https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Híng dÉn sö dông r¬m r¹

an toµn, hiÖu qu¶

vµ th©n thiÖn víi m«i trêng

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n

Chñ tÞch Héi ®ång

pgs.TS. NguyÔn ThÕ kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

TS. HOµNG PHONG Hµ

Thµnh viªn

trÇn quèc d©n

TS. NguyÔn §øC TµI

TS. NGUYÔN AN TI£M

NguyÔn Vò Thanh H¶o

1

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

TËp thÓ tç gi¶

Híng dÉn sö dông r¬m r¹

an toµn, hiÖu qu¶

vµ th©n thiÖn víi m«i trêng

nhµ xuÊt b¶n

nhµ xuÊt b¶n

chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

tµi nguyªn m«i trêng

vµ b¶n ®å viÖt nam

hµ néi - 2015

3

https://thuviensach.vn

sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.

Tháng 10 năm 2015

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

Rơm rạ là nguồn phế thải trong sản xuất nông nghiệp. Sau khi thu hoạch lúa, gần đây người nông dân thường đốt rơm rạ

ngay trên cánh đồng, gây ô nhiễm môi trường và làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Cuốn sách Hướng dẫn sử dụng rơm rạ an toàn, hiệu quả

và thân thiện với môi trường được biên soạn nhằm mục đích nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề ô nhiễm môi trường do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng gây ra và giới thiệu các phương pháp sử dụng rơm rạ hiệu quả, thân thiện với môi trường đang được phát triển, nhân rộng hiện nay.

Cuốn sách được hoàn thành với sự giúp đỡ quý báu về tư

liệu của TS. Nguyễn Mậu Dũng - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; thầy giáo Trần Sỹ Nam và các cộng sự khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên - Trường Đại học Cần Thơ; Trung tâm Thông tin - Cục khoa học và công nghệ

quốc gia.

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật và Nhà xuất bản Tài nguyên Môi trường và Bản đồ Việt Nam xin giới thiệu cuốn sách tới bạn đọc và mong nhận được ý kiến đóng góp để cuốn 5

6

https://thuviensach.vn

sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.

Tháng 10 năm 2015

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

Rơm rạ là nguồn phế thải trong sản xuất nông nghiệp. Sau khi thu hoạch lúa, gần đây người nông dân thường đốt rơm rạ

ngay trên cánh đồng, gây ô nhiễm môi trường và làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Cuốn sách Hướng dẫn sử dụng rơm rạ an toàn, hiệu quả

và thân thiện với môi trường được biên soạn nhằm mục đích nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề ô nhiễm môi trường do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng gây ra và giới thiệu các phương pháp sử dụng rơm rạ hiệu quả, thân thiện với môi trường đang được phát triển, nhân rộng hiện nay.

Cuốn sách được hoàn thành với sự giúp đỡ quý báu về tư

liệu của TS. Nguyễn Mậu Dũng - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; thầy giáo Trần Sỹ Nam và các cộng sự khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên - Trường Đại học Cần Thơ; Trung tâm Thông tin - Cục khoa học và công nghệ

quốc gia.

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật và Nhà xuất bản Tài nguyên Môi trường và Bản đồ Việt Nam xin giới thiệu cuốn sách tới bạn đọc và mong nhận được ý kiến đóng góp để cuốn 5

6

https://thuviensach.vn

PhÇn I

T×nh tr¹ng ®èt r¬m r¹

ngoµi ®ång ruéng ë níc ta:

nguyªn nh©n vµ hËu qu¶

7

8

https://thuviensach.vn

PhÇn I

T×nh tr¹ng ®èt r¬m r¹

ngoµi ®ång ruéng ë níc ta:

nguyªn nh©n vµ hËu qu¶

7

8

https://thuviensach.vn

rơm. Do vậy, lượng rơm rạ thu hoạch sau mùa vụ ở

nước ta là rất lớn, khoảng vài chục triệu tấn mỗi năm.

Bảng 1: Diện tích, năng suất,

I. TÌNH TRẠNG ĐỐT RƠM RẠ

sản lượng lúa năm 2014 phân theo các vùng NGOÀI ĐỒNG RUỘNG Ở NƯỚC TA

HIỆN NAY

Diện

Sản

Năng

tích

lượng

Việt Nam có khoảng 70% dân số làm nông nghiệp STT

Các vùng

suất

(nghìn

(nghìn

và lúa là cây trồng chính. Diện tích gieo cấy lúa chiếm (tạ/ha)

ha)

tấn)

phần lớn diện tích cây lương thực có hạt trên cả nước.

Năm 2014, tổng diện tích gieo trồng lúa của nước ta Cả nước

7.813,8 57,6

44.975,0

ước đạt khoảng 7,8 triệu ha, năng suất lúa đạt 57,4

1

Đồng bằng sông Hồng

1.122,8 60,2

6.756,8

tạ/ha1. Lúa gạo cung cấp nguồn lương thực chính phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của người dân. Tuy nhiên, Trung du và miền núi

ngoài sản phẩm chính là thóc thì sản xuất lúa còn tạo 2

689,2

48,4

3.334,4

phía Bắc

ra lượng rơm rạ khổng lồ.

Rơm rạ là nguồn phế thải trong nông nghiệp, bao Bắc Trung Bộ và Duyên

3

1.243,6 56,7

7.057,2

gồm phần thân và cành lá của cây lúa sau khi đã tuốt hải miền Trung

hạt lúa. Theo Giáo sư Nguyễn Lân Dũng - chuyên gia 4

Tây Nguyên

238,4

52,1

1.241,8

cao cấp, Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, Đại 5

Đông Nam Bộ

273,2

49,1

1.340,6

học Quốc gia Hà Nội - một ha lúa cho từ 10 - 12 tấn 6

Đồng bằng sông Cửu Long

4.246,6 59,4

25.244,2

__________

Nguồn: Niên giám thống kê 2014.

1. Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch tháng 12 và cả năm 2014 ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

9

10

https://thuviensach.vn

rơm. Do vậy, lượng rơm rạ thu hoạch sau mùa vụ ở

nước ta là rất lớn, khoảng vài chục triệu tấn mỗi năm.

Bảng 1: Diện tích, năng suất,

I. TÌNH TRẠNG ĐỐT RƠM RẠ

sản lượng lúa năm 2014 phân theo các vùng NGOÀI ĐỒNG RUỘNG Ở NƯỚC TA

HIỆN NAY

Diện

Sản

Năng

tích

lượng

Việt Nam có khoảng 70% dân số làm nông nghiệp STT

Các vùng

suất

(nghìn

(nghìn

và lúa là cây trồng chính. Diện tích gieo cấy lúa chiếm (tạ/ha)

ha)

tấn)

phần lớn diện tích cây lương thực có hạt trên cả nước.

Năm 2014, tổng diện tích gieo trồng lúa của nước ta Cả nước

7.813,8 57,6

44.975,0

ước đạt khoảng 7,8 triệu ha, năng suất lúa đạt 57,4

1

Đồng bằng sông Hồng

1.122,8 60,2

6.756,8

tạ/ha1. Lúa gạo cung cấp nguồn lương thực chính phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của người dân. Tuy nhiên, Trung du và miền núi

ngoài sản phẩm chính là thóc thì sản xuất lúa còn tạo 2

689,2

48,4

3.334,4

phía Bắc

ra lượng rơm rạ khổng lồ.

Rơm rạ là nguồn phế thải trong nông nghiệp, bao Bắc Trung Bộ và Duyên

3

1.243,6 56,7

7.057,2

gồm phần thân và cành lá của cây lúa sau khi đã tuốt hải miền Trung

hạt lúa. Theo Giáo sư Nguyễn Lân Dũng - chuyên gia 4

Tây Nguyên

238,4

52,1

1.241,8

cao cấp, Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, Đại 5

Đông Nam Bộ

273,2

49,1

1.340,6

học Quốc gia Hà Nội - một ha lúa cho từ 10 - 12 tấn 6

Đồng bằng sông Cửu Long

4.246,6 59,4

25.244,2

__________

Nguồn: Niên giám thống kê 2014.

1. Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch tháng 12 và cả năm 2014 ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

9

10

https://thuviensach.vn

Biểu đồ 1: Ước tính lượng rơm rạ

Trong phần này, chúng tôi tập trung chủ yếu vào phát sinh ngoài đồng ruộng

lượng khí thải phát thải và chi phí môi trường phát ở các vùng trên cả nước năm 2013

sinh từ việc đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng của các hộ

nông dân vùng Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long, vì đây là hai vựa lúa lớn nhất của cả

nước, qua đó góp phần nâng cao nhận thức về vấn đề

ô nhiễm môi trường do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng gây ra và đề xuất một số phương pháp sử dụng rơm rạ ngoài đồng ruộng một cách an toàn, hiệu quả, thân thiện với môi trường.

Ở nước ta, rơm rạ phát sinh từ nhiều loại cây trồng nhưng chủ yếu vẫn là từ cây lúa nước. Trên thực tế, đã có lúc rơm rạ được coi là một loại sản phẩm phụ hữu ích, nhưng do sản lượng lúa ngày càng gia tăng, rơm rạ không thể tận dụng hết, trở

thành nguồn phế thải khó xử lý trong nông nghiệp.

Nguồn: Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2014.

Việc đốt rơm rạ trên đồng được thực hiện không chỉ ở nước ta mà còn ở nhiều nước trên thế giới làm Trước đây, sau khi thu hoạch, rơm rạ thường gia tăng các nguy cơ đối với môi trường và sức khỏe được các hộ nông dân mang về nhà đánh đống để đun con người.

nấu, làm thức ăn cho gia súc, lợp nhà, ủ chuồng làm Ở châu Á, lượng rơm rạ thải bỏ khoảng 667 triệu phân bón, v.v.. Tuy nhiên, trong những năm gần đây do tấn/năm (Yoswathana và cộng sự, 2010). Hiện nay, hầu những biến đổi trong đời sống kinh tế - xã hội, một tỷ

lệ đáng kể hộ nông dân đã không còn sử dụng rơm rạ

hết các nguồn tài nguyên phế thải này chưa được khai vào những mục đích như trước, thay vào đó họ đốt thác và sử dụng một cách hiệu quả. Ở một số khu vực, rơm rạ ngay ở ngoài đồng ruộng. Sản lượng rơm rạ đốt phần lớn rơm rạ được loại bỏ khỏi đồng ruộng bằng cách ngoài đồng ruộng ngày càng tăng nhanh đã tạo ra cày vùi, đốt hoặc được sử dụng để ủ phân (Wati và cộng lượng khí thải khổng lồ gây ô nhiễm môi trường.

sự, 2007; Vlasenko và cộng sự, 1997). Đây là một sự lãng phí nguồn năng lượng cácbon hữu cơ rất lớn.

11

12

https://thuviensach.vn

Biểu đồ 1: Ước tính lượng rơm rạ

Trong phần này, chúng tôi tập trung chủ yếu vào phát sinh ngoài đồng ruộng

lượng khí thải phát thải và chi phí môi trường phát ở các vùng trên cả nước năm 2013

sinh từ việc đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng của các hộ

nông dân vùng Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long, vì đây là hai vựa lúa lớn nhất của cả

nước, qua đó góp phần nâng cao nhận thức về vấn đề

ô nhiễm môi trường do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng gây ra và đề xuất một số phương pháp sử dụng rơm rạ ngoài đồng ruộng một cách an toàn, hiệu quả, thân thiện với môi trường.

Ở nước ta, rơm rạ phát sinh từ nhiều loại cây trồng nhưng chủ yếu vẫn là từ cây lúa nước. Trên thực tế, đã có lúc rơm rạ được coi là một loại sản phẩm phụ hữu ích, nhưng do sản lượng lúa ngày càng gia tăng, rơm rạ không thể tận dụng hết, trở

thành nguồn phế thải khó xử lý trong nông nghiệp.

Nguồn: Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2014.

Việc đốt rơm rạ trên đồng được thực hiện không chỉ ở nước ta mà còn ở nhiều nước trên thế giới làm Trước đây, sau khi thu hoạch, rơm rạ thường gia tăng các nguy cơ đối với môi trường và sức khỏe được các hộ nông dân mang về nhà đánh đống để đun con người.

nấu, làm thức ăn cho gia súc, lợp nhà, ủ chuồng làm Ở châu Á, lượng rơm rạ thải bỏ khoảng 667 triệu phân bón, v.v.. Tuy nhiên, trong những năm gần đây do tấn/năm (Yoswathana và cộng sự, 2010). Hiện nay, hầu những biến đổi trong đời sống kinh tế - xã hội, một tỷ

lệ đáng kể hộ nông dân đã không còn sử dụng rơm rạ

hết các nguồn tài nguyên phế thải này chưa được khai vào những mục đích như trước, thay vào đó họ đốt thác và sử dụng một cách hiệu quả. Ở một số khu vực, rơm rạ ngay ở ngoài đồng ruộng. Sản lượng rơm rạ đốt phần lớn rơm rạ được loại bỏ khỏi đồng ruộng bằng cách ngoài đồng ruộng ngày càng tăng nhanh đã tạo ra cày vùi, đốt hoặc được sử dụng để ủ phân (Wati và cộng lượng khí thải khổng lồ gây ô nhiễm môi trường.

sự, 2007; Vlasenko và cộng sự, 1997). Đây là một sự lãng phí nguồn năng lượng cácbon hữu cơ rất lớn.

11

12

https://thuviensach.vn

Theo đánh giá của một số công trình nghiên cứu, Tại Việt Nam, tình trạng đốt rơm rạ ngoài đồng trung bình hàng năm ở châu Á tổng cộng có 730 Tg (1

ruộng đang ngày càng gia tăng, gây ra nhiều nguy hại teragram = 1012 gram) lượng sinh khối1 được xử lý cho môi trường và sức khỏe con người.

bằng cách đốt ngoài trời, trong đó có 250 Tg có nguồn 1. Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài đồng gốc từ nông nghiệp.

ruộng vùng Đồng bằng sông Hồng

Đốt các phế thải từ cây trồng nói chung và rơm rạ

nói riêng là một hoạt động theo truyền thống của con a) Khái quát tình hình sản xuất lúa

người nhằm chuẩn bị đất trồng cho vụ mùa sau, loại Ở Đồng bằng sông Hồng, lúa gạo là cây trồng trừ những đầu mẩu dư thừa, cỏ dại và giải phóng các chính, được gieo trồng bởi khoảng 90% hộ nông dân chất dinh dưỡng cho chu kỳ trồng trọt sau.

trong vùng. Diện tích gieo cấy lúa vùng Đồng bằng Việc đốt phế thải nông nghiệp ngoài trời là một sông Hồng chiếm tới 94,7% tổng diện tích gieo trồng quá trình đốt không kiểm soát, trong đó dioxit cacbon cây lương thực có hạt. Trong những năm gần đây, diện (CO2) - sản phẩm chủ yếu trong quá trình đốt được tích gieo cấy lúa trong vùng liên tục giảm đi - từ 1,26

giải phóng vào khí quyển cùng với cacbon monoxide triệu ha năm 2000 xuống còn 1,15 triệu ha năm 2009, (CO), khí methane (CH4), các oxit nitơ (NOx) và một nhưng sản lượng lúa vẫn tương đối ổn định do năng lượng tương đối nhỏ dioxit sulphur (SO2). Các công suất lúa trong vùng tăng lên. Tổng sản lượng lúa cả

trình nghiên cứu tại châu Á cho thấy, hàng năm nguồn năm vùng Đồng bằng sông Hồng đạt 6,762 triệu tấn phát xạ do đốt sinh khối ngoài trời ước tính đạt 0,37

năm 2000 và vẫn đạt 6,796 triệu tấn năm 20092. Đến Tg SO2, 2,8 Tg NOx, 1.100 Tg CO2, 67 Tg CO và 3,1 Tg năm 2014, diện tích gieo cấy lúa vùng Đồng bằng sông methane (CH4). Riêng lượng phát xạ từ việc đốt phế

Hồng giảm xuống còn 1,123 triệu ha nhưng tổng sản thải cây trồng theo ước tính đạt: 0,10 Tg SO2, 0,96 Tg lượng lúa vẫn đạt xấp xỉ 6,76 triệu tấn1. Tương đương NOx, 379 Tg CO2, 23 Tg CO và 0,68 Tg CH41.

với năng suất lúa tăng cao là tình trạng dư thừa rất __________

nhiều rơm rạ sau mỗi vụ thu hoạch lúa.

1. Sinh khối là tổng trọng lượng của sinh vật sống trong ______________

sinh quyển hoặc số lượng sinh vật sống trên một đơn vị diện tích, thể tích vùng.

Khoa học và Phát triển, 2012, Tập 10.

1. Nguyễn Mậu Dũng: Ước tính lượng khí thải từ đốt rơm 2. Tổng cục Thống kê: Niên giám thống kê 2010.

rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí 1. Tổng cục Thống kê: Niên giám thống kê 2014.

13

14

https://thuviensach.vn

Theo đánh giá của một số công trình nghiên cứu, Tại Việt Nam, tình trạng đốt rơm rạ ngoài đồng trung bình hàng năm ở châu Á tổng cộng có 730 Tg (1

ruộng đang ngày càng gia tăng, gây ra nhiều nguy hại teragram = 1012 gram) lượng sinh khối1 được xử lý cho môi trường và sức khỏe con người.

bằng cách đốt ngoài trời, trong đó có 250 Tg có nguồn 1. Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài đồng gốc từ nông nghiệp.

ruộng vùng Đồng bằng sông Hồng

Đốt các phế thải từ cây trồng nói chung và rơm rạ

nói riêng là một hoạt động theo truyền thống của con a) Khái quát tình hình sản xuất lúa

người nhằm chuẩn bị đất trồng cho vụ mùa sau, loại Ở Đồng bằng sông Hồng, lúa gạo là cây trồng trừ những đầu mẩu dư thừa, cỏ dại và giải phóng các chính, được gieo trồng bởi khoảng 90% hộ nông dân chất dinh dưỡng cho chu kỳ trồng trọt sau.

trong vùng. Diện tích gieo cấy lúa vùng Đồng bằng Việc đốt phế thải nông nghiệp ngoài trời là một sông Hồng chiếm tới 94,7% tổng diện tích gieo trồng quá trình đốt không kiểm soát, trong đó dioxit cacbon cây lương thực có hạt. Trong những năm gần đây, diện (CO2) - sản phẩm chủ yếu trong quá trình đốt được tích gieo cấy lúa trong vùng liên tục giảm đi - từ 1,26

giải phóng vào khí quyển cùng với cacbon monoxide triệu ha năm 2000 xuống còn 1,15 triệu ha năm 2009, (CO), khí methane (CH4), các oxit nitơ (NOx) và một nhưng sản lượng lúa vẫn tương đối ổn định do năng lượng tương đối nhỏ dioxit sulphur (SO2). Các công suất lúa trong vùng tăng lên. Tổng sản lượng lúa cả

trình nghiên cứu tại châu Á cho thấy, hàng năm nguồn năm vùng Đồng bằng sông Hồng đạt 6,762 triệu tấn phát xạ do đốt sinh khối ngoài trời ước tính đạt 0,37

năm 2000 và vẫn đạt 6,796 triệu tấn năm 20092. Đến Tg SO2, 2,8 Tg NOx, 1.100 Tg CO2, 67 Tg CO và 3,1 Tg năm 2014, diện tích gieo cấy lúa vùng Đồng bằng sông methane (CH4). Riêng lượng phát xạ từ việc đốt phế

Hồng giảm xuống còn 1,123 triệu ha nhưng tổng sản thải cây trồng theo ước tính đạt: 0,10 Tg SO2, 0,96 Tg lượng lúa vẫn đạt xấp xỉ 6,76 triệu tấn1. Tương đương NOx, 379 Tg CO2, 23 Tg CO và 0,68 Tg CH41.

với năng suất lúa tăng cao là tình trạng dư thừa rất __________

nhiều rơm rạ sau mỗi vụ thu hoạch lúa.

1. Sinh khối là tổng trọng lượng của sinh vật sống trong ______________

sinh quyển hoặc số lượng sinh vật sống trên một đơn vị diện tích, thể tích vùng.

Khoa học và Phát triển, 2012, Tập 10.

1. Nguyễn Mậu Dũng: Ước tính lượng khí thải từ đốt rơm 2. Tổng cục Thống kê: Niên giám thống kê 2010.

rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí 1. Tổng cục Thống kê: Niên giám thống kê 2014.

13

14

https://thuviensach.vn

b) Tình hình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng của các 30% lượng rơm rạ sau vụ mùa tại địa bàn huyện. Ở các hộ nông dân vùng Đồng bằng sông Hồng

nơi gần đô thị như các huyện ngoại thành Hà Nội và một số địa phương có mức thu nhập tương đối cao, Rơm rạ là phụ phẩm chính từ sản xuất lúa gạo.

nhu cầu sử dụng rơm rạ làm chất đốt hay làm thức ăn Mặc dù nguồn phụ phẩm này có chứa các vật chất có gia súc, ủ phân bón rất thấp, nên tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài thể mang lại lợi ích cho xã hội, song giá trị thực của nó đồng ruộng có thể đạt tới 60-90%. Hơn nữa, nhiều hộ

thường bị bỏ qua do chi phí quá lớn cho các công đoạn nông dân còn gom rơm rạ tươi thành những đống lớn thu gom, vận chuyển và các công nghệ xử lý để có thể

rồi đốt ngay tại ruộng. Rơm rạ đang ướt bị đốt đã tạo sử dụng một cách hữu ích. Tại thời điểm thu hoạch, thành những đám khói đặc quánh bao trùm một vùng hàm lượng ẩm của rơm rạ thường cao tới 60%, tuy rộng lớn, làm ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân nhiên trong điều kiện thời tiết khô hanh, rơm rạ có thể

sống quanh khu vực đó và tạo ra những nguy cơ gây trở nên khô nhanh và đạt đến trạng thái độ ẩm cân mất an toàn giao thông. Khói rơm rạ cũng được cho là bằng vào khoảng 10-12%. Rơm rạ có hàm lượng tro nguyên nhân gây ra rất nhiều bệnh tật liên quan đến cao (trên 22%) và lượng protein thấp. Các thành phần hô hấp, gây ra tình trạng ngột ngạt, khó chịu, đặc biệt hydrate cacbon chính của rơm rạ gồm lignoxenluloza là vào những ngày nắng nóng oi bức.

(37,4%), hemixenlulo (44,9%), lignhin (4,9%) và hàm c) Ước tính lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng lượng tro silica cao (9-14%), chính điều này gây cản vùng Đồng bằng sông Hồng

trở việc sử dụng loại phế thải này một cách kinh tế.

Theo ước tính của Gadde và cộng sự (2007) thì tỷ

Trong những năm gần đây, tình trạng đốt rơm rạ

lệ rơm rạ so với sản lượng lúa là 75%. Do chưa có ngoài đồng ruộng ở Đồng bằng sông Hồng đã gia tăng nhanh chóng, trở thành tình trạng phổ biến gây ảnh nghiên cứu nào cụ thể về tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người.

ruộng so với tổng lượng rơm rạ của mỗi tỉnh, thành ở

Có thể nói, tình trạng đốt rơm rạ sau mỗi vụ gặt là tình Đồng bằng sông Hồng nên tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng trạng chung của các vùng trồng lúa chính ở một số tỉnh ruộng ở Đồng bằng sông Hồng được giả định lần lượt thuộc Đồng bằng sông Hồng như: Hà Nội, Hải Phòng, là 20%-80% (Bảng 2). Như vậy, theo các giả định này Thái Bình, Nam Định, Hưng Yên, Hà Nam, Bắc Ninh...

thì với tổng sản lượng rơm rạ ở Bắc Ninh được ước Theo số liệu ước tính của Phòng Nông nghiệp và Phát tính là 328,9 nghìn tấn trong năm 2009; nếu tỷ lệ rơm triển nông thôn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, rạ đốt ngoài đồng ruộng ở Bắc Ninh năm 2009 là 50%

năm 2010 thì tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng chiếm 15

16

https://thuviensach.vn

b) Tình hình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng của các 30% lượng rơm rạ sau vụ mùa tại địa bàn huyện. Ở các hộ nông dân vùng Đồng bằng sông Hồng

nơi gần đô thị như các huyện ngoại thành Hà Nội và một số địa phương có mức thu nhập tương đối cao, Rơm rạ là phụ phẩm chính từ sản xuất lúa gạo.

nhu cầu sử dụng rơm rạ làm chất đốt hay làm thức ăn Mặc dù nguồn phụ phẩm này có chứa các vật chất có gia súc, ủ phân bón rất thấp, nên tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài thể mang lại lợi ích cho xã hội, song giá trị thực của nó đồng ruộng có thể đạt tới 60-90%. Hơn nữa, nhiều hộ

thường bị bỏ qua do chi phí quá lớn cho các công đoạn nông dân còn gom rơm rạ tươi thành những đống lớn thu gom, vận chuyển và các công nghệ xử lý để có thể

rồi đốt ngay tại ruộng. Rơm rạ đang ướt bị đốt đã tạo sử dụng một cách hữu ích. Tại thời điểm thu hoạch, thành những đám khói đặc quánh bao trùm một vùng hàm lượng ẩm của rơm rạ thường cao tới 60%, tuy rộng lớn, làm ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân nhiên trong điều kiện thời tiết khô hanh, rơm rạ có thể

sống quanh khu vực đó và tạo ra những nguy cơ gây trở nên khô nhanh và đạt đến trạng thái độ ẩm cân mất an toàn giao thông. Khói rơm rạ cũng được cho là bằng vào khoảng 10-12%. Rơm rạ có hàm lượng tro nguyên nhân gây ra rất nhiều bệnh tật liên quan đến cao (trên 22%) và lượng protein thấp. Các thành phần hô hấp, gây ra tình trạng ngột ngạt, khó chịu, đặc biệt hydrate cacbon chính của rơm rạ gồm lignoxenluloza là vào những ngày nắng nóng oi bức.

(37,4%), hemixenlulo (44,9%), lignhin (4,9%) và hàm c) Ước tính lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng lượng tro silica cao (9-14%), chính điều này gây cản vùng Đồng bằng sông Hồng

trở việc sử dụng loại phế thải này một cách kinh tế.

Theo ước tính của Gadde và cộng sự (2007) thì tỷ

Trong những năm gần đây, tình trạng đốt rơm rạ

lệ rơm rạ so với sản lượng lúa là 75%. Do chưa có ngoài đồng ruộng ở Đồng bằng sông Hồng đã gia tăng nhanh chóng, trở thành tình trạng phổ biến gây ảnh nghiên cứu nào cụ thể về tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người.

ruộng so với tổng lượng rơm rạ của mỗi tỉnh, thành ở

Có thể nói, tình trạng đốt rơm rạ sau mỗi vụ gặt là tình Đồng bằng sông Hồng nên tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng trạng chung của các vùng trồng lúa chính ở một số tỉnh ruộng ở Đồng bằng sông Hồng được giả định lần lượt thuộc Đồng bằng sông Hồng như: Hà Nội, Hải Phòng, là 20%-80% (Bảng 2). Như vậy, theo các giả định này Thái Bình, Nam Định, Hưng Yên, Hà Nam, Bắc Ninh...

thì với tổng sản lượng rơm rạ ở Bắc Ninh được ước Theo số liệu ước tính của Phòng Nông nghiệp và Phát tính là 328,9 nghìn tấn trong năm 2009; nếu tỷ lệ rơm triển nông thôn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, rạ đốt ngoài đồng ruộng ở Bắc Ninh năm 2009 là 50%

năm 2010 thì tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng chiếm 15

16

https://thuviensach.vn

thì sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng sẽ là ngoài đồng ruộng;

164,45 nghìn tấn; nếu tỷ lệ đốt là 70% thì sản lượng Fco là tỷ lệ chuyển đổi thành khí thải khi đốt rơm rơm rạ đốt sẽ là 230,2 nghìn tấn. Tổng sản lượng rơm rạ.

rạ của cả vùng Đồng bằng sông Hồng năm 2009 ước Hệ số phát thải khí thải EFi được thu thập từ nhiều tính đạt 5,097 triệu tấn. Như vậy, lượng rơm rạ đốt nghiên cứu có liên quan.

Bên cạnh đó, chi phí môi trường do việc đốt rơm ngoài đồng ruộng trong năm 2009 sẽ là 1,019 - 4,077

rạ ngoài đồng ruộng gây ra được xác định thông qua triệu tấn, theo tỷ lệ đốt ngoài đồng ruộng tăng dần từ

việc ước tính lượng khí thải nhà kính GHG phát thải 20% đến 80%.

vào môi trường khi đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng và d) Ước tính lượng khí thải vào môi trường từ đốt giá mua bán quyền phát thải khí nhà kính trên thế giới.

rơm rạ ngoài đồng ruộng vùng Đồng bằng sông Hồng Theo hướng dẫn của IPCC (Ủy ban Liên chính phủ

về Biến đổi khí hậu) thì tỷ lệ chuyển đổi thành khí thải Lượng khí thải vào môi trường được ước tính theo khi đốt cháy rơm rạ ngoài đồng ruộng là 80% hay Fco công thức sau:

= 0,8 (Aalde và cộng sự 2006). Dựa vào hệ số phát Công thức của Gadde và cộng sự (2009): thải được Gadde và cộng sự (2009) tổng hợp từ nhiều

[Qst = Qp x SGR x k]

nghiên cứu khác nhau, tổng lượng khí thải phát thải Trong đó:

vào môi trường từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng vùng Qst là sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng; Đồng bằng sông Hồng được ước tính trong Bảng 3.

Qp là sản lượng lúa;

Theo đó, lượng khí thải CO

SGR là tỷ lệ rơm rạ so với sản lượng lúa; 2 phát thải vào môi trường

k là tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng so với tổng là lớn nhất. Nếu tỷ lệ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở

sản lượng rơm rạ.

vùng Đồng bằng sông Hồng là 20% thì lượng khí thải Lượng khí thải phát thải từ việc đốt rơm rạ được CO2 sẽ là 1,19 triệu tấn/năm, nếu tỷ lệ đốt là 50% thì ước tính theo công thức:

lượng khí thải CO2 sẽ là 2,97 triệu tấn/năm và nếu tỷ lệ

[E

đốt là 80% thì lượng khí thải sẽ là 4,7 triệu tấn/năm.

i = Qst x EFi x Fco],

Trong đó:

Các loại khí thải khác như CH4 sẽ là 1 - 3,9 ngàn E

tấn/năm, CO là 28,3 - 113,2 ngàn tấn /năm... tùy thuộc i là lượng khí thải i phát thải vào môi trường do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng;

vào tỷ lệ đốt 20-80%.

EFi là hệ số phát thải khí thải i từ việc đốt rơm rạ

17

18

https://thuviensach.vn

thì sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng sẽ là ngoài đồng ruộng;

164,45 nghìn tấn; nếu tỷ lệ đốt là 70% thì sản lượng Fco là tỷ lệ chuyển đổi thành khí thải khi đốt rơm rơm rạ đốt sẽ là 230,2 nghìn tấn. Tổng sản lượng rơm rạ.

rạ của cả vùng Đồng bằng sông Hồng năm 2009 ước Hệ số phát thải khí thải EFi được thu thập từ nhiều tính đạt 5,097 triệu tấn. Như vậy, lượng rơm rạ đốt nghiên cứu có liên quan.

Bên cạnh đó, chi phí môi trường do việc đốt rơm ngoài đồng ruộng trong năm 2009 sẽ là 1,019 - 4,077

rạ ngoài đồng ruộng gây ra được xác định thông qua triệu tấn, theo tỷ lệ đốt ngoài đồng ruộng tăng dần từ

việc ước tính lượng khí thải nhà kính GHG phát thải 20% đến 80%.

vào môi trường khi đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng và d) Ước tính lượng khí thải vào môi trường từ đốt giá mua bán quyền phát thải khí nhà kính trên thế giới.

rơm rạ ngoài đồng ruộng vùng Đồng bằng sông Hồng Theo hướng dẫn của IPCC (Ủy ban Liên chính phủ

về Biến đổi khí hậu) thì tỷ lệ chuyển đổi thành khí thải Lượng khí thải vào môi trường được ước tính theo khi đốt cháy rơm rạ ngoài đồng ruộng là 80% hay Fco công thức sau:

= 0,8 (Aalde và cộng sự 2006). Dựa vào hệ số phát Công thức của Gadde và cộng sự (2009): thải được Gadde và cộng sự (2009) tổng hợp từ nhiều

[Qst = Qp x SGR x k]

nghiên cứu khác nhau, tổng lượng khí thải phát thải Trong đó:

vào môi trường từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng vùng Qst là sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng; Đồng bằng sông Hồng được ước tính trong Bảng 3.

Qp là sản lượng lúa;

Theo đó, lượng khí thải CO

SGR là tỷ lệ rơm rạ so với sản lượng lúa; 2 phát thải vào môi trường

k là tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng so với tổng là lớn nhất. Nếu tỷ lệ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở

sản lượng rơm rạ.

vùng Đồng bằng sông Hồng là 20% thì lượng khí thải Lượng khí thải phát thải từ việc đốt rơm rạ được CO2 sẽ là 1,19 triệu tấn/năm, nếu tỷ lệ đốt là 50% thì ước tính theo công thức:

lượng khí thải CO2 sẽ là 2,97 triệu tấn/năm và nếu tỷ lệ

[E

đốt là 80% thì lượng khí thải sẽ là 4,7 triệu tấn/năm.

i = Qst x EFi x Fco],

Trong đó:

Các loại khí thải khác như CH4 sẽ là 1 - 3,9 ngàn E

tấn/năm, CO là 28,3 - 113,2 ngàn tấn /năm... tùy thuộc i là lượng khí thải i phát thải vào môi trường do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng;

vào tỷ lệ đốt 20-80%.

EFi là hệ số phát thải khí thải i từ việc đốt rơm rạ

17

18

https://thuviensach.vn

Bảng 2. Ước tính sản lượng rơm rạ

Bảng 3. Lượng khí thải vào môi trường

đốt ngoài đồng ruộng ở các tỉnh

từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng

vùng Đồng bằng sông Hồng

vùng Đồng bằng sông Hồng

S¶n

S¶n lîng r¬m r¹ ®èt ngoµi ®ång ruéng (1000 tÊn) S¶n

Lîng khÝ th¶i (1000 tÊn) theo tû lÖ ®èt r¬m r¹

lîng

HÖ sè

TØnh,

lîng lóa

Tû lÖ

Tû lÖ

Tû lÖ

Lo¹i

ngoµi ®ång ruéng (%)

STT

r¬m r¹

Tû lÖ ®èt

Tû lÖ ®èt Tû lÖ

Tû lÖ ®èt

STT

ph¸t th¶i

thµnh

(1000

®èt

®èt

®èt

khÝ th¶i

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

(1000

30%

50% ®èt 60%

80%

(g/kg)

tÊn)

20%

40%

70%

(1.019,4) (1.529,2) (2.038,9) (2.548,4) (3.058,3) (3.568,1) (4.077,8) tÊn)

1

CO

01460,0

1190,7

1786,1

2381,4

2976,8

3572,1 4167,5

4762,8

2

1

Hµ Néi

1.154,5 865,9 173,2 259,8 346,4 432,9

519,5 606,1

692,7

2

CH

1,20

1,0

1,5

2,0

2,4

2,9

3,4

3,9

4

2

VÜnh Phóc

323,2

242,4 48,5

72,7

97,0

121,2

145,4 169,7

193,9

3

N O

0,07

0,1

0,1

0,1

0,1

0,2

0,2

0,2

2

3

B¾c Ninh

438,5

328,8 65,8

98,7

131,6 164,4

197,3 230,2

263,1

4

CO

34,7

28,3

42,4

56,6

70,7

84,9

99,0

113,2

4

Qu¶ng Ninh

205,9

154,4 30,9

46,3

61,8

77,2

92,7

108,1

123,5

5

NMHC

4,0

3,3

4,9

6,5

8,2

9,8

11,4

13,0

5

H¶i D¬ng

771,4

578,6 115,7 173,6 231,4 289,3

347,1 405,0

462,8

6

SO

3,10

2,5

3,8

5,1

6,3

7,6

8,8

10,1

X

6

H¶i Phßng

488,3

366,2 73,2

109,9 146,5 183,1

219,7 256,4

293,0

7

SO

2,00

1,6

2,4

3,3

4,1

4,9

5,7

6,5

2

7

Hng Yªn

511,0

383,3 76,7

115,0 153,3 191,6

230,0 268,3

306,6

8

TPM

13,00

10,6

15,9

21,2

26,5

31,8

37,1

42,4

8

Th¸i B×nh

1.110,0 832,5 166,5 249,8 333,0 416,3

499,5 582,8

666,0

9

Fine PM

12,95

10,6

15,8

21,1

26,4

31,7

37,0

42,2

9

Hµ Nam

420,3

315,2 63,0

94,6

126,1 157,6

189,1 220,7

252,2

10 PM10

3,70

3,0

4,5

6,0

7,5

9,1

10,6

12,1

10 Nam §Þnh

889,1

666,8 133,4 200,0 266,7 333,4

400,1 466,8

533,5

11 PAHS

18,62

15,2

22,8

30,4

38,0

45,6

53,1

60,7

11 Ninh B×nh

484,1

363,1 72,6

108,9 145,2 181,5

217,8 254,2

290,5

12 PCDDF

0,50

0,4

0,6

0,8

1,0

1,2

1,4

1,6

Tæng sè

6.796,3 5.097,2 1.019,4 1.529,2 2.038,9 2.548,6 3.058,3 3.568,1 4.077,8

Lưu ý: Số trong ngoặc đơn là sản lượng đốt rơm rạ

Nguồn: Ước tính lượng khí thải từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí Khoa học tương ứng (ngàn tấn).

và Phát triển 2012, Tập 10.

Nguồn: Ước tính lượng khí thải từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí Khoa học và Phát triển 2012, Tập 10.

đ) Ước tính chi phí môi trường do khí thải nhà kính từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng vùng Đồng bằng 19

20

https://thuviensach.vn

Bảng 2. Ước tính sản lượng rơm rạ

Bảng 3. Lượng khí thải vào môi trường

đốt ngoài đồng ruộng ở các tỉnh

từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng

vùng Đồng bằng sông Hồng

vùng Đồng bằng sông Hồng

S¶n

S¶n lîng r¬m r¹ ®èt ngoµi ®ång ruéng (1000 tÊn) S¶n

Lîng khÝ th¶i (1000 tÊn) theo tû lÖ ®èt r¬m r¹

lîng

HÖ sè

TØnh,

lîng lóa

Tû lÖ

Tû lÖ

Tû lÖ

Lo¹i

ngoµi ®ång ruéng (%)

STT

r¬m r¹

Tû lÖ ®èt

Tû lÖ ®èt Tû lÖ

Tû lÖ ®èt

STT

ph¸t th¶i

thµnh

(1000

®èt

®èt

®èt

khÝ th¶i

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

(1000

30%

50% ®èt 60%

80%

(g/kg)

tÊn)

20%

40%

70%

(1.019,4) (1.529,2) (2.038,9) (2.548,4) (3.058,3) (3.568,1) (4.077,8) tÊn)

1

CO

01460,0

1190,7

1786,1

2381,4

2976,8

3572,1 4167,5

4762,8

2

1

Hµ Néi

1.154,5 865,9 173,2 259,8 346,4 432,9

519,5 606,1

692,7

2

CH

1,20

1,0

1,5

2,0

2,4

2,9

3,4

3,9

4

2

VÜnh Phóc

323,2

242,4 48,5

72,7

97,0

121,2

145,4 169,7

193,9

3

N O

0,07

0,1

0,1

0,1

0,1

0,2

0,2

0,2

2

3

B¾c Ninh

438,5

328,8 65,8

98,7

131,6 164,4

197,3 230,2

263,1

4

CO

34,7

28,3

42,4

56,6

70,7

84,9

99,0

113,2

4

Qu¶ng Ninh

205,9

154,4 30,9

46,3

61,8

77,2

92,7

108,1

123,5

5

NMHC

4,0

3,3

4,9

6,5

8,2

9,8

11,4

13,0

5

H¶i D¬ng

771,4

578,6 115,7 173,6 231,4 289,3

347,1 405,0

462,8

6

SO

3,10

2,5

3,8

5,1

6,3

7,6

8,8

10,1

X

6

H¶i Phßng

488,3

366,2 73,2

109,9 146,5 183,1

219,7 256,4

293,0

7

SO

2,00

1,6

2,4

3,3

4,1

4,9

5,7

6,5

2

7

Hng Yªn

511,0

383,3 76,7

115,0 153,3 191,6

230,0 268,3

306,6

8

TPM

13,00

10,6

15,9

21,2

26,5

31,8

37,1

42,4

8

Th¸i B×nh

1.110,0 832,5 166,5 249,8 333,0 416,3

499,5 582,8

666,0

9

Fine PM

12,95

10,6

15,8

21,1

26,4

31,7

37,0

42,2

9

Hµ Nam

420,3

315,2 63,0

94,6

126,1 157,6

189,1 220,7

252,2

10 PM10

3,70

3,0

4,5

6,0

7,5

9,1

10,6

12,1

10 Nam §Þnh

889,1

666,8 133,4 200,0 266,7 333,4

400,1 466,8

533,5

11 PAHS

18,62

15,2

22,8

30,4

38,0

45,6

53,1

60,7

11 Ninh B×nh

484,1

363,1 72,6

108,9 145,2 181,5

217,8 254,2

290,5

12 PCDDF

0,50

0,4

0,6

0,8

1,0

1,2

1,4

1,6

Tæng sè

6.796,3 5.097,2 1.019,4 1.529,2 2.038,9 2.548,6 3.058,3 3.568,1 4.077,8

Lưu ý: Số trong ngoặc đơn là sản lượng đốt rơm rạ

Nguồn: Ước tính lượng khí thải từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí Khoa học tương ứng (ngàn tấn).

và Phát triển 2012, Tập 10.

Nguồn: Ước tính lượng khí thải từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí Khoa học và Phát triển 2012, Tập 10.

đ) Ước tính chi phí môi trường do khí thải nhà kính từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng vùng Đồng bằng 19

20

https://thuviensach.vn

sông Hồng

thì chi phí môi trường tương đương là 79,38 triệu USD/năm. Chi phí môi trường có thể đạt tới 203 triệu Theo IPCC thì khí thải nhà kính bao gồm 6 loại khí USD/năm nếu tỷ lệ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng đạt thải chủ yếu là CO2, CH4, N2O, Carbontetrafluoride CF4, tới 80% và giá mua quyền phát thải là 40 USD/tấn CO2.

perfluorocarbons C2F6, sulfur hexafluoride SF6 và một 2. Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng số loại khí thải khác. Trong các loại khí thải do đốt rơm rạ

vùng Đồng bằng sông Cửu Long

thì CO2, CH4, N2O, NMHC (Non-Methan Hydrocacbon) là a) Khái quát tình hình sản xuất lúa

thuộc khí thải nhà kính (IPCC 2007, MacCarty và cộng sự, 2007). Những loại khí thải này sẽ tích tụ trong khí Đồng bằng sông Cửu Long là một vùng sản xuất quyển và phá hủy tầng ôzôn, làm cho Trái đất nóng lúa trọng điểm của Việt Nam, với diện tích chỉ chiếm lên, gây biến đổi khí hậu. Chính vì vậy, việc giảm lượng 12,1% diện tích của cả nước, nhưng sản lượng lúa khí thải nhà kính vào môi trường đã và đang được các chiếm khoảng 56% và đóng góp hơn 90% lượng gạo tổ chức quốc tế kêu gọi thực hiện trên toàn cầu.

xuất khẩu của cả nước. Diện tích trồng lúa của Đồng Để xác định thiệt hại môi trường mà khí thải nhà bằng sông Cửu Long đã không ngừng tăng qua các kính từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng gây ra, trước hết năm. Năm 2014 diện tích lúa đã đạt khoảng 4,25 triệu tổng lượng khí thải CO

ha với sản lượng 25,2 triệu tấn1. Tương ứng với diện 2 tương đương (CO2 equivalent)

được xác định dựa vào tiềm năng làm cho Trái đất tích canh tác và sản lượng lúa thì lượng rơm thải bỏ

nóng lên (Global Warming Potentials) của các loại khí hoặc đốt hằng năm ở Đồng bằng sông Cửu Long là rất thải nhà kính (CH4 gấp 23 lần, N2O gấp 310 lần, NMHC

lớn.

gấp 12 lần so với CO2 - (IPCC 2007, MacCarty và cộng Theo Cục Trồng trọt thuộc Bộ Nông nghiệp và sự 2007)) và tổng lượng phát thải của từng loại khí Phát triển nông thôn, năm 2014, sản lượng lúa vùng thải nhà kính trong Bảng 3. Thiệt hại do khí thải nhà Đồng bằng sông Cửu Long đạt 25,2 triệu tấn, tăng kính gây ra sẽ được xác định dựa vào giá mua bán 708.000 tấn so với năm 2013, chiếm 56% sản lượng quyền phát thải 1 tấn CO2 vào môi trường. Mức giá lúa cả nước. Các tỉnh đạt sản lượng lúa cao nhất vùng trên thế giới dao động từ 15-40 USD/tấn CO2

là Kiên Giang, An Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp với 11,7

(Springer, 2002; Springer và Varilek, 2004). Nếu tỷ lệ

triệu tấn.

đốt rơm rạ là 20%, giá mua quyền phát thải là 15

USD/1 tấn CO2 thì chi phí môi trường tương đương là 19,05 triệu USD/năm. Nếu tỷ lệ đốt rơm rạ ở mức cao __________

50% và giá mua quyền phát thải là 25USD/1 tấn CO2

1. Tổng cục Thống kê: Niên giám thống kê 2014.

21

22

https://thuviensach.vn

sông Hồng

thì chi phí môi trường tương đương là 79,38 triệu USD/năm. Chi phí môi trường có thể đạt tới 203 triệu Theo IPCC thì khí thải nhà kính bao gồm 6 loại khí USD/năm nếu tỷ lệ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng đạt thải chủ yếu là CO2, CH4, N2O, Carbontetrafluoride CF4, tới 80% và giá mua quyền phát thải là 40 USD/tấn CO2.

perfluorocarbons C2F6, sulfur hexafluoride SF6 và một 2. Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng số loại khí thải khác. Trong các loại khí thải do đốt rơm rạ

vùng Đồng bằng sông Cửu Long

thì CO2, CH4, N2O, NMHC (Non-Methan Hydrocacbon) là a) Khái quát tình hình sản xuất lúa

thuộc khí thải nhà kính (IPCC 2007, MacCarty và cộng sự, 2007). Những loại khí thải này sẽ tích tụ trong khí Đồng bằng sông Cửu Long là một vùng sản xuất quyển và phá hủy tầng ôzôn, làm cho Trái đất nóng lúa trọng điểm của Việt Nam, với diện tích chỉ chiếm lên, gây biến đổi khí hậu. Chính vì vậy, việc giảm lượng 12,1% diện tích của cả nước, nhưng sản lượng lúa khí thải nhà kính vào môi trường đã và đang được các chiếm khoảng 56% và đóng góp hơn 90% lượng gạo tổ chức quốc tế kêu gọi thực hiện trên toàn cầu.

xuất khẩu của cả nước. Diện tích trồng lúa của Đồng Để xác định thiệt hại môi trường mà khí thải nhà bằng sông Cửu Long đã không ngừng tăng qua các kính từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng gây ra, trước hết năm. Năm 2014 diện tích lúa đã đạt khoảng 4,25 triệu tổng lượng khí thải CO

ha với sản lượng 25,2 triệu tấn1. Tương ứng với diện 2 tương đương (CO2 equivalent)

được xác định dựa vào tiềm năng làm cho Trái đất tích canh tác và sản lượng lúa thì lượng rơm thải bỏ

nóng lên (Global Warming Potentials) của các loại khí hoặc đốt hằng năm ở Đồng bằng sông Cửu Long là rất thải nhà kính (CH4 gấp 23 lần, N2O gấp 310 lần, NMHC

lớn.

gấp 12 lần so với CO2 - (IPCC 2007, MacCarty và cộng Theo Cục Trồng trọt thuộc Bộ Nông nghiệp và sự 2007)) và tổng lượng phát thải của từng loại khí Phát triển nông thôn, năm 2014, sản lượng lúa vùng thải nhà kính trong Bảng 3. Thiệt hại do khí thải nhà Đồng bằng sông Cửu Long đạt 25,2 triệu tấn, tăng kính gây ra sẽ được xác định dựa vào giá mua bán 708.000 tấn so với năm 2013, chiếm 56% sản lượng quyền phát thải 1 tấn CO2 vào môi trường. Mức giá lúa cả nước. Các tỉnh đạt sản lượng lúa cao nhất vùng trên thế giới dao động từ 15-40 USD/tấn CO2

là Kiên Giang, An Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp với 11,7

(Springer, 2002; Springer và Varilek, 2004). Nếu tỷ lệ

triệu tấn.

đốt rơm rạ là 20%, giá mua quyền phát thải là 15

USD/1 tấn CO2 thì chi phí môi trường tương đương là 19,05 triệu USD/năm. Nếu tỷ lệ đốt rơm rạ ở mức cao __________

50% và giá mua quyền phát thải là 25USD/1 tấn CO2

1. Tổng cục Thống kê: Niên giám thống kê 2014.

21

22

https://thuviensach.vn

b) Ước tính lượng rơm rạ phát sinh ngoài đồng dụng rơm rạ vào những mục đích thân thiện với môi ruộng

trường, hạn chế khí thải từ đốt rơm rạ ảnh hưởng đến Nghiên cứu này tập trung khảo sát lượng rơm rạ

môi trường và sức khỏe con người.

dư thừa trên đồng ruộng tại Đồng bằng sông Cửu Long Cách xác định tỷ lệ rơm rạ/sản lượng lúa và bốn địa phương có sản lượng lúa cao nhất vùng Trong quá trình phỏng vấn và khảo sát, nhóm Đồng bằng sông Cửu Long gồm An Giang, Cần Thơ, nghiên cứu tiến hành chọn 5 ruộng canh tác giống lúa Đồng Tháp và Kiên Giang. Lượng rơm phát sinh trên phổ biến nhất trong vùng. Mỗi ruộng chọn 5 ô (1m x toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long vào khoảng 1m) để tiến hành thu toàn bộ rơm rạ, hạt (rơm rạ

28.635.080 - 40.402.130 tấn. Từ kết quả thu mẫu sinh trong nghiên cứu này là phần sinh khối của cây lúa từ

khối, lượng rơm rạ sau thu hoạch tại các huyện Giồng gốc trở lên, không bao gồm phần rễ). Sau khi xác định Riềng (tỉnh Kiên Giang), Thới Lai (thành phố Cần Thơ), trọng lượng tươi, toàn bộ mẫu được đưa về phòng thí Tháp Mười (tỉnh Đồng Tháp), Châu Thành (tỉnh An nghiệm để xác định trọng lượng khô.

Giang) lần lượt là 168.580 - 236.346 tấn, 109.468 -

Phương pháp tính toán và xử lý số liệu 163.397 tấn, 133.500 - 194.801 tấn và 559.760 -

- Tỷ lệ rơm rạ/lúa

763.899 tấn. Theo ước tính, lượng rơm rạ phát sinh hàng năm của các tỉnh Kiên Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp Tỷ lệ rơm rạ/ lúa được tính theo công thức (1): và An Giang lần lượt là 4.019.920 - 5.635.770 tấn, Wr

1.753.990 - 2.618.090 tấn, 3.038.200 - 4.433.290 tấn và R =

6.072.890 - 7.994.690 tấn.

Wh

Các khí thải chính vào môi trường từ tình trạng Trong đó:

đốt rơm rạ gồm có CO

R là tỷ lệ rơm rạ/lúa

2, CH4, N2O, CO, SO2, trong đó

CO

Wr là trọng lượng khô của rơm rạ (kg)

2 là khí thải chủ yếu. Lượng khí CO2 thải ra tại các W

huyện Giồng Riềng, Thới Lai, Tháp Mười, Châu Thành khi h là trọng lượng lúa (ẩm độ 14%) (kg)

- Lượng rơm rạ phát sinh sau thu hoạch đốt rơm rạ vụ Thu Đông năm 2012 lần lượt là 13.783 -

Lượng rơm rạ phát sinh của mỗi vụ được tính 19.323 tấn, 149.691 - 218.426 tấn, 6.392 - 9.542 tấn và theo công thức sau:

483.812 - 636.917 tấn. Như vậy, cần có những giải pháp Lượng rơm rạ phát sinh = Sản lượng lúa x Tỷ lệ

khả thi về kinh tế và môi trường giúp người dân sử

rơm rạ / lúa

(2)

23

24

https://thuviensach.vn

b) Ước tính lượng rơm rạ phát sinh ngoài đồng dụng rơm rạ vào những mục đích thân thiện với môi ruộng

trường, hạn chế khí thải từ đốt rơm rạ ảnh hưởng đến Nghiên cứu này tập trung khảo sát lượng rơm rạ

môi trường và sức khỏe con người.

dư thừa trên đồng ruộng tại Đồng bằng sông Cửu Long Cách xác định tỷ lệ rơm rạ/sản lượng lúa và bốn địa phương có sản lượng lúa cao nhất vùng Trong quá trình phỏng vấn và khảo sát, nhóm Đồng bằng sông Cửu Long gồm An Giang, Cần Thơ, nghiên cứu tiến hành chọn 5 ruộng canh tác giống lúa Đồng Tháp và Kiên Giang. Lượng rơm phát sinh trên phổ biến nhất trong vùng. Mỗi ruộng chọn 5 ô (1m x toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long vào khoảng 1m) để tiến hành thu toàn bộ rơm rạ, hạt (rơm rạ

28.635.080 - 40.402.130 tấn. Từ kết quả thu mẫu sinh trong nghiên cứu này là phần sinh khối của cây lúa từ

khối, lượng rơm rạ sau thu hoạch tại các huyện Giồng gốc trở lên, không bao gồm phần rễ). Sau khi xác định Riềng (tỉnh Kiên Giang), Thới Lai (thành phố Cần Thơ), trọng lượng tươi, toàn bộ mẫu được đưa về phòng thí Tháp Mười (tỉnh Đồng Tháp), Châu Thành (tỉnh An nghiệm để xác định trọng lượng khô.

Giang) lần lượt là 168.580 - 236.346 tấn, 109.468 -

Phương pháp tính toán và xử lý số liệu 163.397 tấn, 133.500 - 194.801 tấn và 559.760 -

- Tỷ lệ rơm rạ/lúa

763.899 tấn. Theo ước tính, lượng rơm rạ phát sinh hàng năm của các tỉnh Kiên Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp Tỷ lệ rơm rạ/ lúa được tính theo công thức (1): và An Giang lần lượt là 4.019.920 - 5.635.770 tấn, Wr

1.753.990 - 2.618.090 tấn, 3.038.200 - 4.433.290 tấn và R =

6.072.890 - 7.994.690 tấn.

Wh

Các khí thải chính vào môi trường từ tình trạng Trong đó:

đốt rơm rạ gồm có CO

R là tỷ lệ rơm rạ/lúa

2, CH4, N2O, CO, SO2, trong đó

CO

Wr là trọng lượng khô của rơm rạ (kg)

2 là khí thải chủ yếu. Lượng khí CO2 thải ra tại các W

huyện Giồng Riềng, Thới Lai, Tháp Mười, Châu Thành khi h là trọng lượng lúa (ẩm độ 14%) (kg)

- Lượng rơm rạ phát sinh sau thu hoạch đốt rơm rạ vụ Thu Đông năm 2012 lần lượt là 13.783 -

Lượng rơm rạ phát sinh của mỗi vụ được tính 19.323 tấn, 149.691 - 218.426 tấn, 6.392 - 9.542 tấn và theo công thức sau:

483.812 - 636.917 tấn. Như vậy, cần có những giải pháp Lượng rơm rạ phát sinh = Sản lượng lúa x Tỷ lệ

khả thi về kinh tế và môi trường giúp người dân sử

rơm rạ / lúa

(2)

23

24

https://thuviensach.vn

- Ước lượng rơm rạ đốt ngoài đồng khoảng 0,92 - 1,33 trong đó thấp nhất là ở Thới Lai vụ

Sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng được ước Đông Xuân tỷ lệ 0,92 ± 0,10 và cao nhất là ở Tháp Mười vụ

tính theo công thức (Gadde và cộng sự, 2009): Thu Đông với tỷ lệ 1,33 ± 0,09 (Bảng 4).

Qst = Qp x R x k (3)

Tỷ lệ rơm rạ/lúa có liên quan mật thiết với giống Trong đó:

lúa và năng suất lúa ở mỗi mùa vụ. Kết quả nghiên cứu Qst là sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng (tấn); ở Bảng 4 cho thấy tỷ lệ rơm rạ ở vụ Đông Xuân thường Qp là sản lượng lúa (tấn);

thấp hơn so với vụ Thu Đông. Điều này có thể được lý R là tỷ lệ rơm rạ so với sản lượng lúa; giải là do ở vụ Đông Xuân, lúa cho năng suất cao nhất k là tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng so với tổng trong năm còn vụ Thu Đông thường có năng suất thấp.

sản lượng rơm rạ.

Tháp Mười và Châu Thành là hai địa phương có tỷ lệ

- Lượng khí thải phát thải từ việc đốt rơm rạ được rơm rạ/lúa cao ở hai mùa vụ, trong khi đó Giồng Riềng ước tính theo công thức:

và Thới Lai có tỷ lệ thấp hơn (Bảng 4).

Ei = Qst x EFi x Fco (4)

Trong đó:

Bảng 4: Tỷ lệ rơm rạ/lúa vụ Thu Đông

Ei là lượng khí thải i phát thải vào môi trường do và vụ Đông Xuân ở 4 huyện Giồng Riềng, Tháp Mười, đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng (tấn);

Thới Lai, Châu Thành

EFi là hệ số phát thải khí thải i từ việc đốt rơm rạ

Thu §«ng

§«ng Xu©n

ngoài đồng ruộng (g/kg) (căn cứ trên kết quả nghiên cứu của Gadde và cộng sự (2009) với E

§Þa ®iÓm

Lín

Nhá

CO2 = 1464; ECO

Trung b×nh Lín nhÊt Nhá nhÊt Trung b×nh

= 34,7; E

nhÊt

nhÊt

NOx = 3,1);

Fco là tỷ lệ chuyển đổi thành khí thải khi đốt rơm Giång RiÒng - Kiªn Giang 1,02 ± 0,07

1.10

0,0,92

0,98 ± 0,11

1,10

0,85

rạ. Fco = 0,8 (Aalde và cộng sự, 2006; Gadde và cộng Th¸p Mêi - §ång Th¸p

1,33 ± 0,09

1,39

1,27

1,28 ± 0,09

1,42

1,19

sự, 2009).

Thíi Lai - CÇn Th¬

1,08 ± 0,05

1,14

1,01

0,92 ± 0,10

1,07

0,80

Ước tính lượng rơm rạ phát sinh

Ch©u Thµnh - An Giang

1,21 ± 0,12

1,34

1,12

1,27 ± 0,10

1,39

1,21

- Ước tính lượng rơm rạ phát sinh sau thu hoạch ở

Trung b×nh

1,16 ± 0,08

1,24

1,08

1,11 ± 0,01

1,25

1,01

4 huyện Giồng Riềng, Thới Lai, Tháp Mười, Châu

* Số liệu được trình bày bằng TB ± SD, n = 25

Thành

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

Tỷ lệ rơm rạ/ lúa

32, năm 2014.

Tỷ lệ rơm rạ/ lúa được tính theo công thức (1). Tại

- Ước tính lượng rơm rạ sau thu hoạch phát sinh ở

các địa điểm khảo sát tỷ lệ rơm rạ/lúa dao động trong các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long

25

26

https://thuviensach.vn

- Ước lượng rơm rạ đốt ngoài đồng khoảng 0,92 - 1,33 trong đó thấp nhất là ở Thới Lai vụ

Sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng được ước Đông Xuân tỷ lệ 0,92 ± 0,10 và cao nhất là ở Tháp Mười vụ

tính theo công thức (Gadde và cộng sự, 2009): Thu Đông với tỷ lệ 1,33 ± 0,09 (Bảng 4).

Qst = Qp x R x k (3)

Tỷ lệ rơm rạ/lúa có liên quan mật thiết với giống Trong đó:

lúa và năng suất lúa ở mỗi mùa vụ. Kết quả nghiên cứu Qst là sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng (tấn); ở Bảng 4 cho thấy tỷ lệ rơm rạ ở vụ Đông Xuân thường Qp là sản lượng lúa (tấn);

thấp hơn so với vụ Thu Đông. Điều này có thể được lý R là tỷ lệ rơm rạ so với sản lượng lúa; giải là do ở vụ Đông Xuân, lúa cho năng suất cao nhất k là tỷ lệ rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng so với tổng trong năm còn vụ Thu Đông thường có năng suất thấp.

sản lượng rơm rạ.

Tháp Mười và Châu Thành là hai địa phương có tỷ lệ

- Lượng khí thải phát thải từ việc đốt rơm rạ được rơm rạ/lúa cao ở hai mùa vụ, trong khi đó Giồng Riềng ước tính theo công thức:

và Thới Lai có tỷ lệ thấp hơn (Bảng 4).

Ei = Qst x EFi x Fco (4)

Trong đó:

Bảng 4: Tỷ lệ rơm rạ/lúa vụ Thu Đông

Ei là lượng khí thải i phát thải vào môi trường do và vụ Đông Xuân ở 4 huyện Giồng Riềng, Tháp Mười, đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng (tấn);

Thới Lai, Châu Thành

EFi là hệ số phát thải khí thải i từ việc đốt rơm rạ

Thu §«ng

§«ng Xu©n

ngoài đồng ruộng (g/kg) (căn cứ trên kết quả nghiên cứu của Gadde và cộng sự (2009) với E

§Þa ®iÓm

Lín

Nhá

CO2 = 1464; ECO

Trung b×nh Lín nhÊt Nhá nhÊt Trung b×nh

= 34,7; E

nhÊt

nhÊt

NOx = 3,1);

Fco là tỷ lệ chuyển đổi thành khí thải khi đốt rơm Giång RiÒng - Kiªn Giang 1,02 ± 0,07

1.10

0,0,92

0,98 ± 0,11

1,10

0,85

rạ. Fco = 0,8 (Aalde và cộng sự, 2006; Gadde và cộng Th¸p Mêi - §ång Th¸p

1,33 ± 0,09

1,39

1,27

1,28 ± 0,09

1,42

1,19

sự, 2009).

Thíi Lai - CÇn Th¬

1,08 ± 0,05

1,14

1,01

0,92 ± 0,10

1,07

0,80

Ước tính lượng rơm rạ phát sinh

Ch©u Thµnh - An Giang

1,21 ± 0,12

1,34

1,12

1,27 ± 0,10

1,39

1,21

- Ước tính lượng rơm rạ phát sinh sau thu hoạch ở

Trung b×nh

1,16 ± 0,08

1,24

1,08

1,11 ± 0,01

1,25

1,01

4 huyện Giồng Riềng, Thới Lai, Tháp Mười, Châu

* Số liệu được trình bày bằng TB ± SD, n = 25

Thành

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

Tỷ lệ rơm rạ/ lúa

32, năm 2014.

Tỷ lệ rơm rạ/ lúa được tính theo công thức (1). Tại

- Ước tính lượng rơm rạ sau thu hoạch phát sinh ở

các địa điểm khảo sát tỷ lệ rơm rạ/lúa dao động trong các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long

25

26

https://thuviensach.vn

Lượng rơm phát sinh ở các tỉnh Đồng bằng sông 32, năm 2014.

Cửu Long được ước tính theo công thức (2) dựa trên Theo ước tính thì lượng rơm rạ phát sinh năm sản lượng lúa của các tỉnh (Tổng cục Thống kê, 2012) 2011 của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long là và tỷ lệ rơm rạ/ lúa (Bảng 4). Tỷ lệ rơm rạ/ lúa trung 26,23 triệu tấn, trong các địa phương khảo sát thì bình của các địa phương khảo sát được sử dụng để ước nhiều nhất là tỉnh An Giang (4,78 triệu tấn) và thấp tính lượng rơm rạ phát sinh cho cả Đồng bằng sông Cửu nhất là Cần Thơ (1,68 triệu tấn). Sự khác biệt về

Long. Kết quả ước tính cho thấy lượng rơm rạ phát sinh lượng rơm rạ phát sinh giữa các vùng khảo sát chủ

vào vụ Đông Xuân ở các tỉnh khảo sát và toàn vùng Đồng yếu là do sự khác biệt về diện tích canh tác giữa các bằng sông Cửu Long nhiều hơn so với vụ Thu Đông, do vùng trong năm 2011. Diện tích canh tác lúa ở An trong vụ Đông Xuân diện tích canh tác cũng như sản Giang là 603,9 nghìn ha, còn ở Cần Thơ là 224,7

lượng cao hơn so với vụ Thu Đông (Bảng 5).

nghìn ha (Tổng cục Thống kê, 2011).

Bảng 5: Sản lượng lúa và ước

c) Các hình thức sử dụng rơm rạ phổ biến ở Đồng tính lượng rơm rạ phát sinh

bằng sông Cửu Long

Đơn vị tính: triệu tấn

Vô Thu §«ng

Vô §«ng Xu©n

N¨m 2011

Theo kết quả khảo sát ở Bảng 6 cho thấy có 6

S¶n

biện pháp xử lý rơm rạ được người dân Đồng bằng

§Þa ®iÓm

Lîng

S¶n

Lîng

S¶n

Lîng

lîng

sông Cửu Long lựa chọn là: đốt rơm rạ trên đồng, vùi R¬m r¹ lîng lóa

R¬m r¹ lîng lóa* R¬m r¹

trong đất, trồng nấm, bán, chăn nuôi và cho rơm. Ở

lóa*

vụ Đông Xuân có 4 hình thức sử dụng rơm rạ là đốt, Kiªn Giang

0,20

0,20

1,99

1,96

3,94

3,94

trồng nấm, bán và cho rơm. Trong đó, có 98,23% số

§ång Th¸p

-

-

1,48

1,36

3,10

2,86

hộ được khảo sát sử dụng hình thức đốt rơm rạ sau CÇn Th¬

-

-

0,64

0,82

1,29

1,68

thu hoạch, 0,99% số hộ sử dụng rơm rạ để trồng nấm, An Giang

0,02

0,03

1,77

2,26

3,84

4,78

0,73% hộ bán rơm và 0,06% số hộ cho rơm. Kết quả

§ång b»ng s«ng Cöu Long

1,62

1,88

10,48

11,70

23,19

26,23

khảo sát cho thấy đốt rơm rạ là biện pháp được sử

* Sản lượng lúa của các tỉnh được trích từ Niên giám dụng phổ biến nhất ở vụ Đông Xuân.

thống kê 2012.

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

27

28

https://thuviensach.vn

Lượng rơm phát sinh ở các tỉnh Đồng bằng sông 32, năm 2014.

Cửu Long được ước tính theo công thức (2) dựa trên Theo ước tính thì lượng rơm rạ phát sinh năm sản lượng lúa của các tỉnh (Tổng cục Thống kê, 2012) 2011 của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long là và tỷ lệ rơm rạ/ lúa (Bảng 4). Tỷ lệ rơm rạ/ lúa trung 26,23 triệu tấn, trong các địa phương khảo sát thì bình của các địa phương khảo sát được sử dụng để ước nhiều nhất là tỉnh An Giang (4,78 triệu tấn) và thấp tính lượng rơm rạ phát sinh cho cả Đồng bằng sông Cửu nhất là Cần Thơ (1,68 triệu tấn). Sự khác biệt về

Long. Kết quả ước tính cho thấy lượng rơm rạ phát sinh lượng rơm rạ phát sinh giữa các vùng khảo sát chủ

vào vụ Đông Xuân ở các tỉnh khảo sát và toàn vùng Đồng yếu là do sự khác biệt về diện tích canh tác giữa các bằng sông Cửu Long nhiều hơn so với vụ Thu Đông, do vùng trong năm 2011. Diện tích canh tác lúa ở An trong vụ Đông Xuân diện tích canh tác cũng như sản Giang là 603,9 nghìn ha, còn ở Cần Thơ là 224,7

lượng cao hơn so với vụ Thu Đông (Bảng 5).

nghìn ha (Tổng cục Thống kê, 2011).

Bảng 5: Sản lượng lúa và ước

c) Các hình thức sử dụng rơm rạ phổ biến ở Đồng tính lượng rơm rạ phát sinh

bằng sông Cửu Long

Đơn vị tính: triệu tấn

Vô Thu §«ng

Vô §«ng Xu©n

N¨m 2011

Theo kết quả khảo sát ở Bảng 6 cho thấy có 6

S¶n

biện pháp xử lý rơm rạ được người dân Đồng bằng

§Þa ®iÓm

Lîng

S¶n

Lîng

S¶n

Lîng

lîng

sông Cửu Long lựa chọn là: đốt rơm rạ trên đồng, vùi R¬m r¹ lîng lóa

R¬m r¹ lîng lóa* R¬m r¹

trong đất, trồng nấm, bán, chăn nuôi và cho rơm. Ở

lóa*

vụ Đông Xuân có 4 hình thức sử dụng rơm rạ là đốt, Kiªn Giang

0,20

0,20

1,99

1,96

3,94

3,94

trồng nấm, bán và cho rơm. Trong đó, có 98,23% số

§ång Th¸p

-

-

1,48

1,36

3,10

2,86

hộ được khảo sát sử dụng hình thức đốt rơm rạ sau CÇn Th¬

-

-

0,64

0,82

1,29

1,68

thu hoạch, 0,99% số hộ sử dụng rơm rạ để trồng nấm, An Giang

0,02

0,03

1,77

2,26

3,84

4,78

0,73% hộ bán rơm và 0,06% số hộ cho rơm. Kết quả

§ång b»ng s«ng Cöu Long

1,62

1,88

10,48

11,70

23,19

26,23

khảo sát cho thấy đốt rơm rạ là biện pháp được sử

* Sản lượng lúa của các tỉnh được trích từ Niên giám dụng phổ biến nhất ở vụ Đông Xuân.

thống kê 2012.

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

27

28

https://thuviensach.vn

Bảng 6: Các hình thức sử dụng rơm rạ

người dân là đa dạng nhất so với các mùa vụ khác phổ biến qua các mùa vụ năm 2012

trong năm, bao gồm các hình thức như: đốt, vùi rơm rạ, trồng nấm... Ở vụ Thu Đông, đốt rơm rạ vẫn chiếm

§«ng Xu©n

HÌ Thu

Thu §«ng

tỷ lệ lớn nhưng đã giảm nhiều so với vụ Đông Xuân và H×nh thøc

DiÖn tÝch

DiÖn

Hè Thu, tỷ lệ đốt rơm rạ giảm chỉ còn 54,1%, các biện sö dông

Tû lÖ

DiÖn tÝch Tû lÖ

Tû lÖ

(ha)

tÝch

pháp khác ngoài đốt rơm đều tăng tỷ lệ. Tỷ lệ vùi rơm B¸n

6,24

0,73

10,92

1,27

25,03 2,92

tăng cao hơn so với vụ Hè Thu đạt 26,1%, số hộ dùng rơm trồng nấm tăng lên 8,14%, số hộ bán rơm là

§èt

842,31

98,23

768,98

89,67 463,89 54,1

2,92%, số hộ dùng rơm cho chăn nuôi là 0,36% và số

Trång nÊm

8,45

0,99

10,79

1,26

69,81 8,14

hộ cho rơm là 1,65% (Bảng 6). Phương pháp sử dụng Vïi trªn ruéng

-

-

57,01

6,65 223,78 26,1

rơm rạ của người dân và tỷ lệ phần trăm mỗi phương Cho

0,52

0,06

9,69

1,13

14,11 1,65

pháp sử dụng rơm rạ ở các mùa vụ trong năm là rất Ch¨n nu«i

-

-

0,13

0,02

3,12 0,36

khác nhau. Trong ba vụ lúa, người dân đốt rơm rạ ở vụ

Bá trªn ruéng

-

-

-

5778 6,74

Đông Xuân nhiều nhất. Nguyên nhân là do thời gian Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

thu hoạch vụ Đông Xuân thời tiết thuận lợi, trời 32, năm 2014.

thường nắng nóng nên tỷ lệ rơm rạ cháy khi đốt cao hơn và thời gian cháy cũng nhanh hơn. Vụ Hè Thu và Kết quả thống kê (Bảng 6) cho thấy ở vụ Hè Thu Thu Đông do thời tiết không được thuận lợi như vụ

có 6 hình thức sử dụng rơm rạ, nhiều hơn vụ Đông Đông Xuân, thường có mưa nhiều nên tỷ lệ các hộ đốt Xuân 2 hình thức là vùi rơm và dùng rơm làm thức ăn rơm giảm. Các hộ nông dân thường đốt rơm khi trời gia súc. Tỷ lệ các hộ xử lý rơm sau thu hoạch bằng biện nắng và cày vùi rơm rạ khi trời mưa. Theo tập quán pháp đốt là 89,67%, vùi là 6,65%, sử dụng để trồng canh tác, người dân đốt rơm rạ để vệ sinh đồng ruộng, chuẩn bị sản xuất vụ tiếp theo, đồng thời lượng tro sau nấm là 1,26%, bán là 1,27%, chăn nuôi là 0,02% và cho khi đốt được dùng làm phân bón ruộng.

người khác là 1,13%. Đốt rơm rạ vẫn là biện pháp xử

Trong những năm gần đây, máy gặt đập liên hợp lý phổ biến nhất của nông hộ ở vụ Hè Thu. Tuy nhiên, đã và đang được sử dụng ngày càng nhiều tại các tỉnh tỷ lệ đốt rơm rạ đã giảm đi so với vụ Đông Xuân, giảm Đồng bằng sông Cửu Long. Lượng rơm sau khi thu từ 98,2% xuống còn 89,7% (Bảng 6).

hoạch bằng máy gặt đập liên hợp dàn trải trên ruộng, Vụ Thu Đông, các hình thức sử dụng rơm rạ của rất khó thu gom. Vì vậy, người dân thường đốt trực 29

30

https://thuviensach.vn

Bảng 6: Các hình thức sử dụng rơm rạ

người dân là đa dạng nhất so với các mùa vụ khác phổ biến qua các mùa vụ năm 2012

trong năm, bao gồm các hình thức như: đốt, vùi rơm rạ, trồng nấm... Ở vụ Thu Đông, đốt rơm rạ vẫn chiếm

§«ng Xu©n

HÌ Thu

Thu §«ng

tỷ lệ lớn nhưng đã giảm nhiều so với vụ Đông Xuân và H×nh thøc

DiÖn tÝch

DiÖn

Hè Thu, tỷ lệ đốt rơm rạ giảm chỉ còn 54,1%, các biện sö dông

Tû lÖ

DiÖn tÝch Tû lÖ

Tû lÖ

(ha)

tÝch

pháp khác ngoài đốt rơm đều tăng tỷ lệ. Tỷ lệ vùi rơm B¸n

6,24

0,73

10,92

1,27

25,03 2,92

tăng cao hơn so với vụ Hè Thu đạt 26,1%, số hộ dùng rơm trồng nấm tăng lên 8,14%, số hộ bán rơm là

§èt

842,31

98,23

768,98

89,67 463,89 54,1

2,92%, số hộ dùng rơm cho chăn nuôi là 0,36% và số

Trång nÊm

8,45

0,99

10,79

1,26

69,81 8,14

hộ cho rơm là 1,65% (Bảng 6). Phương pháp sử dụng Vïi trªn ruéng

-

-

57,01

6,65 223,78 26,1

rơm rạ của người dân và tỷ lệ phần trăm mỗi phương Cho

0,52

0,06

9,69

1,13

14,11 1,65

pháp sử dụng rơm rạ ở các mùa vụ trong năm là rất Ch¨n nu«i

-

-

0,13

0,02

3,12 0,36

khác nhau. Trong ba vụ lúa, người dân đốt rơm rạ ở vụ

Bá trªn ruéng

-

-

-

5778 6,74

Đông Xuân nhiều nhất. Nguyên nhân là do thời gian Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

thu hoạch vụ Đông Xuân thời tiết thuận lợi, trời 32, năm 2014.

thường nắng nóng nên tỷ lệ rơm rạ cháy khi đốt cao hơn và thời gian cháy cũng nhanh hơn. Vụ Hè Thu và Kết quả thống kê (Bảng 6) cho thấy ở vụ Hè Thu Thu Đông do thời tiết không được thuận lợi như vụ

có 6 hình thức sử dụng rơm rạ, nhiều hơn vụ Đông Đông Xuân, thường có mưa nhiều nên tỷ lệ các hộ đốt Xuân 2 hình thức là vùi rơm và dùng rơm làm thức ăn rơm giảm. Các hộ nông dân thường đốt rơm khi trời gia súc. Tỷ lệ các hộ xử lý rơm sau thu hoạch bằng biện nắng và cày vùi rơm rạ khi trời mưa. Theo tập quán pháp đốt là 89,67%, vùi là 6,65%, sử dụng để trồng canh tác, người dân đốt rơm rạ để vệ sinh đồng ruộng, chuẩn bị sản xuất vụ tiếp theo, đồng thời lượng tro sau nấm là 1,26%, bán là 1,27%, chăn nuôi là 0,02% và cho khi đốt được dùng làm phân bón ruộng.

người khác là 1,13%. Đốt rơm rạ vẫn là biện pháp xử

Trong những năm gần đây, máy gặt đập liên hợp lý phổ biến nhất của nông hộ ở vụ Hè Thu. Tuy nhiên, đã và đang được sử dụng ngày càng nhiều tại các tỉnh tỷ lệ đốt rơm rạ đã giảm đi so với vụ Đông Xuân, giảm Đồng bằng sông Cửu Long. Lượng rơm sau khi thu từ 98,2% xuống còn 89,7% (Bảng 6).

hoạch bằng máy gặt đập liên hợp dàn trải trên ruộng, Vụ Thu Đông, các hình thức sử dụng rơm rạ của rất khó thu gom. Vì vậy, người dân thường đốt trực 29

30

https://thuviensach.vn

tiếp nếu thời tiết nắng, khô ráo hoặc vùi lấp nếu thời phụ thuộc rất nhiều vào số vụ canh tác lúa trong năm, tiết bất lợi như mưa hay ruộng ngập nước. Bên cạnh yếu tố thời tiết cũng như điều kiện canh tác của từng đó, vụ Hè Thu và Thu Đông là hai vụ lúa chính cung nông hộ. Ở các địa phương được khảo sát, đốt rơm vẫn cấp rơm cho những hộ dân trồng nấm nên vào hai vụ

là biện pháp mà người dân sử dụng phổ biến nhất này người mua rơm nhiều. Điều này giải thích cho việc (Bảng 8). Trong 4 tỉnh thành khảo sát, 3 tỉnh An Giang, tỷ lệ bán rơm cao ở một số khu vực khảo sát. Đối với Cần Thơ và Đồng Tháp, người dân có khuynh hướng những ruộng gặt tay, do điều kiện thời tiết mưa nhiều, đốt rơm nhiều nhất, Kiên Giang là địa phương có giao thông không thuận tiện, không thể bán rơm hay lượng rơm rạ được sử dụng đa dạng nhất.

mang rơm về nhà, người dân thường bỏ rơm ngoài đồng cho rơm rạ tự phân hủy. Kết quả khảo sát ở các Bảng 8: Khuynh hướng sử dụng rơm rạ

khu vực nghiên cứu về tỷ lệ nông hộ lựa chọn biện trong những năm tiếp theo

pháp đốt rơm rạ trên đồng sau khi thu hoạch được trình bày ở Bảng 7.

H×nh thøc

PhÇn tr¨m sè hé

sö dông

§«ng Xu©n

HÌ Thu

Thu Đ«ng

Bảng 7: Tỷ lệ hộ dân sử dụng hình thức

§èt

98,75

96,5

91,25

đốt rơm rạ trên đồng ruộng sau thu hoạch Trång nÊm

0,75

0,5

0,5

PhÇn tr¨m sè hé ®èt r¬m r¹

§Þa ®iÓm

B¸n hoÆc cho

0,5

1,25

1,5

§«ng Xu©n

HÌ Thu

Thu §«ng

Vïi r¬m

-

1,75

6,5

Giång RiÒng - Kiªn Giang

76

66

7

Ch¨n nu«i

-

-

0,25

Th¸p Mêi - §ång Th¸p

100

99

96

Thíi Lai - CÇn Th¬

100

94

5

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

Ch©u Thµnh - An Giang

100

97

74

32, năm 2014.

Trung b×nh

94

89

45,5

Bên cạnh hình thức đốt rơm trực tiếp trên đồng Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

ruộng thì vùi rơm cũng là hình thức khá phổ biến ở

32, năm 2014.

Đồng bằng sông Cửu Long do đặc điểm về điều kiện d) Khuynh hướng sử dụng rơm rạ của người dân ở

khí hậu. Vụ Đông Xuân có điều kiện thuận lợi nhất Đồng bằng sông Cửu Long

cho việc sản xuất lúa trong năm, đồng thời khi thu Khuynh hướng sử dụng rơm rạ trên đồng ruộng hoạch thường có nắng nóng nên thuận lợi cho việc 31

32

https://thuviensach.vn

tiếp nếu thời tiết nắng, khô ráo hoặc vùi lấp nếu thời phụ thuộc rất nhiều vào số vụ canh tác lúa trong năm, tiết bất lợi như mưa hay ruộng ngập nước. Bên cạnh yếu tố thời tiết cũng như điều kiện canh tác của từng đó, vụ Hè Thu và Thu Đông là hai vụ lúa chính cung nông hộ. Ở các địa phương được khảo sát, đốt rơm vẫn cấp rơm cho những hộ dân trồng nấm nên vào hai vụ

là biện pháp mà người dân sử dụng phổ biến nhất này người mua rơm nhiều. Điều này giải thích cho việc (Bảng 8). Trong 4 tỉnh thành khảo sát, 3 tỉnh An Giang, tỷ lệ bán rơm cao ở một số khu vực khảo sát. Đối với Cần Thơ và Đồng Tháp, người dân có khuynh hướng những ruộng gặt tay, do điều kiện thời tiết mưa nhiều, đốt rơm nhiều nhất, Kiên Giang là địa phương có giao thông không thuận tiện, không thể bán rơm hay lượng rơm rạ được sử dụng đa dạng nhất.

mang rơm về nhà, người dân thường bỏ rơm ngoài đồng cho rơm rạ tự phân hủy. Kết quả khảo sát ở các Bảng 8: Khuynh hướng sử dụng rơm rạ

khu vực nghiên cứu về tỷ lệ nông hộ lựa chọn biện trong những năm tiếp theo

pháp đốt rơm rạ trên đồng sau khi thu hoạch được trình bày ở Bảng 7.

H×nh thøc

PhÇn tr¨m sè hé

sö dông

§«ng Xu©n

HÌ Thu

Thu Đ«ng

Bảng 7: Tỷ lệ hộ dân sử dụng hình thức

§èt

98,75

96,5

91,25

đốt rơm rạ trên đồng ruộng sau thu hoạch Trång nÊm

0,75

0,5

0,5

PhÇn tr¨m sè hé ®èt r¬m r¹

§Þa ®iÓm

B¸n hoÆc cho

0,5

1,25

1,5

§«ng Xu©n

HÌ Thu

Thu §«ng

Vïi r¬m

-

1,75

6,5

Giång RiÒng - Kiªn Giang

76

66

7

Ch¨n nu«i

-

-

0,25

Th¸p Mêi - §ång Th¸p

100

99

96

Thíi Lai - CÇn Th¬

100

94

5

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

Ch©u Thµnh - An Giang

100

97

74

32, năm 2014.

Trung b×nh

94

89

45,5

Bên cạnh hình thức đốt rơm trực tiếp trên đồng Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

ruộng thì vùi rơm cũng là hình thức khá phổ biến ở

32, năm 2014.

Đồng bằng sông Cửu Long do đặc điểm về điều kiện d) Khuynh hướng sử dụng rơm rạ của người dân ở

khí hậu. Vụ Đông Xuân có điều kiện thuận lợi nhất Đồng bằng sông Cửu Long

cho việc sản xuất lúa trong năm, đồng thời khi thu Khuynh hướng sử dụng rơm rạ trên đồng ruộng hoạch thường có nắng nóng nên thuận lợi cho việc 31

32

https://thuviensach.vn

đốt rơm rạ ngoài đồng. Vụ Hè Thu và vụ Thu Đông đ) Ước tính phát thải khí nhà kính khi đốt rơm rạ

do mưa nhiều nên việc đốt rơm không thuận lợi Lượng rơm đốt ngoài đồng (Bảng 9) được ước tính như vụ Đông Xuân, các hộ nông dân thường chọn dựa theo tỷ lệ đốt rơm và lượng rơm phát sinh ở từng hình thức vùi rơm trực tiếp trên đồng ruộng. Các vùng theo công thức (3). Tỷ lệ trung bình được sử dụng hình thức sử dụng rơm rạ khác ít được phổ biến để ước tính cho quy mô toàn Đồng bằng sông Cửu Long.

hơn, phụ thuộc vào điều kiện canh tác của từng Kết quả ước tính cho thấy lượng rơm đốt trong 3 vụ của nông hộ.

cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong năm 2011 là Kết quả khảo sát cho thấy hầu hết người dân có 20,93 triệu tấn, trong đó vụ Đông Xuân chiếm hơn phân khuynh hướng lựa chọn biện pháp đốt rơm trên đồng ruộng cho các năm tiếp theo (Bảng 8). 98,75% hộ dân nửa lượng rơm đốt là 11,23 triệu tấn, ít nhất là vụ Thu (vụ Đông Xuân), 96,5% hộ dân (vụ Hè Thu) và 91,25%

Đông 0,91 triệu tấn. Trong các địa phương khảo sát thì hộ dân (vụ Thu Đông) sẽ vẫn lựa chọn biện pháp đốt lượng rơm được đốt nhiều nhất là tại An Giang 4,63 triệu rơm trên đồng ruộng để xử lý nguồn sinh khối này tấn và ít nhất là ở Cần Thơ 1,20 triệu tấn. Tại Kiên Giang, trong những năm tiếp theo, trong khi các hình thức xử

mặc dù có lượng rơm phát sinh nhiều (3,94 triệu tấn), lý rơm khác chiếm tỷ lệ rất thấp.

nhưng lượng rơm người dân đốt không cao do địa Kết quả khảo sát cũng cho thấy nhận thức của phương này có tỷ lệ hộ chọn phương pháp đốt rơm thấp người dân về ảnh hưởng của việc đốt rơm rạ đến môi (49,7%).

trường còn hạn chế. Đốt rơm trên các diện tích rộng Bảng 9: Lượng rơm rạ đốt ngoài đồng

lớn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ ảnh hưởng của một số tỉnh và Đồng bằng sông Cửu Long lớn đến môi trường đất, không khí, góp phần làm gia Đơn vị: Triệu tấn

tăng biến đổi khí hậu, ảnh hưởng sức khỏe con người,

§Þa ®iÓm

Thu §«ng

§«ng Xu©n

2011

gây lãng phí một nguồn tài nguyên sinh khối to lớn.

Kiªn Giang

0,01

1,48

1,96

Vì vậy, xác định được khuynh hướng sử dụng rơm rạ

§ång Th¸p

-

1,36

3,05

trong các mùa vụ tiếp theo của người dân là rất quan CÇn Th¬

-

0,82

1,20

trọng để có những kiến nghị, biện pháp hạn chế việc An Giang

0,02

2,44

4,63

đốt rơm của người dân, đồng thời tái sử dụng nguồn

§ång b»ng s«ng Cöu Long

0,91

11,23

20,93

tài nguyên này một cách hợp lý và hiệu quả nhất.

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

32, năm 2014.

33

34

https://thuviensach.vn

đốt rơm rạ ngoài đồng. Vụ Hè Thu và vụ Thu Đông đ) Ước tính phát thải khí nhà kính khi đốt rơm rạ

do mưa nhiều nên việc đốt rơm không thuận lợi Lượng rơm đốt ngoài đồng (Bảng 9) được ước tính như vụ Đông Xuân, các hộ nông dân thường chọn dựa theo tỷ lệ đốt rơm và lượng rơm phát sinh ở từng hình thức vùi rơm trực tiếp trên đồng ruộng. Các vùng theo công thức (3). Tỷ lệ trung bình được sử dụng hình thức sử dụng rơm rạ khác ít được phổ biến để ước tính cho quy mô toàn Đồng bằng sông Cửu Long.

hơn, phụ thuộc vào điều kiện canh tác của từng Kết quả ước tính cho thấy lượng rơm đốt trong 3 vụ của nông hộ.

cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong năm 2011 là Kết quả khảo sát cho thấy hầu hết người dân có 20,93 triệu tấn, trong đó vụ Đông Xuân chiếm hơn phân khuynh hướng lựa chọn biện pháp đốt rơm trên đồng ruộng cho các năm tiếp theo (Bảng 8). 98,75% hộ dân nửa lượng rơm đốt là 11,23 triệu tấn, ít nhất là vụ Thu (vụ Đông Xuân), 96,5% hộ dân (vụ Hè Thu) và 91,25%

Đông 0,91 triệu tấn. Trong các địa phương khảo sát thì hộ dân (vụ Thu Đông) sẽ vẫn lựa chọn biện pháp đốt lượng rơm được đốt nhiều nhất là tại An Giang 4,63 triệu rơm trên đồng ruộng để xử lý nguồn sinh khối này tấn và ít nhất là ở Cần Thơ 1,20 triệu tấn. Tại Kiên Giang, trong những năm tiếp theo, trong khi các hình thức xử

mặc dù có lượng rơm phát sinh nhiều (3,94 triệu tấn), lý rơm khác chiếm tỷ lệ rất thấp.

nhưng lượng rơm người dân đốt không cao do địa Kết quả khảo sát cũng cho thấy nhận thức của phương này có tỷ lệ hộ chọn phương pháp đốt rơm thấp người dân về ảnh hưởng của việc đốt rơm rạ đến môi (49,7%).

trường còn hạn chế. Đốt rơm trên các diện tích rộng Bảng 9: Lượng rơm rạ đốt ngoài đồng

lớn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ ảnh hưởng của một số tỉnh và Đồng bằng sông Cửu Long lớn đến môi trường đất, không khí, góp phần làm gia Đơn vị: Triệu tấn

tăng biến đổi khí hậu, ảnh hưởng sức khỏe con người,

§Þa ®iÓm

Thu §«ng

§«ng Xu©n

2011

gây lãng phí một nguồn tài nguyên sinh khối to lớn.

Kiªn Giang

0,01

1,48

1,96

Vì vậy, xác định được khuynh hướng sử dụng rơm rạ

§ång Th¸p

-

1,36

3,05

trong các mùa vụ tiếp theo của người dân là rất quan CÇn Th¬

-

0,82

1,20

trọng để có những kiến nghị, biện pháp hạn chế việc An Giang

0,02

2,44

4,63

đốt rơm của người dân, đồng thời tái sử dụng nguồn

§ång b»ng s«ng Cöu Long

0,91

11,23

20,93

tài nguyên này một cách hợp lý và hiệu quả nhất.

Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

32, năm 2014.

33

34

https://thuviensach.vn

Lượng khí thải nhà kính từ việc đốt rơm được tính An Giang

17,15

0,46

0,01 2.092,54

56,61 1,21

3.970,69 107,42

2,30

theo công thức (4) có mối quan hệ tỷ lệ thuận với lượng

§ång b»ng

rơm đốt. Trong số các địa phương khảo sát thì An Giang s«ng Cöu

780,42 21,11

0,45 9.630,85

260,54 5,57 17.949,57 485,58 10,38

có lượng phát thải khí nhà kính lớn nhất, thường tập Long

trung vào vụ Đông Xuân, thời điểm có lượng rơm phát Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

sinh nhiều và tỷ lệ hộ đốt rơm cao (2.092,54 nghìn tấn 32, năm 2014.

khí CO2). Đồng Tháp và Kiên Giang có lượng phát thải Theo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam khí nhà kính tương đương nhau (trên 1.100 nghìn tấn (2010), mỗi năm lượng phát thải khí nhà kính từ

khí CO2). Cần Thơ thì có lượng phát thải thấp nhất hoạt động nông nghiệp là 65 triệu tấn CO2, chiếm (703,23 nghìn tấn khí CO2). Trong thành phần khí nhà 43% tổng lượng khí nhà kính của cả nước. Trong đó kính phát sinh từ việc đốt rơm thì khí CO2 chiếm tỷ lệ

lượng khí CO2 phát thải từ đốt rơm của Đồng bằng lớn nhất, chiếm trên 97% tổng lượng khí sinh ra. Ước sông Cửu Long chiếm khoảng gần một phần ba lượng tính trong năm 2011, lượng khí CO2 phát sinh trong khí CO2 phát thải từ hoạt động nông nghiệp của cả

toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long là 17.949,57 nghìn nước.

tấn. Trong đó, vụ Đông Xuân đóng góp 53,7% lượng khí Tóm lại, đốt rơm trực tiếp trên đồng ruộng là biện CO2 sinh ra của cả năm. Lượng khí CO và NOX chiếm tỷ lệ

pháp xử lý rơm phổ biến nhất hiện nay trên cả nước.

nhỏ trong tổng lượng khí phát sinh (Bảng 10).

Việc làm này đã gây lãng phí nguồn sinh khối dồi dào từ nông nghiệp và phát thải một lượng lớn khí CO2, Bảng 10: Lượng phát thải khí nhà kính

CO, NOx… vào bầu khí quyển. Đa số nông dân có sau khi đốt rơm rạ của một số tỉnh

khuynh hướng giữ tập quán đốt rơm rạ trong các và Đồng bằng sông Cửu Long

năm tiếp theo.

Đơn vị: Nghìn tấn

II. NGUYÊN NHÂN CỦA VIỆC ĐỐT RƠM RẠ TRỰC TIẾP

Vô Thu §«ng

Vô §«ng Xu©n

C¶ n¨m 2011

§Þa ®iÓm

TRÊN ĐỒNG RUỘNG

CO

CO

NO

CO

CO

NO

CO

CO

NO

2

X

2

X

2

X

Kiªn Giang

8,58

0,23

0,00 1.269,25

34,34 0,73

1.680,90

45,47

0,97

Trước đây, sau vụ mùa, rơm rạ thường được

§ång Th¸p

-

-

- 1.166,34

31,55 0,67

2.615,68

70,76

1,51

người nông dân gom lại, đem về đánh đống trong vườn nhà, dùng để đun nấu, lợp mái nhà, lót chuồng, CÇn Th¬

-

-

-

703,23

19,02 0,41

1.029,12

27,84

0,60

làm thức ăn cho gia súc… Nhưng hiện nay, do điều kiện 35

36

https://thuviensach.vn

Lượng khí thải nhà kính từ việc đốt rơm được tính An Giang

17,15

0,46

0,01 2.092,54

56,61 1,21

3.970,69 107,42

2,30

theo công thức (4) có mối quan hệ tỷ lệ thuận với lượng

§ång b»ng

rơm đốt. Trong số các địa phương khảo sát thì An Giang s«ng Cöu

780,42 21,11

0,45 9.630,85

260,54 5,57 17.949,57 485,58 10,38

có lượng phát thải khí nhà kính lớn nhất, thường tập Long

trung vào vụ Đông Xuân, thời điểm có lượng rơm phát Nguồn: Tạp chí Khoa học trường Đại học Cần Thơ, số

sinh nhiều và tỷ lệ hộ đốt rơm cao (2.092,54 nghìn tấn 32, năm 2014.

khí CO2). Đồng Tháp và Kiên Giang có lượng phát thải Theo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam khí nhà kính tương đương nhau (trên 1.100 nghìn tấn (2010), mỗi năm lượng phát thải khí nhà kính từ

khí CO2). Cần Thơ thì có lượng phát thải thấp nhất hoạt động nông nghiệp là 65 triệu tấn CO2, chiếm (703,23 nghìn tấn khí CO2). Trong thành phần khí nhà 43% tổng lượng khí nhà kính của cả nước. Trong đó kính phát sinh từ việc đốt rơm thì khí CO2 chiếm tỷ lệ

lượng khí CO2 phát thải từ đốt rơm của Đồng bằng lớn nhất, chiếm trên 97% tổng lượng khí sinh ra. Ước sông Cửu Long chiếm khoảng gần một phần ba lượng tính trong năm 2011, lượng khí CO2 phát sinh trong khí CO2 phát thải từ hoạt động nông nghiệp của cả

toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long là 17.949,57 nghìn nước.

tấn. Trong đó, vụ Đông Xuân đóng góp 53,7% lượng khí Tóm lại, đốt rơm trực tiếp trên đồng ruộng là biện CO2 sinh ra của cả năm. Lượng khí CO và NOX chiếm tỷ lệ

pháp xử lý rơm phổ biến nhất hiện nay trên cả nước.

nhỏ trong tổng lượng khí phát sinh (Bảng 10).

Việc làm này đã gây lãng phí nguồn sinh khối dồi dào từ nông nghiệp và phát thải một lượng lớn khí CO2, Bảng 10: Lượng phát thải khí nhà kính

CO, NOx… vào bầu khí quyển. Đa số nông dân có sau khi đốt rơm rạ của một số tỉnh

khuynh hướng giữ tập quán đốt rơm rạ trong các và Đồng bằng sông Cửu Long

năm tiếp theo.

Đơn vị: Nghìn tấn

II. NGUYÊN NHÂN CỦA VIỆC ĐỐT RƠM RẠ TRỰC TIẾP

Vô Thu §«ng

Vô §«ng Xu©n

C¶ n¨m 2011

§Þa ®iÓm

TRÊN ĐỒNG RUỘNG

CO

CO

NO

CO

CO

NO

CO

CO

NO

2

X

2

X

2

X

Kiªn Giang

8,58

0,23

0,00 1.269,25

34,34 0,73

1.680,90

45,47

0,97

Trước đây, sau vụ mùa, rơm rạ thường được

§ång Th¸p

-

-

- 1.166,34

31,55 0,67

2.615,68

70,76

1,51

người nông dân gom lại, đem về đánh đống trong vườn nhà, dùng để đun nấu, lợp mái nhà, lót chuồng, CÇn Th¬

-

-

-

703,23

19,02 0,41

1.029,12

27,84

0,60

làm thức ăn cho gia súc… Nhưng hiện nay, do điều kiện 35

36

https://thuviensach.vn

kinh tế phát triển, các hộ nông dân không còn nuôi Khi bà con đốt rơm rạ trên đồng ruộng, lửa nóng sẽ

nhiều trâu, bò (vì đã có máy cày, máy bừa), phần lớn làm mất đi phần lớn các chất dinh dưỡng có trong rơm các gia đình chuyển sang đun nấu bằng bếp ga, bếp từ, rạ và đất, tiêu diệt vi sinh vật có lợi trong đất, làm mất bếp hồng ngoại, bếp than… nên lượng rơm rạ tiêu thụ

cân bằng sinh thái trong khu vực. Việc đốt rơm rạ trên rất ít. Bên cạnh đó, năng suất và sản lượng lúa ngày đồng ruộng sẽ biến các chất hữu cơ thành chất vô cơ, càng gia tăng khiến rơm rạ dư thừa ngày càng nhiều.

làm cho đồng ruộng bị khô và chai cứng, làm cấu trúc Cây rơm chứa rất nhiều chất hữu cơ, nếu cày vùi đất thay đổi. Thành phần hóa học của rơm rạ tính theo dưới lòng đất, sau khi phân hủy, sẽ làm tăng độ phì khối lượng khô gồm: xenluloza (cellulose)-60%, linhin nhiêu của đất. Tuy nhiên, ở nông thôn, số lượng trâu (lignin)-14%, đạm hữu cơ (protein)-3,4%, chất béo bò ít, máy cày lớn không có, chỉ có máy cày nhỏ nên (lipid)-1,9%. Nếu tính theo nguyên tố thì cácbon (C) việc cày vùi rơm rạ cũng không dễ; thời vụ gối nhau chiếm 44%; hydro (H)-5%; ôxy (O) – 49%; nitơ (N)-

quanh năm không đủ thời gian cho rơm rạ phân hủy.

khoảng 0,92%; và một lượng rất nhỏ phốtpho (P), lưu Do thói quen công việc và do nhận thức không huỳnh (S), kali (K). Khi đốt rơm rạ lượng C, H, O biến đúng nhiều hộ nông dân đã đem đốt hết rơm rạ của hết thành các khí CO2, CO và hơi nước. Protein bị phân mình trên đồng ruộng cho tiện, vừa giải phóng được hủy và biến thành các khí NO2, NO3, SO2… bay lên.

ruộng, vừa lấy tro làm phân bón. Đây chính là quan Trong tro chỉ còn sót lại chút ít P, K, Ca và Si…, nghĩa là niệm rất sai lầm của bà con, gây ô nhiễm môi trường, giá trị về mặt khoáng chất cũng như chất hữu cơ

ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và gây lãng phí rất không còn giúp ích gì mấy cho cây trồng.

lớn.

Phần rơm rạ sót lại sau khi đốt thường được cày lấp vào trong đất làm phân bón cho mùa vụ sau. Tuy III. NHỮNG HẬU QUẢ

nhiên, việc phân hủy gốc rạ và rơm phụ thuộc vào độ

CỦA VIỆC ĐỐT RƠM RẠ TRỰC TIẾP

ẩm của đất, nó ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng khí TRÊN ĐỒNG RUỘNG

metan CH4 được giải phóng trong khi ủ, tuy có cung cấp cho đồng ruộng một chút dinh dưỡng nhưng có thể

1. Làm thay đổi cấu trúc đất

chứa chất mầm sâu bệnh cho cây trồng, làm ảnh hưởng Việc đốt rơm rạ trực tiếp trên đồng ruộng gây ra đến sản lượng do tác động bất lợi ngắn hạn gây ra bởi những hậu quả vô cùng to lớn. Đầu tiên là làm ảnh sự bất ổn định hàm lượng nitơ. Do đó, việc đốt rơm rạ

hưởng trực tiếp tới công việc đồng áng của nông dân.

ngoài đồng gây bất lợi cho đồng ruộng lớn hơn gấp 37

38

https://thuviensach.vn

kinh tế phát triển, các hộ nông dân không còn nuôi Khi bà con đốt rơm rạ trên đồng ruộng, lửa nóng sẽ

nhiều trâu, bò (vì đã có máy cày, máy bừa), phần lớn làm mất đi phần lớn các chất dinh dưỡng có trong rơm các gia đình chuyển sang đun nấu bằng bếp ga, bếp từ, rạ và đất, tiêu diệt vi sinh vật có lợi trong đất, làm mất bếp hồng ngoại, bếp than… nên lượng rơm rạ tiêu thụ

cân bằng sinh thái trong khu vực. Việc đốt rơm rạ trên rất ít. Bên cạnh đó, năng suất và sản lượng lúa ngày đồng ruộng sẽ biến các chất hữu cơ thành chất vô cơ, càng gia tăng khiến rơm rạ dư thừa ngày càng nhiều.

làm cho đồng ruộng bị khô và chai cứng, làm cấu trúc Cây rơm chứa rất nhiều chất hữu cơ, nếu cày vùi đất thay đổi. Thành phần hóa học của rơm rạ tính theo dưới lòng đất, sau khi phân hủy, sẽ làm tăng độ phì khối lượng khô gồm: xenluloza (cellulose)-60%, linhin nhiêu của đất. Tuy nhiên, ở nông thôn, số lượng trâu (lignin)-14%, đạm hữu cơ (protein)-3,4%, chất béo bò ít, máy cày lớn không có, chỉ có máy cày nhỏ nên (lipid)-1,9%. Nếu tính theo nguyên tố thì cácbon (C) việc cày vùi rơm rạ cũng không dễ; thời vụ gối nhau chiếm 44%; hydro (H)-5%; ôxy (O) – 49%; nitơ (N)-

quanh năm không đủ thời gian cho rơm rạ phân hủy.

khoảng 0,92%; và một lượng rất nhỏ phốtpho (P), lưu Do thói quen công việc và do nhận thức không huỳnh (S), kali (K). Khi đốt rơm rạ lượng C, H, O biến đúng nhiều hộ nông dân đã đem đốt hết rơm rạ của hết thành các khí CO2, CO và hơi nước. Protein bị phân mình trên đồng ruộng cho tiện, vừa giải phóng được hủy và biến thành các khí NO2, NO3, SO2… bay lên.

ruộng, vừa lấy tro làm phân bón. Đây chính là quan Trong tro chỉ còn sót lại chút ít P, K, Ca và Si…, nghĩa là niệm rất sai lầm của bà con, gây ô nhiễm môi trường, giá trị về mặt khoáng chất cũng như chất hữu cơ

ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và gây lãng phí rất không còn giúp ích gì mấy cho cây trồng.

lớn.

Phần rơm rạ sót lại sau khi đốt thường được cày lấp vào trong đất làm phân bón cho mùa vụ sau. Tuy III. NHỮNG HẬU QUẢ

nhiên, việc phân hủy gốc rạ và rơm phụ thuộc vào độ

CỦA VIỆC ĐỐT RƠM RẠ TRỰC TIẾP

ẩm của đất, nó ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng khí TRÊN ĐỒNG RUỘNG

metan CH4 được giải phóng trong khi ủ, tuy có cung cấp cho đồng ruộng một chút dinh dưỡng nhưng có thể

1. Làm thay đổi cấu trúc đất

chứa chất mầm sâu bệnh cho cây trồng, làm ảnh hưởng Việc đốt rơm rạ trực tiếp trên đồng ruộng gây ra đến sản lượng do tác động bất lợi ngắn hạn gây ra bởi những hậu quả vô cùng to lớn. Đầu tiên là làm ảnh sự bất ổn định hàm lượng nitơ. Do đó, việc đốt rơm rạ

hưởng trực tiếp tới công việc đồng áng của nông dân.

ngoài đồng gây bất lợi cho đồng ruộng lớn hơn gấp 37

38

https://thuviensach.vn

nhiều lần so với việc làm phân bón như bà con vẫn nghĩ.

thường đốt rơm rạ vào chiều tối, tác hại gây ra càng lớn vì ban đêm nhiệt độ hạ, những luồng khí “chìm”

2. Ảnh hưởng đến môi trường không khí

xuống khiến cho khói không bốc lên cao được, làm ô Hậu quả thứ hai của vấn đề đốt rơm rạ trực tiếp nhiễm môi trường không khí.

trên đồng ruộng là: nó tác động rất xấu đến chất lượng 3. Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

môi trường không khí, làm ô nhiễm môi trường sống Khói bụi từ việc đốt rơm rạ còn ảnh hưởng rất lớn của con người.

Khi đốt rơm rạ sẽ xảy ra sự nhiệt phân không hoàn đến sức khỏe con người. Nó chứa các chất độc như CO, toàn, tạo ra các khí CO, CO

CO2, SO, SO2… Chỉ cần hít thở phải 0,1% CO trong không 2, NO2, SO2, H2O, các hợp chất

chứa Cl và hàng trăm các hợp chất khác… có hại cho sức khí sẽ dẫn tới thương tổn do giảm lượng ôxy trong máu.

khỏe con người, làm tăng lượng khí thải vào bầu khí Khói rơm thường có mùi khó chịu, tính cay, làm chảy nước quyển và làm gia tăng hiệu ứng nhà kính. Khi ánh sáng mắt, gây kích thích phản ứng ở họng, ho, hắt hơi, lợm mặt trời chiếu vào trái đất, một phần được trái đất hấp giọng, buồn nôn, cảm giác ngột ngạt, khó thở, gây ra các thu và một phần được phản xạ vào không gian. Các khí bệnh hô hấp như hen suyễn, viêm xoang, viêm phổi cho nhà kính có tác dụng giữ lại nhiệt của mặt trời, không con người, đặc biệt là đối với trẻ em, người già, phụ nữ

cho nó phản xạ đi, nếu các khí nhà kính tồn tại vừa phải mang thai… Các nhà khoa học cho biết thành phần các thì chúng giúp cho nhiệt độ trái đất không quá lạnh, chất gây ô nhiễm do đốt rơm rạ tác động đến sức khỏe con nhưng nếu chúng có quá nhiều trong khí quyển thì kết người là hydrocacbon thơm đa vòng (viết tắt là PAH); quả là trái đất nóng lên, băng tan chảy và nước biển dibenzo-p-dioxin clo hóa (PCDDS), và polychlorinated dâng cao, làm ảnh hưởng đến chất lượng môi trường dibenzofuran clo hóa (PCDFS), là các dẫn xuất của dioxin sống của con người.

rất độc hại, lâu dài có thể gây ung thư.

Quá trình đốt rơm rạ ngoài trời không kiểm soát được lượng dioxit cacbon CO

4. Che khuất tầm nhìn và tiềm ẩn khả năng gây ra tai 2 phát thải vào khí quyển

cùng với cacbon monoxits CO, khí metan CH

nạn giao thông

4, các oxit

nitơ NOX và một ít dioxit sunfua SO2. Vào những ngày Bà con nông dân không chỉ đốt rơm trên đồng ruộng trời ẩm hoặc đứng gió, khói rơm khuếch tán chậm, các mà còn phơi và đốt ngay trên những con đường cạnh bờ

chất dạng hạt khí lưu giữ trong bầu khí quyển lâu hơn ruộng, gần cột điện, gây ra nguy cơ cháy nổ rất cao. Đặc và do vậy tác hại cũng kéo dài hơn. Bà con nông dân biệt, khói bụi âm u bao phủ khắp đường sá, làm cay mắt, 39

40

https://thuviensach.vn

nhiều lần so với việc làm phân bón như bà con vẫn nghĩ.

thường đốt rơm rạ vào chiều tối, tác hại gây ra càng lớn vì ban đêm nhiệt độ hạ, những luồng khí “chìm”

2. Ảnh hưởng đến môi trường không khí

xuống khiến cho khói không bốc lên cao được, làm ô Hậu quả thứ hai của vấn đề đốt rơm rạ trực tiếp nhiễm môi trường không khí.

trên đồng ruộng là: nó tác động rất xấu đến chất lượng 3. Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

môi trường không khí, làm ô nhiễm môi trường sống Khói bụi từ việc đốt rơm rạ còn ảnh hưởng rất lớn của con người.

Khi đốt rơm rạ sẽ xảy ra sự nhiệt phân không hoàn đến sức khỏe con người. Nó chứa các chất độc như CO, toàn, tạo ra các khí CO, CO

CO2, SO, SO2… Chỉ cần hít thở phải 0,1% CO trong không 2, NO2, SO2, H2O, các hợp chất

chứa Cl và hàng trăm các hợp chất khác… có hại cho sức khí sẽ dẫn tới thương tổn do giảm lượng ôxy trong máu.

khỏe con người, làm tăng lượng khí thải vào bầu khí Khói rơm thường có mùi khó chịu, tính cay, làm chảy nước quyển và làm gia tăng hiệu ứng nhà kính. Khi ánh sáng mắt, gây kích thích phản ứng ở họng, ho, hắt hơi, lợm mặt trời chiếu vào trái đất, một phần được trái đất hấp giọng, buồn nôn, cảm giác ngột ngạt, khó thở, gây ra các thu và một phần được phản xạ vào không gian. Các khí bệnh hô hấp như hen suyễn, viêm xoang, viêm phổi cho nhà kính có tác dụng giữ lại nhiệt của mặt trời, không con người, đặc biệt là đối với trẻ em, người già, phụ nữ

cho nó phản xạ đi, nếu các khí nhà kính tồn tại vừa phải mang thai… Các nhà khoa học cho biết thành phần các thì chúng giúp cho nhiệt độ trái đất không quá lạnh, chất gây ô nhiễm do đốt rơm rạ tác động đến sức khỏe con nhưng nếu chúng có quá nhiều trong khí quyển thì kết người là hydrocacbon thơm đa vòng (viết tắt là PAH); quả là trái đất nóng lên, băng tan chảy và nước biển dibenzo-p-dioxin clo hóa (PCDDS), và polychlorinated dâng cao, làm ảnh hưởng đến chất lượng môi trường dibenzofuran clo hóa (PCDFS), là các dẫn xuất của dioxin sống của con người.

rất độc hại, lâu dài có thể gây ung thư.

Quá trình đốt rơm rạ ngoài trời không kiểm soát được lượng dioxit cacbon CO

4. Che khuất tầm nhìn và tiềm ẩn khả năng gây ra tai 2 phát thải vào khí quyển

cùng với cacbon monoxits CO, khí metan CH

nạn giao thông

4, các oxit

nitơ NOX và một ít dioxit sunfua SO2. Vào những ngày Bà con nông dân không chỉ đốt rơm trên đồng ruộng trời ẩm hoặc đứng gió, khói rơm khuếch tán chậm, các mà còn phơi và đốt ngay trên những con đường cạnh bờ

chất dạng hạt khí lưu giữ trong bầu khí quyển lâu hơn ruộng, gần cột điện, gây ra nguy cơ cháy nổ rất cao. Đặc và do vậy tác hại cũng kéo dài hơn. Bà con nông dân biệt, khói bụi âm u bao phủ khắp đường sá, làm cay mắt, 39

40

https://thuviensach.vn

khó thở và che khuất tầm nhìn nên rất dễ gây ra các vụ tai nạn giao thông.

Việc bà con đốt rơm trên đường không những làm nóng chảy nhựa đường, ảnh hưởng đến chất lượng đường giao thông mà còn ảnh hưởng đến những người điều khiển phương tiện giao thông. Khi người tham gia giao thông đi qua những đống rơm cháy, chẳng may gặp cơn gió, những đốm lửa, tàn tro dính vào xe cũng rất dễ gây ra cháy nổ.

PhÇn II

GI¶I PH¸P Sö DôNG R¥M R¹

AN TOµN, HIÖU QU¶ Vµ TH¢N THIÖN

VíI M¤I TR¦êNG T¹I VIÖT NAM

41

42

https://thuviensach.vn

khó thở và che khuất tầm nhìn nên rất dễ gây ra các vụ tai nạn giao thông.

Việc bà con đốt rơm trên đường không những làm nóng chảy nhựa đường, ảnh hưởng đến chất lượng đường giao thông mà còn ảnh hưởng đến những người điều khiển phương tiện giao thông. Khi người tham gia giao thông đi qua những đống rơm cháy, chẳng may gặp cơn gió, những đốm lửa, tàn tro dính vào xe cũng rất dễ gây ra cháy nổ.

PhÇn II

GI¶I PH¸P Sö DôNG R¥M R¹

AN TOµN, HIÖU QU¶ Vµ TH¢N THIÖN

VíI M¤I TR¦êNG T¹I VIÖT NAM

41

42

https://thuviensach.vn

A. CÁC PHƯƠNG THỨC XỬ LÝ

VÀ TẬN DỤNG NGUỒN RƠM RẠ

I. CÁC PHƯƠNG PHÁP

SỬ DỤNG RƠM RẠ TRUYỀN THỐNG

1. Lợp nhà

Nhà lợp mái rạ là một kiến trúc đặc sắc, tạo nên nét duyên dáng, đặc trưng cho kiến trúc vùng nông thôn Việt Nam trước đây. Hiện tại, ở một số nơi trên khắp thế giới, mái rạ vẫn được sử dụng như một lối kiến trúc cổ điển đầy lãng mạn.

Là vật liệu dễ tái tạo nên mái rạ được ví như sợi carbon trong tự nhiên, có tác dụng cách nhiệt cực tốt cho nhà, có khả năng giữ ấm cho ngôi nhà vào mùa đông và chống nóng, tạo sự mát mẻ vào mùa hè.

2. Làm mũ, dép, làm giường, bện dây thừng Từ rơm rạ, người ta có thể tạo ra nhiều kiểu mũ, giày dép, đồ thủ công mỹ nghệ... Người Anh có truyền thống làm ra các kiểu mũ bện từ rơm rạ. Người Nhật, Triều Tiên có truyền thống sử dụng rơm rạ để làm dép xăng đan, đồ thủ công mỹ nghệ. Tại một số nơi 43

44

https://thuviensach.vn

A. CÁC PHƯƠNG THỨC XỬ LÝ

VÀ TẬN DỤNG NGUỒN RƠM RẠ

I. CÁC PHƯƠNG PHÁP

SỬ DỤNG RƠM RẠ TRUYỀN THỐNG

1. Lợp nhà

Nhà lợp mái rạ là một kiến trúc đặc sắc, tạo nên nét duyên dáng, đặc trưng cho kiến trúc vùng nông thôn Việt Nam trước đây. Hiện tại, ở một số nơi trên khắp thế giới, mái rạ vẫn được sử dụng như một lối kiến trúc cổ điển đầy lãng mạn.

Là vật liệu dễ tái tạo nên mái rạ được ví như sợi carbon trong tự nhiên, có tác dụng cách nhiệt cực tốt cho nhà, có khả năng giữ ấm cho ngôi nhà vào mùa đông và chống nóng, tạo sự mát mẻ vào mùa hè.

2. Làm mũ, dép, làm giường, bện dây thừng Từ rơm rạ, người ta có thể tạo ra nhiều kiểu mũ, giày dép, đồ thủ công mỹ nghệ... Người Anh có truyền thống làm ra các kiểu mũ bện từ rơm rạ. Người Nhật, Triều Tiên có truyền thống sử dụng rơm rạ để làm dép xăng đan, đồ thủ công mỹ nghệ. Tại một số nơi 43

44

https://thuviensach.vn

thuộc nước Đức, như vùng Black Forest và Hunsruck, nhiệt độ cơ thể con vật trong thời tiết mùa đông lạnh.

người ta thường đi dép rơm trong nhà hoặc tại lễ hội.

Tuy nhiên do mối nguy hiểm của sự cọ sát mạnh và Rơm còn là nguyên liệu để sản xuất ra những vật dụng hàm lượng dinh dưỡng thấp, nên việc sử dụng rơm sinh hoạt: chổi rơm quét nhà, mũ rơm đội đầu... Trong làm thức ăn chỉ nên giới hạn ở một phần của chế độ ăn kháng chiến chống đế quốc Mỹ, những chiếc mũ rơm cho gia súc.

đã giúp nhân dân ta chống lại các mảnh bom, đạn của giặc Mỹ trong những trận đánh phá ác liệt bằng máy II. CÁC PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG RƠM RẠ HIỆN

bay. Ngày trước, rơm rạ cũng trở thành những chiếc NAY

nệm ấm êm cho nhiều gia đình nghèo chống lại mùa đông giá rét.

Rơm rạ có thể được tận dụng trong nhiều lĩnh vực ứng dụng khác nhau. Trong ngành hóa chất, rơm 3. Làm chuồng trại cho vật nuôi, bảo vệ cây trồng rạ được sử dụng làm nguyên liệu thô để sản xuất Tại nhiều nơi trên thế giới và ở nước ta, rơm rạ

các sản phẩm hóa chất. Trong lĩnh vực công nghiệp và được dùng làm ổ cho vật nuôi. Rơm rạ thường được xây dựng, rơm rạ có thể tận dụng làm các vật liệu xây sử dụng để làm ổ cho các loại gia súc như trâu, bò, dựng ( tấm lợp nhà, cách nhiệt, panen tường) hay ngựa, lợn,...

làm giấy, v.v.. Bà con nông dân nên sử dụng rơm rạ

Rơm rạ còn được dùng làm vật liệu che phủ cho cho việc trồng nấm rơm, dự trữ làm thức ăn gia súc, ủ

cây để vừa giữ ẩm, vừa giữ ấm vào ngày lạnh, làm mát gốc trồng màu… Nếu có điều kiện, bà con nên mua vào ngày nắng nóng.

máy đóng bánh rơm. Máy đóng bánh rơm rất có hiệu quả, tiện dụng trong việc ép rơm rạ thành bánh, giúp 4. Làm thức ăn cho động vật

cho việc vận chuyển và bảo quản rơm rạ được dễ

Rơm là nguồn thức ăn dự trữ cho trâu, bò trong dàng, từ đó có thể sử dụng rơm rạ cho nhiều mục những mùa thiếu cỏ, những ngày đông rét mướt. Rơm đích khác nhau.

chứa một hàm lượng năng lượng và dinh dưỡng có 1. Trong lĩnh vực nông nghiệp

thể tiêu hóa được vì vậy rơm có thể được sử dụng a) Sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ rơm rạ

như một loại thức ăn thô nuôi gia súc. Lượng nhiệt Để sử dụng rơm rạ thành phân bón cho đồng được sinh ra trong ruột của các con vật ăn cỏ, vì vậy ruộng, Viện Công nghệ Sinh học (trực thuộc Viện việc tiêu hóa rơm có thể hữu ích trong việc duy trì 45

46

https://thuviensach.vn

thuộc nước Đức, như vùng Black Forest và Hunsruck, nhiệt độ cơ thể con vật trong thời tiết mùa đông lạnh.

người ta thường đi dép rơm trong nhà hoặc tại lễ hội.

Tuy nhiên do mối nguy hiểm của sự cọ sát mạnh và Rơm còn là nguyên liệu để sản xuất ra những vật dụng hàm lượng dinh dưỡng thấp, nên việc sử dụng rơm sinh hoạt: chổi rơm quét nhà, mũ rơm đội đầu... Trong làm thức ăn chỉ nên giới hạn ở một phần của chế độ ăn kháng chiến chống đế quốc Mỹ, những chiếc mũ rơm cho gia súc.

đã giúp nhân dân ta chống lại các mảnh bom, đạn của giặc Mỹ trong những trận đánh phá ác liệt bằng máy II. CÁC PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG RƠM RẠ HIỆN

bay. Ngày trước, rơm rạ cũng trở thành những chiếc NAY

nệm ấm êm cho nhiều gia đình nghèo chống lại mùa đông giá rét.

Rơm rạ có thể được tận dụng trong nhiều lĩnh vực ứng dụng khác nhau. Trong ngành hóa chất, rơm 3. Làm chuồng trại cho vật nuôi, bảo vệ cây trồng rạ được sử dụng làm nguyên liệu thô để sản xuất Tại nhiều nơi trên thế giới và ở nước ta, rơm rạ

các sản phẩm hóa chất. Trong lĩnh vực công nghiệp và được dùng làm ổ cho vật nuôi. Rơm rạ thường được xây dựng, rơm rạ có thể tận dụng làm các vật liệu xây sử dụng để làm ổ cho các loại gia súc như trâu, bò, dựng ( tấm lợp nhà, cách nhiệt, panen tường) hay ngựa, lợn,...

làm giấy, v.v.. Bà con nông dân nên sử dụng rơm rạ

Rơm rạ còn được dùng làm vật liệu che phủ cho cho việc trồng nấm rơm, dự trữ làm thức ăn gia súc, ủ

cây để vừa giữ ẩm, vừa giữ ấm vào ngày lạnh, làm mát gốc trồng màu… Nếu có điều kiện, bà con nên mua vào ngày nắng nóng.

máy đóng bánh rơm. Máy đóng bánh rơm rất có hiệu quả, tiện dụng trong việc ép rơm rạ thành bánh, giúp 4. Làm thức ăn cho động vật

cho việc vận chuyển và bảo quản rơm rạ được dễ

Rơm là nguồn thức ăn dự trữ cho trâu, bò trong dàng, từ đó có thể sử dụng rơm rạ cho nhiều mục những mùa thiếu cỏ, những ngày đông rét mướt. Rơm đích khác nhau.

chứa một hàm lượng năng lượng và dinh dưỡng có 1. Trong lĩnh vực nông nghiệp

thể tiêu hóa được vì vậy rơm có thể được sử dụng a) Sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ rơm rạ

như một loại thức ăn thô nuôi gia súc. Lượng nhiệt Để sử dụng rơm rạ thành phân bón cho đồng được sinh ra trong ruột của các con vật ăn cỏ, vì vậy ruộng, Viện Công nghệ Sinh học (trực thuộc Viện việc tiêu hóa rơm có thể hữu ích trong việc duy trì 45

46

https://thuviensach.vn

Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã áp nấm mốc phát triển tốt, rơm rạ phân hủy được khoảng dụng thành công phương pháp sản xuất phân bón từ

80 - 85%.

rơm rạ tại ruộng bằng công nghệ vi sinh. Đây là một Đống ủ rơm rạ được bổ sung men vi sinh vật và giải pháp thiết thực, hữu ích và mang lại hiệu quả kinh dinh dưỡng, sau 30 ngày, hàm lượng cacbon tổng số

tế cao. Công nghệ này đã được triển khai thành công giảm, hàm lượng đạm, lân hữu hiệu, mật độ các vi sinh trên diện rộng ở các tỉnh phía Bắc từ năm 2004 đến vật đều tăng. Sau quá trình ủ, phân hữu cơ từ rơm rạ

nay. Áp dụng phương pháp này không chỉ giúp cho được sử dụng bón ngay cho vụ kế tiếp hoặc bảo quản đồng ruộng tăng độ phì nhiêu, giảm chi phí đầu tư, để sử dụng cho vụ sau.

tăng thêm lợi nhuận trong sản xuất lúa mà còn giải Quy trình công nghệ xử lý rơm rạ

quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường từ đốt rơm rạ.

tại ruộng làm phân bón sinh học

Quy trình biến rơm rạ thành phân bón hữu cơ được thực hiện như sau: rơm rạ tươi sau thu hoạch được chất Rơm rạ sau thu hoạch

đống, cứ mỗi lớp 30cm tưới một lượt dung dịch chế

phẩm Fito-Biomix RR, bổ sung thêm NPK và phân Thu gom thành đống

chuồng nếu có. Sau đó, tiến hành ủ rơm rạ bằng cách sử

dụng nilon, bạt, tải rách, bùn che đậy kín, bảo đảm nhiệt Chế phẩm sinh học

Ủ (20-3 0 ngày)

Bổ sung đạm, lân

độ ủ từ 45 - 50oC. Sau 10 đến 15 ngày, tiến hành kiểm Biomix-RR

tra và đảo trộn, làm cho rơm rạ vụn thêm do tác động cơ học, bảo đảm độ ẩm cũng như nhiệt độ của đống ủ

Phân bón sinh học

luôn trong mức tối ưu, tạo điều kiện cho quá trình phân hủy rơm rạ diễn ra nhanh chóng và triệt để.

Trong quá trình ủ, nếu phát hiện chỗ nào chưa bảo đảm độ ẩm thì tưới bổ sung thêm để nguyên liệu phân hủy hoàn toàn. Sau 25 đến 30 ngày, rơm rạ phân hủy tốt thành phần ủ hữu cơ.

Rơm rạ sau 30 ngày ủ với chế phẩm Fito-Biomix RR đã phân hủy tốt sẽ chuyển sang màu nâu, vi khuẩn, 47

48

https://thuviensach.vn

Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã áp nấm mốc phát triển tốt, rơm rạ phân hủy được khoảng dụng thành công phương pháp sản xuất phân bón từ

80 - 85%.

rơm rạ tại ruộng bằng công nghệ vi sinh. Đây là một Đống ủ rơm rạ được bổ sung men vi sinh vật và giải pháp thiết thực, hữu ích và mang lại hiệu quả kinh dinh dưỡng, sau 30 ngày, hàm lượng cacbon tổng số

tế cao. Công nghệ này đã được triển khai thành công giảm, hàm lượng đạm, lân hữu hiệu, mật độ các vi sinh trên diện rộng ở các tỉnh phía Bắc từ năm 2004 đến vật đều tăng. Sau quá trình ủ, phân hữu cơ từ rơm rạ

nay. Áp dụng phương pháp này không chỉ giúp cho được sử dụng bón ngay cho vụ kế tiếp hoặc bảo quản đồng ruộng tăng độ phì nhiêu, giảm chi phí đầu tư, để sử dụng cho vụ sau.

tăng thêm lợi nhuận trong sản xuất lúa mà còn giải Quy trình công nghệ xử lý rơm rạ

quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường từ đốt rơm rạ.

tại ruộng làm phân bón sinh học

Quy trình biến rơm rạ thành phân bón hữu cơ được thực hiện như sau: rơm rạ tươi sau thu hoạch được chất Rơm rạ sau thu hoạch

đống, cứ mỗi lớp 30cm tưới một lượt dung dịch chế

phẩm Fito-Biomix RR, bổ sung thêm NPK và phân Thu gom thành đống

chuồng nếu có. Sau đó, tiến hành ủ rơm rạ bằng cách sử

dụng nilon, bạt, tải rách, bùn che đậy kín, bảo đảm nhiệt Chế phẩm sinh học

Ủ (20-3 0 ngày)

Bổ sung đạm, lân

độ ủ từ 45 - 50oC. Sau 10 đến 15 ngày, tiến hành kiểm Biomix-RR

tra và đảo trộn, làm cho rơm rạ vụn thêm do tác động cơ học, bảo đảm độ ẩm cũng như nhiệt độ của đống ủ

Phân bón sinh học

luôn trong mức tối ưu, tạo điều kiện cho quá trình phân hủy rơm rạ diễn ra nhanh chóng và triệt để.

Trong quá trình ủ, nếu phát hiện chỗ nào chưa bảo đảm độ ẩm thì tưới bổ sung thêm để nguyên liệu phân hủy hoàn toàn. Sau 25 đến 30 ngày, rơm rạ phân hủy tốt thành phần ủ hữu cơ.

Rơm rạ sau 30 ngày ủ với chế phẩm Fito-Biomix RR đã phân hủy tốt sẽ chuyển sang màu nâu, vi khuẩn, 47

48

https://thuviensach.vn

Theo nhận định của các nhà khoa học, sau mỗi vụ

rơm rạ, bảo vệ môi trường, tăng độ phì cho đất và thu hoạch, 1 ha lúa sẽ thu được khoảng 10 tấn rơm rạ, nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng.

nếu đem đốt sẽ mất đi hơn 5,5 triệu đồng, trong khi Trong quá trình phát triển nông nghiệp bền vững, cùng khối lượng rơm rạ ấy nếu đem xử lý bằng chế

phân bón hữu cơ được coi là một yếu tố hàng đầu giúp phẩm sinh học sẽ thu được khoảng 400 kg phân hữu nâng cao chất lượng sản phẩm và cải tạo độ màu mỡ

cơ. Khi ứng dụng loại phân hữu cơ này bón cho cây đất đai. Hơn nữa, xu hướng chăn nuôi nhỏ lẻ trong lúa, cây ngô, lượng phân hóa học giảm từ 20-30%, nông hộ gần như không còn, vì vậy nhu cầu về phân năng suất cây trồng tăng từ 10-15%, góp phần tiết bón hữu cơ từ rơm rạ là rất lớn.

kiệm chi phí sản xuất và gia tăng giá trị kinh tế cho bà Hiện nay, nhiều nghiên cứu khoa học đề xuất xây con nông dân.

dựng kế hoạch dài hạn để tận dụng lượng rơm, rạ thừa Nếu toàn bộ số rơm rạ sau thu hoạch của cả nước sau thu hoạch để sản xuất phân bón hữu cơ, trả lại cho (khoảng 45 triệu tấn) được xử lý sẽ đem lại 20 triệu tấn đất những gì mà cây trồng đã lấy đi, cải tạo đất, tăng phân hữu cơ, người nông dân không phải bỏ tiền mua hàm lượng mùn trong đất, tăng độ tơi xốp của đất, ổn phân hóa học tương đương 200.000 tấn đạm, 190.000

định độ pH, làm cho đất ngày càng tốt để canh tác lúa, tấn lân và 460.000 tấn kali, như vậy, sẽ tiết kiệm được giảm sâu bệnh, không sử dụng các loại thuốc trừ sâu gần 11.000 tỷ đồng.

bệnh độc hại, tạo ra sản phẩm gạo an toàn.

Hằng năm, nông dân đổ xuống đồng ruộng lượng Việc làm này cần được triển khai nhân rộng tại lớn phân hoá học, thuốc bảo vệ thực vật làm cho cấu nhiều địa phương trên cả nước, kết hợp các hình thức trúc đất bị thay đổi. Nếu cứ tiếp tục như vậy, đồng nghiên cứu chuyển giao công nghệ, tuyên truyền sâu ruộng sẽ mất dần độ phì nhiêu, môi trường ô nhiễm, rộng để thay đổi thói quen sử dụng phân bón hóa học sức khoẻ con người bị ảnh hưởng. Do vậy, việc sử dụng trong canh tác của người dân, tận dụng các nguồn rơm rạ làm phân bón hữu cơ có ý nghĩa rất lớn về mặt nguyên liệu sẵn có.

kinh tế, xã hội.

Hiện nay, tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước đã Việc sử dụng các chế phẩm sinh học như Fito-ứng dụng công nghệ vi sinh phân hủy rơm rạ để làm Biomix RR để xử lý rơm rạ thành phân ủ hữu cơ bón phân bón. Chẳng hạn, tại Hội An, Quảng Nam, người cho cây trồng sẽ tận dụng sản phẩm dư thừa sau thu dân đã ứng dụng công nghệ vi sinh phân hủy rơm rạ

hoạch nhằm bổ sung phân hữu cơ tại chỗ, tiết kiệm để làm phân bón. Kết quả sử dụng phân hữu cơ vi chi phí và tạo thói quen cho người dân không đốt sinh từ phế phẩm nông nghiệp cho thấy cây phát triển 49

50

https://thuviensach.vn

Theo nhận định của các nhà khoa học, sau mỗi vụ

rơm rạ, bảo vệ môi trường, tăng độ phì cho đất và thu hoạch, 1 ha lúa sẽ thu được khoảng 10 tấn rơm rạ, nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng.

nếu đem đốt sẽ mất đi hơn 5,5 triệu đồng, trong khi Trong quá trình phát triển nông nghiệp bền vững, cùng khối lượng rơm rạ ấy nếu đem xử lý bằng chế

phân bón hữu cơ được coi là một yếu tố hàng đầu giúp phẩm sinh học sẽ thu được khoảng 400 kg phân hữu nâng cao chất lượng sản phẩm và cải tạo độ màu mỡ

cơ. Khi ứng dụng loại phân hữu cơ này bón cho cây đất đai. Hơn nữa, xu hướng chăn nuôi nhỏ lẻ trong lúa, cây ngô, lượng phân hóa học giảm từ 20-30%, nông hộ gần như không còn, vì vậy nhu cầu về phân năng suất cây trồng tăng từ 10-15%, góp phần tiết bón hữu cơ từ rơm rạ là rất lớn.

kiệm chi phí sản xuất và gia tăng giá trị kinh tế cho bà Hiện nay, nhiều nghiên cứu khoa học đề xuất xây con nông dân.

dựng kế hoạch dài hạn để tận dụng lượng rơm, rạ thừa Nếu toàn bộ số rơm rạ sau thu hoạch của cả nước sau thu hoạch để sản xuất phân bón hữu cơ, trả lại cho (khoảng 45 triệu tấn) được xử lý sẽ đem lại 20 triệu tấn đất những gì mà cây trồng đã lấy đi, cải tạo đất, tăng phân hữu cơ, người nông dân không phải bỏ tiền mua hàm lượng mùn trong đất, tăng độ tơi xốp của đất, ổn phân hóa học tương đương 200.000 tấn đạm, 190.000

định độ pH, làm cho đất ngày càng tốt để canh tác lúa, tấn lân và 460.000 tấn kali, như vậy, sẽ tiết kiệm được giảm sâu bệnh, không sử dụng các loại thuốc trừ sâu gần 11.000 tỷ đồng.

bệnh độc hại, tạo ra sản phẩm gạo an toàn.

Hằng năm, nông dân đổ xuống đồng ruộng lượng Việc làm này cần được triển khai nhân rộng tại lớn phân hoá học, thuốc bảo vệ thực vật làm cho cấu nhiều địa phương trên cả nước, kết hợp các hình thức trúc đất bị thay đổi. Nếu cứ tiếp tục như vậy, đồng nghiên cứu chuyển giao công nghệ, tuyên truyền sâu ruộng sẽ mất dần độ phì nhiêu, môi trường ô nhiễm, rộng để thay đổi thói quen sử dụng phân bón hóa học sức khoẻ con người bị ảnh hưởng. Do vậy, việc sử dụng trong canh tác của người dân, tận dụng các nguồn rơm rạ làm phân bón hữu cơ có ý nghĩa rất lớn về mặt nguyên liệu sẵn có.

kinh tế, xã hội.

Hiện nay, tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước đã Việc sử dụng các chế phẩm sinh học như Fito-ứng dụng công nghệ vi sinh phân hủy rơm rạ để làm Biomix RR để xử lý rơm rạ thành phân ủ hữu cơ bón phân bón. Chẳng hạn, tại Hội An, Quảng Nam, người cho cây trồng sẽ tận dụng sản phẩm dư thừa sau thu dân đã ứng dụng công nghệ vi sinh phân hủy rơm rạ

hoạch nhằm bổ sung phân hữu cơ tại chỗ, tiết kiệm để làm phân bón. Kết quả sử dụng phân hữu cơ vi chi phí và tạo thói quen cho người dân không đốt sinh từ phế phẩm nông nghiệp cho thấy cây phát triển 49

50

https://thuviensach.vn

tốt hơn so với mẫu đối chứng về mật độ gieo trồng, bộ

Ngoài giá trị dinh dưỡng, nấm rơm có thành phần lá xanh, mượt, cây cao, chắc khoẻ và đặc biệt là đã hạn chất xơ tương đối cao và thành phần lipid thấp nên có chế được nấm bệnh cho cây trồng.

khả năng phòng trừ bệnh về huyết áp, chống béo phì, Huyện Bình Giang, Hải Dương, đã kết hợp với xơ cứng động mạch, chữa bệnh đường ruột…

Công ty Cổ phần Công nghệ sinh học Fitohoocmon và Ở Việt Nam, nấm rơm được trồng trên nhiều Công ty Trách nhiệm hữu hạn NAB đã thử nghiệm loại nguyên liệu khác nhau như lục bình, bã mía, thành công mô hình xử lý rơm rạ ủ làm phân hữu cơ

rơm rạ,… nhưng nguyên liệu phổ biến nhất hiện nay vi sinh phục vụ cho sản xuất lúa gạo an toàn tại xã mà người trồng nấm sử dụng vẫn là rơm rạ. Nấm Nhân Quyền và xã Thái Hòa, với 280 tấn rơm rạ

rơm có thể được trồng ở ngoài trời và trồng trong được xử lý. Huyện Bình Giang là huyện trọng điểm nhà. Phổ biến nhất hiện nay là trồng nấm rơm ngoài sản xuất lúa của tỉnh Hải Dương với diện tích gieo trời, tận dụng diện tích đất trống của nông hộ để đắp cấy là 12.600 ha/ năm, lượng rơm rạ sau khi thu mô trồng nấm.

hoạch là rất lớn. Rơm rạ sau thu hoạch được các hộ

Trồng nấm rơm được xem là một nghề mang lại hiệu nông dân thu gom tập kết vào một địa điểm thuận lợi quả kinh tế cao tại các tỉnh miền Nam nước ta. Sản lượng cho việc ủ hoặc thu gom về tại các gia đình. Việc dùng nấm rơm tăng theo cấp số nhân qua các năm. Từ năm men vi sinh xử lý rơm rạ làm phân hữu cơ đã tận 1990 sản lượng nấm rơm mới đạt vài trăm tấn/năm, đến dụng toàn bộ lượng rơm rạ sau mỗi vụ thu hoạch lúa, năm 2003 đã đạt được trên 40.000 tấn/năm,... Hiện nay, tạo ra nguồn phân ủ bón lót cho cây trồng, cải tạo đất, mỗi năm cả nước sản xuất được khoảng 250.000 tấn bảo đảm năng suất cây trồng, tạo ra sản phẩm lúa an nấm nguyên liệu. Các tỉnh phía Nam đã và đang sản xuất toàn, ít tồn dư hoặc không còn tồn dư các hóa chất nấm rơm muối đóng hộp với sản lượng hàng nghìn tấn độc hại, góp phần bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe trên năm và xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Thị

cộng đồng.

trường tiêu thụ nấm ăn lớn nhất hiện nay là Mỹ, Nhật b) Dùng rơm rạ để trồng nấm

Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và các nước châu Âu. Mức tiêu thụ bình quân tính theo đầu người của châu Âu và Nấm rơm là thực phẩm có nhiều chất dinh châu Mỹ là 2-3 kg/người/năm; ở Nhật Bản, Ôxtrâylia dưỡng với hàm lượng protein cao (2,66 - 5,05%) và khoảng 4 kg/người/năm… Bên cạnh đó, ngay ở thị

19 acid amin (trong đó có 8 loại acid amin không thay trường trong nước, lượng nấm tiêu thụ cũng vài chục thế), không làm tăng lượng cholesterol trong máu.

nghìn tấn/năm.

51

52

https://thuviensach.vn

tốt hơn so với mẫu đối chứng về mật độ gieo trồng, bộ

Ngoài giá trị dinh dưỡng, nấm rơm có thành phần lá xanh, mượt, cây cao, chắc khoẻ và đặc biệt là đã hạn chất xơ tương đối cao và thành phần lipid thấp nên có chế được nấm bệnh cho cây trồng.

khả năng phòng trừ bệnh về huyết áp, chống béo phì, Huyện Bình Giang, Hải Dương, đã kết hợp với xơ cứng động mạch, chữa bệnh đường ruột…

Công ty Cổ phần Công nghệ sinh học Fitohoocmon và Ở Việt Nam, nấm rơm được trồng trên nhiều Công ty Trách nhiệm hữu hạn NAB đã thử nghiệm loại nguyên liệu khác nhau như lục bình, bã mía, thành công mô hình xử lý rơm rạ ủ làm phân hữu cơ

rơm rạ,… nhưng nguyên liệu phổ biến nhất hiện nay vi sinh phục vụ cho sản xuất lúa gạo an toàn tại xã mà người trồng nấm sử dụng vẫn là rơm rạ. Nấm Nhân Quyền và xã Thái Hòa, với 280 tấn rơm rạ

rơm có thể được trồng ở ngoài trời và trồng trong được xử lý. Huyện Bình Giang là huyện trọng điểm nhà. Phổ biến nhất hiện nay là trồng nấm rơm ngoài sản xuất lúa của tỉnh Hải Dương với diện tích gieo trời, tận dụng diện tích đất trống của nông hộ để đắp cấy là 12.600 ha/ năm, lượng rơm rạ sau khi thu mô trồng nấm.

hoạch là rất lớn. Rơm rạ sau thu hoạch được các hộ

Trồng nấm rơm được xem là một nghề mang lại hiệu nông dân thu gom tập kết vào một địa điểm thuận lợi quả kinh tế cao tại các tỉnh miền Nam nước ta. Sản lượng cho việc ủ hoặc thu gom về tại các gia đình. Việc dùng nấm rơm tăng theo cấp số nhân qua các năm. Từ năm men vi sinh xử lý rơm rạ làm phân hữu cơ đã tận 1990 sản lượng nấm rơm mới đạt vài trăm tấn/năm, đến dụng toàn bộ lượng rơm rạ sau mỗi vụ thu hoạch lúa, năm 2003 đã đạt được trên 40.000 tấn/năm,... Hiện nay, tạo ra nguồn phân ủ bón lót cho cây trồng, cải tạo đất, mỗi năm cả nước sản xuất được khoảng 250.000 tấn bảo đảm năng suất cây trồng, tạo ra sản phẩm lúa an nấm nguyên liệu. Các tỉnh phía Nam đã và đang sản xuất toàn, ít tồn dư hoặc không còn tồn dư các hóa chất nấm rơm muối đóng hộp với sản lượng hàng nghìn tấn độc hại, góp phần bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe trên năm và xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Thị

cộng đồng.

trường tiêu thụ nấm ăn lớn nhất hiện nay là Mỹ, Nhật b) Dùng rơm rạ để trồng nấm

Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và các nước châu Âu. Mức tiêu thụ bình quân tính theo đầu người của châu Âu và Nấm rơm là thực phẩm có nhiều chất dinh châu Mỹ là 2-3 kg/người/năm; ở Nhật Bản, Ôxtrâylia dưỡng với hàm lượng protein cao (2,66 - 5,05%) và khoảng 4 kg/người/năm… Bên cạnh đó, ngay ở thị

19 acid amin (trong đó có 8 loại acid amin không thay trường trong nước, lượng nấm tiêu thụ cũng vài chục thế), không làm tăng lượng cholesterol trong máu.

nghìn tấn/năm.

51

52

https://thuviensach.vn

Ở nước ta, Đồng bằng sông Cửu Long cung ứng Các địa phương miền Nam phát triển nghề trồng phần lớn nấm rơm cho cả nước, là khu vực có nhiều nấm rơm nhiều nhất là Phú Yên, An Giang. Ngoài ra điều kiện phù hợp để phát triển mạnh nghề trồng nấm còn có các địa phương khác cũng phát triển trồng rơm như:

nấm rơm như Sóc Trăng, Long An, Tiền Giang, Đồng

- Điều kiện tự nhiên: các tỉnh phía Nam có sự

Tháp.

chênh lệch về nhiệt độ giữa tháng nóng và tháng Tại miền Bắc, nhiều địa phương cũng thành công lạnh không lớn nên có thể trồng nấm rơm quanh với việc trồng nấm rơm như: xã Nghĩa Thái (huyện năm.

Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Ðịnh), xã Khánh Trung

- Nguồn nguyên liệu phong phú: Đồng bằng sông (huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình), với sự hỗ trợ

Cửu Long có nguồn nguyên liệu rơm phong phú để sản của Trung tâm Công nghệ Sinh học thực vật - Viện xuất nấm rơm. Sản lượng lúa của vùng Đồng bằng Di truyền Nông nghiệp Việt Nam. Tại tỉnh Bắc Ninh, sông Cửu Long năm 2014 là 25,2 triệu tấn. Bình quân nông dân đã tận dụng rơm rạ để sản xuất nấm thực 1 tấn lúa sẽ có được khoảng 1,2 tấn nguyên liệu trồng phẩm. Trung tâm Thông tin và Ứng dụng tiến bộ

nấm (rơm, rạ).

khoa học và công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ

- Trồng nấm không cần nhiều diện tích, chủ yếu là tỉnh Bắc Ninh) đã phối hợp với Phòng Nông nghiệp tận dụng những khoảng trống quanh nhà để chất nấm và Phát triển nông thôn huyện Yên Phong xây dựng như: sân vườn, mái hiên,…

mô hình sản xuất nấm ăn (nấm mỡ và nấm sò) tại

- Nguồn lao động dồi dào: Phát triển trồng nấm ở

một số hộ nông dân ở các xã trên địa bàn huyện, bước Đồng bằng sông Cửu Long có thể tận dụng thời gian đầu được đánh giá là phù hợp và đem lại hiệu quả kinh nhàn rỗi trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là vào tế cao.

mùa lũ, bà con nông dân không có việc làm. Bên cạnh Mặc dù phong trào trồng nấm ăn và nấm dược đó, việc trồng nấm rơm không đòi hỏi kỹ thuật phức liệu đã phát triển ở hơn 40 tỉnh, thành phố trong cả

tạp nên lao động phụ cũng có thể tham gia trồng nấm nước nhưng sản lượng nấm mới đạt khoảng 250 nghìn rơm.

tấn/năm. Ðể đạt được mục tiêu một triệu tấn nấm

- Chi phí đầu tư cho việc trồng nấm thấp, và hàng hóa/năm vào năm 2020 và các năm tiếp theo vòng quay vốn nhanh nên có thể áp dụng được đối như mục tiêu của ngành nông nghiệp và phát triển với nhiều hộ gia đình.

nông thôn đề ra, chúng ta phải giải quyết nhiều việc.

53

54

https://thuviensach.vn

Ở nước ta, Đồng bằng sông Cửu Long cung ứng Các địa phương miền Nam phát triển nghề trồng phần lớn nấm rơm cho cả nước, là khu vực có nhiều nấm rơm nhiều nhất là Phú Yên, An Giang. Ngoài ra điều kiện phù hợp để phát triển mạnh nghề trồng nấm còn có các địa phương khác cũng phát triển trồng rơm như:

nấm rơm như Sóc Trăng, Long An, Tiền Giang, Đồng

- Điều kiện tự nhiên: các tỉnh phía Nam có sự

Tháp.

chênh lệch về nhiệt độ giữa tháng nóng và tháng Tại miền Bắc, nhiều địa phương cũng thành công lạnh không lớn nên có thể trồng nấm rơm quanh với việc trồng nấm rơm như: xã Nghĩa Thái (huyện năm.

Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Ðịnh), xã Khánh Trung

- Nguồn nguyên liệu phong phú: Đồng bằng sông (huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình), với sự hỗ trợ

Cửu Long có nguồn nguyên liệu rơm phong phú để sản của Trung tâm Công nghệ Sinh học thực vật - Viện xuất nấm rơm. Sản lượng lúa của vùng Đồng bằng Di truyền Nông nghiệp Việt Nam. Tại tỉnh Bắc Ninh, sông Cửu Long năm 2014 là 25,2 triệu tấn. Bình quân nông dân đã tận dụng rơm rạ để sản xuất nấm thực 1 tấn lúa sẽ có được khoảng 1,2 tấn nguyên liệu trồng phẩm. Trung tâm Thông tin và Ứng dụng tiến bộ

nấm (rơm, rạ).

khoa học và công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ

- Trồng nấm không cần nhiều diện tích, chủ yếu là tỉnh Bắc Ninh) đã phối hợp với Phòng Nông nghiệp tận dụng những khoảng trống quanh nhà để chất nấm và Phát triển nông thôn huyện Yên Phong xây dựng như: sân vườn, mái hiên,…

mô hình sản xuất nấm ăn (nấm mỡ và nấm sò) tại

- Nguồn lao động dồi dào: Phát triển trồng nấm ở

một số hộ nông dân ở các xã trên địa bàn huyện, bước Đồng bằng sông Cửu Long có thể tận dụng thời gian đầu được đánh giá là phù hợp và đem lại hiệu quả kinh nhàn rỗi trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là vào tế cao.

mùa lũ, bà con nông dân không có việc làm. Bên cạnh Mặc dù phong trào trồng nấm ăn và nấm dược đó, việc trồng nấm rơm không đòi hỏi kỹ thuật phức liệu đã phát triển ở hơn 40 tỉnh, thành phố trong cả

tạp nên lao động phụ cũng có thể tham gia trồng nấm nước nhưng sản lượng nấm mới đạt khoảng 250 nghìn rơm.

tấn/năm. Ðể đạt được mục tiêu một triệu tấn nấm

- Chi phí đầu tư cho việc trồng nấm thấp, và hàng hóa/năm vào năm 2020 và các năm tiếp theo vòng quay vốn nhanh nên có thể áp dụng được đối như mục tiêu của ngành nông nghiệp và phát triển với nhiều hộ gia đình.

nông thôn đề ra, chúng ta phải giải quyết nhiều việc.

53

54

https://thuviensach.vn

Trước hết, xác định trồng nấm đã và đang trở thành chất mặn trong rơm rạ. Thời gian ngâm trong nước nghề chính ở các địa phương thuần nông, từ đó mục vôi từ 20-30 phút, sau đó vớt ra, để ráo nước.

tiêu và kế hoạch phát triển sản xuất nấm cần được

- Chuẩn bị và ủ rơm:

đưa vào chương trình kinh tế - xã hội hằng năm của Rơm được chất thành đống, chiều rộng 1,5-2m, chính quyền các cấp, cần được triển khai cụ thể, giúp chiều dài 4-8m. Khi chất đống, cứ mỗi lớp rơm cao 20-người nông dân dễ tiếp cận. Cầ n c ó cơ chế, chính 30cm, tưới nước để cho rơm thấm đều và dùng chân sách hỗ trợ về giống và giao quyền sử dụng đất một dậm, tiếp tục chất các lớp tiếp theo cho đến khi đống cách hợp lý, tạo điều kiện cho người dân được vay rơm có chiều cao 1,3-1,5m. Sau đó lấy nilon, rơm khô vốn thuận lợi, nhằm khuyến khích việc mở rộng quy hoặc lá chuối ủ chung quanh để giữ ẩm và giữ nhiệt.

mô trang trại, gia trại và hợp tác xã chuyên canh sản Trong thời gian đầu, sau khi chất đống 2-3 ngày xuất nấm hàng hóa ở nông thôn.

trở rơm một lần. Nếu rơm quá ướt, cần giảm bớt dụng Quy trình sản xuất nấm

cụ đậy bên ngoài. Nếu rơm bị khô, cần bổ sung thêm Nấm rơm có thể trồng được quanh năm. Mùa đông nước vôi với tỷ lệ 3 kg vôi cho 100 lít nước, tưới vừa xuân có gió lạnh thì phải chắn gió, giữ ấm và làm mô đủ.

nấm lớn hơn. Mùa mưa cần làm mái che hoặc ủ rơm Vài ngày sau khi ủ, nhiệt độ trong đống ủ lên cao dầy hơn để giảm độ ẩm, làm nền mô cao để tránh ngập khoảng 60-70oC. Nhiệt độ sẽ làm chết các mầm nấm úng. Ở những nơi có nhiều gió, gió mạnh cần làm rào dại và phân hủy một phần chất hữu cơ trong rơm rạ, chắn gió, bố trí các mô nấm thẳng góc với hướng gió.

giúp cho nấm rơm dễ hấp thu chất dinh dưỡng, phát Quy trình kỹ thuật trồng nấm rơm bao gồm các triển thuận lợi sau này.

Sau khi ủ rơm từ 10-12 ngày, khi đó đống rơm ủ

bước: xử lý nước vôi trước khi ủ; chuẩn bị và ủ rơm; xẹp xuống, chiều cao khoảng 0,8-1,0m. Lúc này có thể

chọn meo giống; cách xếp mô và rắc meo giống; chăm đem rơm chất ra luống.

sóc và thu hoạch nấm rơm.

- Chọn meo giống:

- Cách xử lý nước vôi trước khi ủ:

Chọn meo giống là khâu quan trọng có ảnh hưởng Rơm rạ khô được nhúng vào nước vôi, pha với tỉ

rất lớn đến năng suất trồng nấm. Chọn meo giống tốt, lệ 3 kg vôi cho 100 lít nước. Ngâm rơm rạ vừa đủ

đúng tuổi, không nhiễm tạp khuẩn sẽ cho năng suất ngập. Mục đích để diệt nấm tạp, tẩy rửa chất phèn, cao và chất lượng nấm tốt.

55

56

https://thuviensach.vn

Trước hết, xác định trồng nấm đã và đang trở thành chất mặn trong rơm rạ. Thời gian ngâm trong nước nghề chính ở các địa phương thuần nông, từ đó mục vôi từ 20-30 phút, sau đó vớt ra, để ráo nước.

tiêu và kế hoạch phát triển sản xuất nấm cần được

- Chuẩn bị và ủ rơm:

đưa vào chương trình kinh tế - xã hội hằng năm của Rơm được chất thành đống, chiều rộng 1,5-2m, chính quyền các cấp, cần được triển khai cụ thể, giúp chiều dài 4-8m. Khi chất đống, cứ mỗi lớp rơm cao 20-người nông dân dễ tiếp cận. Cầ n c ó cơ chế, chính 30cm, tưới nước để cho rơm thấm đều và dùng chân sách hỗ trợ về giống và giao quyền sử dụng đất một dậm, tiếp tục chất các lớp tiếp theo cho đến khi đống cách hợp lý, tạo điều kiện cho người dân được vay rơm có chiều cao 1,3-1,5m. Sau đó lấy nilon, rơm khô vốn thuận lợi, nhằm khuyến khích việc mở rộng quy hoặc lá chuối ủ chung quanh để giữ ẩm và giữ nhiệt.

mô trang trại, gia trại và hợp tác xã chuyên canh sản Trong thời gian đầu, sau khi chất đống 2-3 ngày xuất nấm hàng hóa ở nông thôn.

trở rơm một lần. Nếu rơm quá ướt, cần giảm bớt dụng Quy trình sản xuất nấm

cụ đậy bên ngoài. Nếu rơm bị khô, cần bổ sung thêm Nấm rơm có thể trồng được quanh năm. Mùa đông nước vôi với tỷ lệ 3 kg vôi cho 100 lít nước, tưới vừa xuân có gió lạnh thì phải chắn gió, giữ ấm và làm mô đủ.

nấm lớn hơn. Mùa mưa cần làm mái che hoặc ủ rơm Vài ngày sau khi ủ, nhiệt độ trong đống ủ lên cao dầy hơn để giảm độ ẩm, làm nền mô cao để tránh ngập khoảng 60-70oC. Nhiệt độ sẽ làm chết các mầm nấm úng. Ở những nơi có nhiều gió, gió mạnh cần làm rào dại và phân hủy một phần chất hữu cơ trong rơm rạ, chắn gió, bố trí các mô nấm thẳng góc với hướng gió.

giúp cho nấm rơm dễ hấp thu chất dinh dưỡng, phát Quy trình kỹ thuật trồng nấm rơm bao gồm các triển thuận lợi sau này.

Sau khi ủ rơm từ 10-12 ngày, khi đó đống rơm ủ

bước: xử lý nước vôi trước khi ủ; chuẩn bị và ủ rơm; xẹp xuống, chiều cao khoảng 0,8-1,0m. Lúc này có thể

chọn meo giống; cách xếp mô và rắc meo giống; chăm đem rơm chất ra luống.

sóc và thu hoạch nấm rơm.

- Chọn meo giống:

- Cách xử lý nước vôi trước khi ủ:

Chọn meo giống là khâu quan trọng có ảnh hưởng Rơm rạ khô được nhúng vào nước vôi, pha với tỉ

rất lớn đến năng suất trồng nấm. Chọn meo giống tốt, lệ 3 kg vôi cho 100 lít nước. Ngâm rơm rạ vừa đủ

đúng tuổi, không nhiễm tạp khuẩn sẽ cho năng suất ngập. Mục đích để diệt nấm tạp, tẩy rửa chất phèn, cao và chất lượng nấm tốt.

55

56

https://thuviensach.vn

Tiêu chuẩn bịch meo tốt: Sợi tơ nấm màu trắng

- Chăm sóc và thu hoạch:

trong, mở nắp bịch có mùi tương tự như nấm rơm. Tơ

Đối với nấm rơm, không cần dùng phân bón gì nấm phát triển đều khắp mặt trong bịch meo. (Riêng thêm vì rơm rạ khi phân hủy đủ cung cấp dinh dưỡng một số meo giống, khi tơ trưởng thành, bắt đầu kết tụ

cho cây nấm phát triển.

lại thành những hạt màu đỏ nâu vẫn cho năng suất Theo dõi nhiệt độ và ẩm độ là khâu quan trọng tốt). Một bịch meo giống nặng trung bình 120g, có thể

nhất trong quá trình chăm sóc nấm rơm. Giữ ẩm độ

gieo trên mô nấm rộng 0,5m, cao 0,4-0,5m, chiều dài thích hợp. Khi kiểm tra mô nấm, rút một nắm liếp 4-5m.

(khoảng 15-20 cọng) rơm ở giữa luống, bóp chặt Chú ý khi chọn meo giống: Không chọn sử dụng trong lòng bàn tay, nước hơi rịn qua kẽ tay là vừa.

bịch meo có đốm màu nâu, đen, vàng cam vì đã bị

Nếu nước không rịn qua kẽ tay là khô, phải tưới nhiễm nấm dại. Không chọn bịch meo phía dưới đáy nước. Nếu thấy nước chảy qua kẽ tay thành giọt là bịch bị ướt, bị nhão và có mùi hôi chua.

dư nước, phải ngưng tưới nước và ngày đó phải dỡ

- Xếp mô và rắc meo giống:

áo mô cho nước bốc hơi. Trong mùa mưa phải làm Lấy rơm trong đống đã ủ: Dỡ bỏ lớp rơm ngoài mái che sau khi dỡ áo mô. Điều chỉnh nhiệt độ bằng mặt đống ủ. Lấy rơm đã ủ bên trong mang đi xếp mô cách tưới nước và đậy mô.

trồng nấm, cố gắng xếp hết trong ngày phần rơm đã Sau khi ủ rơm 10-14 ngày có thể thu hoạch nấm.

dỡ lớp đậy khi ủ.

Thời gian thu hái nấm tùy theo loại meo và cách ủ.

Chất mô nấm: Rải một lớp rơm đã ủ lên mặt liếp, Nấm ra rộ vào ngày thứ 12-15; sau đó 7-8 ngày ra tiếp tiếp đó tưới nước. Dùng tay trải và ấn rơm xuống liếp đợt 2 và thu hái trong 3-4 ngày thì kết thúc vụ trồng sao cho khối rơm có chiều rộng theo mặt liếp khoảng nấm (25-30 ngày). Thu hái mỗi ngày 2 lần: lần thứ 1

50cm, chiều cao 20cm. Rải meo giống dọc hai bên vào sáng sớm trước 6 giờ; lần thứ 2 vào khoảng 14-15

luống, cách mép luống 5-7cm. Tiếp tục lặp lại thao tác giờ chiều.

trên cho lớp rơm thứ hai, thứ ba... Nếu ủ ba lớp thì Chọn nấm đủ tiêu chuẩn để hái: Nấm rơm phát phía trên không rải meo giống, chỉ rải rơm khô dầy 4-triển liên tục và nhiều cây dính vào nhau. Cần phải 5cm. Tưới nước, lèn chặt, vuốt mặt ngoài cho mô láng, chọn lựa để hái những cây còn búp, hơi nhọn đầu. Khi gọn. Vuốt mô không gọn, mặt ngoài mô không láng khi hái, xoay nhẹ cây nấm, tách ra khỏi mô. Không nên để

thu hoạch nấm sẽ làm hư các nụ nấm nhỏ, làm giảm sót chân nấm trên mô, vì phần chân nấm khi thối rữa, năng suất.

57

58

https://thuviensach.vn

Tiêu chuẩn bịch meo tốt: Sợi tơ nấm màu trắng

- Chăm sóc và thu hoạch:

trong, mở nắp bịch có mùi tương tự như nấm rơm. Tơ

Đối với nấm rơm, không cần dùng phân bón gì nấm phát triển đều khắp mặt trong bịch meo. (Riêng thêm vì rơm rạ khi phân hủy đủ cung cấp dinh dưỡng một số meo giống, khi tơ trưởng thành, bắt đầu kết tụ

cho cây nấm phát triển.

lại thành những hạt màu đỏ nâu vẫn cho năng suất Theo dõi nhiệt độ và ẩm độ là khâu quan trọng tốt). Một bịch meo giống nặng trung bình 120g, có thể

nhất trong quá trình chăm sóc nấm rơm. Giữ ẩm độ

gieo trên mô nấm rộng 0,5m, cao 0,4-0,5m, chiều dài thích hợp. Khi kiểm tra mô nấm, rút một nắm liếp 4-5m.

(khoảng 15-20 cọng) rơm ở giữa luống, bóp chặt Chú ý khi chọn meo giống: Không chọn sử dụng trong lòng bàn tay, nước hơi rịn qua kẽ tay là vừa.

bịch meo có đốm màu nâu, đen, vàng cam vì đã bị

Nếu nước không rịn qua kẽ tay là khô, phải tưới nhiễm nấm dại. Không chọn bịch meo phía dưới đáy nước. Nếu thấy nước chảy qua kẽ tay thành giọt là bịch bị ướt, bị nhão và có mùi hôi chua.

dư nước, phải ngưng tưới nước và ngày đó phải dỡ

- Xếp mô và rắc meo giống:

áo mô cho nước bốc hơi. Trong mùa mưa phải làm Lấy rơm trong đống đã ủ: Dỡ bỏ lớp rơm ngoài mái che sau khi dỡ áo mô. Điều chỉnh nhiệt độ bằng mặt đống ủ. Lấy rơm đã ủ bên trong mang đi xếp mô cách tưới nước và đậy mô.

trồng nấm, cố gắng xếp hết trong ngày phần rơm đã Sau khi ủ rơm 10-14 ngày có thể thu hoạch nấm.

dỡ lớp đậy khi ủ.

Thời gian thu hái nấm tùy theo loại meo và cách ủ.

Chất mô nấm: Rải một lớp rơm đã ủ lên mặt liếp, Nấm ra rộ vào ngày thứ 12-15; sau đó 7-8 ngày ra tiếp tiếp đó tưới nước. Dùng tay trải và ấn rơm xuống liếp đợt 2 và thu hái trong 3-4 ngày thì kết thúc vụ trồng sao cho khối rơm có chiều rộng theo mặt liếp khoảng nấm (25-30 ngày). Thu hái mỗi ngày 2 lần: lần thứ 1

50cm, chiều cao 20cm. Rải meo giống dọc hai bên vào sáng sớm trước 6 giờ; lần thứ 2 vào khoảng 14-15

luống, cách mép luống 5-7cm. Tiếp tục lặp lại thao tác giờ chiều.

trên cho lớp rơm thứ hai, thứ ba... Nếu ủ ba lớp thì Chọn nấm đủ tiêu chuẩn để hái: Nấm rơm phát phía trên không rải meo giống, chỉ rải rơm khô dầy 4-triển liên tục và nhiều cây dính vào nhau. Cần phải 5cm. Tưới nước, lèn chặt, vuốt mặt ngoài cho mô láng, chọn lựa để hái những cây còn búp, hơi nhọn đầu. Khi gọn. Vuốt mô không gọn, mặt ngoài mô không láng khi hái, xoay nhẹ cây nấm, tách ra khỏi mô. Không nên để

thu hoạch nấm sẽ làm hư các nụ nấm nhỏ, làm giảm sót chân nấm trên mô, vì phần chân nấm khi thối rữa, năng suất.

57

58

https://thuviensach.vn

sẽ làm hư các nụ nấm kế bên. Sau khi hái xong, đậy kỹ

Sau khi trồng 15 - 20 ngày phủ bổ sung thêm rơm áo mô lại.

rạ đạt độ dày 10 - 12 cm (kết hợp bón thúc 1). Khi phủ

Trồng nấm rơm cho năng suất trung bình 1,5kg nấm rơm rạ chú ý ép chặt rơm rạ xung quanh khóm khoai, tươi trên 1m liếp nấm. Nấm sau khi thu hái cần tiêu thụ

tránh làm gẫy mầm; vét đất ở rãnh phủ lên mặt rơm rạ

ngay trong 2-3 giờ. Nếu muốn để ngày hôm sau cần bảo để thoát nước thuận lợi. Thường xuyên theo dõi tình quản ở nhiệt độ 10-150C.

hình sinh trưởng và sâu bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời. Đặc biệt, không để củ giống và tia củ khi hình c) Dùng rơm rạ để trồng khoai tây

thành (30 ngày sau trồng) tiếp xúc với ánh sáng.

Từ kết quả nghiên cứu, mô hình thực nghiệm và Ngoài các phương pháp được sử dụng trên, rơm rạ

tổng kết thực tiễn tại các địa phương, Cục Bảo vệ thực còn được ứng dụng khá phong phú trong lĩnh vực nông nghiệp. Bảng 11 dưới đây tổng hợp các ứng dụng khác vật đã xây dựng thành công Quy trình trồng khoai tây nhau của rơm rạ trong lĩnh vực nông nghiệp.

bằng phương pháp làm đất tối thiểu có phủ rơm rạ tại Bảng 11: Ứng dụng rơm rạ trong nông nghiệp các tỉnh phía Bắc.

Quy trình này đã được công nhận là tiến bộ kỹ

Phủ một lớp thực vật chết lên bề mặt Phủ đất

thuật theo Quyết định số 204/QĐ-TT-CLT ngày 28-5-đất

2013 của Cục trưởng Cục Trồng trọt.

Quá trình phân giải để khôi phục một Khi thu hoạch lúa mùa, cắt rạ sát gốc, rơm và rạ

Ủ phân

phần các chất dinh dưỡng và thành được thu gom, xếp lớp gọn thành đống ở góc ruộng. Cứ

phần hữu cơ

3 - 4 ha rơm rạ phủ cho 1 ha khoai tây.

Các khối kiện rơm rạ có thể sử dụng Chất nền trong

trong sản xuất nhiều loại cây trồng: dưa Cách trồng: Đặt củ giống so le nhau, nằm ngang và trồng trọt

chuột, cà chua, cây cảnh,...

mầm khoai hướng lên trên. Dùng đất bột, mùn, trấu Thường được ứng dụng kết hợp với hoặc phân chuồng hoai mục phủ kín củ giống một lớp Chống sương giá phương pháp phủ đất và ủ phân trong mỏng; sau đó dùng rơm rạ phủ lên toàn bộ mặt luống khí hậu giá rét

khoảng 7 - 10 cm. Tưới nước ướt đều lên mặt luống làm Nuôi giun

Sử dụng làm phương tiện nuôi giun

ẩm rơm rạ và đất, nếu độ ẩm đất còn cao thì không cần Rơm rạ nghiền sợi được sử dụng trong

tưới. Có thể dùng đất đè lên rơm rạ tránh rơm rạ bay Gieo hạt trong nước gieo hạt nước - một quy trình gieo trồng nếu gió mạnh.

dọc theo các bờ dốc đứng nhằm chống 59

60

https://thuviensach.vn

sẽ làm hư các nụ nấm kế bên. Sau khi hái xong, đậy kỹ

Sau khi trồng 15 - 20 ngày phủ bổ sung thêm rơm áo mô lại.

rạ đạt độ dày 10 - 12 cm (kết hợp bón thúc 1). Khi phủ

Trồng nấm rơm cho năng suất trung bình 1,5kg nấm rơm rạ chú ý ép chặt rơm rạ xung quanh khóm khoai, tươi trên 1m liếp nấm. Nấm sau khi thu hái cần tiêu thụ

tránh làm gẫy mầm; vét đất ở rãnh phủ lên mặt rơm rạ

ngay trong 2-3 giờ. Nếu muốn để ngày hôm sau cần bảo để thoát nước thuận lợi. Thường xuyên theo dõi tình quản ở nhiệt độ 10-150C.

hình sinh trưởng và sâu bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời. Đặc biệt, không để củ giống và tia củ khi hình c) Dùng rơm rạ để trồng khoai tây

thành (30 ngày sau trồng) tiếp xúc với ánh sáng.

Từ kết quả nghiên cứu, mô hình thực nghiệm và Ngoài các phương pháp được sử dụng trên, rơm rạ

tổng kết thực tiễn tại các địa phương, Cục Bảo vệ thực còn được ứng dụng khá phong phú trong lĩnh vực nông nghiệp. Bảng 11 dưới đây tổng hợp các ứng dụng khác vật đã xây dựng thành công Quy trình trồng khoai tây nhau của rơm rạ trong lĩnh vực nông nghiệp.

bằng phương pháp làm đất tối thiểu có phủ rơm rạ tại Bảng 11: Ứng dụng rơm rạ trong nông nghiệp các tỉnh phía Bắc.

Quy trình này đã được công nhận là tiến bộ kỹ

Phủ một lớp thực vật chết lên bề mặt Phủ đất

thuật theo Quyết định số 204/QĐ-TT-CLT ngày 28-5-đất

2013 của Cục trưởng Cục Trồng trọt.

Quá trình phân giải để khôi phục một Khi thu hoạch lúa mùa, cắt rạ sát gốc, rơm và rạ

Ủ phân

phần các chất dinh dưỡng và thành được thu gom, xếp lớp gọn thành đống ở góc ruộng. Cứ

phần hữu cơ

3 - 4 ha rơm rạ phủ cho 1 ha khoai tây.

Các khối kiện rơm rạ có thể sử dụng Chất nền trong

trong sản xuất nhiều loại cây trồng: dưa Cách trồng: Đặt củ giống so le nhau, nằm ngang và trồng trọt

chuột, cà chua, cây cảnh,...

mầm khoai hướng lên trên. Dùng đất bột, mùn, trấu Thường được ứng dụng kết hợp với hoặc phân chuồng hoai mục phủ kín củ giống một lớp Chống sương giá phương pháp phủ đất và ủ phân trong mỏng; sau đó dùng rơm rạ phủ lên toàn bộ mặt luống khí hậu giá rét

khoảng 7 - 10 cm. Tưới nước ướt đều lên mặt luống làm Nuôi giun

Sử dụng làm phương tiện nuôi giun

ẩm rơm rạ và đất, nếu độ ẩm đất còn cao thì không cần Rơm rạ nghiền sợi được sử dụng trong

tưới. Có thể dùng đất đè lên rơm rạ tránh rơm rạ bay Gieo hạt trong nước gieo hạt nước - một quy trình gieo trồng nếu gió mạnh.

dọc theo các bờ dốc đứng nhằm chống 59

60

https://thuviensach.vn

xói mòn

sản xuất năng lượng là điều hoàn toàn thực tế.

Lót ổ cho gia súc, Phổ biến trong chăn nuôi gia súc, gia Các phương pháp tận dụng rơm rạ có thể xếp gia cầm

cầm

theo nhóm như: sản xuất năng lượng, chế tạo vật liệu Làm vật mang trong ủ và phân hủy bùn

Trộn bùn thải

xây dựng, chăn nuôi gia súc... Ví dụ, các sản phẩm cống

năng lượng từ rơm rạ gồm ethanol, methane, nhiệt Nguồn: Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ quốc gia cho sản xuất điện và sản xuất khí ga từ quá trình khí hóa. Trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng từ rơm 2. Các ứng dụng rơm rạ trong sản xuất công nghiệp rạ có thể sản xuất các loại ván ép, nhựa gia cường Việc xử lý rơm rạ bằng cách đốt ngoài trời, ngay sợi/chất thải, bột giấy và các sản phẩm sợi/xi măng.

trên đồng ruộng đã gây nên nhiều tác hại cho môi Ứng dụng trong giảm nhẹ ô nhiễm môi trường có thể

trường và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân... Điều sử dụng rơm rạ để kiểm soát xói mòn ở những khu này đặt ra yêu cầu đối với những người trồng lúa là vực xây dựng hay làm phục hồi những vùng bùn bị

phải tìm ra các biện pháp thay thế thân thiện với môi cháy.

trường để xử lý và tận dụng rơm rạ. Mặt khác, nhiều công trình nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn cho a) Sản xuất nhiên liệu sinh học

thấy nếu không xử lý hết các phế thải rơm rạ, để sót Hiện nay, trước tình trạng nguồn trữ lượng dầu lại trên cánh đồng với khối lượng lớn có khả năng mỏ đang dần cạn kiệt, giá dầu mỏ ngày càng leo làm giảm năng suất cây trồng, tăng các bệnh ở lá và thang, việc sử dụng rơm rạ như một nguồn năng làm suy thoái độ màu mỡ của đất. Chính vì vậy mà các lượng trung tính cacbon để sản xuất nhiên liệu sinh công nghệ xử lý và tận dụng một cách kinh tế nguồn học đang ngày càng gia tăng nhanh chóng và thu hút sản phẩm phụ nông nghiệp này cần được nghiên cứu được sự chú ý đặc biệt của nhiều quốc gia sản xuất và phát triển. Sản xuất năng lượng từ nguồn phế thải lúa gạo trên thế giới. Đây là một xu thế mới, đáng chú rơm rạ đã được nhiều nước và nhiều người trồng lúa ý trong lĩnh vực xử lý và tận dụng nguồn rơm rạ.

chú ý đến như một phương pháp thay thế khả thi.

Nhiều nước trên thế giới đã chế tạo nhiên liệu sinh Hàm lượng năng lượng của rơm rạ đạt khoảng 6.533

học từ sản phẩm nông nghiệp như từ ngô (Mỹ), từ mía kJ/kg. Đối với các nước sản xuất lúa gạo lớn thì tổng đường (Braxin), từ củ cải đường (các nước ở châu nhiệt lượng hàm chứa trong rơm rạ là khá lớn, vì vậy Âu)… để thay thế nhiên liệu hóa thạch. Song nguồn việc coi rơm rạ như một nguồn nguyên liệu tái tạo để

nguyên liệu này khá đắt và chưa ổn định, đó là chưa kể

61

62

https://thuviensach.vn

xói mòn

sản xuất năng lượng là điều hoàn toàn thực tế.

Lót ổ cho gia súc, Phổ biến trong chăn nuôi gia súc, gia Các phương pháp tận dụng rơm rạ có thể xếp gia cầm

cầm

theo nhóm như: sản xuất năng lượng, chế tạo vật liệu Làm vật mang trong ủ và phân hủy bùn

Trộn bùn thải

xây dựng, chăn nuôi gia súc... Ví dụ, các sản phẩm cống

năng lượng từ rơm rạ gồm ethanol, methane, nhiệt Nguồn: Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ quốc gia cho sản xuất điện và sản xuất khí ga từ quá trình khí hóa. Trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng từ rơm 2. Các ứng dụng rơm rạ trong sản xuất công nghiệp rạ có thể sản xuất các loại ván ép, nhựa gia cường Việc xử lý rơm rạ bằng cách đốt ngoài trời, ngay sợi/chất thải, bột giấy và các sản phẩm sợi/xi măng.

trên đồng ruộng đã gây nên nhiều tác hại cho môi Ứng dụng trong giảm nhẹ ô nhiễm môi trường có thể

trường và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân... Điều sử dụng rơm rạ để kiểm soát xói mòn ở những khu này đặt ra yêu cầu đối với những người trồng lúa là vực xây dựng hay làm phục hồi những vùng bùn bị

phải tìm ra các biện pháp thay thế thân thiện với môi cháy.

trường để xử lý và tận dụng rơm rạ. Mặt khác, nhiều công trình nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn cho a) Sản xuất nhiên liệu sinh học

thấy nếu không xử lý hết các phế thải rơm rạ, để sót Hiện nay, trước tình trạng nguồn trữ lượng dầu lại trên cánh đồng với khối lượng lớn có khả năng mỏ đang dần cạn kiệt, giá dầu mỏ ngày càng leo làm giảm năng suất cây trồng, tăng các bệnh ở lá và thang, việc sử dụng rơm rạ như một nguồn năng làm suy thoái độ màu mỡ của đất. Chính vì vậy mà các lượng trung tính cacbon để sản xuất nhiên liệu sinh công nghệ xử lý và tận dụng một cách kinh tế nguồn học đang ngày càng gia tăng nhanh chóng và thu hút sản phẩm phụ nông nghiệp này cần được nghiên cứu được sự chú ý đặc biệt của nhiều quốc gia sản xuất và phát triển. Sản xuất năng lượng từ nguồn phế thải lúa gạo trên thế giới. Đây là một xu thế mới, đáng chú rơm rạ đã được nhiều nước và nhiều người trồng lúa ý trong lĩnh vực xử lý và tận dụng nguồn rơm rạ.

chú ý đến như một phương pháp thay thế khả thi.

Nhiều nước trên thế giới đã chế tạo nhiên liệu sinh Hàm lượng năng lượng của rơm rạ đạt khoảng 6.533

học từ sản phẩm nông nghiệp như từ ngô (Mỹ), từ mía kJ/kg. Đối với các nước sản xuất lúa gạo lớn thì tổng đường (Braxin), từ củ cải đường (các nước ở châu nhiệt lượng hàm chứa trong rơm rạ là khá lớn, vì vậy Âu)… để thay thế nhiên liệu hóa thạch. Song nguồn việc coi rơm rạ như một nguồn nguyên liệu tái tạo để

nguyên liệu này khá đắt và chưa ổn định, đó là chưa kể

61

62

https://thuviensach.vn

đến việc có thể gây ra khủng hoảng lương thực dẫn đáng kể để bón ruộng, đồng thời gây ô nhiễm môi đến mất an ninh lương thực.

trường. Trong khi đó, với phương pháp nhiệt phân Trong khi đó, ở nước ta nguồn rơm rạ sẵn có và rẻ

rơm rạ để sản xuất nhiên liệu sinh học, 1 tấn rơm rạ có tiền chiếm khoảng 66% tổng lượng phế thải nông thể tạo ra khoảng 250kg nhiên liệu lỏng thô để sản nghiệp hầu như chưa được sử dụng hiệu quả. Nếu tận xuất dầu sinh học.

dụng được nguồn rơm rạ này để sản xuất nhiên liệu Điều này cũng có nghĩa là với khoảng hơn 40 triệu tấn sinh học sẽ có ý nghĩa hết sức to lớn về nhiều mặt.

rơm rạ hàng năm ở nước ta, nếu được chuyển hóa thành Phương pháp nhiệt phân rơm rạ không sử dụng bio-oil với hiệu suất 25% thì chúng ta có thể thu được 10

xúc tác (ở nhiệt độ 550oC) hiệu suất tạo nhiên liệu triệu tấn bio-oil mỗi năm.

lỏng đạt 25-30%. Nếu sử dụng xúc tác, nhiệt độ nhiệt b) Sản xuất giấy và bột giấy hòa tan

phân có thể giảm đến 100oC với hiệu suất tạo dầu tương đương so với khi không sử dụng xúc tác.

Ngành công nghiệp giấy Việt Nam có một vị trí Theo đó, rơm rạ được thu gom và làm sạch, hong quan trọng trong nền kinh tế quốc dân mặc dù quy mô khô rồi đưa vào lò nhiệt phân. Sau phản ứng nhiệt của nó vẫn còn nhỏ bé so với khu vực và thế giới. Công phân sẽ thu được sản phẩm ở cả ba dạng khí, lỏng và nghiệp giấy là một ngành quan trọng trong lĩnh vực rắn. Sản phẩm lỏng chiếm phần lớn, chứa dầu sinh học sản xuất hàng tiêu dùng, cung cấp sản phẩm thiết yếu (bio-oil), có thể sử dụng vào nhiều lĩnh vực như sản phục vụ phát triển giáo dục, văn hóa xã hội… Tuy xuất hóa chất, y dược, công nghiệp, thực phẩm hoặc nhiên, nguyên liệu chính để sản xuất bột giấy hiện nay làm nhiên liệu.

là gỗ và một phần nhỏ từ tre, nứa,… nên phải mất Riêng trong lĩnh vực năng lượng, bio-oil có thể sử

nhiều thời gian để nguyên liệu phát triển được. Việc sử

dụng trực tiếp làm nhiên liệu trong nhà máy điện (gia dụng gỗ chế biến làm bột giấy ảnh hưởng phần nào nhiệt nồi hơi, lò...) hoặc thay thế diezel dầu mỏ để chạy đến tài nguyên rừng nước ta. Bên cạnh đó, phải kể đến động cơ. Sản phẩm rắn (than) có thể sử dụng làm than vấn đề ô nhiễm môi trường sinh thái do công nghệ sản hoạt tính, hoặc làm phân bón cải thiện đất trồng khi xuất giấy hiện nay đang sử dụng khá nhiều hóa chất và được bổ sung thêm một số nguyên tố vi lượng.

nước.

Nếu đốt rơm rạ trực tiếp trên đồng, từ 1 tấn rơm Bột giấy làm từ rơm có hàm lượng anpha - xenlulo rạ, người nông dân chỉ thu được một lượng tro không và mức polyme hóa tương đương với bột giấy sản xuất 63

64

https://thuviensach.vn

đến việc có thể gây ra khủng hoảng lương thực dẫn đáng kể để bón ruộng, đồng thời gây ô nhiễm môi đến mất an ninh lương thực.

trường. Trong khi đó, với phương pháp nhiệt phân Trong khi đó, ở nước ta nguồn rơm rạ sẵn có và rẻ

rơm rạ để sản xuất nhiên liệu sinh học, 1 tấn rơm rạ có tiền chiếm khoảng 66% tổng lượng phế thải nông thể tạo ra khoảng 250kg nhiên liệu lỏng thô để sản nghiệp hầu như chưa được sử dụng hiệu quả. Nếu tận xuất dầu sinh học.

dụng được nguồn rơm rạ này để sản xuất nhiên liệu Điều này cũng có nghĩa là với khoảng hơn 40 triệu tấn sinh học sẽ có ý nghĩa hết sức to lớn về nhiều mặt.

rơm rạ hàng năm ở nước ta, nếu được chuyển hóa thành Phương pháp nhiệt phân rơm rạ không sử dụng bio-oil với hiệu suất 25% thì chúng ta có thể thu được 10

xúc tác (ở nhiệt độ 550oC) hiệu suất tạo nhiên liệu triệu tấn bio-oil mỗi năm.

lỏng đạt 25-30%. Nếu sử dụng xúc tác, nhiệt độ nhiệt b) Sản xuất giấy và bột giấy hòa tan

phân có thể giảm đến 100oC với hiệu suất tạo dầu tương đương so với khi không sử dụng xúc tác.

Ngành công nghiệp giấy Việt Nam có một vị trí Theo đó, rơm rạ được thu gom và làm sạch, hong quan trọng trong nền kinh tế quốc dân mặc dù quy mô khô rồi đưa vào lò nhiệt phân. Sau phản ứng nhiệt của nó vẫn còn nhỏ bé so với khu vực và thế giới. Công phân sẽ thu được sản phẩm ở cả ba dạng khí, lỏng và nghiệp giấy là một ngành quan trọng trong lĩnh vực rắn. Sản phẩm lỏng chiếm phần lớn, chứa dầu sinh học sản xuất hàng tiêu dùng, cung cấp sản phẩm thiết yếu (bio-oil), có thể sử dụng vào nhiều lĩnh vực như sản phục vụ phát triển giáo dục, văn hóa xã hội… Tuy xuất hóa chất, y dược, công nghiệp, thực phẩm hoặc nhiên, nguyên liệu chính để sản xuất bột giấy hiện nay làm nhiên liệu.

là gỗ và một phần nhỏ từ tre, nứa,… nên phải mất Riêng trong lĩnh vực năng lượng, bio-oil có thể sử

nhiều thời gian để nguyên liệu phát triển được. Việc sử

dụng trực tiếp làm nhiên liệu trong nhà máy điện (gia dụng gỗ chế biến làm bột giấy ảnh hưởng phần nào nhiệt nồi hơi, lò...) hoặc thay thế diezel dầu mỏ để chạy đến tài nguyên rừng nước ta. Bên cạnh đó, phải kể đến động cơ. Sản phẩm rắn (than) có thể sử dụng làm than vấn đề ô nhiễm môi trường sinh thái do công nghệ sản hoạt tính, hoặc làm phân bón cải thiện đất trồng khi xuất giấy hiện nay đang sử dụng khá nhiều hóa chất và được bổ sung thêm một số nguyên tố vi lượng.

nước.

Nếu đốt rơm rạ trực tiếp trên đồng, từ 1 tấn rơm Bột giấy làm từ rơm có hàm lượng anpha - xenlulo rạ, người nông dân chỉ thu được một lượng tro không và mức polyme hóa tương đương với bột giấy sản xuất 63

64

https://thuviensach.vn

từ gỗ. Các kết quả phân tích giấy và bột giấy làm từ

lần hai rồi cho vào máy khuấy, khuấy đều và ngâm rơm rạ cho thấy rơm rạ có thể là một nguồn xenlulo trong hai tiếng để được lớp chất kết dính trắng mịn.

thay thế hiệu quả để sản xuất giấy và bột giấy.

Lọc bỏ nước để lấy bột giấy. Cuối cùng là quét bột Sản xuất bột giấy bằng rơm rạ có ưu điểm là tổng giấy lên khung rồi đem đi phơi nắng.

mức đầu tư thấp, hiệu quả sản xuất cao lại có thể sản Phương pháp sản xuất bột giấy từ rơm rạ dễ thực xuất quy mô lớn bằng các dây chuyền phân tán, đặt tại hiện, không đòi hỏi phải có công đoạn xử lý nguyên các địa điểm khác nhau nhằm tận dụng hợp lý nguồn liệu ở điều kiện nhiệt độ và áp suất cao, lượng hóa chất phế thải dư thừa từ nông nghiệp.

tiêu thụ ít, lại thông dụng, rẻ và không độc hại.

Bản chất kỹ thuật của phương pháp làm bột giấy Ngoài ra, trong quá trình sản xuất, do không có bằng rơm rạ này căn cứ vào cấu trúc chính của tế bào quá trình nấu nên vừa tiết kiệm được năng lượng lại thực vật tồn tại dưới dạng tổ hợp chất phức tạp, trong không sinh ra khí CO2. Nước thải ra sau từng công đó các chất hóa học xâm nhập vào nhau bằng liên kết đoạn bảo đảm độ an toàn, có thể xử lý để tái sử dụng hóa học và liên kết hydro.

hoặc chuyển ra hồ sinh thái nếu còn dư thừa mà không Các hóa chất và natri hydro, axit clohydric được gây ô nhiễm môi trường.

dùng trong giai đoạn nghiền thô để làm phân rã tổ hợp c) Sản xuất gạch từ rơm rạ

các tế bào rơm rạ và phân chia đại phân tử lignin thành các phần nhỏ, có thể hòa tan được vào dung Công ty Cổ phần Đầu tư VJO huyện Đồng Hỷ, môi.

tỉnh Thái Nguyên đã nghiên cứu và ứng dụng thành Còn trong công đoạn làm trắng, các hóa chất khác công công nghệ sản xuất gạch không nung từ phế

như canxi hydroxit và hydroperoxit được sử dụng kết phẩm nông nghiệp thân thiện với môi trường.

hợp với các chất màu và lignin trong rơm rạ, ngăn Ưu điểm của loại gạch này là thiết bị công nghệ tự

không cho các phân tử lignin kết hợp lại với nhau đồng sáng chế, vận hành đơn giản, không phụ thuộc vào việc thời làm trắng bột giấy.

nhập thiết bị và công nghệ của nước ngoài.

Công đoạn sản xuất giấy bao gồm chuẩn bị

Nếu sản suất đầu tư nhỏ chỉ cần tối thiểu khoảng nguyên liệu để nghiền thô, ngâm rơm rạ trong dung 300m2 đất và 500 triệu đồng là có thể sản xuất ra loại dịch tẩy trắng, sau đó đưa vào máy nghiền xay vụn.

gạch xây dựng phù hợp với khu vực nông thôn miền Đến bước nghiền tinh thì trộn dung dịch tẩy trắng núi, thay thế các lò gạch đất nung thủ công hiện đang 65

66

https://thuviensach.vn

từ gỗ. Các kết quả phân tích giấy và bột giấy làm từ

lần hai rồi cho vào máy khuấy, khuấy đều và ngâm rơm rạ cho thấy rơm rạ có thể là một nguồn xenlulo trong hai tiếng để được lớp chất kết dính trắng mịn.

thay thế hiệu quả để sản xuất giấy và bột giấy.

Lọc bỏ nước để lấy bột giấy. Cuối cùng là quét bột Sản xuất bột giấy bằng rơm rạ có ưu điểm là tổng giấy lên khung rồi đem đi phơi nắng.

mức đầu tư thấp, hiệu quả sản xuất cao lại có thể sản Phương pháp sản xuất bột giấy từ rơm rạ dễ thực xuất quy mô lớn bằng các dây chuyền phân tán, đặt tại hiện, không đòi hỏi phải có công đoạn xử lý nguyên các địa điểm khác nhau nhằm tận dụng hợp lý nguồn liệu ở điều kiện nhiệt độ và áp suất cao, lượng hóa chất phế thải dư thừa từ nông nghiệp.

tiêu thụ ít, lại thông dụng, rẻ và không độc hại.

Bản chất kỹ thuật của phương pháp làm bột giấy Ngoài ra, trong quá trình sản xuất, do không có bằng rơm rạ này căn cứ vào cấu trúc chính của tế bào quá trình nấu nên vừa tiết kiệm được năng lượng lại thực vật tồn tại dưới dạng tổ hợp chất phức tạp, trong không sinh ra khí CO2. Nước thải ra sau từng công đó các chất hóa học xâm nhập vào nhau bằng liên kết đoạn bảo đảm độ an toàn, có thể xử lý để tái sử dụng hóa học và liên kết hydro.

hoặc chuyển ra hồ sinh thái nếu còn dư thừa mà không Các hóa chất và natri hydro, axit clohydric được gây ô nhiễm môi trường.

dùng trong giai đoạn nghiền thô để làm phân rã tổ hợp c) Sản xuất gạch từ rơm rạ

các tế bào rơm rạ và phân chia đại phân tử lignin thành các phần nhỏ, có thể hòa tan được vào dung Công ty Cổ phần Đầu tư VJO huyện Đồng Hỷ, môi.

tỉnh Thái Nguyên đã nghiên cứu và ứng dụng thành Còn trong công đoạn làm trắng, các hóa chất khác công công nghệ sản xuất gạch không nung từ phế

như canxi hydroxit và hydroperoxit được sử dụng kết phẩm nông nghiệp thân thiện với môi trường.

hợp với các chất màu và lignin trong rơm rạ, ngăn Ưu điểm của loại gạch này là thiết bị công nghệ tự

không cho các phân tử lignin kết hợp lại với nhau đồng sáng chế, vận hành đơn giản, không phụ thuộc vào việc thời làm trắng bột giấy.

nhập thiết bị và công nghệ của nước ngoài.

Công đoạn sản xuất giấy bao gồm chuẩn bị

Nếu sản suất đầu tư nhỏ chỉ cần tối thiểu khoảng nguyên liệu để nghiền thô, ngâm rơm rạ trong dung 300m2 đất và 500 triệu đồng là có thể sản xuất ra loại dịch tẩy trắng, sau đó đưa vào máy nghiền xay vụn.

gạch xây dựng phù hợp với khu vực nông thôn miền Đến bước nghiền tinh thì trộn dung dịch tẩy trắng núi, thay thế các lò gạch đất nung thủ công hiện đang 65

66

https://thuviensach.vn

gây ô nhiễm môi trường.

Các tấm panel rơm ép không có gì mới lạ. Quy Quy trình sản xuất loại gạch này rất đơn giản.

trình sản xuất panel “sợi nông nghiệp ép” được sáng Rơm rạ, cỏ cây được nghiền nhỏ, sau đó trộn với tro chế ra năm 1935 ở Thụy Điển bởi Theodor Dieden, sau bay là phế phẩm của nhà máy nhiệt điện, trộn với đó được phát triển thành sản phẩm thương mại ở Anh nước và ximăng theo một tỷ lệ nhất định rồi cho vào dưới tên gọi Stramit vào cuối những năm 1940. Do khuôn ép, sau đó mang phơi trong vòng một tuần. Do sáng chế đã hết thời hạn bảo hộ công nghệ nên hàng làm từ phế phẩm nông nghiệp, nên tỷ trọng của loạt công ty sử dụng quy trình Stramit đã mọc lên những viên gạch này nhẹ hơn so với gạch đất nung, trên toàn cầu. Các nhà máy sản xuất Stramit phát độ uốn gấp ba lần các loại gạch khác, thích hợp với triển mạnh mẽ ở một số nước châu Âu và Ôxtrâylia.

việc xây dựng các công trình cao tầng hay xây dựng Công ty Stramit Industries, Ltd. của Anh cũng tuyên nhà tại vùng sâu, vùng xa có địa hình xấu, khó vận bố rằng trên 250.000 ngôi nhà đã được xây dựng có sử

chuyển vật liệu.

dụng các tấm panel này.

Bên cạnh đó, cường độ chịu nén sau khi sốc nhiệt Tất cả các sản phẩm sử dụng công nghệ Stramit 10 chu kỳ tăng lên chứng tỏ tuổi thọ của gạch rất cao.

cơ bản đều khai thác một tính chất thú vị của rơm là Loại gạch này hoàn toàn dùng vữa ximăng cát bình khi rơm được ép dưới nhiệt độ cao (khoảng 200oC), thường như vữa xây gạch đất nung nên rất tiện lợi cho các sợi rơm sẽ gắn kết với nhau mà không cần đến việc xây trát truyền thống.

chất keo dính.

Đặc biệt, chi phí làm ra loại gạch này chỉ bằng Các tấm panel Stramit có chiều dày từ 50 đến 100

60% các sản phẩm gạch nung đang bán trên thị

mm, và được phủ bên ngoài bằng giấy kraft (tương tự

trường.

giấy sử dụng để dán tường). Do không sử dụng keo Việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp không chỉ

dính để liên kết các sợi rơm nên bề mặt của tấm giúp tiết kiệm tài nguyên khoáng sản, mang lại nguồn panel cần được bảo vệ cẩn thận. Các tấm panel lợi kinh tế, giúp cải thiện môi trường mà còn có thể

Stramit chủ yếu được sử dụng cho những ứng dụng mang lại công ăn việc làm cho người nông dân lúc trong nhà, như làm các hệ thống vách ngăn hoàn chỉnh.

nông nhàn.

Một số công ty còn theo đuổi ý tưởng dán các tấm d) Sản xuất tấm panel bằng rơm ép

panel Stramit với nhau, làm các vách kết cấu cách ly, có thể sử dụng như lớp tường bên trong các ngôi nhà.

67

68

https://thuviensach.vn

gây ô nhiễm môi trường.

Các tấm panel rơm ép không có gì mới lạ. Quy Quy trình sản xuất loại gạch này rất đơn giản.

trình sản xuất panel “sợi nông nghiệp ép” được sáng Rơm rạ, cỏ cây được nghiền nhỏ, sau đó trộn với tro chế ra năm 1935 ở Thụy Điển bởi Theodor Dieden, sau bay là phế phẩm của nhà máy nhiệt điện, trộn với đó được phát triển thành sản phẩm thương mại ở Anh nước và ximăng theo một tỷ lệ nhất định rồi cho vào dưới tên gọi Stramit vào cuối những năm 1940. Do khuôn ép, sau đó mang phơi trong vòng một tuần. Do sáng chế đã hết thời hạn bảo hộ công nghệ nên hàng làm từ phế phẩm nông nghiệp, nên tỷ trọng của loạt công ty sử dụng quy trình Stramit đã mọc lên những viên gạch này nhẹ hơn so với gạch đất nung, trên toàn cầu. Các nhà máy sản xuất Stramit phát độ uốn gấp ba lần các loại gạch khác, thích hợp với triển mạnh mẽ ở một số nước châu Âu và Ôxtrâylia.

việc xây dựng các công trình cao tầng hay xây dựng Công ty Stramit Industries, Ltd. của Anh cũng tuyên nhà tại vùng sâu, vùng xa có địa hình xấu, khó vận bố rằng trên 250.000 ngôi nhà đã được xây dựng có sử

chuyển vật liệu.

dụng các tấm panel này.

Bên cạnh đó, cường độ chịu nén sau khi sốc nhiệt Tất cả các sản phẩm sử dụng công nghệ Stramit 10 chu kỳ tăng lên chứng tỏ tuổi thọ của gạch rất cao.

cơ bản đều khai thác một tính chất thú vị của rơm là Loại gạch này hoàn toàn dùng vữa ximăng cát bình khi rơm được ép dưới nhiệt độ cao (khoảng 200oC), thường như vữa xây gạch đất nung nên rất tiện lợi cho các sợi rơm sẽ gắn kết với nhau mà không cần đến việc xây trát truyền thống.

chất keo dính.

Đặc biệt, chi phí làm ra loại gạch này chỉ bằng Các tấm panel Stramit có chiều dày từ 50 đến 100

60% các sản phẩm gạch nung đang bán trên thị

mm, và được phủ bên ngoài bằng giấy kraft (tương tự

trường.

giấy sử dụng để dán tường). Do không sử dụng keo Việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp không chỉ

dính để liên kết các sợi rơm nên bề mặt của tấm giúp tiết kiệm tài nguyên khoáng sản, mang lại nguồn panel cần được bảo vệ cẩn thận. Các tấm panel lợi kinh tế, giúp cải thiện môi trường mà còn có thể

Stramit chủ yếu được sử dụng cho những ứng dụng mang lại công ăn việc làm cho người nông dân lúc trong nhà, như làm các hệ thống vách ngăn hoàn chỉnh.

nông nhàn.

Một số công ty còn theo đuổi ý tưởng dán các tấm d) Sản xuất tấm panel bằng rơm ép

panel Stramit với nhau, làm các vách kết cấu cách ly, có thể sử dụng như lớp tường bên trong các ngôi nhà.

67

68

https://thuviensach.vn

đ) Sản xuất vải từ rơm rạ

vào giá trị của rơm trong hỗn hợp thức ăn cho bò, cừu Thế giới hiện tiêu thụ khoảng 67 triệu tấn vải sợi và liệu giá trị thức ăn có được cải thiện bằng cách xử

lý rơm bằng ammonia (NH3) và xút hydroxit natri tổng hợp và tự nhiên mỗi năm, trong quần áo, thảm, (NaOH).

trên các phương tiện, vật liệu xây dựng và nhiều lĩnh Các kết quả cho thấy rơm nhất thiết phải được bổ

vực ứng dụng khác.

sung với các thức ăn khác, ngay cả khi được sử dụng Trước thực tế ngày càng ít đất trồng bông hay các với tỷ lệ thấp cho gia súc. Trong rơm có quá ít năng loại cây lấy sợi tự nhiên, còn dầu mỏ thì ngày càng đắt lượng cho tiêu hóa, có quá ít protein, canxi và photpho đỏ, các nhà khoa học đã nhận thấy tiềm năng ở hàng để sử dụng độc lập. Nó cũng có ít đồng, mangan và triệu tấn rơm và lông gà có sẵn khắp nơi trên thế giới, sunfur, cho thấy khả năng không đủ cung cấp các vừa rẻ tiền, lại dễ phân huỷ (không như các loại sợi có khoáng chất này trong thức ăn.

nguồn gốc dầu mỏ).

Rơm khác với phần lớn các chất xơ khác, nó có Trong một quy trình xử lý đang được xem xét cấp hàm lượng lignhin tương đối thấp và hàm lượng silic bằng sáng chế, ông Yang - nhà nghiên cứu vải sợi tại khá cao. Giống lignhin, silic không có giá trị dinh Đại học Lincoln, bang Nebraska, Mỹ - và cộng sự đã dưỡng và có thể ảnh hưởng xấu đến tiêu hóa.

tách các sợi rơm bằng một hỗn hợp enzyme và alkaki.

Xử lý rơm

Các máy dệt sau đó sẽ dệt sợi thành vải. Loại vải này Giá trị làm thức ăn của rơm cải thiện đáng kể khi nó trông bề ngoài và khi sờ vào có cảm giác giống cotton được xử lý bằng hydroxit natri hay ammonia. Cả hai hay vải lanh. Chi phí sản xuất khoảng 50 cent mỗi chất này đều cải thiện khả năng tiêu hóa xenlulo, chiếm pound, trong khi vải cotton hiện được bán với giá tới 35-40% trong rơm.

khoảng 60 cent một pound.

Tuy nhiên, việc sử dụng rơm làm thức ăn chăn e) Làm thức ăn công nghiệp phục vụ chăn nuôi gia nuôi trong thực tế vẫn còn vấp phải vấn đề kinh tế.

súc

Rơm không xử lý có giá trị hạn chế trong cung cấp Những thử nghiệm để xác định giá trị của rơm năng lượng cho gia súc, còn rơm được xử lý cải thiện đáng kể giá trị thức ăn nhưng không thể cạnh tranh làm thức ăn chăn nuôi được tiến hành bởi Cục Khoa được với các loại thức ăn chăn nuôi khác về giá cả.

học Động vật của Mỹ. Những nghiên cứu này tập trung Bên cạnh đó, phải tính đến những chi phí cho việc 69

70

https://thuviensach.vn

đ) Sản xuất vải từ rơm rạ

vào giá trị của rơm trong hỗn hợp thức ăn cho bò, cừu Thế giới hiện tiêu thụ khoảng 67 triệu tấn vải sợi và liệu giá trị thức ăn có được cải thiện bằng cách xử

lý rơm bằng ammonia (NH3) và xút hydroxit natri tổng hợp và tự nhiên mỗi năm, trong quần áo, thảm, (NaOH).

trên các phương tiện, vật liệu xây dựng và nhiều lĩnh Các kết quả cho thấy rơm nhất thiết phải được bổ

vực ứng dụng khác.

sung với các thức ăn khác, ngay cả khi được sử dụng Trước thực tế ngày càng ít đất trồng bông hay các với tỷ lệ thấp cho gia súc. Trong rơm có quá ít năng loại cây lấy sợi tự nhiên, còn dầu mỏ thì ngày càng đắt lượng cho tiêu hóa, có quá ít protein, canxi và photpho đỏ, các nhà khoa học đã nhận thấy tiềm năng ở hàng để sử dụng độc lập. Nó cũng có ít đồng, mangan và triệu tấn rơm và lông gà có sẵn khắp nơi trên thế giới, sunfur, cho thấy khả năng không đủ cung cấp các vừa rẻ tiền, lại dễ phân huỷ (không như các loại sợi có khoáng chất này trong thức ăn.

nguồn gốc dầu mỏ).

Rơm khác với phần lớn các chất xơ khác, nó có Trong một quy trình xử lý đang được xem xét cấp hàm lượng lignhin tương đối thấp và hàm lượng silic bằng sáng chế, ông Yang - nhà nghiên cứu vải sợi tại khá cao. Giống lignhin, silic không có giá trị dinh Đại học Lincoln, bang Nebraska, Mỹ - và cộng sự đã dưỡng và có thể ảnh hưởng xấu đến tiêu hóa.

tách các sợi rơm bằng một hỗn hợp enzyme và alkaki.

Xử lý rơm

Các máy dệt sau đó sẽ dệt sợi thành vải. Loại vải này Giá trị làm thức ăn của rơm cải thiện đáng kể khi nó trông bề ngoài và khi sờ vào có cảm giác giống cotton được xử lý bằng hydroxit natri hay ammonia. Cả hai hay vải lanh. Chi phí sản xuất khoảng 50 cent mỗi chất này đều cải thiện khả năng tiêu hóa xenlulo, chiếm pound, trong khi vải cotton hiện được bán với giá tới 35-40% trong rơm.

khoảng 60 cent một pound.

Tuy nhiên, việc sử dụng rơm làm thức ăn chăn e) Làm thức ăn công nghiệp phục vụ chăn nuôi gia nuôi trong thực tế vẫn còn vấp phải vấn đề kinh tế.

súc

Rơm không xử lý có giá trị hạn chế trong cung cấp Những thử nghiệm để xác định giá trị của rơm năng lượng cho gia súc, còn rơm được xử lý cải thiện đáng kể giá trị thức ăn nhưng không thể cạnh tranh làm thức ăn chăn nuôi được tiến hành bởi Cục Khoa được với các loại thức ăn chăn nuôi khác về giá cả.

học Động vật của Mỹ. Những nghiên cứu này tập trung Bên cạnh đó, phải tính đến những chi phí cho việc 69

70

https://thuviensach.vn

đóng kiện và vận chuyển loại vật liệu có giá trị thấp Rơm rạ đốt lên sẽ sản sinh ra hơi nóng dùng để

này từ đồng ruộng tới những vùng chăn nuôi. Chắc sản xuất điện. Tro rơm rạ sau khi đốt được bán cho các chắn đây là vấn đề đáng cân nhắc, ngay cả khi rơm rạ

nhà máy xi măng, để làm chất trộn lẫn với xi măng có tiềm năng kinh tế để làm thức ăn chăn nuôi.

không gây hại cho môi trường, giá thành lại rẻ hơn.

g) Làm ván ép từ rơm rạ

Gọi là sản phẩm thân thiện với môi trường vì việc sản xuất xi măng ngày nay đang góp 4% vào việc gây ra Một thí nghiệm sử dụng khoảng 1,5 tấn rơm hiệu ứng nhà kính nên giảm bớt việc sản xuất xi măng cùng với gỗ băm để làm ván ép, loại ván mật độ

là giảm được một phần đáng kể nguy cơ này.

trung bình (MDF) cũng được sản xuất thành công với hỗn hợp 50/50 giữa rơm và gỗ băm. Rơm được Công nghệ sản xuất điện năng từ rơm rạ không chặt thành những mẩu ngắn và được sàng để loại bỏ

quá phức tạp, sử dụng tua-bin chạy bằng hơi cung cấp bụi và tạp chất. Sau đó chúng được trộn lẫn với gỗ

từ buồng đốt rơm rạ. Thiết kế nhà máy gần giống như

băm và được xử lý bằng máy làm tinh bằng hơi nước các nhà máy điện chạy bằng khí gas, dầu mỏ hay than áp suất cao được thiết kế cho ván gỗ băm. Sau đó sợi đá. Ước tính, các nhà máy sản xuất điện năng từ rơm được sấy khô và gia công thành các tấm panel ván ép rạ ở Thái Lan tiết kiệm được 88.000 tấn than đá hay MDF.

59 triệu lít chất đốt là dầu mỏ.

Tại Thái Lan, nhà máy sản xuất điện đặt tại tỉnh h) Sản xuất điện năng từ rơm rạ

Pichit tiêu thụ khoảng 150.000 tấn rơm rạ mỗi năm.

Sản xuất điện từ rơm rạ tuy chưa được nghiên Để có đủ nhiên liệu sản xuất điện năng, nhà máy đã ký cứu và áp dụng tại Việt Nam nhưng mở ra triển vọng hơn 100 hợp đồng với các câu lạc bộ nông dân ở các lớn cho nước ta - nơi có những vựa lúa lớn là Đồng vùng lân cận.

bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long.

Ở Bali (Inđônêxia) việc xây dựng nhà máy sản Sản xuất điện năng từ rơm rạ là dự án được tiến xuất điện từ rơm rạ đã đưa lại nhiều việc làm cho hành ở các tỉnh miền Trung Thái Lan và đảo Bali người dân địa phương, từ công việc thu mua rơm rạ, (Inđônêxia). Ngoài việc có thể sản xuất được điện, nhà đóng thành kiện, chuyên chở về nhà máy đến việc trực máy điện sử dụng nhiên liệu là rơm rạ này cũng đưa tiếp tham gia vào quy trình sản xuất điện… Sản phẩm lại những lợi ích khác cho người nông dân như: giảm điện sẽ được bán cho Công ty điện lực quốc gia thiểu ô nhiễm môi trường, tăng thu nhập.

Inđônêxia.

71

72

https://thuviensach.vn

đóng kiện và vận chuyển loại vật liệu có giá trị thấp Rơm rạ đốt lên sẽ sản sinh ra hơi nóng dùng để

này từ đồng ruộng tới những vùng chăn nuôi. Chắc sản xuất điện. Tro rơm rạ sau khi đốt được bán cho các chắn đây là vấn đề đáng cân nhắc, ngay cả khi rơm rạ

nhà máy xi măng, để làm chất trộn lẫn với xi măng có tiềm năng kinh tế để làm thức ăn chăn nuôi.

không gây hại cho môi trường, giá thành lại rẻ hơn.

g) Làm ván ép từ rơm rạ

Gọi là sản phẩm thân thiện với môi trường vì việc sản xuất xi măng ngày nay đang góp 4% vào việc gây ra Một thí nghiệm sử dụng khoảng 1,5 tấn rơm hiệu ứng nhà kính nên giảm bớt việc sản xuất xi măng cùng với gỗ băm để làm ván ép, loại ván mật độ

là giảm được một phần đáng kể nguy cơ này.

trung bình (MDF) cũng được sản xuất thành công với hỗn hợp 50/50 giữa rơm và gỗ băm. Rơm được Công nghệ sản xuất điện năng từ rơm rạ không chặt thành những mẩu ngắn và được sàng để loại bỏ

quá phức tạp, sử dụng tua-bin chạy bằng hơi cung cấp bụi và tạp chất. Sau đó chúng được trộn lẫn với gỗ

từ buồng đốt rơm rạ. Thiết kế nhà máy gần giống như

băm và được xử lý bằng máy làm tinh bằng hơi nước các nhà máy điện chạy bằng khí gas, dầu mỏ hay than áp suất cao được thiết kế cho ván gỗ băm. Sau đó sợi đá. Ước tính, các nhà máy sản xuất điện năng từ rơm được sấy khô và gia công thành các tấm panel ván ép rạ ở Thái Lan tiết kiệm được 88.000 tấn than đá hay MDF.

59 triệu lít chất đốt là dầu mỏ.

Tại Thái Lan, nhà máy sản xuất điện đặt tại tỉnh h) Sản xuất điện năng từ rơm rạ

Pichit tiêu thụ khoảng 150.000 tấn rơm rạ mỗi năm.

Sản xuất điện từ rơm rạ tuy chưa được nghiên Để có đủ nhiên liệu sản xuất điện năng, nhà máy đã ký cứu và áp dụng tại Việt Nam nhưng mở ra triển vọng hơn 100 hợp đồng với các câu lạc bộ nông dân ở các lớn cho nước ta - nơi có những vựa lúa lớn là Đồng vùng lân cận.

bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long.

Ở Bali (Inđônêxia) việc xây dựng nhà máy sản Sản xuất điện năng từ rơm rạ là dự án được tiến xuất điện từ rơm rạ đã đưa lại nhiều việc làm cho hành ở các tỉnh miền Trung Thái Lan và đảo Bali người dân địa phương, từ công việc thu mua rơm rạ, (Inđônêxia). Ngoài việc có thể sản xuất được điện, nhà đóng thành kiện, chuyên chở về nhà máy đến việc trực máy điện sử dụng nhiên liệu là rơm rạ này cũng đưa tiếp tham gia vào quy trình sản xuất điện… Sản phẩm lại những lợi ích khác cho người nông dân như: giảm điện sẽ được bán cho Công ty điện lực quốc gia thiểu ô nhiễm môi trường, tăng thu nhập.

Inđônêxia.

71

72

https://thuviensach.vn

Những dự án như thế này nếu được tiến hành ở

không khí thứ nhất qua ống cấp không khí thứ hai, Việt Nam, nơi có các vựa lúa lớn thì người nông dân có trên đó có lắp van thứ hai. Ống cấp không khí thứ nhất thể thu được những nguồn lợi khác quanh cây lúa, bên được lắp xuyên qua đáy thùng nhiên liệu để thổi cạnh việc giúp Chính phủ tiết kiệm điện năng ngày một không khí từ quạt qua van thứ nhất vào thùng này.

khan hiếm do hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Ống cấp không khí thứ hai nối vào đoạn ống phân nhánh để thổi không khí từ quạt qua van thứ hai vào i) Chế tạo bếp hóa khí từ rơm rạ không khói muội ống cấp khí cho bếp.

Bếp hóa khí được sản xuất dựa trên nguyên lý khí Ống cấp khí cho bếp dẫn khí cháy được từ ống dẫn động học, truyền nhiệt thông qua việc lợi dụng sự hòa khí, qua đoạn ống phân nhánh và cấp lên mặt bếp khí hoàn toàn giữa không khí và hơi nước, ngăn cản sự

dùng hệ thống đánh lửa bằng pin. Quạt có thể hoạt sản sinh ra hắc ín, kéo dài thời gian đốt mà không có động với nguồn điện lưới xoay chiều hoặc nguồn điện khói tro và muội than. Bếp hóa khí sử dụng kỹ thuật một chiều từ ắc quy để có thể hoạt động ngay cả khi tuần hoàn kín ép nén ngọn lửa làm tăng bức xạ nhiệt, mất điện lưới. Việc sử dụng bếp cũng rất đơn giản.

nâng cao hiệu suất nhiệt tới mức cực đại, thực hiện đốt Người sử dụng bỏ nhiên liệu vào thùng hóa khí và đậy sạch hoàn toàn với năng suất cao.

nắp lại. Mở các van theo hướng dẫn và bật lửa (như

Bếp hóa khí gồm các bộ phận: thùng chứa và đốt bếp gas). Quá trình đun nấu có thể tăng giảm ngọn lửa nhiên liệu, các ống dẫn khí và buồng khí hóa. Trong đó, trên bếp bằng cách điều chỉnh tốc độ quạt gió hoặc thùng chứa và đốt nhiên liệu hai lớp để nạp và đốt điều chỉnh khóa bếp. Lửa cháy đều, không có lửa vàng, nhiên liệu thành khói, khói này được dẫn qua ống dẫn không có khói đen, không có hiện tượng cháy bùng, khói có một đầu nối vào phần trên của thùng chứa thời gian mở van nhỏ hơn 45 giây.

nhiên liệu hai lớp và một đầu nối vào phần dưới của Với 2 kg nhiên liệu có thể đốt trong khoảng 3 giờ.

buồng khí hóa chứa nước ở bên trong.

Với 10kg nhiên liệu, chỉ cần đốt một lần, sau khi dùng Ống dẫn khói có van điều chỉnh khói ở gần xong, tắt quạt, đóng van ủ lại và dùng được 7 ngày tiếp thùng chứa nhiên liệu hai lớp để điều tiết lượng theo. Thông thường 2 đến 3 ngày nạp nhiên liệu 1 lần, khói từ thùng này đi vào buồng khí hóa. Sau khi đi 5 đến 7 ngày xả tro 1 lần.

vào trong buồng khí hóa, ống dẫn khói được nối với Gia đình bình thường chỉ cần 2-3kg nhiên liệu là ống dẫn khí cho bếp qua đoạn ống phân nhánh.

đáp ứng đủ nhu cầu thường nhật, tiết kiệm tới trên Đoạn ống phân nhánh này được nối với ống cấp 73

74

https://thuviensach.vn

Những dự án như thế này nếu được tiến hành ở

không khí thứ nhất qua ống cấp không khí thứ hai, Việt Nam, nơi có các vựa lúa lớn thì người nông dân có trên đó có lắp van thứ hai. Ống cấp không khí thứ nhất thể thu được những nguồn lợi khác quanh cây lúa, bên được lắp xuyên qua đáy thùng nhiên liệu để thổi cạnh việc giúp Chính phủ tiết kiệm điện năng ngày một không khí từ quạt qua van thứ nhất vào thùng này.

khan hiếm do hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Ống cấp không khí thứ hai nối vào đoạn ống phân nhánh để thổi không khí từ quạt qua van thứ hai vào i) Chế tạo bếp hóa khí từ rơm rạ không khói muội ống cấp khí cho bếp.

Bếp hóa khí được sản xuất dựa trên nguyên lý khí Ống cấp khí cho bếp dẫn khí cháy được từ ống dẫn động học, truyền nhiệt thông qua việc lợi dụng sự hòa khí, qua đoạn ống phân nhánh và cấp lên mặt bếp khí hoàn toàn giữa không khí và hơi nước, ngăn cản sự

dùng hệ thống đánh lửa bằng pin. Quạt có thể hoạt sản sinh ra hắc ín, kéo dài thời gian đốt mà không có động với nguồn điện lưới xoay chiều hoặc nguồn điện khói tro và muội than. Bếp hóa khí sử dụng kỹ thuật một chiều từ ắc quy để có thể hoạt động ngay cả khi tuần hoàn kín ép nén ngọn lửa làm tăng bức xạ nhiệt, mất điện lưới. Việc sử dụng bếp cũng rất đơn giản.

nâng cao hiệu suất nhiệt tới mức cực đại, thực hiện đốt Người sử dụng bỏ nhiên liệu vào thùng hóa khí và đậy sạch hoàn toàn với năng suất cao.

nắp lại. Mở các van theo hướng dẫn và bật lửa (như

Bếp hóa khí gồm các bộ phận: thùng chứa và đốt bếp gas). Quá trình đun nấu có thể tăng giảm ngọn lửa nhiên liệu, các ống dẫn khí và buồng khí hóa. Trong đó, trên bếp bằng cách điều chỉnh tốc độ quạt gió hoặc thùng chứa và đốt nhiên liệu hai lớp để nạp và đốt điều chỉnh khóa bếp. Lửa cháy đều, không có lửa vàng, nhiên liệu thành khói, khói này được dẫn qua ống dẫn không có khói đen, không có hiện tượng cháy bùng, khói có một đầu nối vào phần trên của thùng chứa thời gian mở van nhỏ hơn 45 giây.

nhiên liệu hai lớp và một đầu nối vào phần dưới của Với 2 kg nhiên liệu có thể đốt trong khoảng 3 giờ.

buồng khí hóa chứa nước ở bên trong.

Với 10kg nhiên liệu, chỉ cần đốt một lần, sau khi dùng Ống dẫn khói có van điều chỉnh khói ở gần xong, tắt quạt, đóng van ủ lại và dùng được 7 ngày tiếp thùng chứa nhiên liệu hai lớp để điều tiết lượng theo. Thông thường 2 đến 3 ngày nạp nhiên liệu 1 lần, khói từ thùng này đi vào buồng khí hóa. Sau khi đi 5 đến 7 ngày xả tro 1 lần.

vào trong buồng khí hóa, ống dẫn khói được nối với Gia đình bình thường chỉ cần 2-3kg nhiên liệu là ống dẫn khí cho bếp qua đoạn ống phân nhánh.

đáp ứng đủ nhu cầu thường nhật, tiết kiệm tới trên Đoạn ống phân nhánh này được nối với ống cấp 73

74

https://thuviensach.vn

70% so với bếp thông thường. Áp suất từ cửa khí vào ảnh hưởng tới sức khỏe con người.

đến van đánh lửa là 4,2kpa, lượng rò khí nhỏ hơn 0,07

Bên cạnh đó, ở nước ta hiện đang có hai loại bếp l/h, khói CO nhỏ hơn 0,05%.

gas sử dụng nguồn nhiên liệu là các phụ phẩm nông Hiện nay, bếp hóa khí đã được sản xuất thành sản nghiệp: bếp gas đun trực tiếp và bếp tạo ra khí gas rồi phẩm bán trên thị trường, với giá từ 2-3 triệu đồng chuyển khí gas đó ra ngoài để đun trên một hoặc nhiều (tùy thể tích thùng chứa), được rất nhiều hộ nông dân bộ phận đốt. Bếp gas đun trực tiếp chi phí rẻ hơn, phù hợp với người có thu nhập thấp và dân cư của vùng ưa chuộng, thời gian sử dụng bếp từ 10-15 năm, mỗi nông thôn, nơi mà nguồn nhiên liệu phụ phẩm nông năm giúp tiết kiệm 1-2 triệu đồng so với sử dụng gas, nghiệp dồi dào. Tuy vậy, loại bếp này có một số nhược than, củi để phục vụ cho nhu cầu đun nấu của một hộ

điểm như mỗi lần mở để cấp nhiên liệu thì phải tắt gia đình.

bếp; không thể đun cùng một lúc trên nhiều bộ phận Chiếc bếp sáng tạo này đã giúp giảm áp lực nhu đốt. Trong khi đó, bếp tạo khí gas và chuyển gas ra cầu năng lượng hóa thạch đang ngày càng cạn kiệt, ngoài để đun sử dụng nguồn nhiên liệu được chế biến giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, giảm kinh thành dạng viên như bếp ga sinh học hồng ngoại có thể

phí cho công tác xử lý rác thải…

dùng mọi nhiên liệu có nguồn gốc thực vật và bếp có k) Làm nhiên liệu cho bếp gas sinh học hồng ngoại thể đun trên nhiều đầu đốt. Đặc biệt, khí gas có thể

được dẫn tới đầu đốt ở khoảng cách xa tùy mục đích.

Hiện nay trên thị trường Việt Nam, ngoài các loại Trên cơ sở khảo sát công nghệ và thiết bị đã có, bếp đun hiện đại như bếp gas, bếp điện, bếp từ thì vẫn các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu, cải tiến còn loại bếp sử dụng nhiên liệu truyền thống như trấu, bếp gas sinh học hồng ngoại sử dụng các phụ phẩm củi, rơm rạ. Các loại bếp dùng điện, gas, dầu... có ưu nông nghiệp phù hợp với quy mô hộ gia đình Việt điểm là tiện dụng khi vận hành, nhưng giá thành cao Nam. Loại bếp này có khả năng chuyển hóa các phụ

và sử dụng năng lượng là các nguồn tài nguyên hóa phẩm nông nghiệp như vỏ trấu, rơm rạ, lõi ngô thành thạch không tái tạo, lại gây ô nhiễm môi trường. Các nguồn khí cháy, chuyển đến bộ phận đốt và tạo hồng loại bếp đốt truyền thống như củi, than, mùn cưa, ngoại đạt hiệu quả năng lượng.

trấu… có ưu điểm là dùng nguồn nhiên liệu sẵn có, giá Các nhà nghiên cứu đã thử sử dụng nhiều loại bếp thành rẻ, nhưng hiệu suất sử dụng năng lượng thấp, khác nhau đun sôi 5 lít nước. Kết quả cho thấy thời phát sinh nhiều khói bụi, khí độc hại như CO, SO2, NOx gian đun sôi nước bằng bếp than, bếp trấu và bếp rơm 75

76

https://thuviensach.vn

70% so với bếp thông thường. Áp suất từ cửa khí vào ảnh hưởng tới sức khỏe con người.

đến van đánh lửa là 4,2kpa, lượng rò khí nhỏ hơn 0,07

Bên cạnh đó, ở nước ta hiện đang có hai loại bếp l/h, khói CO nhỏ hơn 0,05%.

gas sử dụng nguồn nhiên liệu là các phụ phẩm nông Hiện nay, bếp hóa khí đã được sản xuất thành sản nghiệp: bếp gas đun trực tiếp và bếp tạo ra khí gas rồi phẩm bán trên thị trường, với giá từ 2-3 triệu đồng chuyển khí gas đó ra ngoài để đun trên một hoặc nhiều (tùy thể tích thùng chứa), được rất nhiều hộ nông dân bộ phận đốt. Bếp gas đun trực tiếp chi phí rẻ hơn, phù hợp với người có thu nhập thấp và dân cư của vùng ưa chuộng, thời gian sử dụng bếp từ 10-15 năm, mỗi nông thôn, nơi mà nguồn nhiên liệu phụ phẩm nông năm giúp tiết kiệm 1-2 triệu đồng so với sử dụng gas, nghiệp dồi dào. Tuy vậy, loại bếp này có một số nhược than, củi để phục vụ cho nhu cầu đun nấu của một hộ

điểm như mỗi lần mở để cấp nhiên liệu thì phải tắt gia đình.

bếp; không thể đun cùng một lúc trên nhiều bộ phận Chiếc bếp sáng tạo này đã giúp giảm áp lực nhu đốt. Trong khi đó, bếp tạo khí gas và chuyển gas ra cầu năng lượng hóa thạch đang ngày càng cạn kiệt, ngoài để đun sử dụng nguồn nhiên liệu được chế biến giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, giảm kinh thành dạng viên như bếp ga sinh học hồng ngoại có thể

phí cho công tác xử lý rác thải…

dùng mọi nhiên liệu có nguồn gốc thực vật và bếp có k) Làm nhiên liệu cho bếp gas sinh học hồng ngoại thể đun trên nhiều đầu đốt. Đặc biệt, khí gas có thể

được dẫn tới đầu đốt ở khoảng cách xa tùy mục đích.

Hiện nay trên thị trường Việt Nam, ngoài các loại Trên cơ sở khảo sát công nghệ và thiết bị đã có, bếp đun hiện đại như bếp gas, bếp điện, bếp từ thì vẫn các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu, cải tiến còn loại bếp sử dụng nhiên liệu truyền thống như trấu, bếp gas sinh học hồng ngoại sử dụng các phụ phẩm củi, rơm rạ. Các loại bếp dùng điện, gas, dầu... có ưu nông nghiệp phù hợp với quy mô hộ gia đình Việt điểm là tiện dụng khi vận hành, nhưng giá thành cao Nam. Loại bếp này có khả năng chuyển hóa các phụ

và sử dụng năng lượng là các nguồn tài nguyên hóa phẩm nông nghiệp như vỏ trấu, rơm rạ, lõi ngô thành thạch không tái tạo, lại gây ô nhiễm môi trường. Các nguồn khí cháy, chuyển đến bộ phận đốt và tạo hồng loại bếp đốt truyền thống như củi, than, mùn cưa, ngoại đạt hiệu quả năng lượng.

trấu… có ưu điểm là dùng nguồn nhiên liệu sẵn có, giá Các nhà nghiên cứu đã thử sử dụng nhiều loại bếp thành rẻ, nhưng hiệu suất sử dụng năng lượng thấp, khác nhau đun sôi 5 lít nước. Kết quả cho thấy thời phát sinh nhiều khói bụi, khí độc hại như CO, SO2, NOx gian đun sôi nước bằng bếp than, bếp trấu và bếp rơm 75

76

https://thuviensach.vn

rạ lâu hơn nhiều so với bếp gas hồng ngoại. Chi phí từ rơm rạ. Hệ thống này sử dụng một tầng cát bên hàng tháng sử dụng bếp gas hồng ngoại tiết kiệm hơn trong một lò phản ứng hình trụ lót gạch chịu lửa.

từ 27-42% so với bếp gas dầu hóa lỏng và từ 12-32%

Nhiên liệu (rơm rạ) được phun vào cát tầng sôi do so với bếp than tổ ong.

không khí bơm từ dưới. Lượng không khí này chỉ cung Về ưu điểm của bếp gas hồng ngoại, Viện Nghiên cấp 1/5 đến 2/5 lượng khí cần để cháy hết.

cứu và Phát triển Vùng cho rằng, loại bếp này đã tận Rơm rạ được xử lý qua máy nghiền kiểu búa dụng được các phụ phẩm nông nghiệp hiện đang là đập trước khi đi vào hệ thống nạo nhiên liệu. Hệ

nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí, đất thống này có thể chuyển hóa 250 đến 500 kg rơm và nước ở một số địa phương để làm nhiên liệu đốt.

mỗi giờ thành khí máy phát nóng thô chiếm 60 - 65%

Bên cạnh đó, lượng bụi lơ lửng, CO và hydrocacbon năng lượng trong nhiên liệu thô.

khi sử dụng than, củi và phụ phẩm nông nghiệp Khí máy phát là hỗn hợp các khí đốt cháy được dạng rời thô khi đun nấu lần lượt cao gấp 45-260

như cacbon diôxit, hydro, methane, và một lượng nhỏ

lần; 185-1.200 lần và 85-290 lần so với bếp gas khí cacbon. Nó cũng chứa hơi nước và khí nitơ. Các khí hồng ngoại đun bằng viên nén. Bếp có hiệu suất cháy cháy này chiếm khoảng 25 đến 40% thể tích của cao, tiết kiệm nhiên liệu, do vậy tiết kiệm được chi toàn thể các loại khí. Lượng khí này phụ thuộc vào phí và thời gian đun nấu cho người nội trợ. Đây cũng loại nhiên liệu được sử dụng để khí hóa.

là giải pháp hữu ích trong việc hạn chế khai thác sử

Thiết bị thử nghiệm đã hoạt động khoảng 400 giờ, dụng các nguồn nhiên liệu chất đốt không tái tạo.

sử dụng 8 loại phế thải cây trồng khác nhau, trong đó Việc đưa bếp gas hồng ngoại vào thực tiễn sản xuất, có khoảng 60% là rơm rạ.

đời sống góp phần tạo thêm việc làm từ việc thu Hệ thống khí nóng này được nghiên cứu cho hoạt mua và sản xuất viên nhiên liệu.

động của động cơ. Qua kiểm tra các kết quả hoạt động, Ủy ban nghiên cứu lúa của Mỹ kết luận rằng l) Khí hóa để sản xuất năng lượng

nghiên cứu đã chứng minh khả năng kỹ thuật chuyển Khí hóa là một quá trình hóa nhiệt cần thiết để

hóa rơm rạ thành khí máy phát sử dụng được.

chuyển hóa rơm rạ thành loại nhiên liệu khí có thể

sử dụng thay thế khí tự nhiên và diesel. Khí hóa 3. Một số ứng dụng khác trong sử dụng rơm rạ ở

nước ta

tầng sôi đã được nghiên cứu từ năm 1981 và là phương pháp sản xuất khí có đơn vị nhiệt lượng thấp Ở nước ta, rơm rạ còn là nguyên liệu để sản xuất sản 77

78

https://thuviensach.vn

rạ lâu hơn nhiều so với bếp gas hồng ngoại. Chi phí từ rơm rạ. Hệ thống này sử dụng một tầng cát bên hàng tháng sử dụng bếp gas hồng ngoại tiết kiệm hơn trong một lò phản ứng hình trụ lót gạch chịu lửa.

từ 27-42% so với bếp gas dầu hóa lỏng và từ 12-32%

Nhiên liệu (rơm rạ) được phun vào cát tầng sôi do so với bếp than tổ ong.

không khí bơm từ dưới. Lượng không khí này chỉ cung Về ưu điểm của bếp gas hồng ngoại, Viện Nghiên cấp 1/5 đến 2/5 lượng khí cần để cháy hết.

cứu và Phát triển Vùng cho rằng, loại bếp này đã tận Rơm rạ được xử lý qua máy nghiền kiểu búa dụng được các phụ phẩm nông nghiệp hiện đang là đập trước khi đi vào hệ thống nạo nhiên liệu. Hệ

nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí, đất thống này có thể chuyển hóa 250 đến 500 kg rơm và nước ở một số địa phương để làm nhiên liệu đốt.

mỗi giờ thành khí máy phát nóng thô chiếm 60 - 65%

Bên cạnh đó, lượng bụi lơ lửng, CO và hydrocacbon năng lượng trong nhiên liệu thô.

khi sử dụng than, củi và phụ phẩm nông nghiệp Khí máy phát là hỗn hợp các khí đốt cháy được dạng rời thô khi đun nấu lần lượt cao gấp 45-260

như cacbon diôxit, hydro, methane, và một lượng nhỏ

lần; 185-1.200 lần và 85-290 lần so với bếp gas khí cacbon. Nó cũng chứa hơi nước và khí nitơ. Các khí hồng ngoại đun bằng viên nén. Bếp có hiệu suất cháy cháy này chiếm khoảng 25 đến 40% thể tích của cao, tiết kiệm nhiên liệu, do vậy tiết kiệm được chi toàn thể các loại khí. Lượng khí này phụ thuộc vào phí và thời gian đun nấu cho người nội trợ. Đây cũng loại nhiên liệu được sử dụng để khí hóa.

là giải pháp hữu ích trong việc hạn chế khai thác sử

Thiết bị thử nghiệm đã hoạt động khoảng 400 giờ, dụng các nguồn nhiên liệu chất đốt không tái tạo.

sử dụng 8 loại phế thải cây trồng khác nhau, trong đó Việc đưa bếp gas hồng ngoại vào thực tiễn sản xuất, có khoảng 60% là rơm rạ.

đời sống góp phần tạo thêm việc làm từ việc thu Hệ thống khí nóng này được nghiên cứu cho hoạt mua và sản xuất viên nhiên liệu.

động của động cơ. Qua kiểm tra các kết quả hoạt động, Ủy ban nghiên cứu lúa của Mỹ kết luận rằng l) Khí hóa để sản xuất năng lượng

nghiên cứu đã chứng minh khả năng kỹ thuật chuyển Khí hóa là một quá trình hóa nhiệt cần thiết để

hóa rơm rạ thành khí máy phát sử dụng được.

chuyển hóa rơm rạ thành loại nhiên liệu khí có thể

sử dụng thay thế khí tự nhiên và diesel. Khí hóa 3. Một số ứng dụng khác trong sử dụng rơm rạ ở

nước ta

tầng sôi đã được nghiên cứu từ năm 1981 và là phương pháp sản xuất khí có đơn vị nhiệt lượng thấp Ở nước ta, rơm rạ còn là nguyên liệu để sản xuất sản 77

78

https://thuviensach.vn

phẩm thủ công mỹ nghệ như giỏ hoa, mũ, túi xách thời tông nhẹ này giúp giảm khoảng 25 - 30% chi phí xây trang... Rơm rạ còn được tận dụng để kê lót, tránh va dựng so với các vật liệu khác, giảm 20 - 50% kết cấu đập trong quá trình vận chuyển các sản phẩm nông móng ban đầu, giảm 70% lượng vữa xây so với gạch nghiệp và đồ gốm, sứ, thủy tinh. Tại xã Mỹ Yên, Long thông thường... Các loại bê tông này có thể dùng để

Hiệp (huyện Bến Lức, tỉnh Long An), rơm đang được xây vách ngăn, chống nóng cho nhà...

các chủ vựa thu mua từ những cánh đồng lúa mùa ở

*

các xã Long Khê, Long Định, Phước Lý, Phước

* *

Toàn, Phước Vân... (thuộc các huyện Bến Lức, Cần Tuy có nhiều tiềm năng, nhưng cho đến nay việc Đước, Cần Giuộc) để cung cấp cho các vựa dưa, trái khai thác sử dụng rơm rạ vẫn còn rất hạn chế. Nguyên cây, xí nghiệp thuỷ tinh, các trang trại nuôi bò, xuất nhân chủ yếu liên quan đến các trở ngại về kỹ thuật; khẩu...

tính khả thi về kinh tế, nhất là vấn đề thu hoạch, vận Rơm rạ cũng có thể được sử dụng để sản xuất bê chuyển và bảo quản.

tông siêu nhẹ và rẻ. Ông Trần Văn Lượng (Nhật Tựu, Thực tế hiện nay, nguồn phế phẩm rơm rạ ở nước Kim Bảng, Hà Nam) đã nghiên cứu thành công công ta chủ yếu vẫn được xử lý bằng cách đốt ngoài đồng, nghệ sản xuất bê tông siêu nhẹ theo một quy trình bên cạnh đó là việc sử dụng để trồng nấm cũng bắt đầu đặc biệt. Theo đó, nguyên liệu làm bê tông là hóa phát triển.

chất (làm từ nhựa thông, keo da trâu), xi măng PC40, Trồng nấm được coi là một trong những phương cát hoặc xỉ than, mùn cưa hoặc trấu, rơm rạ, lõi bắp pháp sinh học tận dụng nguồn rơm rạ có hiệu quả nhất ngô... Các nguyên liệu này trộn với dung dịch tạo bọt bởi nguồn đầu mẩu rơm rạ có thể dùng quay vòng lại và nước tạo thành vữa bê tông nhẹ. Cách làm này được. Nấm rất giàu protein và là loại thực phẩm bổ

vừa tận thu được các sản phẩm phế thải của nông dưỡng. Sản lượng nấm liên tục gia tăng trong những nghiệp, sạch môi trường sống vừa hạ giá thành sản năm gần đây. Việc trồng nấm từ rơm rạ đã được thế

phẩm (sản phẩm có giá từ 900.000 - 950.000đ/m3.

giới khuyến cáo như một trong những phương pháp Trong khi đó, giá bê tông nhập ngoại là từ 1,3 -1,8

thay thế để giảm nhẹ các vấn đề ô nhiễm môi trường triệu đồng/m3). Qua thử nghiệm cho thấy, loại bê liên quan đến các phương pháp xử lý hiện nay như: tông siêu nhẹ này có ưu điểm cách nhiệt, cách âm tốt, đốt ngoài trời hay cày xới với đất. Trồng nấm trên nền không gây tải trọng ngang, không thấm nước, không rơm rạ còn là biện pháp phát triển kinh tế đối với nghề

dẫn điện, khả năng chống cháy cao... Ngoài ra, loại bê nông, coi phụ phẩm nông nghiệp như một nguồn 79

80

https://thuviensach.vn

phẩm thủ công mỹ nghệ như giỏ hoa, mũ, túi xách thời tông nhẹ này giúp giảm khoảng 25 - 30% chi phí xây trang... Rơm rạ còn được tận dụng để kê lót, tránh va dựng so với các vật liệu khác, giảm 20 - 50% kết cấu đập trong quá trình vận chuyển các sản phẩm nông móng ban đầu, giảm 70% lượng vữa xây so với gạch nghiệp và đồ gốm, sứ, thủy tinh. Tại xã Mỹ Yên, Long thông thường... Các loại bê tông này có thể dùng để

Hiệp (huyện Bến Lức, tỉnh Long An), rơm đang được xây vách ngăn, chống nóng cho nhà...

các chủ vựa thu mua từ những cánh đồng lúa mùa ở

*

các xã Long Khê, Long Định, Phước Lý, Phước

* *

Toàn, Phước Vân... (thuộc các huyện Bến Lức, Cần Tuy có nhiều tiềm năng, nhưng cho đến nay việc Đước, Cần Giuộc) để cung cấp cho các vựa dưa, trái khai thác sử dụng rơm rạ vẫn còn rất hạn chế. Nguyên cây, xí nghiệp thuỷ tinh, các trang trại nuôi bò, xuất nhân chủ yếu liên quan đến các trở ngại về kỹ thuật; khẩu...

tính khả thi về kinh tế, nhất là vấn đề thu hoạch, vận Rơm rạ cũng có thể được sử dụng để sản xuất bê chuyển và bảo quản.

tông siêu nhẹ và rẻ. Ông Trần Văn Lượng (Nhật Tựu, Thực tế hiện nay, nguồn phế phẩm rơm rạ ở nước Kim Bảng, Hà Nam) đã nghiên cứu thành công công ta chủ yếu vẫn được xử lý bằng cách đốt ngoài đồng, nghệ sản xuất bê tông siêu nhẹ theo một quy trình bên cạnh đó là việc sử dụng để trồng nấm cũng bắt đầu đặc biệt. Theo đó, nguyên liệu làm bê tông là hóa phát triển.

chất (làm từ nhựa thông, keo da trâu), xi măng PC40, Trồng nấm được coi là một trong những phương cát hoặc xỉ than, mùn cưa hoặc trấu, rơm rạ, lõi bắp pháp sinh học tận dụng nguồn rơm rạ có hiệu quả nhất ngô... Các nguyên liệu này trộn với dung dịch tạo bọt bởi nguồn đầu mẩu rơm rạ có thể dùng quay vòng lại và nước tạo thành vữa bê tông nhẹ. Cách làm này được. Nấm rất giàu protein và là loại thực phẩm bổ

vừa tận thu được các sản phẩm phế thải của nông dưỡng. Sản lượng nấm liên tục gia tăng trong những nghiệp, sạch môi trường sống vừa hạ giá thành sản năm gần đây. Việc trồng nấm từ rơm rạ đã được thế

phẩm (sản phẩm có giá từ 900.000 - 950.000đ/m3.

giới khuyến cáo như một trong những phương pháp Trong khi đó, giá bê tông nhập ngoại là từ 1,3 -1,8

thay thế để giảm nhẹ các vấn đề ô nhiễm môi trường triệu đồng/m3). Qua thử nghiệm cho thấy, loại bê liên quan đến các phương pháp xử lý hiện nay như: tông siêu nhẹ này có ưu điểm cách nhiệt, cách âm tốt, đốt ngoài trời hay cày xới với đất. Trồng nấm trên nền không gây tải trọng ngang, không thấm nước, không rơm rạ còn là biện pháp phát triển kinh tế đối với nghề

dẫn điện, khả năng chống cháy cao... Ngoài ra, loại bê nông, coi phụ phẩm nông nghiệp như một nguồn 79

80

https://thuviensach.vn

nguyên liệu có giá trị để sản xuất các loại nấm giàu khoảng 25- 50 km, có thể áp dụng công nghệ đốt trực chất dinh dưỡng và giúp giải quyết chúng theo cách tiếp, và nguồn rơm rạ nên đóng thành kiện ngay trên thân thiện môi trường. Tuy nhiên, phương pháp này đồng trước khi vận chuyển. Một số nước sản xuất lúa không thể tận dụng được hết rơm rạ do số lượng phát gạo ở châu Á đã có những kinh nghiệm khá thành công sinh quá lớn.

trong việc đóng kiện rơm rạ ngay trên đồng trước khi Việc sử dụng rơm rạ cho các ứng dụng năng lượng vận chuyển cho những ứng dụng khác nhau. Hoặc cũng là phương pháp đang được quan tâm hiện nay và có có thể thực hiện công nghệ than hóa ở một quy mô nhỏ.

thể thực hiện được. Ngoại trừ công nghệ đốt, các công Ở đây cần có sự nghiên cứu kỹ càng, đánh giá xem liệu nghệ tiên tiến sản xuất nhiên liệu từ rơm rạ hoặc vẫn việc áp dụng than sinh khối hay than củi cầy xới vào đất còn trong giai đoạn nghiên cứu - phát triển (R-D) hoặc có mang lại nhiều ích lợi hơn không so với việc sử dụng là đang được bảo hộ sáng chế. Việc sử dụng các công chúng để làm nguồn năng lượng. Do than sinh khối nghệ đòi hỏi tập trung đầu tư nghiên cứu. Đối với công (biochar) hay than củi có hàm lượng năng lượng vào nghệ đốt, vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn về mặt kỹ

khoảng 30 Mj/kg, vì vậy việc phân tích đánh giá sự cân thuật trong sử dụng rơm rạ. Mặc dù vậy, các vấn đề

bằng giữa năng lượng và cacbon là điều cần thiết. Trong này có thể vượt qua bằng cách dùng các biện pháp bổ

ứng dụng công nghệ đốt, có những chi phí phát sinh cho sung. Tuy nhiên, thách thức chủ yếu là làm sao để đáp các công đoạn bổ sung như: thu thập, vận chuyển, và duy ứng nguồn cung cấp nguyên liệu rơm rạ phục vụ cho trì (bảo dưỡng), việc bổ sung thêm đá vôi vận hành có sự vận hành liên tục của nhà máy, đó là những khó hiệu suất thấp hơn. Vì vậy, thông qua các chính sách, khăn lớn về cung ứng hậu cần. Như vậy, quá trình đốt chính phủ các nước cần tạo ra các biện pháp hỗ trợ, kết hợp (co-combustion) có một cơ hội tốt hơn đối với nhằm khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng thành việc sử dụng rơm rạ. Công nghệ metan hóa sinh học công các công nghệ, tạo ra các biện pháp khuyến khích hiện vẫn đang trong giai đoạn R-D và các khía cạnh về mặt tài chính để trang trải các rủi ro trong việc sử

kinh tế hiện vẫn chưa rõ ràng. Khả năng ứng dụng rơm dụng rơm rạ cho các ứng dụng năng lượng.

rạ để sản xuất năng lượng có thể sẽ không kinh tế nếu Bằng cách thực hiện các biện pháp như vậy, chính vấn đề cung ứng hậu cần không được tổ chức tốt.

phủ các nước mới có thể thuyết phục được người nông Cách tiếp cận thực tế nhất là triển khai các giải dân không đốt rơm rạ ngoài trời, thực thi được các pháp công nghệ cho ứng dụng cụ thể, chẳng hạn như

quy định về chống ô nhiễm môi trường và tận dụng nếu có thể thu thập nguồn rơm rạ trong vòng bán kính được nguồn nguyên liệu này.

81

82

https://thuviensach.vn

nguyên liệu có giá trị để sản xuất các loại nấm giàu khoảng 25- 50 km, có thể áp dụng công nghệ đốt trực chất dinh dưỡng và giúp giải quyết chúng theo cách tiếp, và nguồn rơm rạ nên đóng thành kiện ngay trên thân thiện môi trường. Tuy nhiên, phương pháp này đồng trước khi vận chuyển. Một số nước sản xuất lúa không thể tận dụng được hết rơm rạ do số lượng phát gạo ở châu Á đã có những kinh nghiệm khá thành công sinh quá lớn.

trong việc đóng kiện rơm rạ ngay trên đồng trước khi Việc sử dụng rơm rạ cho các ứng dụng năng lượng vận chuyển cho những ứng dụng khác nhau. Hoặc cũng là phương pháp đang được quan tâm hiện nay và có có thể thực hiện công nghệ than hóa ở một quy mô nhỏ.

thể thực hiện được. Ngoại trừ công nghệ đốt, các công Ở đây cần có sự nghiên cứu kỹ càng, đánh giá xem liệu nghệ tiên tiến sản xuất nhiên liệu từ rơm rạ hoặc vẫn việc áp dụng than sinh khối hay than củi cầy xới vào đất còn trong giai đoạn nghiên cứu - phát triển (R-D) hoặc có mang lại nhiều ích lợi hơn không so với việc sử dụng là đang được bảo hộ sáng chế. Việc sử dụng các công chúng để làm nguồn năng lượng. Do than sinh khối nghệ đòi hỏi tập trung đầu tư nghiên cứu. Đối với công (biochar) hay than củi có hàm lượng năng lượng vào nghệ đốt, vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn về mặt kỹ

khoảng 30 Mj/kg, vì vậy việc phân tích đánh giá sự cân thuật trong sử dụng rơm rạ. Mặc dù vậy, các vấn đề

bằng giữa năng lượng và cacbon là điều cần thiết. Trong này có thể vượt qua bằng cách dùng các biện pháp bổ

ứng dụng công nghệ đốt, có những chi phí phát sinh cho sung. Tuy nhiên, thách thức chủ yếu là làm sao để đáp các công đoạn bổ sung như: thu thập, vận chuyển, và duy ứng nguồn cung cấp nguyên liệu rơm rạ phục vụ cho trì (bảo dưỡng), việc bổ sung thêm đá vôi vận hành có sự vận hành liên tục của nhà máy, đó là những khó hiệu suất thấp hơn. Vì vậy, thông qua các chính sách, khăn lớn về cung ứng hậu cần. Như vậy, quá trình đốt chính phủ các nước cần tạo ra các biện pháp hỗ trợ, kết hợp (co-combustion) có một cơ hội tốt hơn đối với nhằm khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng thành việc sử dụng rơm rạ. Công nghệ metan hóa sinh học công các công nghệ, tạo ra các biện pháp khuyến khích hiện vẫn đang trong giai đoạn R-D và các khía cạnh về mặt tài chính để trang trải các rủi ro trong việc sử

kinh tế hiện vẫn chưa rõ ràng. Khả năng ứng dụng rơm dụng rơm rạ cho các ứng dụng năng lượng.

rạ để sản xuất năng lượng có thể sẽ không kinh tế nếu Bằng cách thực hiện các biện pháp như vậy, chính vấn đề cung ứng hậu cần không được tổ chức tốt.

phủ các nước mới có thể thuyết phục được người nông Cách tiếp cận thực tế nhất là triển khai các giải dân không đốt rơm rạ ngoài trời, thực thi được các pháp công nghệ cho ứng dụng cụ thể, chẳng hạn như

quy định về chống ô nhiễm môi trường và tận dụng nếu có thể thu thập nguồn rơm rạ trong vòng bán kính được nguồn nguyên liệu này.

81

82

https://thuviensach.vn

B. KHÁI QUÁT CÁC CÔNG NGHỆ

được chuyển hóa và kết hợp với các vật liệu kiềm thổ

SẢN XUẤT NĂNG LƯỢNG

khác như canxi. Đến lượt mình, hợp chất này lại TỪ NGUỒN NGUYÊN LIỆU RƠM RẠ

phản ứng với các vật liệu silicat dẫn đến việc hình Về nguyên lý, có năm công nghệ chuyển hóa thành các cấu trúc nung kết chặt trên vỉ và tường của năng lượng khác nhau được ứng dụng cho rơm rạ.

lò nung. Các hợp chất kiềm thổ còn đóng vai trò quan Tuy nhiên, mới chỉ có công nghệ đốt hiện nay đã trọng trong việc hình thành xỉ và các chất cặn. Điều được thương mại hóa và sử dụng đại trà, còn các này có nghĩa là các nhiên liệu với hàm lượng kiềm công nghệ khác hoặc là đang ở giai đoạn bảo hộ sáng thấp hơn thì sẽ ít khó khăn hơn khi đốt cháy trong nồi chế hoặc vẫn còn ở giai đoạn triển khai (R-D).

hơi. Các sản phẩm phụ gồm có tro bay và tro cặn đáy, có giá trị kinh tế và có thể sử dụng trong ngành sản 1. Đốt nhiệt

xuất xi măng hoặc gạch, xây dựng đường sá và đê kè, ...

Rơm rạ có thể sử dụng riêng hoặc trộn lẫn với các nguyên liệu sinh khối khác trong quá trình đốt trực 2. Than hóa

tiếp. Trong công nghệ này, các nồi hơi đốt được sử

Than hóa là một phương pháp chuyển đổi nhiệt dụng kết hợp với các tuabin hơi để sản xuất điện và trong đó than củi - sản phẩm đầu ra của quy trình nhiệt. Hàm lượng năng lượng của rơm rạ vào được sản xuất bằng cách đốt nóng các nhiên liệu có khoảng 14 MJ/kg ở độ ẩm là 10%. Trong quy trình chứa cacbon dưới điều kiện luồng không khí hạn chế.

đốt nhiệt, không khí được phun vào trong buồng đốt Nhưng quy trình này giải phóng khí phát xạ có hại để bảo đảm sinh khối cháy hoàn toàn trong buồng đốt.

đối với môi trường. Có thể đạt được sản phẩm than Công nghệ tầng hóa lỏng là một phương pháp đốt với chất lượng cao trong lò nung khi nhiệt độ của nó cháy trực tiếp, trong đó nhiên liệu rắn được đốt cháy ở

được duy trì ở 450-500oC. Trong trường hợp tốt nhất dạng thể vẩn (hay còn gọi là thể lơ lửng) bằng cách than củi có thể có hàm lượng cacbon cao hơn 70%, bơm không khí vào trong buồng đốt để đạt được sự

hàm lượng thành phần bay hơi là 25% hoặc thấp hơn cháy hoàn toàn. Một tỷ lệ không khí - nhiên liệu thích và lượng tro có thể vào khoảng 5%.

hợp được duy trì và nếu thiếu nguồn cung cấp không Có thể lựa chọn quy trình than hóa thay thế cho khí đầy đủ thì hoạt động nồi hơi sẽ gặp phải nhiều vấn việc đốt ngoài trời tại những nơi rơm rạ ở cách xa địa đề.

điểm sử dụng hơn 50 km. Khi rơm rạ trải qua quá Trong quy trình đốt rơm rạ ở nhiệt độ cao, kali trình cacbon hóa, sản phẩm là than và thường được 83

84

https://thuviensach.vn

B. KHÁI QUÁT CÁC CÔNG NGHỆ

được chuyển hóa và kết hợp với các vật liệu kiềm thổ

SẢN XUẤT NĂNG LƯỢNG

khác như canxi. Đến lượt mình, hợp chất này lại TỪ NGUỒN NGUYÊN LIỆU RƠM RẠ

phản ứng với các vật liệu silicat dẫn đến việc hình Về nguyên lý, có năm công nghệ chuyển hóa thành các cấu trúc nung kết chặt trên vỉ và tường của năng lượng khác nhau được ứng dụng cho rơm rạ.

lò nung. Các hợp chất kiềm thổ còn đóng vai trò quan Tuy nhiên, mới chỉ có công nghệ đốt hiện nay đã trọng trong việc hình thành xỉ và các chất cặn. Điều được thương mại hóa và sử dụng đại trà, còn các này có nghĩa là các nhiên liệu với hàm lượng kiềm công nghệ khác hoặc là đang ở giai đoạn bảo hộ sáng thấp hơn thì sẽ ít khó khăn hơn khi đốt cháy trong nồi chế hoặc vẫn còn ở giai đoạn triển khai (R-D).

hơi. Các sản phẩm phụ gồm có tro bay và tro cặn đáy, có giá trị kinh tế và có thể sử dụng trong ngành sản 1. Đốt nhiệt

xuất xi măng hoặc gạch, xây dựng đường sá và đê kè, ...

Rơm rạ có thể sử dụng riêng hoặc trộn lẫn với các nguyên liệu sinh khối khác trong quá trình đốt trực 2. Than hóa

tiếp. Trong công nghệ này, các nồi hơi đốt được sử

Than hóa là một phương pháp chuyển đổi nhiệt dụng kết hợp với các tuabin hơi để sản xuất điện và trong đó than củi - sản phẩm đầu ra của quy trình nhiệt. Hàm lượng năng lượng của rơm rạ vào được sản xuất bằng cách đốt nóng các nhiên liệu có khoảng 14 MJ/kg ở độ ẩm là 10%. Trong quy trình chứa cacbon dưới điều kiện luồng không khí hạn chế.

đốt nhiệt, không khí được phun vào trong buồng đốt Nhưng quy trình này giải phóng khí phát xạ có hại để bảo đảm sinh khối cháy hoàn toàn trong buồng đốt.

đối với môi trường. Có thể đạt được sản phẩm than Công nghệ tầng hóa lỏng là một phương pháp đốt với chất lượng cao trong lò nung khi nhiệt độ của nó cháy trực tiếp, trong đó nhiên liệu rắn được đốt cháy ở

được duy trì ở 450-500oC. Trong trường hợp tốt nhất dạng thể vẩn (hay còn gọi là thể lơ lửng) bằng cách than củi có thể có hàm lượng cacbon cao hơn 70%, bơm không khí vào trong buồng đốt để đạt được sự

hàm lượng thành phần bay hơi là 25% hoặc thấp hơn cháy hoàn toàn. Một tỷ lệ không khí - nhiên liệu thích và lượng tro có thể vào khoảng 5%.

hợp được duy trì và nếu thiếu nguồn cung cấp không Có thể lựa chọn quy trình than hóa thay thế cho khí đầy đủ thì hoạt động nồi hơi sẽ gặp phải nhiều vấn việc đốt ngoài trời tại những nơi rơm rạ ở cách xa địa đề.

điểm sử dụng hơn 50 km. Khi rơm rạ trải qua quá Trong quy trình đốt rơm rạ ở nhiệt độ cao, kali trình cacbon hóa, sản phẩm là than và thường được 83

84

https://thuviensach.vn

gọi là than sinh khối (biochar). Loại sản phẩm này có thể điều khiển các thành phần khác nhau của khí và thể có tỷ lệ cacbon thấp hơn khi rơm rạ có hàm lượng than trong hỗn hợp sản phẩm. Quy trình nhiệt phân tro cao (10-17%). Khi đó than sinh khối có thể sử

chậm có thể nâng cao sản lượng than, đó là một sự

dụng bằng cách trộn lẫn vào trong đất, đóng vai trò chuyển hóa sang một dạng cacbon ổn định và hàm như một chất điều hòa của đất, cải thiện cấu trúc và lượng lignin cao hơn sẽ làm tăng tỷ lệ thu hồi cacbon.

tình trạng màu mỡ của đất, tiêu tán cacbon bởi vì Về khía cạnh này, rơm rạ là một nguồn nguyên liệu cacbon ổn định trong than. Nhưng trước khi làm tiềm năng do có hàm lượng lignhin cao 22,3%

như vậy, cần tính toán sự cân đối về phát xạ cacbon (hemixenlulo - 35,7%, xenlulo - 32,0% và chất chiết từ

giữa quá trình than hóa với việc đốt ngoài trời nhằm nước - 10%). Quá trình nhiệt phân nhanh được tiến bảo đảm lượng cacbon ở một mức độ ổn định thông hành để nâng cao sản xuất nhiên liệu lỏng (ví dụ như

qua quá trình than hóa.

dầu sinh học). Các sản phẩm phụ của quá trình nhiệt Kinh nghiệm từ việc sử dụng bã cây mía, sau khi phân (chất lỏng và khí) được sử dụng để đáp ứng than hóa thu được sản phẩm than dạng bột có thể

các yêu cầu về năng lượng của quy trình hoặc dùng trộn lẫn với một chất liên kết thích hợp và được định để tạo ra thêm năng lượng. Từ triển vọng này, thậm hình bằng khuôn để tạo thành than bánh. Sau đó, than chí than (củi) cũng có thể sử dụng như một loại nhiên bánh được phơi khô trước khi được sử dụng làm liệu. Quá trình nhiệt phân cần một nguồn nhiệt bên nhiên liệu. Khả năng sử dụng rơm rạ theo cách tương ngoài, đó cũng có thể là các chất khí được giải phóng tự không thể loại trừ bởi nó cũng là một nguồn phế

ra ngay trong quá trình này. Việc sử dụng các loại khí thải trên đồng ruộng.

giải phóng ra ngay trong quá trình nhiệt phân có thể cải thiện được cán cân năng lượng cũng như sự cân bằng 3. Nhiệt phân

cacbon, tuy nhiên sự phân tích này cần nghiên cứu sâu Công nghệ này là một phương pháp chuyển đổi thêm và công nghệ này hiện nay vẫn còn ở giai đoạn hóa - nhiệt, trong đó nhiên liệu có chứa cacbon có thể

tiến hành R-D (nghiên cứu và triển khai).

dễ dàng chuyển hóa thành khí, chất lỏng, than hay Các kết quả thực nghiệm cho thấy nhiệt độ và áp một hỗn hợp của ba loại này. Nhiệt phân là một quy suất của quy trình nhiệt phân có ảnh hưởng đến sản trình trong đó sinh khối được nung nóng trong môi lượng và thành phần của dầu sinh học, trong đó trường không có không khí ở nhiệt độ khoảng 500oC.

kích thước hạt cũng có tác động nhỏ đến sản lượng sản Tỷ lệ thay đổi nhiệt độ và thời gian của quá trình có phẩm. Các điều kiện tối ưu để tối đa hóa sản lượng dầu 85

86

https://thuviensach.vn

gọi là than sinh khối (biochar). Loại sản phẩm này có thể điều khiển các thành phần khác nhau của khí và thể có tỷ lệ cacbon thấp hơn khi rơm rạ có hàm lượng than trong hỗn hợp sản phẩm. Quy trình nhiệt phân tro cao (10-17%). Khi đó than sinh khối có thể sử

chậm có thể nâng cao sản lượng than, đó là một sự

dụng bằng cách trộn lẫn vào trong đất, đóng vai trò chuyển hóa sang một dạng cacbon ổn định và hàm như một chất điều hòa của đất, cải thiện cấu trúc và lượng lignin cao hơn sẽ làm tăng tỷ lệ thu hồi cacbon.

tình trạng màu mỡ của đất, tiêu tán cacbon bởi vì Về khía cạnh này, rơm rạ là một nguồn nguyên liệu cacbon ổn định trong than. Nhưng trước khi làm tiềm năng do có hàm lượng lignhin cao 22,3%

như vậy, cần tính toán sự cân đối về phát xạ cacbon (hemixenlulo - 35,7%, xenlulo - 32,0% và chất chiết từ

giữa quá trình than hóa với việc đốt ngoài trời nhằm nước - 10%). Quá trình nhiệt phân nhanh được tiến bảo đảm lượng cacbon ở một mức độ ổn định thông hành để nâng cao sản xuất nhiên liệu lỏng (ví dụ như

qua quá trình than hóa.

dầu sinh học). Các sản phẩm phụ của quá trình nhiệt Kinh nghiệm từ việc sử dụng bã cây mía, sau khi phân (chất lỏng và khí) được sử dụng để đáp ứng than hóa thu được sản phẩm than dạng bột có thể

các yêu cầu về năng lượng của quy trình hoặc dùng trộn lẫn với một chất liên kết thích hợp và được định để tạo ra thêm năng lượng. Từ triển vọng này, thậm hình bằng khuôn để tạo thành than bánh. Sau đó, than chí than (củi) cũng có thể sử dụng như một loại nhiên bánh được phơi khô trước khi được sử dụng làm liệu. Quá trình nhiệt phân cần một nguồn nhiệt bên nhiên liệu. Khả năng sử dụng rơm rạ theo cách tương ngoài, đó cũng có thể là các chất khí được giải phóng tự không thể loại trừ bởi nó cũng là một nguồn phế

ra ngay trong quá trình này. Việc sử dụng các loại khí thải trên đồng ruộng.

giải phóng ra ngay trong quá trình nhiệt phân có thể cải thiện được cán cân năng lượng cũng như sự cân bằng 3. Nhiệt phân

cacbon, tuy nhiên sự phân tích này cần nghiên cứu sâu Công nghệ này là một phương pháp chuyển đổi thêm và công nghệ này hiện nay vẫn còn ở giai đoạn hóa - nhiệt, trong đó nhiên liệu có chứa cacbon có thể

tiến hành R-D (nghiên cứu và triển khai).

dễ dàng chuyển hóa thành khí, chất lỏng, than hay Các kết quả thực nghiệm cho thấy nhiệt độ và áp một hỗn hợp của ba loại này. Nhiệt phân là một quy suất của quy trình nhiệt phân có ảnh hưởng đến sản trình trong đó sinh khối được nung nóng trong môi lượng và thành phần của dầu sinh học, trong đó trường không có không khí ở nhiệt độ khoảng 500oC.

kích thước hạt cũng có tác động nhỏ đến sản lượng sản Tỷ lệ thay đổi nhiệt độ và thời gian của quá trình có phẩm. Các điều kiện tối ưu để tối đa hóa sản lượng dầu 85

86

https://thuviensach.vn

sinh học là nhiệt độ cực đại là 550oC với tốc độ nhiệt hóa 4. Khí hóa

là 5oC/phút và kích thước hạt trong khoảng từ 0,850 mm Khí hóa là một phương pháp chuyển đổi hóa - nhiệt, đến 8,425 mm. Việc sử dụng khí trơ làm không khí trong đó sinh khối rắn được chuyển hóa trực tiếp quét có thể làm tăng đáng kể sản lượng dầu sinh học, thành khí. Quy trình này đòi hỏi nhiệt độ cao (khoảng trong khi giảm lượng than và khí. Các nghiên cứu đã 700oC) với một lượng không khí hoặc oxy có thể điều chỉ ra sự khác biệt ở sự hình thành khí trong quá trình chỉnh được trong sản phẩm đầu ra hỗn hợp khí, được nhiệt phân các dạng sinh khối khác nhau và điều gọi là khí tổng hợp hay syngas. Có thể sử dụng rơm này được quy cho thành phần hỗn hợp hemixenlulo, rạ theo cách trực tiếp trong một buồng khí hóa cùng xenlulo và lignhin. Một khối lượng nước lớn được tạo với các nguyên liệu sinh khối khác để sản xuất syngas.

ra trong quá trình nhiệt phân do nguyên nhân hàm Syngas có thể sử dụng cho các động cơ đốt trong (IC) lượng hemixenlulo cao.

để sản xuất điện hoặc sử dụng cho các nhà máy tổ

Theo một cách tiếp cận khác, trong đó nước và hợp nhiệt điện (Combined heat and power plant -

sinh khối được đặt trong một thùng chứa dưới áp CHP) để sản xuất điện cũng như nhiệt. Mặc dù cho suất và có bổ sung thêm một chất xúc tác. Hỗn hợp đến nay người ta mới chỉ tiến hành các thử nghiệm này được đun nóng lên đến 180oC trong môi trường đối với rơm lúa mì (có hàm lượng tro thấp), nhưng đối không có không khí. Sau 12 giờ hỗn hợp được làm với rơm rạ được dự kiến cũng có quy trình tương tự.

lạnh. Sản phẩm đầu ra là một loại bột đen gồm các khối Ở Thái Lan, vỏ trấu đã được sử dụng rất thành công cầu nano than. Tuy nhiên công nghệ này hiện đang còn trong các nồi khí hóa tầng hóa lỏng và sau khi khí đã trong giai đoạn R-D, đòi hỏi cần tiến hành phân tích được làm sạch, nó có thể sử dụng cho các động cơ IC.

thêm về sự cân bằng năng lượng và cacbon đối với quá Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại các vấn đề do hàm trình này.

lượng hắc ín có trong syngas sạch.

Tuy vẫn còn thiếu nhiều dữ liệu liên quan đến Để vượt qua những khó khăn này trong sử

quy trình tiền xử lý cần thiết trong quá trình nhiệt dụng rơm lúa mì, trường Đại học kỹ thuật Đan phân rơm rạ, nhưng do là loại nguyên liệu mật độ thấp Mạch (DTU) cùng với các đối tác đã xác định một nên rơm rạ cần được ép thành bánh nếu sản phẩm phương pháp mới khí hóa rơm rạ: dùng lò khí hóa của quá trình nhiệt phân là than.

tầng hóa lỏng tuần hoàn nhiệt độ thấp (LT-CFB) và khí sản xuất ra được nạp vào các nồi hơi đốt trực 87

88

https://thuviensach.vn

sinh học là nhiệt độ cực đại là 550oC với tốc độ nhiệt hóa 4. Khí hóa

là 5oC/phút và kích thước hạt trong khoảng từ 0,850 mm Khí hóa là một phương pháp chuyển đổi hóa - nhiệt, đến 8,425 mm. Việc sử dụng khí trơ làm không khí trong đó sinh khối rắn được chuyển hóa trực tiếp quét có thể làm tăng đáng kể sản lượng dầu sinh học, thành khí. Quy trình này đòi hỏi nhiệt độ cao (khoảng trong khi giảm lượng than và khí. Các nghiên cứu đã 700oC) với một lượng không khí hoặc oxy có thể điều chỉ ra sự khác biệt ở sự hình thành khí trong quá trình chỉnh được trong sản phẩm đầu ra hỗn hợp khí, được nhiệt phân các dạng sinh khối khác nhau và điều gọi là khí tổng hợp hay syngas. Có thể sử dụng rơm này được quy cho thành phần hỗn hợp hemixenlulo, rạ theo cách trực tiếp trong một buồng khí hóa cùng xenlulo và lignhin. Một khối lượng nước lớn được tạo với các nguyên liệu sinh khối khác để sản xuất syngas.

ra trong quá trình nhiệt phân do nguyên nhân hàm Syngas có thể sử dụng cho các động cơ đốt trong (IC) lượng hemixenlulo cao.

để sản xuất điện hoặc sử dụng cho các nhà máy tổ

Theo một cách tiếp cận khác, trong đó nước và hợp nhiệt điện (Combined heat and power plant -

sinh khối được đặt trong một thùng chứa dưới áp CHP) để sản xuất điện cũng như nhiệt. Mặc dù cho suất và có bổ sung thêm một chất xúc tác. Hỗn hợp đến nay người ta mới chỉ tiến hành các thử nghiệm này được đun nóng lên đến 180oC trong môi trường đối với rơm lúa mì (có hàm lượng tro thấp), nhưng đối không có không khí. Sau 12 giờ hỗn hợp được làm với rơm rạ được dự kiến cũng có quy trình tương tự.

lạnh. Sản phẩm đầu ra là một loại bột đen gồm các khối Ở Thái Lan, vỏ trấu đã được sử dụng rất thành công cầu nano than. Tuy nhiên công nghệ này hiện đang còn trong các nồi khí hóa tầng hóa lỏng và sau khi khí đã trong giai đoạn R-D, đòi hỏi cần tiến hành phân tích được làm sạch, nó có thể sử dụng cho các động cơ IC.

thêm về sự cân bằng năng lượng và cacbon đối với quá Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại các vấn đề do hàm trình này.

lượng hắc ín có trong syngas sạch.

Tuy vẫn còn thiếu nhiều dữ liệu liên quan đến Để vượt qua những khó khăn này trong sử

quy trình tiền xử lý cần thiết trong quá trình nhiệt dụng rơm lúa mì, trường Đại học kỹ thuật Đan phân rơm rạ, nhưng do là loại nguyên liệu mật độ thấp Mạch (DTU) cùng với các đối tác đã xác định một nên rơm rạ cần được ép thành bánh nếu sản phẩm phương pháp mới khí hóa rơm rạ: dùng lò khí hóa của quá trình nhiệt phân là than.

tầng hóa lỏng tuần hoàn nhiệt độ thấp (LT-CFB) và khí sản xuất ra được nạp vào các nồi hơi đốt trực 87

88

https://thuviensach.vn

tiếp. Một phương pháp khác đã được thử nghiệm tại hơn trong quá trình lên men thermophilic, khoảng DTU, đó là sử dụng một hệ thống 50-kW kết hợp với 340 L/kg (lít/kg) tổng trọng lượng chất rắn. Sản một bước ban đầu của phương pháp nhiệt phân rơm lượng biogas đạt được trong quá trình thủy phân rạ. Than và các sản phẩm nhiệt phân dễ bay hơi được mesophilic đạt 233 L/kg trọng lượng chất khô bổ

dẫn qua từ trên đỉnh của lò khí hóa để đốt cháy. Kỹ

sung thêm (giá trị calo của biogas là 6-6,5 kWh/m3) thuật này có thể làm giảm được rất nhiều hàm lượng với tỷ lệ C-N là 30:1, tỷ lệ suy giảm chất rắn dễ bay hắc ín trong khí syngas, cho sản phẩm gần như không hơi cực đại là 56%.

chứa hắc ín. Kỹ thuật khí hóa mới này có thể mở ra Việc nạp liệu sinh khối vào nồi ninh (thùng thủy một cơ hội cho việc sử dụng có hiệu quả các nguyên phân lên men) liên tục hằng ngày là cần thiết để duy liệu sinh khối mật độ thấp như rơm rạ.

trì hoạt tính vi sinh ổn định. Ngoài ra, độ pH và nhiệt độ cần được giám sát để đạt được hoạt tính vi sinh 5. Metan hóa sinh học

hiệu quả. Do rơm rạ thường là nguồn nguyên liệu thô Đây là một phương pháp chuyển hóa sinh học và chứa các hợp chất có khả năng phân hủy hạn chế

trong đó rơm rạ có thể sử dụng riêng hoặc trộn lẫn (tỷ lệ C-N rất cao, có thể lên đến 75%), nếu sử dụng với chất thải rắn đô thị/công nghiệp hay chất thải riêng nó là một chất nền không tốt.

lỏng (có khả năng suy thoái sinh học) và được nạp Do công nghệ này vẫn còn đang trong giai đoạn vào các lò phản ứng sinh học. Khi được trộn với một R-D, nên chưa có dữ liệu về công suất thương mại và loại nguyên liệu suy thoái sinh học khác, rơm rạ

giá trị kinh tế của nó.

đóng vai trò như một chất đệm để kiểm soát pH

cũng như sự phân rã của vật liệu xenlulo, dẫn đến 6. Thủy phân kế tiếp quá trình lên men sản xuất khí sinh học (biogas). Biogas có thể sử dụng Tại California, nhiều công ty đang nghiên cứu về

trực tiếp cho các động cơ IC hay các hệ thống CHP để

chuyển đổi sinh học rơm rạ (tức là nguyên liệu sản xuất điện và nhiệt. Kể từ năm 2003 - 2004, Viện lignoxenlulo) thành ethanol. Công ty Colusa Biomass Nghiên cứu năng lượng tái tạo Sardar Patel (SPRERI) Energy (CBEC) là một trong số các công ty này, hiện đã tiến hành nghiên cứu về một hệ thống metan hóa đang tiến tới một khái niệm tinh luyện sinh học tích sinh học rơm rạ trong cả hai quá trình thủy phân lên hợp, để có thể sản xuất được khoảng 143.000L ethanol men mesophilic (ở nhiệt độ vừa phải) và một ngày. Quy trình này đã được cấp bằng sáng chế.

thermophilic (ở nhiệt độ cao). Sản lượng biogas cao Rơm rạ được thủy phân trước tiên bằng enzym (đôi khi 89

90

https://thuviensach.vn

tiếp. Một phương pháp khác đã được thử nghiệm tại hơn trong quá trình lên men thermophilic, khoảng DTU, đó là sử dụng một hệ thống 50-kW kết hợp với 340 L/kg (lít/kg) tổng trọng lượng chất rắn. Sản một bước ban đầu của phương pháp nhiệt phân rơm lượng biogas đạt được trong quá trình thủy phân rạ. Than và các sản phẩm nhiệt phân dễ bay hơi được mesophilic đạt 233 L/kg trọng lượng chất khô bổ

dẫn qua từ trên đỉnh của lò khí hóa để đốt cháy. Kỹ

sung thêm (giá trị calo của biogas là 6-6,5 kWh/m3) thuật này có thể làm giảm được rất nhiều hàm lượng với tỷ lệ C-N là 30:1, tỷ lệ suy giảm chất rắn dễ bay hắc ín trong khí syngas, cho sản phẩm gần như không hơi cực đại là 56%.

chứa hắc ín. Kỹ thuật khí hóa mới này có thể mở ra Việc nạp liệu sinh khối vào nồi ninh (thùng thủy một cơ hội cho việc sử dụng có hiệu quả các nguyên phân lên men) liên tục hằng ngày là cần thiết để duy liệu sinh khối mật độ thấp như rơm rạ.

trì hoạt tính vi sinh ổn định. Ngoài ra, độ pH và nhiệt độ cần được giám sát để đạt được hoạt tính vi sinh 5. Metan hóa sinh học

hiệu quả. Do rơm rạ thường là nguồn nguyên liệu thô Đây là một phương pháp chuyển hóa sinh học và chứa các hợp chất có khả năng phân hủy hạn chế

trong đó rơm rạ có thể sử dụng riêng hoặc trộn lẫn (tỷ lệ C-N rất cao, có thể lên đến 75%), nếu sử dụng với chất thải rắn đô thị/công nghiệp hay chất thải riêng nó là một chất nền không tốt.

lỏng (có khả năng suy thoái sinh học) và được nạp Do công nghệ này vẫn còn đang trong giai đoạn vào các lò phản ứng sinh học. Khi được trộn với một R-D, nên chưa có dữ liệu về công suất thương mại và loại nguyên liệu suy thoái sinh học khác, rơm rạ

giá trị kinh tế của nó.

đóng vai trò như một chất đệm để kiểm soát pH

cũng như sự phân rã của vật liệu xenlulo, dẫn đến 6. Thủy phân kế tiếp quá trình lên men sản xuất khí sinh học (biogas). Biogas có thể sử dụng Tại California, nhiều công ty đang nghiên cứu về

trực tiếp cho các động cơ IC hay các hệ thống CHP để

chuyển đổi sinh học rơm rạ (tức là nguyên liệu sản xuất điện và nhiệt. Kể từ năm 2003 - 2004, Viện lignoxenlulo) thành ethanol. Công ty Colusa Biomass Nghiên cứu năng lượng tái tạo Sardar Patel (SPRERI) Energy (CBEC) là một trong số các công ty này, hiện đã tiến hành nghiên cứu về một hệ thống metan hóa đang tiến tới một khái niệm tinh luyện sinh học tích sinh học rơm rạ trong cả hai quá trình thủy phân lên hợp, để có thể sản xuất được khoảng 143.000L ethanol men mesophilic (ở nhiệt độ vừa phải) và một ngày. Quy trình này đã được cấp bằng sáng chế.

thermophilic (ở nhiệt độ cao). Sản lượng biogas cao Rơm rạ được thủy phân trước tiên bằng enzym (đôi khi 89

90

https://thuviensach.vn

có thể áp dụng axit hoặc bazơ); sau đó cho lên men để

năng lượng sinh khối của Trung Quốc. Hiện tại, đốt sản xuất ethanol.

cháy rơm trực tiếp được sử dụng chủ yếu trong sản Trong quá trình này, có thể đạt đến sản lượng xuất năng lượng sinh khối ở Trung Quốc. Việc này ethanol từ 303-379 L/t rơm rạ. Tro và silica (dioxit dẫn tới các vấn đề sau: một mặt, ở một số vùng thiếu silic) là các sản phẩm phụ có giá trị thương mại.

rơm sẽ dẫn tới việc đốn một số lượng lớn gỗ để bù Theo phân tích về lượng, 1 kg rơm rạ có chứa 390 g vào số lượng rơm thiếu, gây ra những tổn hại nặng xenlulo. Khối lượng xenlulo này về mặt lý thuyết đủ để

nề cho môi trường sinh thái địa phương, mặt khác, sản xuất được từ 220 đến 283 mL ethanol. Tuy nhiên, ở những vùng có đủ năng lượng thương mại, thì sản lượng thực tế chỉ đạt 74%, tức là chỉ có thể sản rơm bị loại bỏ, bị đốt trên đồng, gây lãng phí nguồn xuất hiện 208 mL ethanol từ hàm lượng xenlulo có nhiên liệu và ô nhiễm môi trường. Vì vậy, ngày càng chứa trong 1 kg rơm rạ. Hãng sản xuất xe hơi hàng đầu có sự chú trọng tới việc tận dụng rơm với hiệu suất Honda đã tuyên bố rằng thế hệ xe hơi tương lai sẽ

và mức độ hợp lý cao ở Trung Quốc.

chạy bằng nhiên liệu sản xuất từ lá cây và rơm rạ.

Nhiều tổ chức nghiên cứu trên phạm vi toàn thế giới Các hướng chính sử dụng rơm ở Trung Quốc là: hiện đang tập trung nghiên cứu công nghệ này.

làm giấy, làm thức ăn cho gia súc, nguồn năng lượng Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ quy trình tiền cho nông thôn, tái chế trên đồng. Sử dụng rơm rạ

xử lý rơm rạ phải có khả năng sinh lời. Quy trình tiền làm nguồn năng lượng chiếm hơn nửa việc sử dụng xử lý này đối với rơm rạ cần các công đoạn băm nhỏ, rơm, thậm chí chiếm 100% ở một số khu vực nông nổ hơi (steamexplosion) và xử lý enzym. Thông tin thôn nghèo nàn. Chính phủ Trung Quốc đã chỉ ra về các quy trình này vẫn còn ít bởi nhiều quy trình tầm quan trọng của việc phát triển và sử dụng sinh hiện đã đăng ký bảo hộ sáng chế.

khối như một nguồn năng lượng, đã tiến hành việc nghiên cứu và phát triển trên phạm vi rộng và lâu C. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ XỬ LÝ

dài các công nghệ chuyển hóa năng lượng sinh khối RƠM RẠ

mới nhất thông qua chương trình quốc gia về các dự

án khoa học và công nghệ cốt lõi và đã thu được 1. Trung Quốc

những thành công bước đầu trong các lĩnh vực công nghệ: đốt cháy trực tiếp, chuyển hóa sinh hóa và lý Là một nước nông nghiệp lớn, Trung Quốc có hóa, gồm lò cải tiến, biogas, khí hóa và than bánh.

nguồn rơm rạ dồi dào. Rơm rạ chiếm tới 72,2% nguồn 91

92

https://thuviensach.vn

có thể áp dụng axit hoặc bazơ); sau đó cho lên men để

năng lượng sinh khối của Trung Quốc. Hiện tại, đốt sản xuất ethanol.

cháy rơm trực tiếp được sử dụng chủ yếu trong sản Trong quá trình này, có thể đạt đến sản lượng xuất năng lượng sinh khối ở Trung Quốc. Việc này ethanol từ 303-379 L/t rơm rạ. Tro và silica (dioxit dẫn tới các vấn đề sau: một mặt, ở một số vùng thiếu silic) là các sản phẩm phụ có giá trị thương mại.

rơm sẽ dẫn tới việc đốn một số lượng lớn gỗ để bù Theo phân tích về lượng, 1 kg rơm rạ có chứa 390 g vào số lượng rơm thiếu, gây ra những tổn hại nặng xenlulo. Khối lượng xenlulo này về mặt lý thuyết đủ để

nề cho môi trường sinh thái địa phương, mặt khác, sản xuất được từ 220 đến 283 mL ethanol. Tuy nhiên, ở những vùng có đủ năng lượng thương mại, thì sản lượng thực tế chỉ đạt 74%, tức là chỉ có thể sản rơm bị loại bỏ, bị đốt trên đồng, gây lãng phí nguồn xuất hiện 208 mL ethanol từ hàm lượng xenlulo có nhiên liệu và ô nhiễm môi trường. Vì vậy, ngày càng chứa trong 1 kg rơm rạ. Hãng sản xuất xe hơi hàng đầu có sự chú trọng tới việc tận dụng rơm với hiệu suất Honda đã tuyên bố rằng thế hệ xe hơi tương lai sẽ

và mức độ hợp lý cao ở Trung Quốc.

chạy bằng nhiên liệu sản xuất từ lá cây và rơm rạ.

Nhiều tổ chức nghiên cứu trên phạm vi toàn thế giới Các hướng chính sử dụng rơm ở Trung Quốc là: hiện đang tập trung nghiên cứu công nghệ này.

làm giấy, làm thức ăn cho gia súc, nguồn năng lượng Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ quy trình tiền cho nông thôn, tái chế trên đồng. Sử dụng rơm rạ

xử lý rơm rạ phải có khả năng sinh lời. Quy trình tiền làm nguồn năng lượng chiếm hơn nửa việc sử dụng xử lý này đối với rơm rạ cần các công đoạn băm nhỏ, rơm, thậm chí chiếm 100% ở một số khu vực nông nổ hơi (steamexplosion) và xử lý enzym. Thông tin thôn nghèo nàn. Chính phủ Trung Quốc đã chỉ ra về các quy trình này vẫn còn ít bởi nhiều quy trình tầm quan trọng của việc phát triển và sử dụng sinh hiện đã đăng ký bảo hộ sáng chế.

khối như một nguồn năng lượng, đã tiến hành việc nghiên cứu và phát triển trên phạm vi rộng và lâu C. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ XỬ LÝ

dài các công nghệ chuyển hóa năng lượng sinh khối RƠM RẠ

mới nhất thông qua chương trình quốc gia về các dự

án khoa học và công nghệ cốt lõi và đã thu được 1. Trung Quốc

những thành công bước đầu trong các lĩnh vực công nghệ: đốt cháy trực tiếp, chuyển hóa sinh hóa và lý Là một nước nông nghiệp lớn, Trung Quốc có hóa, gồm lò cải tiến, biogas, khí hóa và than bánh.

nguồn rơm rạ dồi dào. Rơm rạ chiếm tới 72,2% nguồn 91

92

https://thuviensach.vn

Những công nghệ này đã được thương mại hóa và biogas bằng nguồn tiền của chính mình cộng với một trở nên phổ biến ở Trung Quốc.

tỷ lệ tài trợ nhỏ của chính phủ. Sau giai đoạn này, Đốt cháy trực tiếp:

hướng dẫn kỹ thuật chuẩn đã được tăng cường.

Đây là cách sử dụng chính và

Công nghệ mới và các sản phẩm mới như đèn biogas truyền thống của rơm cho năng lượng sinh khối. Với và đồng hồ đo áp suất bếp lò đã được áp dụng vào mức tiêu chuẩn sống của nông thôn được nâng lên hàng trăm nghìn gia đình. Bể phân hủy biogas được trong những năm gần đây, đã có nhiều thay đổi diễn sử dụng rộng rãi ở các vùng nông thôn là bể phân ra trong cơ cấu sử dụng năng lượng nông thôn, nhưng hủy biogas thủy lực, chiếm tới 90%. Hiện tại, ở

rơm rạ vẫn là một trong những nguồn nhiên liệu chủ

Trung Quốc có các mô hình “4 trong 1”: kết hợp bể

yếu, chiếm tới 33-45% năng lượng tiêu thụ. Năm chứa biogas, chuồng lợn, nhà kính và nhà vệ sinh (ở

1980, Chính phủ Trung Quốc đã khởi động chương miền Bắc), mô hình “3 trong 1” gồm: “Lợn-biogas-trình quốc gia về thí điểm lò đốt cải tiến địa phương trái cây”, hoặc “Lợn-sinh khối-rau”, hoặc “Lợn-sinh (NISPCP) trên toàn quốc với mục đích cải thiện hiệu khối-hạt” (ở miền Nam).

quả sử dụng năng lượng. Một số cải tiến công nghệ

Khí hóa rơm rạ: Công nghệ này sử dụng để chiết như: hình dạng của khoang đốt, kích cỡ cửa tiếp xuất nhiên liệu khí từ rơm trong bộ khí hóa. Từ kế

nhiên liệu, lò và hầm tro đều đã có thành tựu đáng kể.

hoạch 5 năm lần thứ 7 tới lần thứ 9, hàng trăm dự án Hiệu suất của lò cải tiến hiện nay đã đạt hơn 20-25%

thí điểm khí hóa rơm rạ đã được thiết lập và vận hành thành công. Tới cuối năm 2000, 388 bộ hệ thống khí trong khi các loại lò cũ chỉ đạt 10-12%. Cuối năm hóa rơm rạ để cung cấp khí tập trung đã được xây 2000, hơn 189 triệu hộ nông dân Trung Quốc đã dựng, cung cấp biogas tới 150 triệu mét khối, tiêu thụ

thay thế các loại lò cũ của họ bằng lò cải tiến.

8,7x107 tấn. Hiện nay đã có rất nhiều nhà máy và xí Phân hủy kị khí (hay công nghệ biogas): là công nghiệp cung cấp các phương tiện và dụng cụ khí hóa nghệ chuyển hóa sinh học được áp dụng rộng rãi ở

sinh khối ở Trung Quốc.

Trung Quốc, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Đến Than bánh rơm: công nghệ than bánh rơm đề cập cuối năm 2000 đã có 7,64 triệu bể biogas ở hộ gia tới việc nén rơm thành bánh dạng thanh, dạng khối, đình. Sản lượng biogas đã tăng từ 31,46 lên 37,49

dạng viên dưới áp lực nhiệt hoặc phi nhiệt, trong đó m3 trong giai đoạn 2000 tới 2002. Từ giữa thập niên dung lượng độ ẩm đạt 10% ở mọi loại nhiên liệu.

1980, nông dân Trung Quốc bắt đầu xây dựng các bể

93

94

https://thuviensach.vn

Những công nghệ này đã được thương mại hóa và biogas bằng nguồn tiền của chính mình cộng với một trở nên phổ biến ở Trung Quốc.

tỷ lệ tài trợ nhỏ của chính phủ. Sau giai đoạn này, Đốt cháy trực tiếp:

hướng dẫn kỹ thuật chuẩn đã được tăng cường.

Đây là cách sử dụng chính và

Công nghệ mới và các sản phẩm mới như đèn biogas truyền thống của rơm cho năng lượng sinh khối. Với và đồng hồ đo áp suất bếp lò đã được áp dụng vào mức tiêu chuẩn sống của nông thôn được nâng lên hàng trăm nghìn gia đình. Bể phân hủy biogas được trong những năm gần đây, đã có nhiều thay đổi diễn sử dụng rộng rãi ở các vùng nông thôn là bể phân ra trong cơ cấu sử dụng năng lượng nông thôn, nhưng hủy biogas thủy lực, chiếm tới 90%. Hiện tại, ở

rơm rạ vẫn là một trong những nguồn nhiên liệu chủ

Trung Quốc có các mô hình “4 trong 1”: kết hợp bể

yếu, chiếm tới 33-45% năng lượng tiêu thụ. Năm chứa biogas, chuồng lợn, nhà kính và nhà vệ sinh (ở

1980, Chính phủ Trung Quốc đã khởi động chương miền Bắc), mô hình “3 trong 1” gồm: “Lợn-biogas-trình quốc gia về thí điểm lò đốt cải tiến địa phương trái cây”, hoặc “Lợn-sinh khối-rau”, hoặc “Lợn-sinh (NISPCP) trên toàn quốc với mục đích cải thiện hiệu khối-hạt” (ở miền Nam).

quả sử dụng năng lượng. Một số cải tiến công nghệ

Khí hóa rơm rạ: Công nghệ này sử dụng để chiết như: hình dạng của khoang đốt, kích cỡ cửa tiếp xuất nhiên liệu khí từ rơm trong bộ khí hóa. Từ kế

nhiên liệu, lò và hầm tro đều đã có thành tựu đáng kể.

hoạch 5 năm lần thứ 7 tới lần thứ 9, hàng trăm dự án Hiệu suất của lò cải tiến hiện nay đã đạt hơn 20-25%

thí điểm khí hóa rơm rạ đã được thiết lập và vận hành thành công. Tới cuối năm 2000, 388 bộ hệ thống khí trong khi các loại lò cũ chỉ đạt 10-12%. Cuối năm hóa rơm rạ để cung cấp khí tập trung đã được xây 2000, hơn 189 triệu hộ nông dân Trung Quốc đã dựng, cung cấp biogas tới 150 triệu mét khối, tiêu thụ

thay thế các loại lò cũ của họ bằng lò cải tiến.

8,7x107 tấn. Hiện nay đã có rất nhiều nhà máy và xí Phân hủy kị khí (hay công nghệ biogas): là công nghiệp cung cấp các phương tiện và dụng cụ khí hóa nghệ chuyển hóa sinh học được áp dụng rộng rãi ở

sinh khối ở Trung Quốc.

Trung Quốc, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Đến Than bánh rơm: công nghệ than bánh rơm đề cập cuối năm 2000 đã có 7,64 triệu bể biogas ở hộ gia tới việc nén rơm thành bánh dạng thanh, dạng khối, đình. Sản lượng biogas đã tăng từ 31,46 lên 37,49

dạng viên dưới áp lực nhiệt hoặc phi nhiệt, trong đó m3 trong giai đoạn 2000 tới 2002. Từ giữa thập niên dung lượng độ ẩm đạt 10% ở mọi loại nhiên liệu.

1980, nông dân Trung Quốc bắt đầu xây dựng các bể

93

94

https://thuviensach.vn

Hiện tại, các dạng máy chế tạo than bánh rơm chính triển công nghệ thủy phân để sản xuất ethanol và đã được phát triển ở Trung Quốc là máy ép pittong và đạt được một số tiến bộ. Công nghệ hóa lỏng rơm máy ép kiểu vít. Ngoài ra, còn có một dạng máy đóng rạ hiện đang ở giai đoạn thử nghiệm ở Trung Quốc.

than bánh nữa là máy ép pittong thủy lực và máy ép Cácbonát hóa rơm rạ: Cácbonát hóa rơm rạ là cuộn. Nghiên cứu về công nghệ than bánh rơm ở

công nghệ đưa than bánh rơm vào lò luyện thông qua Trung Quốc đã được phát triển từ 20 năm trước sự nhiệt phân trong điều kiện cách ly ôxy, để thu được đây, khi Viện Các sản phẩm Lâm nghiệp Công than củi dạng khuôn.

nghiệp hóa tiến hành nghiên cứu về công nghệ than Than sinh học: Rơm rạ được tán nhỏ và sấy khô bánh rơm sinh khối trong suốt Kế hoạch 5 năm lần ở một nhiệt độ nhất định, rơm và than được trộn với thứ 7 của Trung Quốc. Quá trình R&D công nghệ than chất sunphua hấp thụ trong máy đổ khuôn, có thể

bánh rơm sinh khối được chia làm 3 giai đoạn: trước sản sinh ra than sinh học ở áp suất cao. Khi đốt cháy năm 1995, tập trung vào phát triển công nghệ cơ bản; than sinh học, rơm bị đốt cháy trước tạo ra các lỗ rỗ, từ 1995-2005, công nghệ thế hệ đầu tiên được thực sau đó quá trình này sẽ làm cho than sinh học cháy hiện để thúc đẩy ngành công nghiệp quy mô nhỏ; sau hết hoàn toàn. Tuy nhiên, cho tới nay, các trang thiết năm 2005, công nghệ này được cải tiến và nâng cấp để

bị chủ chốt vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thương áp dụng vào công nghiệp quy mô lớn.

mại hóa và sản xuất đại trà ở Trung Quốc do trang Than bánh rơm rạ có thể góp phần phát triển việc thiết bị công nghệ này tiêu tốn năng lượng rất cao, sử dụng rơm trong sản xuất năng lượng, cải thiện giá độ tin cậy và ứng dụng thấp, chi phí tiền xử lý cao.

trị phát nhiệt thể tích của một nhiên liệu, làm giảm Dự án năng lượng sinh học quy mô nhỏ ở Trung chi phí vận chuyển và tạo ra điều kiện về nhiên liệu Quốc

tốt hơn ở các vùng nông thôn. Loại công nghệ này hiện Mặc dù gần đây, Trung Quốc mới bắt đầu quan tâm đang được thương mại hóa ở Trung Quốc.

hơn tới việc sản xuất nhiên liệu sinh học quy mô lớn Các công nghệ xử lý rơm rạ khác

(bioethanol và biodiesel), nhưng nước này đã có lịch Hóa lỏng: Hóa lỏng sinh khối gồm chuyển hóa sử lâu dài về sản xuất năng lượng sinh học quy mô sinh hóa để sản xuất ethanol và chuyển hóa hóa nhiệt nhỏ, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Từ cuối thập để sản xuất dầu sinh học. Vào khoảng năm 1990, niên 1980, năng lượng sinh học đã được xác định là Trung Quốc bắt đầu tiến hành nghiên cứu và phát thành phần đóng góp quan trọng và hứa hẹn đối với 95

96

https://thuviensach.vn

Hiện tại, các dạng máy chế tạo than bánh rơm chính triển công nghệ thủy phân để sản xuất ethanol và đã được phát triển ở Trung Quốc là máy ép pittong và đạt được một số tiến bộ. Công nghệ hóa lỏng rơm máy ép kiểu vít. Ngoài ra, còn có một dạng máy đóng rạ hiện đang ở giai đoạn thử nghiệm ở Trung Quốc.

than bánh nữa là máy ép pittong thủy lực và máy ép Cácbonát hóa rơm rạ: Cácbonát hóa rơm rạ là cuộn. Nghiên cứu về công nghệ than bánh rơm ở

công nghệ đưa than bánh rơm vào lò luyện thông qua Trung Quốc đã được phát triển từ 20 năm trước sự nhiệt phân trong điều kiện cách ly ôxy, để thu được đây, khi Viện Các sản phẩm Lâm nghiệp Công than củi dạng khuôn.

nghiệp hóa tiến hành nghiên cứu về công nghệ than Than sinh học: Rơm rạ được tán nhỏ và sấy khô bánh rơm sinh khối trong suốt Kế hoạch 5 năm lần ở một nhiệt độ nhất định, rơm và than được trộn với thứ 7 của Trung Quốc. Quá trình R&D công nghệ than chất sunphua hấp thụ trong máy đổ khuôn, có thể

bánh rơm sinh khối được chia làm 3 giai đoạn: trước sản sinh ra than sinh học ở áp suất cao. Khi đốt cháy năm 1995, tập trung vào phát triển công nghệ cơ bản; than sinh học, rơm bị đốt cháy trước tạo ra các lỗ rỗ, từ 1995-2005, công nghệ thế hệ đầu tiên được thực sau đó quá trình này sẽ làm cho than sinh học cháy hiện để thúc đẩy ngành công nghiệp quy mô nhỏ; sau hết hoàn toàn. Tuy nhiên, cho tới nay, các trang thiết năm 2005, công nghệ này được cải tiến và nâng cấp để

bị chủ chốt vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thương áp dụng vào công nghiệp quy mô lớn.

mại hóa và sản xuất đại trà ở Trung Quốc do trang Than bánh rơm rạ có thể góp phần phát triển việc thiết bị công nghệ này tiêu tốn năng lượng rất cao, sử dụng rơm trong sản xuất năng lượng, cải thiện giá độ tin cậy và ứng dụng thấp, chi phí tiền xử lý cao.

trị phát nhiệt thể tích của một nhiên liệu, làm giảm Dự án năng lượng sinh học quy mô nhỏ ở Trung chi phí vận chuyển và tạo ra điều kiện về nhiên liệu Quốc

tốt hơn ở các vùng nông thôn. Loại công nghệ này hiện Mặc dù gần đây, Trung Quốc mới bắt đầu quan tâm đang được thương mại hóa ở Trung Quốc.

hơn tới việc sản xuất nhiên liệu sinh học quy mô lớn Các công nghệ xử lý rơm rạ khác

(bioethanol và biodiesel), nhưng nước này đã có lịch Hóa lỏng: Hóa lỏng sinh khối gồm chuyển hóa sử lâu dài về sản xuất năng lượng sinh học quy mô sinh hóa để sản xuất ethanol và chuyển hóa hóa nhiệt nhỏ, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Từ cuối thập để sản xuất dầu sinh học. Vào khoảng năm 1990, niên 1980, năng lượng sinh học đã được xác định là Trung Quốc bắt đầu tiến hành nghiên cứu và phát thành phần đóng góp quan trọng và hứa hẹn đối với 95

96

https://thuviensach.vn

việc sản xuất năng lượng tái tạo và phát triển nông hiệu suất kỵ khí của phân hủy kỵ khí rơm rạ, phát thôn. Các công nghệ năng lượng sinh học tái tạo được triển công nghệ nông nghiệp sinh thái biogas đồng bộ, áp dụng rộng rãi từ đầu thập niên 1990 trở lại đây giảm việc sử dụng củi đốt và nhiên liệu hóa thạch.

gồm phân hủy kỵ khí, khí hóa nhiệt phân, rắn hóa

- Phổ biến các hệ khí hóa rơm rạ đối với việc cung nhiên liệu sinh học, sản xuất ethanol sinh học và đồng cấp khí tập trung ở những khu vực trù phú.

phát diesel sinh học. Do trình độ phát triển kinh tế ở

- Nghiên cứu công nghệ đốt cháy trực tiếp rơm các vùng nông thôn của Trung Quốc, công nghệ khí rạ bằng cách phát triển các nồi hơi buồng đốt trực hóa nhiệt phân là một trong những công nghệ phổ

tiếp rơm rạ và các phương tiện khác để sử dụng với biến hơn cả do tính đơn giản và rẻ của nó. Năm 1997, quy mô lớn rơm rạ trong việc sản xuất điện và cung Trung Quốc đã khởi động một số dự án thí điểm khí cấp nhiệt.

hóa ở nông thôn theo một hiệp định ký với Liên minh

- Nghiên cứu và phát triển các máy đổ khuôn than châu Âu. Năm 1998, khoảng 200 trạm biogas cấp độ

sinh học và máy sản xuất than bánh rơm theo các đặc tính làng xã đã được xây dựng ở Trung Quốc và 7 năm của rơm rạ với tiêu chí giảm năng lượng tiêu thụ của máy sau, hơn 1.000 trạm đã được xây dựng chủ yếu là ở

móc, nâng cao độ tin cậy, khả năng ứng dụng và mức độ

các vùng nông thôn. Tất cả các trạm biogas được xây thương mại hóa của máy móc.

dựng bằng nguồn tài trợ của chính quyền tỉnh, làng xã

- Tăng cường hợp tác quốc tế, ứng dụng các và các tổ chức khác. Mỗi hộ gia đình muốn sử dụng công nghệ tiên tiến của nước ngoài vào việc tận biogas phải nộp khoảng 300 NDT để lắp đặt đường dụng rơm rạ để thúc đẩy sử dụng rơm rạ ở Trung ống, lò biogas và đồng hồ đo mức tiêu thụ biogas. Chi Quốc.

phí xây dựng một trạm biogas với công suất cho 200

2. Nhật Bản

hộ gia đình sử dụng từ 0,5 tới 2 triệu NDT.

Gần đây, chính phủ Nhật Bản đã bắt đầu quan Một số định hướng chính sách phát triển năng tâm nhiều hơn tới việc sử dụng rơm rạ. Năm 2008, lượng sinh học ở Trung Quốc:

chính phủ Nhật Bản đề ra kế hoạch phát triển quy

- Nghiên cứu và phổ biến công nghệ cải tiến lò trình sản xuất chi phí thấp ethanol sinh học xenlulo biogas đáp ứng nhu cầu năng lượng của khu vực nông chiết xuất từ rơm rạ. Các quan chức của Bộ Nông Lâm thôn, nâng cao hiệu suất đốt cháy của lò cải tiến và Ngư nghiệp cho biết, công nghệ chiết xuất ethanol 97

98

https://thuviensach.vn

việc sản xuất năng lượng tái tạo và phát triển nông hiệu suất kỵ khí của phân hủy kỵ khí rơm rạ, phát thôn. Các công nghệ năng lượng sinh học tái tạo được triển công nghệ nông nghiệp sinh thái biogas đồng bộ, áp dụng rộng rãi từ đầu thập niên 1990 trở lại đây giảm việc sử dụng củi đốt và nhiên liệu hóa thạch.

gồm phân hủy kỵ khí, khí hóa nhiệt phân, rắn hóa

- Phổ biến các hệ khí hóa rơm rạ đối với việc cung nhiên liệu sinh học, sản xuất ethanol sinh học và đồng cấp khí tập trung ở những khu vực trù phú.

phát diesel sinh học. Do trình độ phát triển kinh tế ở

- Nghiên cứu công nghệ đốt cháy trực tiếp rơm các vùng nông thôn của Trung Quốc, công nghệ khí rạ bằng cách phát triển các nồi hơi buồng đốt trực hóa nhiệt phân là một trong những công nghệ phổ

tiếp rơm rạ và các phương tiện khác để sử dụng với biến hơn cả do tính đơn giản và rẻ của nó. Năm 1997, quy mô lớn rơm rạ trong việc sản xuất điện và cung Trung Quốc đã khởi động một số dự án thí điểm khí cấp nhiệt.

hóa ở nông thôn theo một hiệp định ký với Liên minh

- Nghiên cứu và phát triển các máy đổ khuôn than châu Âu. Năm 1998, khoảng 200 trạm biogas cấp độ

sinh học và máy sản xuất than bánh rơm theo các đặc tính làng xã đã được xây dựng ở Trung Quốc và 7 năm của rơm rạ với tiêu chí giảm năng lượng tiêu thụ của máy sau, hơn 1.000 trạm đã được xây dựng chủ yếu là ở

móc, nâng cao độ tin cậy, khả năng ứng dụng và mức độ

các vùng nông thôn. Tất cả các trạm biogas được xây thương mại hóa của máy móc.

dựng bằng nguồn tài trợ của chính quyền tỉnh, làng xã

- Tăng cường hợp tác quốc tế, ứng dụng các và các tổ chức khác. Mỗi hộ gia đình muốn sử dụng công nghệ tiên tiến của nước ngoài vào việc tận biogas phải nộp khoảng 300 NDT để lắp đặt đường dụng rơm rạ để thúc đẩy sử dụng rơm rạ ở Trung ống, lò biogas và đồng hồ đo mức tiêu thụ biogas. Chi Quốc.

phí xây dựng một trạm biogas với công suất cho 200

2. Nhật Bản

hộ gia đình sử dụng từ 0,5 tới 2 triệu NDT.

Gần đây, chính phủ Nhật Bản đã bắt đầu quan Một số định hướng chính sách phát triển năng tâm nhiều hơn tới việc sử dụng rơm rạ. Năm 2008, lượng sinh học ở Trung Quốc:

chính phủ Nhật Bản đề ra kế hoạch phát triển quy

- Nghiên cứu và phổ biến công nghệ cải tiến lò trình sản xuất chi phí thấp ethanol sinh học xenlulo biogas đáp ứng nhu cầu năng lượng của khu vực nông chiết xuất từ rơm rạ. Các quan chức của Bộ Nông Lâm thôn, nâng cao hiệu suất đốt cháy của lò cải tiến và Ngư nghiệp cho biết, công nghệ chiết xuất ethanol 97

98

https://thuviensach.vn

sinh học từ rơm rạ hiện đã có, tuy nhiên mới chỉ

quan Phát triển công nghệ công nghiệp và năng lượng thành công ở quy mô trong phòng thí nghiệm. Bộ

mới (NEDO). Công suất sản lượng của hệ thống này Nông Lâm Ngư nghiệp Nhật Bản dự kiến đưa công được dự kiến đạt 200 lít/ngày, với công suất sản nghệ này thành một quy trình mang tính thương mại lượng tối đa là 22,5 kilo lít/năm cho 112 ngày vận bằng cách xây dựng một quy trình từ tập hợp, vận hành. Bã lên men có thể được sử dụng để làm phân chuyển rơm, cho tới sản xuất và sử dụng nhiên liệu bón.

tổng hợp được. Nhiên liệu sản xuất ra sẽ được sử

Tiến tới, chính phủ Nhật Bản còn dự kiến hỗ trợ

dụng cho các phương tiện giao thông và các mục đích cho Trung Quốc và Thái Lan trong việc xây dựng các sử dụng khác. Quận Akita đã được chọn là nơi để tiến nhà máy nhiên liệu sinh học và tiến hành sản xuất hành dự án thí điểm sử dụng xenlulo nhẹ. Dự án thí nhiên liệu.

điểm này nhằm mục đích thực hiện các xét nghiệm 3. Đức

kiểm tra để thiết lập nên công nghệ sản xuất ethanol Một doanh nghiệp Đức ở Karlsruhe dùng máy sinh học từ sinh khối xenlulo nhẹ, ví dụ như rơm rạ

băm nhỏ rơm rạ rồi cho vào lò phản ứng kín, không và trấu. Nguyên liệu thô để sản xuất ethanol sinh học có không khí và nung ở nhiệt độ 500oC, từ đó tạo sẽ là rơm rạ và trấu của xã Ogata, một trong những thành một dung dịch nhờn. Dung dịch này tiếp tục xử

khu vực trồng lúa gạo hàng đầu ở Nhật Bản. Công ty lý qua ba công đoạn thành xăng và dầu diesel.

Akita Agriculture Public sẽ thu thập và vận chuyển Trong tương lai, máy móc và rơm rạ sẽ tạo ra dầu, nguyên liệu sinh khối, còn hệ thống nhà máy vì nhờ máy móc, những chất giàu năng lượng như

Kawasaki của Tập đoàn Công nghiệp nặng Kawasaki lignhin và xenlulo thực vật sẽ được chế biến thành (Kawasaki Heavy Industries Group) sẽ chịu trách nhiên liệu.

nhiệm sản xuất nhiên liệu sinh học và thực hiện các Dự án sản xuất nhiên liệu từ rơm rạ của Đức đòi xét nghiệm kiểm tra nhiên liệu sinh học từ giai đoạn hỏi nguồn kinh phí đầu tư lớn. Viện Công nghệ

tài khóa 2008 tới 2012. Hệ thống sản xuất ethanol Karlsruhe (KIT), Chính phủ Liên bang, Tập đoàn Chế

sinh học đã được lắp đặt ở thành phố Katagami bao tạo thiết bị cỡ lớn Lurgi và doanh nghiệp hóa chất của Pháp Air Liquide, đã chi 60 triệu Euro để phát triển gồm các quy trình tiền xử lý, glycation, lên men và dự án. Tuy nhiên, sự đầu tư này hứa hẹn sẽ mang lại chưng cất. Quy trình glycation khai thác một công hiệu quả thiết thực trong tương lai.

nghệ sản xuất ethanol sinh học tiên tiến bằng một hệ

Theo tính toán của các nhà nghiên cứu ở KIT, rơm thống nhiệt mà Kawasaki đồng phát triển cùng với Cơ

99

100

https://thuviensach.vn

sinh học từ rơm rạ hiện đã có, tuy nhiên mới chỉ

quan Phát triển công nghệ công nghiệp và năng lượng thành công ở quy mô trong phòng thí nghiệm. Bộ

mới (NEDO). Công suất sản lượng của hệ thống này Nông Lâm Ngư nghiệp Nhật Bản dự kiến đưa công được dự kiến đạt 200 lít/ngày, với công suất sản nghệ này thành một quy trình mang tính thương mại lượng tối đa là 22,5 kilo lít/năm cho 112 ngày vận bằng cách xây dựng một quy trình từ tập hợp, vận hành. Bã lên men có thể được sử dụng để làm phân chuyển rơm, cho tới sản xuất và sử dụng nhiên liệu bón.

tổng hợp được. Nhiên liệu sản xuất ra sẽ được sử

Tiến tới, chính phủ Nhật Bản còn dự kiến hỗ trợ

dụng cho các phương tiện giao thông và các mục đích cho Trung Quốc và Thái Lan trong việc xây dựng các sử dụng khác. Quận Akita đã được chọn là nơi để tiến nhà máy nhiên liệu sinh học và tiến hành sản xuất hành dự án thí điểm sử dụng xenlulo nhẹ. Dự án thí nhiên liệu.

điểm này nhằm mục đích thực hiện các xét nghiệm 3. Đức

kiểm tra để thiết lập nên công nghệ sản xuất ethanol Một doanh nghiệp Đức ở Karlsruhe dùng máy sinh học từ sinh khối xenlulo nhẹ, ví dụ như rơm rạ

băm nhỏ rơm rạ rồi cho vào lò phản ứng kín, không và trấu. Nguyên liệu thô để sản xuất ethanol sinh học có không khí và nung ở nhiệt độ 500oC, từ đó tạo sẽ là rơm rạ và trấu của xã Ogata, một trong những thành một dung dịch nhờn. Dung dịch này tiếp tục xử

khu vực trồng lúa gạo hàng đầu ở Nhật Bản. Công ty lý qua ba công đoạn thành xăng và dầu diesel.

Akita Agriculture Public sẽ thu thập và vận chuyển Trong tương lai, máy móc và rơm rạ sẽ tạo ra dầu, nguyên liệu sinh khối, còn hệ thống nhà máy vì nhờ máy móc, những chất giàu năng lượng như

Kawasaki của Tập đoàn Công nghiệp nặng Kawasaki lignhin và xenlulo thực vật sẽ được chế biến thành (Kawasaki Heavy Industries Group) sẽ chịu trách nhiên liệu.

nhiệm sản xuất nhiên liệu sinh học và thực hiện các Dự án sản xuất nhiên liệu từ rơm rạ của Đức đòi xét nghiệm kiểm tra nhiên liệu sinh học từ giai đoạn hỏi nguồn kinh phí đầu tư lớn. Viện Công nghệ

tài khóa 2008 tới 2012. Hệ thống sản xuất ethanol Karlsruhe (KIT), Chính phủ Liên bang, Tập đoàn Chế

sinh học đã được lắp đặt ở thành phố Katagami bao tạo thiết bị cỡ lớn Lurgi và doanh nghiệp hóa chất của Pháp Air Liquide, đã chi 60 triệu Euro để phát triển gồm các quy trình tiền xử lý, glycation, lên men và dự án. Tuy nhiên, sự đầu tư này hứa hẹn sẽ mang lại chưng cất. Quy trình glycation khai thác một công hiệu quả thiết thực trong tương lai.

nghệ sản xuất ethanol sinh học tiên tiến bằng một hệ

Theo tính toán của các nhà nghiên cứu ở KIT, rơm thống nhiệt mà Kawasaki đồng phát triển cùng với Cơ

99

100

https://thuviensach.vn

rạ lúa mì, lúa mạch, thân cây ngô không dùng làm thức ăn gia súc, phân bón, vốn bị coi là chất thải ở Đức, đủ

để 4 triệu xe ô tô hoạt động trong một năm. Ông Peter Fritz, Phó Chủ tịch KIT đồng thời là nhà điều phối nghiên cứu của dự án, cho biết: “Từ năm 2014, chúng DANH MôC TµI LIÖU THAM KH¶O

tôi sẽ biến rơm thành nhiên liệu”. Theo KIT, loại nhiên liệu này hoàn toàn có thể cạnh tranh về giá với xăng, nếu được ưu đãi về thuế.

Tài liệu tiếng Việt

1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch tháng 12 và cả năm 2014 ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn.

2. Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ quốc gia: Nguồn phế thải nông nghiệp rơm rạ và kinh nghiệm thế giới về xử lý và tận dụng, Hà Nội, tháng 3-2010.

3. Nguyễn Mậu Dũng: Ước tính lượng khí thải từ

đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí Khoa học và Phát triển, 2012, Tập 10, số 1: 190 - 198 trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

4. Phạm Ninh Hải: Huyện Bình Giang: xây dựng mô hình xử lý rơm, rạ làm phân bón hữu cơ vi sinh, Tạp chí Khoa học Công nghệ và Môi trường Hải Dương, 2010, số 5, trang 18.

5. Trần Sỹ Nam, Nguyễn Thị Huỳnh Như, Nguyễn Hữu Chiếm, Nguyễn Võ Châu Ngân, Lê Hoàng Việt và Kjeld Ingvorsen: Ước tính lượng và các biện pháp xử lý rơm rạ ở một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Cần Thơ, phần A: Khoa học Tự nhiên, Công nghệ và Môi trường, số 32, 2014.

101

102

https://thuviensach.vn

rạ lúa mì, lúa mạch, thân cây ngô không dùng làm thức ăn gia súc, phân bón, vốn bị coi là chất thải ở Đức, đủ

để 4 triệu xe ô tô hoạt động trong một năm. Ông Peter Fritz, Phó Chủ tịch KIT đồng thời là nhà điều phối nghiên cứu của dự án, cho biết: “Từ năm 2014, chúng DANH MôC TµI LIÖU THAM KH¶O

tôi sẽ biến rơm thành nhiên liệu”. Theo KIT, loại nhiên liệu này hoàn toàn có thể cạnh tranh về giá với xăng, nếu được ưu đãi về thuế.

Tài liệu tiếng Việt

1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch tháng 12 và cả năm 2014 ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn.

2. Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ quốc gia: Nguồn phế thải nông nghiệp rơm rạ và kinh nghiệm thế giới về xử lý và tận dụng, Hà Nội, tháng 3-2010.

3. Nguyễn Mậu Dũng: Ước tính lượng khí thải từ

đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Tạp chí Khoa học và Phát triển, 2012, Tập 10, số 1: 190 - 198 trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

4. Phạm Ninh Hải: Huyện Bình Giang: xây dựng mô hình xử lý rơm, rạ làm phân bón hữu cơ vi sinh, Tạp chí Khoa học Công nghệ và Môi trường Hải Dương, 2010, số 5, trang 18.

5. Trần Sỹ Nam, Nguyễn Thị Huỳnh Như, Nguyễn Hữu Chiếm, Nguyễn Võ Châu Ngân, Lê Hoàng Việt và Kjeld Ingvorsen: Ước tính lượng và các biện pháp xử lý rơm rạ ở một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Cần Thơ, phần A: Khoa học Tự nhiên, Công nghệ và Môi trường, số 32, 2014.

101

102

https://thuviensach.vn

6. Trần Sỹ Nam, Võ Thị Vịnh, Nguyễn Hữu Chiếm, seasonal and spatial variations in straw availability as well Nguyễn Võ Châu Ngân, Lê Hoàng Việt và Kjeld as potential reduction in greenhouse gas emissions. In: Ingvorsen: Sử dụng rơm rạ làm nguyên liệu bổ sung GMSARN International Conference on Sustainable nâng cao năng suất sản xuất khí sinh học, Tạp chí Nông Development: Challenges and Opportunities for GMS.

nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Nông nghiệp và GMSARN Secretariat, AIT, Pattaya, Thailand.

Phát triển nông thôn, số 15, 2014.

Các trang báo điện tử:

7. Trần Sỹ Nam, Huỳnh Văn Thảo, Huỳnh Công Khánh, Nguyễn Võ Châu Ngân, Nguyễn Hữu Chiếm,

- www. tin môi trường, tháng 10-2014

Lê Hoàng Việt và Kjeld Ingvorsen: Đánh giá khả

- www.nhandan.com.vn, tháng 8-2014

năng sử dụng rơm và lục bình trong ủ yếm khí bán

- dangcongsan.vn, tháng 6-2014

liên tục - ứng dụng trên túi ủ biogas polyethylece

- khoa học.tv, tháng 6-2013

với quy mô nông hộ, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Cần Thơ, phần A: Khoa học Tự nhiên, Công nghệ

và Môi trường, số 36, 2015.

Tài liệu tiếng nước ngoài

1. Aalde, H., (2006). Agriculture, Forestry and Other Land Use - Generic Methodologies Applicable to Multiple Landuse Categories. Institute for Global Environmental Strategies (IGES), Hayama, Kanagawa, Japan.

2. Gadde B., Bonnet S., Menke C., and S. Garivate (2009). Air pollutant emissions from rice straw open field burning in India, Thailand and the Philippines.

Journal of Environmental Pollution, Vol. 157, p1554-1558.

3. Gadde B., Menke C., and R. Wassmann, (2007).

Possible energy utilization of rice straw in Thailand: 103

104

https://thuviensach.vn

6. Trần Sỹ Nam, Võ Thị Vịnh, Nguyễn Hữu Chiếm, seasonal and spatial variations in straw availability as well Nguyễn Võ Châu Ngân, Lê Hoàng Việt và Kjeld as potential reduction in greenhouse gas emissions. In: Ingvorsen: Sử dụng rơm rạ làm nguyên liệu bổ sung GMSARN International Conference on Sustainable nâng cao năng suất sản xuất khí sinh học, Tạp chí Nông Development: Challenges and Opportunities for GMS.

nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Nông nghiệp và GMSARN Secretariat, AIT, Pattaya, Thailand.

Phát triển nông thôn, số 15, 2014.

Các trang báo điện tử:

7. Trần Sỹ Nam, Huỳnh Văn Thảo, Huỳnh Công Khánh, Nguyễn Võ Châu Ngân, Nguyễn Hữu Chiếm,

- www. tin môi trường, tháng 10-2014

Lê Hoàng Việt và Kjeld Ingvorsen: Đánh giá khả

- www.nhandan.com.vn, tháng 8-2014

năng sử dụng rơm và lục bình trong ủ yếm khí bán

- dangcongsan.vn, tháng 6-2014

liên tục - ứng dụng trên túi ủ biogas polyethylece

- khoa học.tv, tháng 6-2013

với quy mô nông hộ, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Cần Thơ, phần A: Khoa học Tự nhiên, Công nghệ

và Môi trường, số 36, 2015.

Tài liệu tiếng nước ngoài

1. Aalde, H., (2006). Agriculture, Forestry and Other Land Use - Generic Methodologies Applicable to Multiple Landuse Categories. Institute for Global Environmental Strategies (IGES), Hayama, Kanagawa, Japan.

2. Gadde B., Bonnet S., Menke C., and S. Garivate (2009). Air pollutant emissions from rice straw open field burning in India, Thailand and the Philippines.

Journal of Environmental Pollution, Vol. 157, p1554-1558.

3. Gadde B., Menke C., and R. Wassmann, (2007).

Possible energy utilization of rice straw in Thailand: 103

104

https://thuviensach.vn

Phần II

GIẢI PHÁP SỬ DỤNG RƠM RẠ

AN TOÀN, HIỆU QUẢ VÀ THÂN THIỆN VỚI

MÔI TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM

A.

Các phương thức xử lý và tận dụng nguồn rơm Môc lôc

rạ

45

I.

Các phương pháp sử dụng rơm rạ truyền thống

45

Trang

II.

Các phương pháp sử dụng rơm rạ hiện nay 47

Lời Nhà xuất bản

5

1.

Trong lĩnh vực nông nghiệp

48

Phần I

2.

Các ứng dụng rơm rạ trong sản xuất công TÌNH TRẠNG ĐỐT RƠM RẠ

nghiệp

62

NGOÀI ĐỒNG RUỘNG Ở NƯỚC TA:

3.

Một số ứng dụng khác trong sử dụng rơm rạ

NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ

7

ở nước ta

81

I.

Tình trạng đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở

B.

Khái quát các công nghệ sản xuất năng lượng nước ta hiện nay

9

từ nguồn nguyên liệu rơm rạ

86

1.

Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài 1.

Đốt nhiệt

86

đồng ruộng vùng Đồng bằng sông Hồng

14

2.

Than hóa

87

2.

Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài 3.

Nhiệt phân

89

đồng ruộng vùng Đồng bằng sông Cửu Long 23

4.

Khí hóa

91

II.

Nguyên nhân của việc đốt rơm rạ trực tiếp 5.

Metan hóa sinh học

93

trên đồng ruộng

38

6.

Thủy phân kế tiếp quá trình lên men

94

C.

Kinh nghiệm của một số nước về xử lý rơm III.

Những hậu quả của việc đốt rơm rạ trực rạ

95

tiếp trên đồng ruộng

39

1.

Trung Quốc

95

1.

Làm thay đổi cấu trúc đất

39

2.

Nhật Bản

103

2.

Ảnh hưởng đến môi trường không khí

40

3.

Đức

105

3.

Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

41

Danh mục tài liệu tham khảo

106

4.

Che khuất tầm nhìn và tiềm ẩn khả năng gây ra tai nạn giao thông

42

43

105

106

https://thuviensach.vn

Phần II

GIẢI PHÁP SỬ DỤNG RƠM RẠ

AN TOÀN, HIỆU QUẢ VÀ THÂN THIỆN VỚI

MÔI TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM

A.

Các phương thức xử lý và tận dụng nguồn rơm Môc lôc

rạ

45

I.

Các phương pháp sử dụng rơm rạ truyền thống

45

Trang

II.

Các phương pháp sử dụng rơm rạ hiện nay 47

Lời Nhà xuất bản

5

1.

Trong lĩnh vực nông nghiệp

48

Phần I

2.

Các ứng dụng rơm rạ trong sản xuất công TÌNH TRẠNG ĐỐT RƠM RẠ

nghiệp

62

NGOÀI ĐỒNG RUỘNG Ở NƯỚC TA:

3.

Một số ứng dụng khác trong sử dụng rơm rạ

NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ

7

ở nước ta

81

I.

Tình trạng đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng ở

B.

Khái quát các công nghệ sản xuất năng lượng nước ta hiện nay

9

từ nguồn nguyên liệu rơm rạ

86

1.

Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài 1.

Đốt nhiệt

86

đồng ruộng vùng Đồng bằng sông Hồng

14

2.

Than hóa

87

2.

Tình hình sản xuất lúa và đốt rơm rạ ngoài 3.

Nhiệt phân

89

đồng ruộng vùng Đồng bằng sông Cửu Long 23

4.

Khí hóa

91

II.

Nguyên nhân của việc đốt rơm rạ trực tiếp 5.

Metan hóa sinh học

93

trên đồng ruộng

38

6.

Thủy phân kế tiếp quá trình lên men

94

C.

Kinh nghiệm của một số nước về xử lý rơm III.

Những hậu quả của việc đốt rơm rạ trực rạ

95

tiếp trên đồng ruộng

39

1.

Trung Quốc

95

1.

Làm thay đổi cấu trúc đất

39

2.

Nhật Bản

103

2.

Ảnh hưởng đến môi trường không khí

40

3.

Đức

105

3.

Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

41

Danh mục tài liệu tham khảo

106

4.

Che khuất tầm nhìn và tiềm ẩn khả năng gây ra tai nạn giao thông

42

43

105

106

https://thuviensach.vn

Chịu trách nhiệm xuất bản: Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

TS. HOÀNG PHONG HÀ

Chịu trách nhiệm nội dung:

TỔNG GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

NHÀ XUẤT BẢN TÀI NGUYÊN MÔI TRƯỜNG

VÀ BẢN ĐỒ VIỆT NAM

KIM QUANG MINH

Biên tập nội dung:

NGUYỄN VŨ THANH HẢO

ThS. NGUYỄN HOÀI ANH

TRẦN THỊ NGA

Trình bày bìa:

DUY THÁI

Chế bản vi tính:

PHẠM THU HÀ

Sửa bản in:

PHÒNG BIÊN TẬP KỸ THUẬT

Đọc sách mẫu:

NGUYỄN HOÀI ANH

107

108

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page