển được như mong muốn trong khi Tùy theo mục đích trồng (lấy măng hay lấy tiềm năng (đất đai vùng cao có thể trồng được thân) mà chặt tỉa cây để lại mật độ cho phù hợp.

trúc) còn rất lớn. Việc gây trồng trúc ở Cao Bằng Mặt khác phải chú ý nguyên tắc chặt tỉa. Cây 3-4

gặp khó khăn do thiếu giống là chủ yếu. Ta chưa năm tuổi có chất lượng tốt nhất và có vai trò nuôi chủ động sản xuất được hạt giống nên phải mua dưỡng thế hệ sau quan trọng nhất nên giữ lại để

hạt giống Mao trúc của nước ngoài.

nuôi dưỡng. Cây 6 - 7 tuổi là cây già nên chặt đi để giữ mật độ hợp lý. Những cây bị sâu bệnh, bị

cụt ngọn không có giá trị thương phẩm cũng nên loại bỏ. Việc chặt tỉa hằng năm được làm vào mùa đông là tốt nhất.

Lấy măng hợp lý là biện pháp quan trọng nâng cao sản lượng và kích thước cây. Cần lấy hết măng điếc, một phần măng nhỏ đầu vụ và cuối vụ, chọn nuôi măng mập nhất giữa vụ để bảo đảm kích thước cây các thế hệ sau.

Khi khai thác măng đông thường phải dò tìm theo hướng thân ngầm để tìm vết nứt trên mặt đất và đào bới khai thác trước khi chúng lộ khỏi mặt đất. Nói chung việc khai thác măng đông thường kết hợp với chăm sóc rừng bao gồm cuốc xới toàn diện, bón phân, loại bỏ thân ngầm quá già.

Khai thác măng xuân cũng phải kịp thời, măng lộ khỏi mặt đất chất lượng sẽ kém.

109

11

0

https://thuviensach.vn

tăng hiệu ích sinh thái rất khá. Rừng thí nghiệm trồng năm 1981 diện tích 12,5 ha, mật độ 2.500

cây/ha, tỉa thưa 2 lần để lại mật độ cuối cùng 900

cây/ha. Đến năm 2001 chiều cao bình quân đạt 17,3 m, đường kính bình quân đạt 18,3 cm. Trữ

KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY GIỔI BẮC

lượng cây đứng đạt 245,7 m3/ha. Như vậy, nếu không cộng thêm sản lượng gỗ đã tỉa thưa, lượng tăng Tên khoa học: Michekia macclurei Dandy trưởng bình quân về trữ lượng đã đạt 12,5 m3/ha.

Thuộc họ: Mộc Lan (Magnoliaceae)

Tuổi khai thác chính xác định là 25 năm cho đường kính bình quân 30 cm, được coi là một trong những cây cho sản lượng gỗ nhanh.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Gỗ tỉa thưa của Giổi bắc có thể dùng cho đồ

Cây Giổi bắc tiếng Trung Quốc thường gọi là mộc nhỏ, cán công cụ... tương đối dễ tiêu thụ.

Hỏa lực nam hoặc Nam mộc thuộc họ Mộc lan Tại các tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang, Yên Bái, Magnoliaceae.

Lào Cai nếu thay rừng Mỡ, Bồ đề làm ván dăm, Giổi bắc là loài cây thân gốc thường xanh có giấy hiệu quả kinh tế thấp bằng cây Giổi bắc cho thể cao tới 35 m và đường kính tới 1m trở lên, gỗ

gỗ lớn thì hiệu quả kinh tế sẽ cao hơn nhiều.

mịn thớ thẳng, mặt gỗ bóng đẹp mắt, tỷ trọng 0,624, gỗ cứng, co rút sau hong khô ở mức trung II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

bình, độ bền nấm mục trung bình khá, dễ hong 1. Phân bố

khô, rạn nứt cong vênh ít, dễ gia công cắt gọt, được coi là gỗ tốt để đóng đồ mộc, mộc xây dựng, Là cây Nam Á nhiệt đới ẩm, Giổi bắc chủ yếu đóng tàu thuyền, toa xe lửa... Tán lá tròn, gọn, phân bố trên vùng đồi núi có lượng mưa tương đối đẹp mắt, cây thẳng, hoa rất thơm nên thường cao. Phân bố tự nhiên ở Đông Nam Trung Quốc, được chọn làm cây cảnh đô thị và trồng trong công miền núi phía Bắc và Đông Bắc Bắc bộ Việt Nam.

viên. Giổi bắc vừa có thể trồng thuần loại vừa có Tại Quảng Tây (Trung Quốc), Giổi bắc thường gặp thể trồng hỗn giao rất tốt với các loài cây lá rộng ở góc Đông Nam từ vùng bờ vịnh Bắc Bộ tới các và lá kim khác, đạt được hiệu quả tăng sản và huyện giáp với Quảng Ninh, Lạng Sơn và Cao 111

11

2

https://thuviensach.vn

tăng hiệu ích sinh thái rất khá. Rừng thí nghiệm trồng năm 1981 diện tích 12,5 ha, mật độ 2.500

cây/ha, tỉa thưa 2 lần để lại mật độ cuối cùng 900

cây/ha. Đến năm 2001 chiều cao bình quân đạt 17,3 m, đường kính bình quân đạt 18,3 cm. Trữ

KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY GIỔI BẮC

lượng cây đứng đạt 245,7 m3/ha. Như vậy, nếu không cộng thêm sản lượng gỗ đã tỉa thưa, lượng tăng Tên khoa học: Michekia macclurei Dandy trưởng bình quân về trữ lượng đã đạt 12,5 m3/ha.

Thuộc họ: Mộc Lan (Magnoliaceae)

Tuổi khai thác chính xác định là 25 năm cho đường kính bình quân 30 cm, được coi là một trong những cây cho sản lượng gỗ nhanh.

I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

Gỗ tỉa thưa của Giổi bắc có thể dùng cho đồ

Cây Giổi bắc tiếng Trung Quốc thường gọi là mộc nhỏ, cán công cụ... tương đối dễ tiêu thụ.

Hỏa lực nam hoặc Nam mộc thuộc họ Mộc lan Tại các tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang, Yên Bái, Magnoliaceae.

Lào Cai nếu thay rừng Mỡ, Bồ đề làm ván dăm, Giổi bắc là loài cây thân gốc thường xanh có giấy hiệu quả kinh tế thấp bằng cây Giổi bắc cho thể cao tới 35 m và đường kính tới 1m trở lên, gỗ

gỗ lớn thì hiệu quả kinh tế sẽ cao hơn nhiều.

mịn thớ thẳng, mặt gỗ bóng đẹp mắt, tỷ trọng 0,624, gỗ cứng, co rút sau hong khô ở mức trung II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

bình, độ bền nấm mục trung bình khá, dễ hong 1. Phân bố

khô, rạn nứt cong vênh ít, dễ gia công cắt gọt, được coi là gỗ tốt để đóng đồ mộc, mộc xây dựng, Là cây Nam Á nhiệt đới ẩm, Giổi bắc chủ yếu đóng tàu thuyền, toa xe lửa... Tán lá tròn, gọn, phân bố trên vùng đồi núi có lượng mưa tương đối đẹp mắt, cây thẳng, hoa rất thơm nên thường cao. Phân bố tự nhiên ở Đông Nam Trung Quốc, được chọn làm cây cảnh đô thị và trồng trong công miền núi phía Bắc và Đông Bắc Bắc bộ Việt Nam.

viên. Giổi bắc vừa có thể trồng thuần loại vừa có Tại Quảng Tây (Trung Quốc), Giổi bắc thường gặp thể trồng hỗn giao rất tốt với các loài cây lá rộng ở góc Đông Nam từ vùng bờ vịnh Bắc Bộ tới các và lá kim khác, đạt được hiệu quả tăng sản và huyện giáp với Quảng Ninh, Lạng Sơn và Cao 111

11

2

https://thuviensach.vn

Bằng (Việt Nam). Độ cao so với mặt nước biển không phải vùng núi cao, cần chọn hướng phía thường gặp là dưới 600 m, đa số là mọc rải rác Đông Bắc, nên chọn phần chân dốc hoặc khe ẩm.

hoặc thành quần thụ đơn, diện tích nhỏ.

Đỉnh núi đá sỏi và sườn núi nắng nóng nói chung không hợp với loại cây này.

2. Khí hậu

Phần lớn vùng phân bố có nhiệt độ bình quân III. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG

năm trên 21oC, nhiệt độ bình quân tháng nóng 1. Thu hái hạt giống

nhất 28oC trở lên và tháng lạnh nhất là 11oC trở

Khoảng 12 tuổi, Giổi bắc bắt đầu ra hoa kết lên, nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối có thể tới -3oC

quả, cây ngoài trăm tuổi hoa vẫn rất sai. Ở loài mà cây không rụng lá. Giổi bắc là loài cây trung Giổi bắc, sản lượng hoa tương đối đều, ít có năm tính thiên dương, lúc nhỏ ưa bóng nhẹ là cây có rễ

mất mùa hạt giống.

ăn nông, ưa ấm áp, ẩm ướt và đất phì nhiêu Tốt nhất là lấy hạt trên cây trội, to, thẳng, nhưng có thể chịu đựng giá rét ở mức độ nhẹ. Có khoẻ mạnh, tuổi trong khoảng 25 - 50. Mùa hoa thể đưa Giổi bắc lên các độ cao so với mặt nước hằng năm từ tháng 1 đến tháng 2, cuối tháng 10

biển khá cao ở miền núi phía Bắc Việt Nam quả lác đác chín cho đến đầu tháng 1 năm sau. Khi (1.000-1.200 m). Lượng mưa hàng năm dao động quả chín, vỏ quả chuyển từ màu xanh sang đỏ tím, từ 1.500- 1.800 mm, độ ẩm tương đối trên 80%.

lúc này có thể dùng kéo cắt cả cành mang quả.

3. Đất trồng

Sau khi hái về cần tãi rộng, hong 1 - 2 ngày Đất thường gặp trên vùng phân bố là feralit đỏ, cho vỏ quả nứt nẻ rồi đảo, đập cho hạt long ra đỏ vàng, phong hóa trên granit, diệp thạch, phiến khỏi vỏ quả và dùng sàng loại bỏ vỏ quả.

thạch cát... phần lớn đều chua hoặc hơi chua.

Hạt tách xong cần chà sát bằng cát thô để làm Giổi bắc là loài cây thân gỗ không có rễ cọc rõ sạch hoặc làm rách lớp vỏ hạt, rửa qua nước sạch, ràng, rễ bàng rễ cám phát triển rất mạnh, cần để ráo nước có thể gieo ngay.

chọn nơi có tầng đất hơi dày, ẩm ướt giàu mùn, Nếu chưa gieo được ngay, cần bảo quản trong thành phần cơ giới từ cát pha đến thịt nhẹ, thịt cát ẩm theo kiểu phân tầng (như hạt Giẻ, hạt trung bình. Các loại đất phù hợp với Mỡ, Giổi, Bồ

Trám, hạt Mắcca, hạt Sau sau Lào...). Cụ thể là đề cũng sẽ rất phù hợp với cây Giổi bắc. Nếu lần lượt rải 1 lớp cát ẩm (hàm lượng nước 20%) 113

11

4

https://thuviensach.vn

Bằng (Việt Nam). Độ cao so với mặt nước biển không phải vùng núi cao, cần chọn hướng phía thường gặp là dưới 600 m, đa số là mọc rải rác Đông Bắc, nên chọn phần chân dốc hoặc khe ẩm.

hoặc thành quần thụ đơn, diện tích nhỏ.

Đỉnh núi đá sỏi và sườn núi nắng nóng nói chung không hợp với loại cây này.

2. Khí hậu

Phần lớn vùng phân bố có nhiệt độ bình quân III. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG

năm trên 21oC, nhiệt độ bình quân tháng nóng 1. Thu hái hạt giống

nhất 28oC trở lên và tháng lạnh nhất là 11oC trở

Khoảng 12 tuổi, Giổi bắc bắt đầu ra hoa kết lên, nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối có thể tới -3oC

quả, cây ngoài trăm tuổi hoa vẫn rất sai. Ở loài mà cây không rụng lá. Giổi bắc là loài cây trung Giổi bắc, sản lượng hoa tương đối đều, ít có năm tính thiên dương, lúc nhỏ ưa bóng nhẹ là cây có rễ

mất mùa hạt giống.

ăn nông, ưa ấm áp, ẩm ướt và đất phì nhiêu Tốt nhất là lấy hạt trên cây trội, to, thẳng, nhưng có thể chịu đựng giá rét ở mức độ nhẹ. Có khoẻ mạnh, tuổi trong khoảng 25 - 50. Mùa hoa thể đưa Giổi bắc lên các độ cao so với mặt nước hằng năm từ tháng 1 đến tháng 2, cuối tháng 10

biển khá cao ở miền núi phía Bắc Việt Nam quả lác đác chín cho đến đầu tháng 1 năm sau. Khi (1.000-1.200 m). Lượng mưa hàng năm dao động quả chín, vỏ quả chuyển từ màu xanh sang đỏ tím, từ 1.500- 1.800 mm, độ ẩm tương đối trên 80%.

lúc này có thể dùng kéo cắt cả cành mang quả.

3. Đất trồng

Sau khi hái về cần tãi rộng, hong 1 - 2 ngày Đất thường gặp trên vùng phân bố là feralit đỏ, cho vỏ quả nứt nẻ rồi đảo, đập cho hạt long ra đỏ vàng, phong hóa trên granit, diệp thạch, phiến khỏi vỏ quả và dùng sàng loại bỏ vỏ quả.

thạch cát... phần lớn đều chua hoặc hơi chua.

Hạt tách xong cần chà sát bằng cát thô để làm Giổi bắc là loài cây thân gỗ không có rễ cọc rõ sạch hoặc làm rách lớp vỏ hạt, rửa qua nước sạch, ràng, rễ bàng rễ cám phát triển rất mạnh, cần để ráo nước có thể gieo ngay.

chọn nơi có tầng đất hơi dày, ẩm ướt giàu mùn, Nếu chưa gieo được ngay, cần bảo quản trong thành phần cơ giới từ cát pha đến thịt nhẹ, thịt cát ẩm theo kiểu phân tầng (như hạt Giẻ, hạt trung bình. Các loại đất phù hợp với Mỡ, Giổi, Bồ

Trám, hạt Mắcca, hạt Sau sau Lào...). Cụ thể là đề cũng sẽ rất phù hợp với cây Giổi bắc. Nếu lần lượt rải 1 lớp cát ẩm (hàm lượng nước 20%) 113

11

4

https://thuviensach.vn

dày 5 cm rồi 1 lớp cát dày 1 cm. Trên cùng phủ

Cách này tốn công nhưng cây mọc khoẻ và đều.

bao tải, định kỳ phun mù giữ ẩm.

Cần thanh trùng luống cát bằng thuốc tím 0,1%, Tỷ lệ hạt/quả khoảng 4 - 5%, trọng lượng 1.000

sau 24 giờ rửa thuốc tím bằng nước sạch rồi gieo hạt khoảng 110-170 g, số hạt khoảng 5.600-8.800, với dãn cách 2 cm, theo dõi chống nấm lở cổ rễ. Khi độ thuần khoảng 90%, tỷ lệ nảy mầm 60-90%.

lá mầm lớn hết kích thước thì ra ngôi sang bầu.

Cây ươm trong bầu sau 100 ngày có thể đem trồng.

2. Gieo ươm

Ra ngôi vào rạch như cách nói trên cần ươm thành Cây mầm, cây con thường ưa ấm áp, ẩm ướt.

cây 1 năm tuổi để trồng rễ trần.

Vườn ươm nên chọn nơi thoát nước tốt, thấp Sau 1 năm, cây con có thể cao 85-100 cm, thoáng có tàn che và thoáng gió; nên chọn đất thịt đường kính cổ rễ có thể đạt 0,8-1,0 cm và có thể

nhẹ hoặc cát pha, giàu dinh dưỡng và hữu cơ.

xuất vườn.

Gieo ươm tốt nhất là gieo ngay sau khi thu hái Trước khi đánh trồng cần hãm cây tỉa lá, gặp hạt, cũng có thể gieo vào tháng 1, hoặc đầu tháng 2.

khí hậu khắc nghiệt có thể trồng bằng gốc cây. Tốt Nên gieo theo rạch, dãn cách rạch 18-20 cm, mật nhất là trồng vào đầu mùa mưa phùn trước hoặc độ gieo khoảng 1kg trên 100 m2 mặt luống. Hạt sau tết âm lịch vài chục ngày, không nên trồng nảy mầm sau 40-60 ngày. Chú ý tưới nước đủ ẩm, quá muộn, trừ khi ươm cây trong bầu. Để bảo đảm sau nảy mầm tiếp tục duy trì ẩm, tỉa san cây mầm tỷ lệ sống cao, trước khi đánh trồng nửa tháng cần và tưới thúc bằng phân.

cuốc xới mạnh để làm đứt rễ ở 1 phía. Đánh cây Việc san tỉa cây con có thể làm 2 lần. Lần đầu xong cần hồ rễ bằng dung dịch lục diệp tố pha trong tháng đầu tiên sau khi nảy mầm, tạo loãng 600 - 800 lần hoặc bằng dung dịch IBA.

khoảng cách đều giữa các cây mầm trong rạch NAA nồng độ 10 mg/lít.

khoảng 5-7 cm. Lần sau cần làm xong trước trung tuần tháng 6, tạo dãn cách 7-8 cm.

3. Trồng rừng

Nơi nắng nóng nhiều, các tháng 4, 5 cần có Việc làm đất nên thực hiện theo phương pháp dàn che bằng lưới, cắm ràng hoặc tạo cây che bóng

“cải tạo rừng”: phát, đốt, cuốc toàn diện hoặc cuốc bằng điền thanh, cốt khí...

theo băng.

Ngoài cách gieo theo rạch, có thể thúc mầm tập Trên các vùng cao hoặc vùng thấp mà đất ẩm, trung trên luống cát rồi cấy chuyển sang luống ươm.

đất tốt, có thể trồng Giổi bắc thuần loại. Mật độ

115

11

6

https://thuviensach.vn

dày 5 cm rồi 1 lớp cát dày 1 cm. Trên cùng phủ

Cách này tốn công nhưng cây mọc khoẻ và đều.

bao tải, định kỳ phun mù giữ ẩm.

Cần thanh trùng luống cát bằng thuốc tím 0,1%, Tỷ lệ hạt/quả khoảng 4 - 5%, trọng lượng 1.000

sau 24 giờ rửa thuốc tím bằng nước sạch rồi gieo hạt khoảng 110-170 g, số hạt khoảng 5.600-8.800, với dãn cách 2 cm, theo dõi chống nấm lở cổ rễ. Khi độ thuần khoảng 90%, tỷ lệ nảy mầm 60-90%.

lá mầm lớn hết kích thước thì ra ngôi sang bầu.

Cây ươm trong bầu sau 100 ngày có thể đem trồng.

2. Gieo ươm

Ra ngôi vào rạch như cách nói trên cần ươm thành Cây mầm, cây con thường ưa ấm áp, ẩm ướt.

cây 1 năm tuổi để trồng rễ trần.

Vườn ươm nên chọn nơi thoát nước tốt, thấp Sau 1 năm, cây con có thể cao 85-100 cm, thoáng có tàn che và thoáng gió; nên chọn đất thịt đường kính cổ rễ có thể đạt 0,8-1,0 cm và có thể

nhẹ hoặc cát pha, giàu dinh dưỡng và hữu cơ.

xuất vườn.

Gieo ươm tốt nhất là gieo ngay sau khi thu hái Trước khi đánh trồng cần hãm cây tỉa lá, gặp hạt, cũng có thể gieo vào tháng 1, hoặc đầu tháng 2.

khí hậu khắc nghiệt có thể trồng bằng gốc cây. Tốt Nên gieo theo rạch, dãn cách rạch 18-20 cm, mật nhất là trồng vào đầu mùa mưa phùn trước hoặc độ gieo khoảng 1kg trên 100 m2 mặt luống. Hạt sau tết âm lịch vài chục ngày, không nên trồng nảy mầm sau 40-60 ngày. Chú ý tưới nước đủ ẩm, quá muộn, trừ khi ươm cây trong bầu. Để bảo đảm sau nảy mầm tiếp tục duy trì ẩm, tỉa san cây mầm tỷ lệ sống cao, trước khi đánh trồng nửa tháng cần và tưới thúc bằng phân.

cuốc xới mạnh để làm đứt rễ ở 1 phía. Đánh cây Việc san tỉa cây con có thể làm 2 lần. Lần đầu xong cần hồ rễ bằng dung dịch lục diệp tố pha trong tháng đầu tiên sau khi nảy mầm, tạo loãng 600 - 800 lần hoặc bằng dung dịch IBA.

khoảng cách đều giữa các cây mầm trong rạch NAA nồng độ 10 mg/lít.

khoảng 5-7 cm. Lần sau cần làm xong trước trung tuần tháng 6, tạo dãn cách 7-8 cm.

3. Trồng rừng

Nơi nắng nóng nhiều, các tháng 4, 5 cần có Việc làm đất nên thực hiện theo phương pháp dàn che bằng lưới, cắm ràng hoặc tạo cây che bóng

“cải tạo rừng”: phát, đốt, cuốc toàn diện hoặc cuốc bằng điền thanh, cốt khí...

theo băng.

Ngoài cách gieo theo rạch, có thể thúc mầm tập Trên các vùng cao hoặc vùng thấp mà đất ẩm, trung trên luống cát rồi cấy chuyển sang luống ươm.

đất tốt, có thể trồng Giổi bắc thuần loại. Mật độ

115

11

6

https://thuviensach.vn

khoảng 1.650 cây/ha, dãn cách 32 m. Đến tuổi 10 - 15, tỉa thưa vài lần để duy trì khoảng 800 cây/ha, dãn cách 34 m; nuôi tới tuổi 25 - 30 để đạt đường kính gỗ lớn 30-35 cm.

Có thể trồng Giổi bắc dưới tán rừng thưa của KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY NGÂN HOA

Thông mã vĩ, Sa mộc, Vối thuốc, Cáng lò... tạo thành rừng 2 tầng, nâng cao năng suất rừng, đồng thời tăng được hiệu ích sinh thái và lâm Tên khoa học: Grevillea robusta A Cunn.

phần bền vững.

Thuộc họ: Mạ sưa (Proteaceae)

Có thể dùng Giổi bắc là cây làm giàu rừng Tên thương mại: Robust Silk Oak, Silky Oak, theo rạch hoặc theo đám.

Wanagana.

Trong rừng hỗn giao Giổi bắc với Thông mã vĩ, Cáng lò, Vối thuốc nhịp độ có thể tăng gấp đôi so I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

với trồng thuần loại. Phương thức hỗn giao tốt nhất là không đều tuổi theo hàng, tầng rừng Cây Ngân hoa do nhà thực vật học nổi tiếng Allan Thông ít nhất phải tạo sớm hơn 5 - 10 năm. Trừ

Cunningham phát hiện trên lưu vực sông Brisban cây Cáng lò có khả năng vươn cao rất mạnh có thể

(Ôxtrâylia) năm 1827, thuộc họ Proteaceae - họ

hỗn giao đều tuổi theo hàng, với các loài khác nếu Mạ sưa (họ Cơm vàng, họ Đúng, họ Quắn hoa, họ

hỗn giao đều tuổi với Giổi bắc thường phải hỗn Chẹo thui).

giao theo đám 2020 m hoặc theo băng (4-6 hàng).

Ngân hoa là cây mọc nhanh, thường xanh, Trong trường hợp hỗn giao với Thông, cây Giổi bắc thân thẳng, tán lá rậm và gọn, hình thái rất đẹp phát huy vai trò phòng chống cháy rừng, hạn chế

mắt cho nên được trồng vừa để lấy gỗ vừa làm cây sâu bệnh và cải thiện đất, nâng cao tác dụng nuôi cảnh trong lục hóa đô thị và nông thôn.

dưỡng nguồn nước và chống xói mòn rất tốt.

Ngoài ra, khả năng tái sinh chồi của loài cây Ngân hoa rất ít sâu bệnh, thích nghi với khí này rất mạnh, hoàn toàn có thể dùng phương thải độc hại rất tốt, lá có khả năng dính bám bụi pháp tái sinh chồi sau khai thác chính.

tốt góp phần làm sạch không khí nên thường được chọn làm cây lục hóa.

117

11

8

https://thuviensach.vn

khoảng 1.650 cây/ha, dãn cách 32 m. Đến tuổi 10 - 15, tỉa thưa vài lần để duy trì khoảng 800 cây/ha, dãn cách 34 m; nuôi tới tuổi 25 - 30 để đạt đường kính gỗ lớn 30-35 cm.

Có thể trồng Giổi bắc dưới tán rừng thưa của KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY NGÂN HOA

Thông mã vĩ, Sa mộc, Vối thuốc, Cáng lò... tạo thành rừng 2 tầng, nâng cao năng suất rừng, đồng thời tăng được hiệu ích sinh thái và lâm Tên khoa học: Grevillea robusta A Cunn.

phần bền vững.

Thuộc họ: Mạ sưa (Proteaceae)

Có thể dùng Giổi bắc là cây làm giàu rừng Tên thương mại: Robust Silk Oak, Silky Oak, theo rạch hoặc theo đám.

Wanagana.

Trong rừng hỗn giao Giổi bắc với Thông mã vĩ, Cáng lò, Vối thuốc nhịp độ có thể tăng gấp đôi so I. GIÁ TRỊ KINH TẾ

với trồng thuần loại. Phương thức hỗn giao tốt nhất là không đều tuổi theo hàng, tầng rừng Cây Ngân hoa do nhà thực vật học nổi tiếng Allan Thông ít nhất phải tạo sớm hơn 5 - 10 năm. Trừ

Cunningham phát hiện trên lưu vực sông Brisban cây Cáng lò có khả năng vươn cao rất mạnh có thể

(Ôxtrâylia) năm 1827, thuộc họ Proteaceae - họ

hỗn giao đều tuổi theo hàng, với các loài khác nếu Mạ sưa (họ Cơm vàng, họ Đúng, họ Quắn hoa, họ

hỗn giao đều tuổi với Giổi bắc thường phải hỗn Chẹo thui).

giao theo đám 2020 m hoặc theo băng (4-6 hàng).

Ngân hoa là cây mọc nhanh, thường xanh, Trong trường hợp hỗn giao với Thông, cây Giổi bắc thân thẳng, tán lá rậm và gọn, hình thái rất đẹp phát huy vai trò phòng chống cháy rừng, hạn chế

mắt cho nên được trồng vừa để lấy gỗ vừa làm cây sâu bệnh và cải thiện đất, nâng cao tác dụng nuôi cảnh trong lục hóa đô thị và nông thôn.

dưỡng nguồn nước và chống xói mòn rất tốt.

Ngoài ra, khả năng tái sinh chồi của loài cây Ngân hoa rất ít sâu bệnh, thích nghi với khí này rất mạnh, hoàn toàn có thể dùng phương thải độc hại rất tốt, lá có khả năng dính bám bụi pháp tái sinh chồi sau khai thác chính.

tốt góp phần làm sạch không khí nên thường được chọn làm cây lục hóa.

117

11

8

https://thuviensach.vn

Tỷ trọng gỗ Ngân hoa đạt 0,67, hơi nặng hơn II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

các loại gỗ trong nhóm cây mọc nhanh trồng rừng 1. Phân bố

hiện nay (Bạch đàn: 0,6; Keo mỡ: 0,56; Keo trắng: 0,33 - 0,4; Lát Mêxicô: 0,6; Mỡ: 0,54; Xà cừ: 0,7,...).

Vùng nguyên sản Ngân hoa là Ôxtrâylia, Gỗ Ngân hoa có ánh quang như gỗ Mỡ, gỗ non thường gặp trên các rừng mưa thường xanh và các màu vàng nâu, gỗ già đỏ nâu, hệ số co rút hướng vùng nửa khô hạn phía nam bang Qeensland và tâm 0,092%, co rút hướng cung 0,243%, ứng lực phía bắc bang Newsouthwale, gần như trùng khớp uốn ngang 565 kg/cm2, ứng lực nén dọc thớ 31,75

với vùng phân bố của Macadamia tetraphylla - một loài cùng họ Proteaceae nổi tiếng về hạt cho dầu.

Mpa. Độ cứng hướng tâm 30,08 Mpa, hướng cung Vùng phân bố tự nhiên của cây nằm trên bờ

32,34 Mpa. Gỗ Ngân hoa có thể làm ván trang trí biển Đông Ôxtrâylia, độ cao so với mặt nước biển bề mặt ván nhân tạo, đóng đồ giường tủ, trang trí 0-1.120 m, trải dài từ 24o30' đến 30o10' vĩ độ Nam nội thất. Độ dài sợi gỗ từ 0,9-2,5 mm có thể làm với chiều dài gần 700 km và rộng 160 km.

nguyên liệu giấy.

Do tán cây rất đẹp, từ năm 1830, Ngân hoa đã Một số nước đã dẫn giống cây Ngân hoa được dẫn giống gây trồng tại nhiều vùng địa lý thường gây trồng trong các công viên vườn hoa, khác trên thế giới, từ việc được gây trồng trong đường phố, đường giao thông và trồng cây phân nhà kính tại Anh làm cây cảnh, sau đó đã được tán ở công sở, nhà máy và nông thôn vì loài cây dẫn giống tới các vùng của châu Âu cũng để làm này ưa sáng, thân cây luôn luôn thẳng đứng, dù cây cảnh. Từ 1860, vườn thực vật Manboum đã nguồn sáng lệch hướng cũng ít bị lệch tán, tán chuyển giao hạt giống cho Xrilanka, sau đó tiếp gọn, đẹp mắt, thường xanh, thích nghi với ô nhiễm tục được dẫn giống và gây trồng rộng rãi tại Ấn công nghiệp rất tốt, hoa vàng rất đẹp.

Độ. Từ năm 1990, Ngân hoa được dẫn giống và Ngân hoa được trồng làm cây che bóng cho cây gây trồng tại Angiêri và Nam Phi, sang đầu thế

công nghiệp (chè, cà phê...) với mật độ thấp, tán kỷ XX loài này được gây trồng tại các vùng á nhiệt cây rất cao; làm cây hỗn giao cho rừng gỗ lớn với đới và cao nguyên nhiệt đới các nước thuộc nhiều vai trò cây tiên phong (trồng rừng hỗn giao không châu lục khác. Ngân hoa được dẫn giống gây trồng đều tuổi) hoặc được đặt ở vị trí tầng nhô (hỗn giao tại Quảng Châu (Trung Quốc) từ năm 1925, sau đều tuổi).

đó được trồng nhiều tại Côn Minh - Vân Nam, đến 119

120

https://thuviensach.vn

Tỷ trọng gỗ Ngân hoa đạt 0,67, hơi nặng hơn II. ĐẶC TÍNH SINH THÁI

các loại gỗ trong nhóm cây mọc nhanh trồng rừng 1. Phân bố

hiện nay (Bạch đàn: 0,6; Keo mỡ: 0,56; Keo trắng: 0,33 - 0,4; Lát Mêxicô: 0,6; Mỡ: 0,54; Xà cừ: 0,7,...).

Vùng nguyên sản Ngân hoa là Ôxtrâylia, Gỗ Ngân hoa có ánh quang như gỗ Mỡ, gỗ non thường gặp trên các rừng mưa thường xanh và các màu vàng nâu, gỗ già đỏ nâu, hệ số co rút hướng vùng nửa khô hạn phía nam bang Qeensland và tâm 0,092%, co rút hướng cung 0,243%, ứng lực phía bắc bang Newsouthwale, gần như trùng khớp uốn ngang 565 kg/cm2, ứng lực nén dọc thớ 31,75

với vùng phân bố của Macadamia tetraphylla - một loài cùng họ Proteaceae nổi tiếng về hạt cho dầu.

Mpa. Độ cứng hướng tâm 30,08 Mpa, hướng cung Vùng phân bố tự nhiên của cây nằm trên bờ

32,34 Mpa. Gỗ Ngân hoa có thể làm ván trang trí biển Đông Ôxtrâylia, độ cao so với mặt nước biển bề mặt ván nhân tạo, đóng đồ giường tủ, trang trí 0-1.120 m, trải dài từ 24o30' đến 30o10' vĩ độ Nam nội thất. Độ dài sợi gỗ từ 0,9-2,5 mm có thể làm với chiều dài gần 700 km và rộng 160 km.

nguyên liệu giấy.

Do tán cây rất đẹp, từ năm 1830, Ngân hoa đã Một số nước đã dẫn giống cây Ngân hoa được dẫn giống gây trồng tại nhiều vùng địa lý thường gây trồng trong các công viên vườn hoa, khác trên thế giới, từ việc được gây trồng trong đường phố, đường giao thông và trồng cây phân nhà kính tại Anh làm cây cảnh, sau đó đã được tán ở công sở, nhà máy và nông thôn vì loài cây dẫn giống tới các vùng của châu Âu cũng để làm này ưa sáng, thân cây luôn luôn thẳng đứng, dù cây cảnh. Từ 1860, vườn thực vật Manboum đã nguồn sáng lệch hướng cũng ít bị lệch tán, tán chuyển giao hạt giống cho Xrilanka, sau đó tiếp gọn, đẹp mắt, thường xanh, thích nghi với ô nhiễm tục được dẫn giống và gây trồng rộng rãi tại Ấn công nghiệp rất tốt, hoa vàng rất đẹp.

Độ. Từ năm 1990, Ngân hoa được dẫn giống và Ngân hoa được trồng làm cây che bóng cho cây gây trồng tại Angiêri và Nam Phi, sang đầu thế

công nghiệp (chè, cà phê...) với mật độ thấp, tán kỷ XX loài này được gây trồng tại các vùng á nhiệt cây rất cao; làm cây hỗn giao cho rừng gỗ lớn với đới và cao nguyên nhiệt đới các nước thuộc nhiều vai trò cây tiên phong (trồng rừng hỗn giao không châu lục khác. Ngân hoa được dẫn giống gây trồng đều tuổi) hoặc được đặt ở vị trí tầng nhô (hỗn giao tại Quảng Châu (Trung Quốc) từ năm 1925, sau đều tuổi).

đó được trồng nhiều tại Côn Minh - Vân Nam, đến 119

120

https://thuviensach.vn

nay các tỉnh Hải Nam, Quảng Đông, Quảng Tây, nhiều quốc gia, cây Ngân hoa có thể sinh trưởng tốt Phúc Kiến, Hồ Nam, Triết Giang đều đã gây trồng ở các vùng có lượng mưa 400-600 mm hằng năm.

rộng rãi.

Những cây đầu tiên trồng tại sân Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong tư thế

2. Khí hậu

không bị chèn ép về ánh sáng đều đạt đường kính Cây thích hợp với nhiệt độ bình quân năm ở

D = 27-28 cm sau 18 mùa sinh trưởng, những cây 13

vùng phân bố tự nhiên là từ 14,7oC đến 20,1oC, trồng tại trại cây ăn quả Nghĩa Đàn - Nghệ An lượng mưa hằng năm từ 720 đến 1.710 mm, nhiệt cũng đạt D từ 30 đến 40 cm sau 15 năm, trong 13

độ bình quân tháng trong mùa nóng từ 28 đến đó những cây đạt kích thước lớn đều không bị chèn 30oC, bình quân tháng trong mùa lạnh từ 5-6oC, ép về ánh sáng, kể cả ánh sáng chiếu bên sườn.

khí hậu được xếp loại từ nóng ẩm quanh năm đến Chỉ có thời kỳ cây con ở vườn ươm Ngân hoa nóng ấm có mùa khô không quá dài. Cụ thể: Ở

đòi hỏi được che bóng nhẹ, nhưng thời kỳ này rất vùng núi cao, nhiệt độ bình quân năm 15-16oC, ngắn. Ngay từ năm trồng rừng đầu tiên, loài này cực trị tối cao 30-35oC, cực trị tối thấp -4oC, Ngân đã thể hiện đòi hỏi ánh sáng đầy đủ. Đặc điểm tán hoa có thể phát triển tốt.

lá gọn và đòi hỏi được chiếu sáng cả trên đỉnh và Tại vùng ấm áp hơn với nhiệt độ bình quân bên sườn tán lá của cây Ngân hoa rất giống cây năm 17-18oC, cực trị tối cao 35-36oC, cực trị tối Mỡ ( Manglietia glauca).

thấp - 0,5oC, Ngân hoa phát triển tốt nhất.

3. Đất trồng

Tại vùng có khí hậu nóng và mùa khô dài 6

tháng nhiệt độ bình quân năm 21,6oC, cực trị tối Tại vùng nguyên sản, Ngân hoa phát triển rất cao 41oC, cực trị tối thấp 4,2oC, cây phát triển tốt trên các loại đất feralit đỏ phát triển trên đá kém hơn.

Bazan, đất đen trên bồi tích ven sông. Cây phát Các vùng được coi là thích hợp để gây trồng triển kém trên đất sỏi đá, đất sét bí chặt hoặc cần có nhiệt độ bình quân năm từ 15-28oC, lượng tầng đất không đủ sâu.

mưa từ 700 - 1.500 mm trở lên, độ cao so với mặt Ngân hoa ưa đất tơi, xốp, thông thoáng, thoát nước biển từ 0 đến 2.300 m.

nước tốt, rất kỵ ngập úng và đất bí chặt. Phản ứng Các vùng gây trồng có lượng mưa lớn hơn đất hơi chua phù hợp với Ngân hoa, độ pH tốt 2000 mm cây thường có biểu hiện sâu bệnh. Tại nhất là 5,5 đến 6,5, nếu pH > 7,0 lá vàng hoặc có 121

12

2

https://thuviensach.vn

nay các tỉnh Hải Nam, Quảng Đông, Quảng Tây, nhiều quốc gia, cây Ngân hoa có thể sinh trưởng tốt Phúc Kiến, Hồ Nam, Triết Giang đều đã gây trồng ở các vùng có lượng mưa 400-600 mm hằng năm.

rộng rãi.

Những cây đầu tiên trồng tại sân Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong tư thế

2. Khí hậu

không bị chèn ép về ánh sáng đều đạt đường kính Cây thích hợp với nhiệt độ bình quân năm ở

D = 27-28 cm sau 18 mùa sinh trưởng, những cây 13

vùng phân bố tự nhiên là từ 14,7oC đến 20,1oC, trồng tại trại cây ăn quả Nghĩa Đàn - Nghệ An lượng mưa hằng năm từ 720 đến 1.710 mm, nhiệt cũng đạt D từ 30 đến 40 cm sau 15 năm, trong 13

độ bình quân tháng trong mùa nóng từ 28 đến đó những cây đạt kích thước lớn đều không bị chèn 30oC, bình quân tháng trong mùa lạnh từ 5-6oC, ép về ánh sáng, kể cả ánh sáng chiếu bên sườn.

khí hậu được xếp loại từ nóng ẩm quanh năm đến Chỉ có thời kỳ cây con ở vườn ươm Ngân hoa nóng ấm có mùa khô không quá dài. Cụ thể: Ở

đòi hỏi được che bóng nhẹ, nhưng thời kỳ này rất vùng núi cao, nhiệt độ bình quân năm 15-16oC, ngắn. Ngay từ năm trồng rừng đầu tiên, loài này cực trị tối cao 30-35oC, cực trị tối thấp -4oC, Ngân đã thể hiện đòi hỏi ánh sáng đầy đủ. Đặc điểm tán hoa có thể phát triển tốt.

lá gọn và đòi hỏi được chiếu sáng cả trên đỉnh và Tại vùng ấm áp hơn với nhiệt độ bình quân bên sườn tán lá của cây Ngân hoa rất giống cây năm 17-18oC, cực trị tối cao 35-36oC, cực trị tối Mỡ ( Manglietia glauca).

thấp - 0,5oC, Ngân hoa phát triển tốt nhất.

3. Đất trồng

Tại vùng có khí hậu nóng và mùa khô dài 6

tháng nhiệt độ bình quân năm 21,6oC, cực trị tối Tại vùng nguyên sản, Ngân hoa phát triển rất cao 41oC, cực trị tối thấp 4,2oC, cây phát triển tốt trên các loại đất feralit đỏ phát triển trên đá kém hơn.

Bazan, đất đen trên bồi tích ven sông. Cây phát Các vùng được coi là thích hợp để gây trồng triển kém trên đất sỏi đá, đất sét bí chặt hoặc cần có nhiệt độ bình quân năm từ 15-28oC, lượng tầng đất không đủ sâu.

mưa từ 700 - 1.500 mm trở lên, độ cao so với mặt Ngân hoa ưa đất tơi, xốp, thông thoáng, thoát nước biển từ 0 đến 2.300 m.

nước tốt, rất kỵ ngập úng và đất bí chặt. Phản ứng Các vùng gây trồng có lượng mưa lớn hơn đất hơi chua phù hợp với Ngân hoa, độ pH tốt 2000 mm cây thường có biểu hiện sâu bệnh. Tại nhất là 5,5 đến 6,5, nếu pH > 7,0 lá vàng hoặc có 121

12

2

https://thuviensach.vn

biểu hiện thiếu sắt (gân xanh là vàng), dần dần Ngân hoa là cây thường xanh, có tập tính thay hỏng ngọn, cây cằn cỗi hoặc chết.

lá vào tháng 3-4, nếu không khí và đất đều ẩm Bộ rễ cây Ngân hoa phát triển khá sâu, rộng, hiện tượng rụng lá già, trổ lá non sẽ đến muộn, nói chung bộ rễ Ngân hoa rộng hơn khá nhiều so nếu ngược lại, hiện tượng thay lá ít nhiều có tính với hình chiếu tán lá. Nếu đất tơi xốp và thoát cưỡng bức sinh lý, mùa thay lá sẽ đến sớm hơn.

nước, rễ Ngân hoa phát triển khá sâu và chững lại IV. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG NGÂN HOA

ở nơi tích đọng nước ngầm. Trong trường hợp mực nước ngầm nông, rễ bàng rễ cám sẽ phát triển rất 1. Ra hoa kết quả và thu hái hạt giống mạnh; nếu tầng đất mặt bị ngập úng quá lâu cây Ngân hoa ra hoa tháng 4 - 5, quả chín tháng 6 - 7.

có thể bị chết. Ngân hoa không chịu ngập úng, về

Khi chín màu quả chuyển từ xanh sang nâu, gặp cơ bản có thể coi là cây chịu hạn, có thể sống và trời nắng đẹp, quả tự nổ và hạt có cánh tự bay phát triển ở nơi có mùa khô, nhưng tầng đất sâu theo gió, vì vậy cần thu hái kịp thời.

đủ ẩm.

Sau khi thu hái cần phơi khô, làm sạch và bảo III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

quản khô, mặc dù hạt chứa dầu nhưng hàm lượng dầu không cao, vẫn có yêu cầu bảo quản khô. Hạt Cây rất cao to, chiều cao có thể đạt tới 37-40 m, sạch và chắc mẩy, có trọng lượng 1.000 hạt là đường kính có thể đạt tới 80-100 cm. Thân rất 11,435 g, mỗi kilôgam thường có 70.000 đến thẳng và tròn đều, vỏ cây màu nâu đen, vết rạn 112.000 hạt. Trong hạt có phôi nhũ với một lượng nông. Tán lá gọn và dày. Cành non, chồi non có lớp dầu nhỏ. Do hạt chứa dầu nên thời hạn bảo quản lông nhung màu nâu. Lá kép lông chim mọc cách, không dài ở nhiệt độ trong phòng, nếu gieo ngay lá màu xanh đậm, mặt dưới có lông nhung màu từ tháng 7-8, tỷ lệ nảy mầm có thể đạt 70-90%, nâu, khi lá già lông nhung chuyển màu xanh xám.

nếu để đến mùa xuân năm sau tỷ lệ nảy mầm chỉ

Hoa lưỡng tính, chùm hoa dài có màu vàng chanh còn một nửa (35-45%). Bảo quản khô và lạnh, thời rất đẹp. Hạt có cánh quanh mép, hạt chứa dầu.

hạn bảo quản có thể kéo dài 2 năm.

Ngân hoa được coi là loài cây không phù hợp với việc trồng rừng thuần loại mật độ cao. Cành 2. Gieo ươm

Ngân hoa khá giòn, gặp bão tốc, lán lá có thể bị

Hạt Ngân hoa không có thời gian ngủ nên tốt tổn thương nặng.

nhất là thu hái xong gieo ngay sẽ đạt tỷ lệ nảy 123

12

4

https://thuviensach.vn

biểu hiện thiếu sắt (gân xanh là vàng), dần dần Ngân hoa là cây thường xanh, có tập tính thay hỏng ngọn, cây cằn cỗi hoặc chết.

lá vào tháng 3-4, nếu không khí và đất đều ẩm Bộ rễ cây Ngân hoa phát triển khá sâu, rộng, hiện tượng rụng lá già, trổ lá non sẽ đến muộn, nói chung bộ rễ Ngân hoa rộng hơn khá nhiều so nếu ngược lại, hiện tượng thay lá ít nhiều có tính với hình chiếu tán lá. Nếu đất tơi xốp và thoát cưỡng bức sinh lý, mùa thay lá sẽ đến sớm hơn.

nước, rễ Ngân hoa phát triển khá sâu và chững lại IV. KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG NGÂN HOA

ở nơi tích đọng nước ngầm. Trong trường hợp mực nước ngầm nông, rễ bàng rễ cám sẽ phát triển rất 1. Ra hoa kết quả và thu hái hạt giống mạnh; nếu tầng đất mặt bị ngập úng quá lâu cây Ngân hoa ra hoa tháng 4 - 5, quả chín tháng 6 - 7.

có thể bị chết. Ngân hoa không chịu ngập úng, về

Khi chín màu quả chuyển từ xanh sang nâu, gặp cơ bản có thể coi là cây chịu hạn, có thể sống và trời nắng đẹp, quả tự nổ và hạt có cánh tự bay phát triển ở nơi có mùa khô, nhưng tầng đất sâu theo gió, vì vậy cần thu hái kịp thời.

đủ ẩm.

Sau khi thu hái cần phơi khô, làm sạch và bảo III. ĐẶC TÍNH SINH HỌC

quản khô, mặc dù hạt chứa dầu nhưng hàm lượng dầu không cao, vẫn có yêu cầu bảo quản khô. Hạt Cây rất cao to, chiều cao có thể đạt tới 37-40 m, sạch và chắc mẩy, có trọng lượng 1.000 hạt là đường kính có thể đạt tới 80-100 cm. Thân rất 11,435 g, mỗi kilôgam thường có 70.000 đến thẳng và tròn đều, vỏ cây màu nâu đen, vết rạn 112.000 hạt. Trong hạt có phôi nhũ với một lượng nông. Tán lá gọn và dày. Cành non, chồi non có lớp dầu nhỏ. Do hạt chứa dầu nên thời hạn bảo quản lông nhung màu nâu. Lá kép lông chim mọc cách, không dài ở nhiệt độ trong phòng, nếu gieo ngay lá màu xanh đậm, mặt dưới có lông nhung màu từ tháng 7-8, tỷ lệ nảy mầm có thể đạt 70-90%, nâu, khi lá già lông nhung chuyển màu xanh xám.

nếu để đến mùa xuân năm sau tỷ lệ nảy mầm chỉ

Hoa lưỡng tính, chùm hoa dài có màu vàng chanh còn một nửa (35-45%). Bảo quản khô và lạnh, thời rất đẹp. Hạt có cánh quanh mép, hạt chứa dầu.

hạn bảo quản có thể kéo dài 2 năm.

Ngân hoa được coi là loài cây không phù hợp với việc trồng rừng thuần loại mật độ cao. Cành 2. Gieo ươm

Ngân hoa khá giòn, gặp bão tốc, lán lá có thể bị

Hạt Ngân hoa không có thời gian ngủ nên tốt tổn thương nặng.

nhất là thu hái xong gieo ngay sẽ đạt tỷ lệ nảy 123

12

4

https://thuviensach.vn

mầm rất cao. Trước khi gieo cần ngâm hạt cho hút khi xuất vườn), lần đảo cây sau lại đẩy điểm xén no nước trong 24 giờ.

ra hơn tới 2/3 bán kính bầu. Cũng có thể đào rãnh Sau khi vớt hạt cần hong gió cho ráo nước để

quanh gốc và dùng mai, thuổng để làm đứt đầu rễ.

hạt không dính bết khi gieo. Với cách xử lý này, Trước khi đánh trồng khoảng 10-12 ngày phải đào hạt có thể nảy mầm sớm 4-5 ngày, nảy mầm đều trước 2/3 rãnh quanh bầu nhằm tăng tỷ lệ sống và hơn và sức sống mạnh hơn.

phục hồi nhanh cho cây sau khi trồng.

Luống gieo cần có tầng đất mặt nhỏ mịn và tơi 3. Cấu trúc rừng trồng

xốp, tương đối phì nhiêu, tốt nhất là đất có thành phần cơ giới thịt nhẹ đến trung bình, sau khi làm

- Nếu trồng Ngân hoa theo kiểu công viên đất cần đánh luống bảo đảm thoát nước tốt. Nên bón thành lùm, thành đám, không gian sống ban đầu lót phân chuồng hoai mục, lượng bón 3- 5kg/m2, cần cho cây có thể bố trí 33 m hoặc 44 m, trong quá san mặt luống thật phẳng.

trình trưởng thành sẽ tỉa thưa dần theo yêu cầu Có thể gieo vãi hoặc gieo theo rạch, lượng hạt thẩm mỹ.

gieo khoảng 20 g/m2. Khi cây con cao được 10-20 cm,

- Nếu trồng Ngân hoa trên đường phố hay cần đánh chuyển (ra ngôi) sang luống ươm hoặc đường giao thông sẽ không thể tỉa chọn, dãn cách vào bầu.

phải bố trí từ đầu là 5-6 m, nếu trồng 2 hàng cũng Chuẩn bị cây cho trồng rừng lấy gỗ thường phải bố trí dãn cách 4 5 m đến 46 m, đất tốt cần phải dùng bầu để tạo cây xuất vườn có chiều cao bố trí tới 66 m. Trồng Ngân hoa trong công viên 0,8-1,0 m. Đường kính bầu thường dùng 14-16 cm.

và đường phố cần dùng cây con cao 2 m, thậm chí Chuẩn bị cây cho lục hóa thường ươm thẳng 4 m, được cấy trồng trong vườn ươm với dãn cách trên đất.

1-2 m, trong quá trình ươm phải xén đứt đầu rễ

Nếu tiêu chuẩn cây xuất vườn là 1,5 đến 2,0 m, nhiều lần để định hình bộ rễ cho phù hợp khuôn 1 năm tuổi, dãn cách ươm 80100 cm.

khổ bầu sẽ đánh đi trồng. Với cây cao 2 m, kích Ươm cây 2 tuổi, tiêu chuẩn chiều cao xuất thước hố trồng rộng 0,60,6 m - 0,70,6 m; cây vườn 4-5 m cần dùng dãn cách rộng hơn.

cao 4-5 m kích thước hố trồng nên rộng 0,8-1,0 m, Tạo bộ rễ hoàn hảo trong khuôn khổ bầu đất sâu 0,7-0,8 m.

sẽ đánh chuyển khi xuất vườn là rất quan trọng.

- Dùng Ngân hoa làm cây che bóng cho cây Khi cây còn nhỏ có thể đảo cây, đánh chuyển, xén công nghiệp thường là che bóng cho cây chè, cà rễ tới kích thước bằng 1/2 bán kính bầu (sẽ đánh phê (rất thường gặp ở Xrilanka và Ấn Độ).

125

12

6

https://thuviensach.vn

mầm rất cao. Trước khi gieo cần ngâm hạt cho hút khi xuất vườn), lần đảo cây sau lại đẩy điểm xén no nước trong 24 giờ.

ra hơn tới 2/3 bán kính bầu. Cũng có thể đào rãnh Sau khi vớt hạt cần hong gió cho ráo nước để

quanh gốc và dùng mai, thuổng để làm đứt đầu rễ.

hạt không dính bết khi gieo. Với cách xử lý này, Trước khi đánh trồng khoảng 10-12 ngày phải đào hạt có thể nảy mầm sớm 4-5 ngày, nảy mầm đều trước 2/3 rãnh quanh bầu nhằm tăng tỷ lệ sống và hơn và sức sống mạnh hơn.

phục hồi nhanh cho cây sau khi trồng.

Luống gieo cần có tầng đất mặt nhỏ mịn và tơi 3. Cấu trúc rừng trồng

xốp, tương đối phì nhiêu, tốt nhất là đất có thành phần cơ giới thịt nhẹ đến trung bình, sau khi làm

- Nếu trồng Ngân hoa theo kiểu công viên đất cần đánh luống bảo đảm thoát nước tốt. Nên bón thành lùm, thành đám, không gian sống ban đầu lót phân chuồng hoai mục, lượng bón 3- 5kg/m2, cần cho cây có thể bố trí 33 m hoặc 44 m, trong quá san mặt luống thật phẳng.

trình trưởng thành sẽ tỉa thưa dần theo yêu cầu Có thể gieo vãi hoặc gieo theo rạch, lượng hạt thẩm mỹ.

gieo khoảng 20 g/m2. Khi cây con cao được 10-20 cm,

- Nếu trồng Ngân hoa trên đường phố hay cần đánh chuyển (ra ngôi) sang luống ươm hoặc đường giao thông sẽ không thể tỉa chọn, dãn cách vào bầu.

phải bố trí từ đầu là 5-6 m, nếu trồng 2 hàng cũng Chuẩn bị cây cho trồng rừng lấy gỗ thường phải bố trí dãn cách 4 5 m đến 46 m, đất tốt cần phải dùng bầu để tạo cây xuất vườn có chiều cao bố trí tới 66 m. Trồng Ngân hoa trong công viên 0,8-1,0 m. Đường kính bầu thường dùng 14-16 cm.

và đường phố cần dùng cây con cao 2 m, thậm chí Chuẩn bị cây cho lục hóa thường ươm thẳng 4 m, được cấy trồng trong vườn ươm với dãn cách trên đất.

1-2 m, trong quá trình ươm phải xén đứt đầu rễ

Nếu tiêu chuẩn cây xuất vườn là 1,5 đến 2,0 m, nhiều lần để định hình bộ rễ cho phù hợp khuôn 1 năm tuổi, dãn cách ươm 80100 cm.

khổ bầu sẽ đánh đi trồng. Với cây cao 2 m, kích Ươm cây 2 tuổi, tiêu chuẩn chiều cao xuất thước hố trồng rộng 0,60,6 m - 0,70,6 m; cây vườn 4-5 m cần dùng dãn cách rộng hơn.

cao 4-5 m kích thước hố trồng nên rộng 0,8-1,0 m, Tạo bộ rễ hoàn hảo trong khuôn khổ bầu đất sâu 0,7-0,8 m.

sẽ đánh chuyển khi xuất vườn là rất quan trọng.

- Dùng Ngân hoa làm cây che bóng cho cây Khi cây còn nhỏ có thể đảo cây, đánh chuyển, xén công nghiệp thường là che bóng cho cây chè, cà rễ tới kích thước bằng 1/2 bán kính bầu (sẽ đánh phê (rất thường gặp ở Xrilanka và Ấn Độ).

125

12

6

https://thuviensach.vn

Thông thường mỗi hécta chỉ trồng 30-40 cây

- Với tầng Ngân hoa: Căn cứ vào đặc điểm Ngân hoa rất cao và tán gọn, bóng cây di chuyển tăng trưởng, đặc điểm tán lá, dãn cách hàng của theo hướng nắng mặt trời sẽ tạo ra hiệu quả che tầng Ngân hoa không nên nhỏ hơn 8-10 m, dãn bóng đều. Ban đầu có thể tạo 30-40 lùm, mỗi cách cây cho trường hợp dãn cách hàng 8 m nên là lùm 3-5 cây đẩy mạnh phát triển chiều cao và 3 m và cho trường hợp dãn cách hàng 10 m nên là tạo tán gọn, sau đó chọn nuôi 1 cây cao nhất làm 2,5 m; mật độ trồng ban đầu là 407 cây/ha.

cây che bóng.

Đợi đến khi tỉa cành tự nhiên bắt đầu mạnh

- Dùng Ngân hoa làm cây trồng rừng cho gỗ

mẽ do cạnh tranh trong hàng (sau tuổi 10) cần lớn: Ngân hoa không phù hợp với tạo rừng đơn, ưa chặt bỏ 1/2, chọn nuôi 200 cây tốt nhất nhằm mục mật độ cao do các tập tính rất ưa sáng, cành lá tiêu tới tuổi 25-30, số cây này đã có được khúc gỗ

không thể đan xen vào nhau, những cành bị cây dài và thẳng với thể tích sản phẩm mỗi cây bên cạnh che bóng sẽ nhanh chóng bị tỉa cành tự

khoảng 0,86-1,33 m3, sản lượng bình quân năm nhiên, với phần tán lá còn lại quả nhỏ, cây sẽ mọc của tầng Ngân hoa có thể đạt 7-8 m3/ha.

rất kém.

- Với tầng cây hỗn giao: Vấn đề bố trí không Dưới tán cây Ngân hoa, nhiều loài khác có thể

gian sống về cơ bản nên xử lý giống tầng Ngân phát triển tốt, kể cả cây Lát hoa vốn là cây khá ưa hoa - trồng xen 1 hàng giữa 2 hàng Ngân hoa, dãn sáng khi đã trưởng thành. Có thể lợi dụng đặc cách gấp 2 đến 3 lần dãn cách cuối cùng (tốt nhất điểm này để giúp tạo khúc thân cho gỗ dài và là gấp 2 để chặt bỏ 1 chọn nuôi 1).

thẳng cho các loài cây mà tán lá thường sớm xoè Thời gian trồng hàng hỗn giao (hay cấu trúc rộng, gỗ ngắn như Lát hoa, Xà cừ, Lim xanh, tuổi) có thể có hai phương án xử lý: nhiều loài khác trong họ Đậu, họ Xoan, họ Re, họ

Phương án 1: Với những loài rất ưa sáng mà Sồi giẻ, v.v..

không cần sự che bóng của loài cây khác vẫn tự

Căn cứ vào các đặc điểm của Ngân hoa, để

tạo được khúc thân đẹp như cây Tếch, có thể trồng hướng tới mô hình trồng rừng gỗ lớn phát triển ổn hàng hỗn giao đồng thời với hàng Ngân hoa, tạo định cho năng suất cao, có thể phác thảo một số

thành rừng đều tuổi.

mô hình thử nghiệm với cây Ngân hoa ở tầng trên Phương án 2: Với những loài chịu được sự che cùng và Lim, Lát, Giổi, Sồi giẻ, v.v., ở tầng thứ 2

bóng nhẹ ban đầu và lại cần có cây khác che bóng cùng tuổi hoặc ít tuổi hơn tầng Ngân hoa. Cụ thể: mới tạo được khúc thân đẹp như Cà ổi lá đỏ, Giổi 127

12

8

https://thuviensach.vn

Thông thường mỗi hécta chỉ trồng 30-40 cây

- Với tầng Ngân hoa: Căn cứ vào đặc điểm Ngân hoa rất cao và tán gọn, bóng cây di chuyển tăng trưởng, đặc điểm tán lá, dãn cách hàng của theo hướng nắng mặt trời sẽ tạo ra hiệu quả che tầng Ngân hoa không nên nhỏ hơn 8-10 m, dãn bóng đều. Ban đầu có thể tạo 30-40 lùm, mỗi cách cây cho trường hợp dãn cách hàng 8 m nên là lùm 3-5 cây đẩy mạnh phát triển chiều cao và 3 m và cho trường hợp dãn cách hàng 10 m nên là tạo tán gọn, sau đó chọn nuôi 1 cây cao nhất làm 2,5 m; mật độ trồng ban đầu là 407 cây/ha.

cây che bóng.

Đợi đến khi tỉa cành tự nhiên bắt đầu mạnh

- Dùng Ngân hoa làm cây trồng rừng cho gỗ

mẽ do cạnh tranh trong hàng (sau tuổi 10) cần lớn: Ngân hoa không phù hợp với tạo rừng đơn, ưa chặt bỏ 1/2, chọn nuôi 200 cây tốt nhất nhằm mục mật độ cao do các tập tính rất ưa sáng, cành lá tiêu tới tuổi 25-30, số cây này đã có được khúc gỗ

không thể đan xen vào nhau, những cành bị cây dài và thẳng với thể tích sản phẩm mỗi cây bên cạnh che bóng sẽ nhanh chóng bị tỉa cành tự

khoảng 0,86-1,33 m3, sản lượng bình quân năm nhiên, với phần tán lá còn lại quả nhỏ, cây sẽ mọc của tầng Ngân hoa có thể đạt 7-8 m3/ha.

rất kém.

- Với tầng cây hỗn giao: Vấn đề bố trí không Dưới tán cây Ngân hoa, nhiều loài khác có thể

gian sống về cơ bản nên xử lý giống tầng Ngân phát triển tốt, kể cả cây Lát hoa vốn là cây khá ưa hoa - trồng xen 1 hàng giữa 2 hàng Ngân hoa, dãn sáng khi đã trưởng thành. Có thể lợi dụng đặc cách gấp 2 đến 3 lần dãn cách cuối cùng (tốt nhất điểm này để giúp tạo khúc thân cho gỗ dài và là gấp 2 để chặt bỏ 1 chọn nuôi 1).

thẳng cho các loài cây mà tán lá thường sớm xoè Thời gian trồng hàng hỗn giao (hay cấu trúc rộng, gỗ ngắn như Lát hoa, Xà cừ, Lim xanh, tuổi) có thể có hai phương án xử lý: nhiều loài khác trong họ Đậu, họ Xoan, họ Re, họ

Phương án 1: Với những loài rất ưa sáng mà Sồi giẻ, v.v..

không cần sự che bóng của loài cây khác vẫn tự

Căn cứ vào các đặc điểm của Ngân hoa, để

tạo được khúc thân đẹp như cây Tếch, có thể trồng hướng tới mô hình trồng rừng gỗ lớn phát triển ổn hàng hỗn giao đồng thời với hàng Ngân hoa, tạo định cho năng suất cao, có thể phác thảo một số

thành rừng đều tuổi.

mô hình thử nghiệm với cây Ngân hoa ở tầng trên Phương án 2: Với những loài chịu được sự che cùng và Lim, Lát, Giổi, Sồi giẻ, v.v., ở tầng thứ 2

bóng nhẹ ban đầu và lại cần có cây khác che bóng cùng tuổi hoặc ít tuổi hơn tầng Ngân hoa. Cụ thể: mới tạo được khúc thân đẹp như Cà ổi lá đỏ, Giổi 127

12

8

https://thuviensach.vn

bắc và nhiều loài trong họ Đậu, họ Long não, họ

Giẻ..., nên trồng hàng hỗn giao này chậm vài ba năm đến 5 năm.

Một số loại như Lim, Lát hoa, Lát Mêxicô khi trồng nơi trống trải thường bị sâu đục ngọn phá MỤC LỤC

đỉnh sinh trưởng, tán lá, hình thân bị hỏng rất sớm, nếu trồng muộn hơn 3-5 năm (gần như trồng trong rạch) thì việc tạo tán, tạo thân sẽ tốt hơn. Khoảng Trang

thời gian chờ đợi 3-5 năm để trồng tiếp hàng hỗn Lời Nhà xuất bản

5

giao, tốt nhất là trồng xen cây nông nghiệp.

• KỸ THUẬT TRỒNG CÂY DẺ VÁN GHÉP

7

Với cách làm như trên, tổng mật độ cây nuôi dưỡng thành gỗ lớn sẽ là 400 cây/ha. Với các loài

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY CÀ ỔI LÁ ĐỎ

22

Lim xanh, Lát hoa, sau khi khai thác Ngân hoa,

• KỸ THUẬT THÂM CANH CÂY TRÁM GHÉP

những loài này còn phải được nuôi thêm hàng VỎ VÀNG

31

chục năm nữa để tạo gỗ lõi trong chế độ 200

cây/ha. Mật độ đó có thể là vừa hoặc hơi dày.

• KỸ THUẬT TRỒNG CÂY CHÈ ĐẮNG (Chè Với các loài có thể phát triển tốt trong điều Kuđinh)

57

kiện bị che bóng bên sườn trong toàn bộ chu kỳ

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG LÁT MÊXICÔ

78

nuôi gỗ lớn như Cà ổi lá đỏ hay Giổi bắc và Lát Mêxicô cho dù tuổi khai thác chính chỉ ngang với

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG MAO TRÚC

92

Ngân hoa, những cây này vẫn có thể phát triển

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY GIỔI BẮC

111

bình thường trong mật độ 400 cây/ha cho đến lúc

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY NGÂN HOA

118

khai thác chính.

129

13

0

https://thuviensach.vn

bắc và nhiều loài trong họ Đậu, họ Long não, họ

Giẻ..., nên trồng hàng hỗn giao này chậm vài ba năm đến 5 năm.

Một số loại như Lim, Lát hoa, Lát Mêxicô khi trồng nơi trống trải thường bị sâu đục ngọn phá MỤC LỤC

đỉnh sinh trưởng, tán lá, hình thân bị hỏng rất sớm, nếu trồng muộn hơn 3-5 năm (gần như trồng trong rạch) thì việc tạo tán, tạo thân sẽ tốt hơn. Khoảng Trang

thời gian chờ đợi 3-5 năm để trồng tiếp hàng hỗn Lời Nhà xuất bản

5

giao, tốt nhất là trồng xen cây nông nghiệp.

• KỸ THUẬT TRỒNG CÂY DẺ VÁN GHÉP

7

Với cách làm như trên, tổng mật độ cây nuôi dưỡng thành gỗ lớn sẽ là 400 cây/ha. Với các loài

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY CÀ ỔI LÁ ĐỎ

22

Lim xanh, Lát hoa, sau khi khai thác Ngân hoa,

• KỸ THUẬT THÂM CANH CÂY TRÁM GHÉP

những loài này còn phải được nuôi thêm hàng VỎ VÀNG

31

chục năm nữa để tạo gỗ lõi trong chế độ 200

cây/ha. Mật độ đó có thể là vừa hoặc hơi dày.

• KỸ THUẬT TRỒNG CÂY CHÈ ĐẮNG (Chè Với các loài có thể phát triển tốt trong điều Kuđinh)

57

kiện bị che bóng bên sườn trong toàn bộ chu kỳ

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG LÁT MÊXICÔ

78

nuôi gỗ lớn như Cà ổi lá đỏ hay Giổi bắc và Lát Mêxicô cho dù tuổi khai thác chính chỉ ngang với

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG MAO TRÚC

92

Ngân hoa, những cây này vẫn có thể phát triển

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY GIỔI BẮC

111

bình thường trong mật độ 400 cây/ha cho đến lúc

• KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÂY NGÂN HOA

118

khai thác chính.

129

13

0

https://thuviensach.vn

Chịu trách nhiệm xuất bản Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

PHẠM CHÍ THÀNH

Chịu trách nhiệm nội dung

GIÁM ĐỐC NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP

LÊ LÂN

Biên tập: ThS.

NGUYỄN HOÀI ANH

ThS.

NGUYỄN HÀ GIANG

CAO

THỊ THANH HUYỀN

Trình bày bìa: PHẠM THÚY LIỄU

Chế bản vi tính:

HOÀNG MINH TÁM

Sửa bản in:

PHÒNG BIÊN TẬP KỸ THUẬT

Đọc sách mẫu: NGUYỄN HÀ GIANG

In 25.300 cuốn, khổ 12,5x20,5cm, tại ....

Số đăng ký xuất bản:

Quyết định xuất bản số:

Mã số ISBN:

In xong và nộp lưu chiểu tháng 11 năm 2018.

131

132

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page