Table of Contents

HIỆU ỨNG FACEBOOK VÀ CUỘC CÁCH MẠNG TOÀN CẦU CỦA MẠNG XÃ HỘI Lời giới thiệu

Mở đầu

1. KHỞI ĐẦU

2. PALO ALTO

3. MẠNG XÃ HỘI VÀ INTERNET

4. MÙA THU NĂM 2004

5. CÁC NHÀ ĐẦU TƯ

6. THÀNH LẬP CÔNG TY

7. MÙA THU NĂM 2005

8. TRỞ THÀNH CEO

9. NĂM 2006

10. TÍNH BẢO MẬT

11. NỀN TẢNG

12. 15 TỶ ĐÔ-LA

13. KIẾM TIỀN

14. FACEBOOK VÀ THẾ GIỚI

15. THAY ĐỔI THỂ CHẾ

16. SỰ TIẾN HÓA CỦA FACEBOOK

17. TƯƠNG LAI

HIỆU ỨNG FACEBOOK VÀ CUỘC CÁCH MẠNG

TOÀN CẦU CỦA MẠNG XÃ HỘI

Bản quyền tiếng Việt © Công ty Sách Alpha

Chia sẽ ebook : http://downloadsachmienphi.com/

Tham gia cộng đồng chia sẽ sách : Fanpage : https://www.facebook.com/downloadsachfree

Cộng đồng Google :http://bit.ly/downloadsach

Lời giới thiệu

Theo kết quả của tổ chức thống kê Internet Hitwise, từ tháng 1 năm 2010 đến tháng 11 năm 2010, có tới 8,93% lượng người dùng Internet truy cập Facebook; Google đứng thứ 2 với 7,19%, tiếp theo là Yahoo Mail (3,52%) và Yahoo.com (3,3%). YouTube chỉ đứng thứ 5 với 2,65%. Đây là lần đầu tiên Facebook nhận danh hiệu “website được truy cập nhiều nhất” của Hitwise. Danh hiệu này từng thuộc về Google nhiều năm liên tục.

Làm thế nào mà một trang web nội bộ bắt nguồn từ phòng ký túc xá trường Harvard lại có thể

trở thành một mạng xã hội khổng lồ với 500 triệu thành viên, hỗ trợ 75 ngôn ngữ, ngốn 8 tỷ

phút mỗi ngày của người dùng toàn cầu? Làm thế nào mà Mark Zuckerberg, một anh chàng hiếu động và ngỗ ngược 19 tuổi lại có thể trở thành tỷ phú trẻ tuổi nhất trong danh sách uy tín của Forbes? Và hiệu ứng facebook lan tỏa sâu rộng, mạnh mẽ như thế nào để có thể được định giá tới 50 tỷ đô-la và được dự đoán là cho đến năm 2013, thậm chí toàn bộ người dùng Internet sẽ dùng Facebook?

Đã có nhiều cuốn sách và quá nhiều bài báo nói về sự thành công của facebook, nói về ảnh hưởng của nó trên thế giới. Nhưng chúng chủ yếu miêu tả và phân tích về ảnh hưởng và chiến lược của Facebook, thậm chí bộ phim The Social Network dựa trên sự ra đời của facebook cũng dành được những thành công vang dội tại giải Quả Cầu Vàng vừa qua. Biên tập viên kỳ

cựu David Kirkpatrick là một cây viết mảng công nghệ của Fortune từ năm 1983, ông chuyên trách theo dõi sự phát triển của công nghệ và ảnh hưởng của chúng tới xã hội và doanh nghiệp.

Ông được tap chí Marketing Computers đánh giá là một trong năm nhà báo có sức ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực công nghệ trên thế giới. Trước khi viết về Facebook, ông cũng đã viết về

các công ty công nghệ hàng đầu thế giới như Apple, IBM, Microsoft, Intel, Sun…

Thông qua Hiệu ứng Facebook , tác giả cho chúng ta thấy quá trình phát triển không ngừng nghỉ của mạng xã hội này từ khi nó được thai nghén ý tưởng và từng bước từng bước đạt tới thành công ngày hôm nay cũng như Facebook ảnh hưởng tới cuộc sống của chúng ta như thế

nào. Hơn thế nữa, cái nhìn của ông về cách Facebook sử dụng quyền lực và ảnh hưởng của mình mà vẫn làm hài lòng 350 triệu người dùng thường xuyên của nó vô cùng thú vị và rất đáng quan tâm. Trong cuốn sách này, David Kirkpatrick miêu tả chi tiết cho người đọc lịch sử

thú vị của Facebook, tính cách và con người của người sáng lập và CEO Mark Zuckerberg, nhân vật trung tâm tạo ra hiệu ứng toàn cầu cùng các cộng sự. Những may mắn và sơ sẩy của Facebook đã tao ngộ trong giai đoạn hình thành và phát triển cũng được tiết lộ chi tiết và đầy

đủ.

Hiệu ứng Facebook quả là một cuốn sách độc đáo chưa từng thấy và không thể bỏ qua đối với những người quan tâm tới Facebook.

Trân trọng giới thiệu tới bạn đọc cuốn sách này!

NGUYỄN TIẾN QUANG

Trưởng Đại diện Văn phòng Hà Nội

Tạp chí Thế Giới Vi Tính

Mở đầu

Oscar Morales cảm thấy rất buồn chán. Tại Barranquilla, Colombia – nơi anh sống – bây giờ là đang là kỳ nghỉ đầu năm 2008. Chàng kỹ sư hiền lành lịch thiệp với tài năng sử dụng máy tính thiên bẩm đang nghỉ ở một điền viên ven biển cùng gia đình. Nhưng dù đang là ngày nghỉ, cũng như phần lớn người dân đất nước này, suy nghĩ của anh lại u ám, vướng bận vì nỗi khốn khổ

của một cậu bé tên là Emmanuel.

Emmanuel là cậu con trai 4 tuổi của Clara Rojas, người từng bị bắt làm con tin trong những khu rừng nhiệt đới ở Colombia trong 6 năm. Con trai cô sinh ra khi cô đang bị lính du kích của Lực lượng Cách mạng Vũ trang Colombia giam giữ, được biết đến với tên viết tắt tiếng Tây Ban Nha là FARC. FARC giam giữ tổng cộng 700 con tin, trong đó có ứng cử viên tổng thống Colombia Ingrid Betancourt, bị bắt cóc cùng Rojas trong cuộc vận động bầu cử năm 2002.

Nỗi thương cảm và đau buồn về hoàn cảnh những con tin của FARC luôn hiện hữu trên đất nước Colombia, cũng như nỗi lo sợ những cuộc phá hoại của quân đội cách mạng đầy sát khí và sức mạnh. Nhưng gần đây, trường hợp của Emmanuel đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của báo chí đại chúng. Trong một thời gian, tổng thống Hugo Chavez của nước láng giềng Venezuela đã cố gắng thương lượng với FARC về việc thả Betancourt và những người khác. Rồi đột nhiên vào cuối tháng 12, quân du kích tuyên bố họ sẽ sớm giao lại Rojas, Emmanuel và một con tin khác cho Chavez. Ở một đất nước đã kiệt sức vì cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ

với quân du kích bạo lực, đây là một tin tốt hiếm hoi. “Mọi người đang mong chờ một món quà, một phép màu” – Morales, 32 tuổi, nói. “Và Emmanuel là biểu tượng của điều đó. Cả nước đang cảm nhận lời hứa hẹn: ‘Làm ơn hãy để Emmanuel được tự do. Chúng tôi muốn có được điều đó như một món quà Giáng sinh từ FARC.’”

Nhưng năm mới đã đến, Emmanuel vẫn chưa được tự do. Sau đó, trong những ngày đầu tiên của tháng 1, Tổng thống Colombia Alvaro Uribe xuất hiện trên truyền hình, mang đến một tin gây sửng sốt rằng có vẻ như Emmanuel đang không nằm dưới sự khống chế của FARC! Hóa ra thời gian trước, Emmanuel bị ốm nặng, FARC đã mang cậu bé đi khỏi người mẹ và bỏ cậu lại cho một gia đình nông dân. Giờ đây, ngoài dự đoán, cậu đang nằm trong tay chính phủ.

Cả nước vẫn đang trong kỳ nghỉ với rất nhiều thời gian xem tin tức mà hầu như đều là về cậu bé Emmanuel khổ sở, ốm yếu bị bỏ rơi. Đại gia đình của Morales rất quan tâm đến chính trị, ngày ngày ra bãi biển và tranh luận xem điều gì sẽ xảy đến tiếp theo. “Mọi người rất vui mừng

vì cậu bé đã an toàn, nhưng chúng tôi thì vô cùng tức giận”, Morales nói. “Chúng tôi cảm thấy như bị FARC lừa đảo. Sao họ dám thương lượng về mạng sống của một đứa bé không nằm trong tay họ? Mọi người đều thấy vậy là rất quá đáng. FARC định đùa cợt và nói dối chúng ta đến bao giờ?”

Morales thực sự muốn làm một điều gì đó. Vậy là anh nghĩ đến Facebook. Dù hệ thống này chưa được dịch sang tiếng Tây Ban Nha, nhưng Morales nói tiếng Anh thành thạo – cũng như

nhiều người Colombia có học khác, và anh có một tài khoản ở đó hơn một năm – đã đưa lên những thông tin của mình bằng tiếng Tây Ban Nha và giữ liên lạc với bạn bè thời trung học và đại học. Dành thời gian truy cập Facebook đã trở thành một thói quen hàng ngày của anh.

Trong ô tìm kiếm của Facebook, anh gõ bốn chữ cái “FARC” và nhấn enter. Không có kết quả

nào. Không một nhóm, một hoạt động tuyên truyền, một sự oán hận nào cả. Các nhóm được tạo ra cho hầu như mọi thứ trên đời rất phổ biến trên Facebook. Nhưng với FARC, người dân Colombia đã quen với việc tức giận nhưng sợ hãi. Kết quả là cả đất nước trở thành con tin, và điều này đã diễn ra hàng thập kỷ.

Morales dành một ngày tự hỏi liệu mình có muốn công khai trên Facebook. Anh quyết đánh liều, thành lập một nhóm chống lại FARC vào ngày mùng 4. “Nó như một liệu pháp vậy”, anh nói. “Tôi phải bày tỏ nỗi tức giận của mình.” Anh viết một đoạn ngắn miêu tả về mục tiêu đơn giản của nhóm – đứng lên chống lại FARC. Tự nhận là một người nghiện máy vi tính, Morales rất thành thạo các công cụ đồ họa, vậy là anh thiết kế một logo dựa trên ý tưởng lá cờ

Colombia. Anh viết đè lên nó bốn lời kêu gọi đơn giản bằng chữ in hoa chạy dọc, câu sau to hơn câu trước một chút – KHÔNG BẮT CÓC, KHÔNG LỪA DỐI, KHÔNG GIẾT NGƯỜI, KHÔNG FARC.

“Tôi cố hét to như thể đang ở giữa một đám đông”, anh giải thích. “Đã đến lúc chiến đấu với FARC. Những gì đã xảy ra đã vượt quá sức chịu đựng.”

Nhưng anh nên đặt tên cho nhóm này là gì? Trên Facebook, những tên nhóm kiểu “Tôi cá là tôi có thể tìm được một triệu người ghét George Bush” rất phổ biến. Nhưng Morales không thích tên gọi kiểu đó. Chúng rất trẻ con. Đây không phải một cuộc thi. Đây là chuyện nghiêm túc.

Nhưng anh thích ý tưởng về con số một triệu. Có một bài hát Tây Ban Nha nổi tiếng có tên

“Một triệu người bạn”. Một triệu người chống lại FARC? Từ tiếng nói nghe có vẻ đúng hơn. Một triệu tiếng nói chống lại FARC – Un Millon de Voces Contra Las FARC. Chính là nó.

Sau nửa đêm mùng 4 tháng 1, Morales thành lập nhóm. Anh để chế độ công khai để bất kỳ

thành viên Facebook nào cũng có thể gia nhập nhóm. Mạng lưới bạn bè của anh gồm khoảng 100 người, và anh mời tất cả bọn họ. Anh rất mệt. Anh đi ngủ lúc 3 giờ sáng.

9 giờ sáng hôm sau, anh kiểm tra nhóm. Đã có tới 1.500 người tham gia! “Hoan hô!!!” Morales hét lên sung sướng. Mọi người hưởng ứng nhiệt tình hơn anh mong đợi! Ngày hôm đó tại bãi biển, anh nói với gia đình mình về nhóm và nhờ họ mời bạn bè trên Facebook của họ gia nhập.

Hầu hết trong số họ đều là những người thích dùng Facebook, và họ cũng ghét FARC. Khi Morales về nhà vào cuối buổi chiều, nhóm của anh đã có 4.000 thành viên.

“Đó là lúc tôi tự nhủ: ‘Thôi được, không bãi biển, không dạo chơi gì nữa.’” Anh đã sẵn sàng cho một công việc nghiêm túc. “Tôi cảm tưởng, ‘Lạy Chúa! Đây là điều tôi muốn! Một cộng đồng tận tâm với thông điệp.’”

Trên Facebook có wall (tường) – nơi thành viên có thể viết lên những suy nghĩ, cũng như các diễn đàn thảo luận cho những cuộc chuyện trò dài và có trật tự giữa các thành viên. Morales nhanh chóng kết thân với một số người tham gia nhóm rất hăng hái. Họ trao đổi nickname trò chuyện trực tuyến và địa chỉ Skype cùng số điện thoại di động để có thể tiếp tục chuyện trò khi không có trên mạng.

Khi ngày càng nhiều người Colombia tham gia nhóm, các thành viên không chỉ nói về việc họ

thấy phẫn nộ với FARC như thế nào, mà bắt đầu bàn xem họ nên làm gì. Ngày 6 tháng 1, tức là mới chỉ sang ngày thứ hai, mọi người đã nhất trí là nhóm nên xuất hiện công khai. Đến khi nhóm chạm mốc 8.000 thành viên, mọi người đều nói đi nói lại trên trang thảo luận, “Hãy LÀM

gì đó.”

Cuối chiều mùng 6, những người bạn mới của anh trên Facebook, nhất là hai người đã nói chuyện với Morales qua điện thoại, thuyết phục anh nên đề xuất một cuộc biểu tình. Khi anh làm vậy, ý kiến này được hưởng ứng nhiệt liệt trên wall và trang thảo luận. Đến cuối ngày, nhóm người vẫn được điều hành từ phòng ngủ trên gác nhà Morales đã quyết định tổ chức một cuộc diễu hành quốc gia chống lại FARC. Ngày tuần hành sẽ là mùng 4 tháng 2, một tháng sau ngày thành lập nhóm. Morales, vốn quen bị gạt ra ngoài vì sống ở tỉnh lẻ, khăng khăng rằng cuộc tuần hành sẽ diễn ra không chỉ ở Thủ đô Bogota mà phải trên khắp cả nước, trong đó tất nhiên có cả thành phố quê anh là Barranquilla.

Morales bèn tạo một sự kiện có tên Cuộc tuần hành quốc gia chống lại FARC. Anh và những người đồng tổ chức – một vài người trong số đó đã dành nhiều tâm huyết cho kế hoạch như

anh, ngay lập tức nhận được phản ứng từ những nơi không ngờ đến. Thành viên ở Miami,

Buenos Aires, Madrid, Los Angeles, Paris và những nơi khác tranh luận rằng đây nên là một cuộc biểu tình trên toàn thế giới. Morales thậm chí không nhận ra rằng có người sống ngoài Colombia đã gia nhập nhóm. Những người Colombia di cư này dùng Facebook một phần là để

cập nhật tin tức ở quê hương. Họ cũng muốn tham gia phong trào này. Vậy là nó trở thành một cuộc biểu tình trên toàn cầu.

Điều xảy ra sau đó là một trong những ví dụ đáng kinh ngạc nhất của hoạt động tuyên truyền thời đại số trên thế giới. Ngày 4 tháng 2, theo ước lượng của báo chí, khoảng 10 triệu người diễu hành chống lại FARC trên hàng trăm thành phố của Colombia. Thêm 2 triệu người khác diễu hành tại các thành phố trên toàn thế giới. Một phong trào bắt đầu với một bài viết được xuất phát từ nỗi bức xúc với thực tế của một cá nhân trên Facebook lúc nửa đêm trong phòng ngủ đó đã dẫn đến một trong những cuộc biểu tình lớn nhất trên toàn thế giới.

Sự mới mẻ của Facebook đã giúp cuộc biểu tình của Morales thu hút được sự chú ý tại Colombia. Dù đã có vài trăm nghìn người Colombia sử dụng Facebook, nhưng nó vẫn không phổ biến đối với tất cả người dân. Vì vậy, khi báo chí bắt đầu đưa tin về kế hoạch cho cuộc biểu tình tiếp theo, các câu chuyện tập trung nhấn mạnh vào tác động đáng ngạc nhiên của thứ

hàng nhập khẩu từ Mỹ này và “những đứa trẻ Facebook” – như cách mà nhiều bài báo hay chương trình tivi và radio gọi họ. Tuy Morales và những người đồng tổ chức hầu hết đều mới hơn 30 tuổi, nhưng cả nước đều rất vui mừng trước triển vọng rằng những người trẻ tuổi không hề e sợ FARC.

Khi Tổng thống Colombia Alvaro Uribe và giới chức trách biết đến cuộc nổi dậy này, họ làm mọi thứ có thể để nó thành công. Sau một hay hai tuần, chỉ huy quân đội địa phương chuẩn bị

cho Morales ba vệ sĩ và một chiếc ô tô mà anh dùng trong ngày 4 tháng 2. Thị trưởng và chính quyền thành phố trên khắp cả nước kết hợp chặt chẽ với những người tình nguyện biểu tình trong cuộc diễu hành.

Nhưng điều đáng chú ý chính là việc rất nhiều người Colombia trên Facebook đã đăng ký vào nhóm bằng tên thật. Đến ngày diễu hành đã có 350 nghìn thành viên. Sau hàng thập kỷ sợ hãi và bị đe dọa, Facebook đã giúp những người Colombia trẻ tuổi cảm nhận sự yên tâm trong số

đông để bày tỏ nỗi căm phẫn của mình.

Khi tin tức về cuộc diễu hành lan tràn trên mặt báo hàng ngày và Facebook trở thành công cụ

tuyên truyền then chốt, trang web này vẫn là trung tâm. “Facebook là cơ quan đầu não của chúng tôi”, Morales nói. “Nó là báo chí. Nó là bộ tư lệnh trung ương. Nó là phòng thí nghiệm –

là mọi thứ. Facebook là tất cả, cho đến tận ngày cuối cùng.”

Tự Morales đã tình nguyện sắp xếp cuộc biểu tình địa phương tại Barranquilla. Anh trông đợi khoảng 50 nghìn người đến. Trên thực tế, 300 nghìn người đã đến, khoảng 15% số dân trong thành phố. Họ phủ kín hơn mười khu phố. Chính giữa trưa, Morales đọc một bản tuyên bố đã được nhóm soạn thảo và nhất trí. Nó được phát trên truyền hình khắp châu Mỹ Latinh. Người biểu tình tập trung tại cả những nơi xa xôi như Dubai, Sydney và Tokyo. Trên mục tin tức địa phương, một phụ nữ được phỏng vấn giữa đám đông diễu hành ở Bogota. Người phỏng vấn hỏi cá nhân cô đã bị FARC làm tổn thương chưa. Cô trả lời: “Rồi, vì tôi là người Colombia.” Morales và các thành viên trong nhóm đã chạm đến nỗi thất vọng chôn sâu trong tinh thần chung của đất nước.

Trong khi áp lực từ Tổng thống Uribe đóng vai trò chủ chốt làm FARC yếu đi, thì các cuộc biểu tình dường như cũng đã giáng những đòn của riêng nó. Thể hiện rằng quân du kích đã nhận thức được sâu sắc về cuộc diễu hành sắp tới, vào ngày thứ bảy trước khi nó diễn ra, họ tuyên bố sẽ thả ba con tin trước đây đều là đại biểu quốc hội Colombia như một hành động “nhân đạo”. Ingrid Betancourt và mười bốn con tin khác được quân đội Colombia giải cứu trong một cuộc hành quân của lính đặc công vào tháng 7 năm 2008. Trong các cuộc phỏng vấn, cô nhớ đã nghe đài trong rừng ngày 4 tháng 2, bao quanh là những kẻ bắt giữ mình. Cô nói cô đã vô cùng cảm động khi nghe tiếng người biểu tình đồng thanh hô: “Đả đảo FARC! Tự do! Tự do!” Quân du kích không chịu nổi đã phải tắt đài. Oscar Morales kể điều này với tôi trong một quán cà phê ở Manhattan hồi cuối năm 2008. Giọng anh nghẹn lại. Nước mắt tuôn trào. Nhóm của anh và cuộc biểu tình về sau đã khiến anh trở nên nổi tiếng trên cả nước và toàn thế giới. Nhưng lời buộc tội và mối quan tâm đã thúc đẩy anh thành lập Un Million de Voces Contra Las FARC

vẫn còn đó. Ngày nay, anh vẫn dành cả đời mình cho cuộc vận động chống lại FARC.

Tuy Facebook không phải một công cụ chính trị, nhưng những người sáng lập ra nó đã sớm nhận ra nó có tiềm năng lạ kỳ. Vài tuần sau khi nó được tạo ra tại Đại học Harvard vào năm 2004, sinh viên bắt đầu thể hiện quan điểm chính trị của mình bằng cách thay hình đại diện của mình bằng một khuôn chữ chứa đựng một tuyên bố chính trị. “Hồi đó mọi người dùng nó để phản kháng bất kỳ điều gì”, người đồng sáng lập Facebook, Dustin Moskovitz nói. “Dù là họ

chỉ thấy khó chịu về một vấn đề ở trường.” Từ đầu mọi người đã cảm thấy rằng nếu dịch vụ

này là để cho họ thể hiện bản chất của mình trên mạng thì một yếu tố của bản chất đó là quan niệm và niềm say mê của họ với các vấn đề thời đại.

Mark Zuckerberg, người sáng lập Facebook, nói: “Câu chuyện của Colombia là một biểu hiện sớm rằng sự cai trị đang thay đổi và các tổ chức chính trị quyền lực có thể hình thành như thế

nào. Những điều này thật sự có thể ảnh hưởng tới nền tự do và đặc quyền của các quốc gia, mà

đó chính là ý nghĩa của chính phủ… Mười lăm năm tới, những chuyện từng xảy ra ở Colombia có lẽ sẽ diễn ra gần như hàng ngày.”

Giờ đây, hai năm sau thành công ấn tượng của Morales, ta có thể thấy hoạt động tuyên truyền và phản kháng bắt nguồn từ Facebook tại mọi đất nước và cộng đồng nơi dịch vụ này được ưa chuộng – nghĩa là ở hầu như tất cả các nước phát triển. Cùng với Twitter, Facebook nổi tiếng với vai trò trong cuộc nổi dậy phản đối kết quả các cuộc bầu cử giữa năm 2009 tại Iran. Người phụ trách mục đối ngoại của tờ New York Times Tom Friedman chỉ ra rằng: “Lần đầu tiên những người có quan điểm ôn hòa, luôn bị kẹt giữa chế độ độc tài với quyền lực nhà nước và những người theo đạo Hồi với quyền lực của nhà thờ Hồi giáo, giờ đây đã có một nơi để tụ họp và tập trung sức mạnh: mạng Internet.” Chính trên Facebook, ứng cử viên thất bại trong cuộc tranh cử tổng thống Iran là Mir Hossein Mousavi đã nói với những người ủng hộ mình rằng ông nghĩ đã đến lúc họ ra đường biểu tình. Và khi một phụ nữ trẻ bị giết một cách dã man tại một trong những cuộc phản kháng đó, chính Facebook là nơi mà video về cái chết của cô được đưa lên, cho cả thế giới thấy như một biểu tượng sự đàn áp của chính phủ Iran. Chính phủ Iran lúng túng đã vài lần cố ngăn chặn truy cập vào Facebook. Nhưng nó được dùng quá rộng rãi trong cả nước nên rất khó làm được điều đó.

Làm thế nào để phong trào chống FARC của Colombia đi từ A đến Z – từ một người trong phòng ngủ của mình đến hàng triệu người trên đường phố – nhanh đến vậy? Tại sao Facebook lại trở thành công cụ hiệu quả khác thường để tổ chức chính trị? Những quyết định của người sáng lập Facebook Zuckerberg vào những thời điểm quyết định trong lịch sử công ty đã tăng cường tác động của nó như thế nào? Và những đặc trưng chưa từng thấy của Facebook đã giúp giải thích cách nó nhanh chóng trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống của hàng trăm triệu người trên khắp thế giới bằng những cách nào? Phần còn lại của cuốn sách này sẽ cho thấy rằng các câu trả lời nằm trong một tập hợp những hiện tượng mà tôi gọi là Hiệu ứng Facebook.

Là một hình thức mới của giao tiếp, Facebook đưa tới những hiệu ứng mới giữa con người và xã hội. Hiệu ứng Facebook xảy ra khi dịch vụ này kết nối mọi người, thường là những người không quen biết, về một trải nghiệm, mối quan tâm, vấn đề hay mục đích. Điều này có thể xảy ra trên quy mô lớn hay nhỏ – từ một nhóm gồm hai hay ba người bạn hoặc một gia đình, tới hàng triệu người như ở Colombia. Phần mềm của Facebook biến thông tin trở thành một thứ

virus. Các ý tưởng trên Facebook có khả năng tràn vào các nhóm khiến nhiều người nhận ra một thứ gần như cùng lúc, lan truyền nó từ người này sang người khác tới rất nhiều người một cách dễ dàng – như một virus, hay meme. Bạn có thể gửi tin tới người khác dù bạn không thực

sự muốn làm vậy. Đó là cách Un Millon de Voces Contra Las FARC đã lớn mạnh nhanh chóng chỉ sau đêm đầu tiên.

Bất kỳ thành viên nào tham gia đều chỉ nhằm tuyên bố ¬¬“Đúng, tôi phản đối FARC.” Một thành viên mới không nhất thiết phải nói “gửi thông tin này tới bạn bè của tôi”, người đó chỉ

cần tham gia nhóm. Khi một người mới tham gia, Facebook sẽ lấy thông tin đó và phát tán trên News Feeds (Tin nổi bật) của bạn bè người đó. Rồi khi những người này tham gia nhóm, Facebook lại thông báo trên News Feeds của bạn bè những người đó. Một thứ như chiến dịch chống FARC của Morales chạm vào nhu cầu hay mong muốn âm ỉ có thể được phát tán rộng rãi với tốc độ tên lửa, làm tăng nhanh số thành viên nhóm chỉ trong một đêm.

Truyền tin trên quy mô lớn trước đây là lĩnh vực của phương tiện truyền thông điện tử – radio và tivi. Nhưng với Hiệu ứng Facebook – trong những trường hợp như Colombia hay Iran – thì mỗi cá nhân lại là khởi đầu quá trình truyền tin. Bạn không cần biết điều gì đặc biệt hay phải có kỹ năng nào đó. Twitter là một dịch vụ khác với phạm vi chức năng hạn chế hơn nhưng cũng có thể cho phép bất kỳ cá nhân nào truyền thông tin trên mạng. Nó cũng đã có những tác động chính trị đáng kể.

Đó có thể là tác động tích cực hoặc tiêu cực. Facebook đang cho các cá nhân trong xã hội trên toàn thế giới thêm quyền lực liên quan tới các tổ chức xã hội, và điều này rất có thể dẫn tới những thay đổi mang tính bứt phá. Trong một số xã hội, nó có thể làm mất ổn định của những tổ chức mà rất nhiều người trong số chúng ta muốn chúng vẫn như cũ. Nhưng nó cũng hứa hẹn

– như bắt đầu thấy được ở Ai Cập, Indonesia và những nơi khác – sẽ đặt ra thách thức cho những tổ chức và thông lệ Nhà nước hà khắc, lâu đời.

Tất nhiên, chẳng có lý do gì mà chức năng tự tổ chức của Hiệu ứng Facebook chỉ được áp dụng với những cuộc tụ họp nghiêm túc. Giữa năm 2008, một nhóm trên Facebook đã tổ chức một lễ

hội té nước lớn ở trung tâm thành phố Leeds, Anh. Tháng 9 năm 2008, hơn một nghìn người đã đập nhau bằng gối trong 20 phút tại Grand Rapids, bang Michigan. Họ nghe nói về ngày hội đập gối trên Facebook. Ngày hội đập gối cộng đồng đã trở thành một xu hướng nhất thời trên toàn thế giới khi những người trẻ trên Facebook nắm lấy cơ hội này để xả stress.

Hiệu ứng Facebook cũng là một công cụ đắc lực cho người làm quảng cáo, miễn là họ biết cách sử dụng nó, tuy nhiên chúng ta sẽ tìm hiểu về vấn đề này sau. Tương tự, Hiệu ứng Facebook cũng chứa đựng những giá trị tiềm năng đối với giới truyền thông. Trên Facebook, ai cũng có thể là một biên tập viên, một người tạo nội dung, một nhà sản xuất và một nhà phân phối. Giờ

đây, mọi người đều có thể đảm nhận tất cả những vai trò điển hình của phương tiện truyền

thông truyền thống. Hiệu ứng Facebook có thể ngay lập tức thu hút sự chú ý của mọi người vào một tin tức, một bài hát hay một video trên YouTube. Cách đây vài ngày, tôi rất bận rộn với việc viết cuốn sách này và không hề chú ý đến tin tức. Tình cờ tôi thấy News Feed của một người bạn là “Dow Jones tăng 3,5%”. Trước đây tôi thường nhận được thông tin đó từ Yahoo News, hoặc radio hay tivi.

Ngành kinh doanh trò chơi, đóng vai trò to lớn trong sự phát triển của Facebook, đã hiểu được điều này. Các trò chơi hay nhất tận dụng Hiệu ứng Facebook, với kết quả là một số trò có tới 30

triệu người chơi mỗi tuần. PlayStation, Xbox và Nintendo Wii là những lựa chọn của thế hệ

trước. Còn giờ đây, tất cả các trò chơi video console đều bắt đầu kết nối vào Facebook.

Khi Facebook dần phát triển tới hơn 500 triệu thành viên, người ta phải đặt ra câu hỏi liệu có một phiên bản vĩ mô của Hiệu ứng Facebook hay không. Liệu nó có thể trở thành một nhân tố

giúp gắn kết một thế giới đầy xung đột chính trị và tôn giáo trong sự sụp đổ kinh tế và môi trường? Một hệ thống liên lạc bao gồm mọi người từ tất cả các quốc gia, chủng tộc, tôn giáo hẳn không phải là một ý tồi.

Không có ai tin tưởng nhiệt thành vào tiềm năng gắn kết thế giới của Facebook hơn Peter Thiel. Thiel là bậc thầy đi ngược trảo lưu, người đã kiếm hàng tỷ đô-la cho quỹ đầu tư phòng hộ

của mình nhờ dự đoán đúng hướng đi của dầu, tiền tệ và cổ phiếu. Ông cũng là chủ hãng, người đồng sáng lập và nguyên Tổng giám đốc của dịch vụ thanh toán trực tuyến PayPal (mà ông đã bán cho eBay). Ông là nhà đầu tư chuyên nghiệp đầu tiên bỏ tiền vào Facebook cuối hè năm 2004, và ông trở thành thành viên ban giám đốc của công ty từ đó tới nay.

“Chủ đề đầu tư quan trọng nhất trong nửa đầu thế kỷ XXI sẽ là câu hỏi toàn cầu hóa diễn ra như

thế nào”, Thiel nói với tôi. “Nếu không có toàn cầu hóa thì sẽ không có tương lai cho thế giới.

Sẽ không có sự leo thang xung đột và chiến tranh, nhưng với trình độ phát triển của công nghệ

như ngày nay, nó sẽ làm nổ tung cả thế giới. Chẳng có cách nào đầu tư vào một thế giới nếu toàn cầu hóa thất bại.” Đây là một suy nghĩ tích cực của một trong những nhà đầu tư lớn nhất thế giới. “Khi đó, câu hỏi đặt ra sẽ là những đầu tư tốt nhất nhằm tạo ra sự toàn cầu hóa là gì.

Facebook có lẽ là thứ rõ ràng nhất mà tôi có thể nghĩ tới.”

Tôi mới chỉ biết rất ít về Facebook cho đến khi một nhân viên PR gọi điện cho tôi vào hồi cuối hè năm 2006 và hỏi liệu tôi có muốn gặp Mark Zuckerberg hay không. Tôi nghĩ rằng sẽ rất thú vị nên đã đồng ý. Là cây bút chủ đạo về mảng công nghệ của tạp chí Fortune tại New York, tôi thường xuyên gặp lãnh đạo của các công ty công nghệ. Nhưng khi chàng trai trẻ này – khi đó mới 22 tuổi – gặp tôi tại nhà hàng Ý sang trọng Il Gattopardo giữa Manhattan, tôi phải công

nhận ngay rằng anh ta là Tổng giám đốc của một công ty công nghệ đang ngày càng đóng một vai trò quan trọng. Anh ta mặc quần jeans và một chiếc áo thun có hình một chú chim nhỏ đậu trên cây. Trông anh ta trẻ đến không tin nổi! Rồi anh ta bắt đầu nói. “Chúng tôi là một nhà cung cấp dịch vụ cộng đồng”, anh nói bằng giọng nghiêm túc, dùng ngôn từ nghiêm túc. “Chúng tôi đang cố gắng giúp mọi người có một trải nghiệm tốt đẹp và thu được nhiều điều nhất từ

khoảng thời gian đó.” Anh ta không hề có ý định đùa cợt. Anh ta rất tập trung thu hút sự chú ý của tôi vào công ty và tầm nhìn của anh ta. Và anh ta đã thành công.

Càng nghe tôi càng thấy anh ta giống một Tổng giám đốc và ông chủ thành đạt – và già hơn rất nhiều – mà tôi thường xuyên nói chuyện cùng trong công việc của mình. Tôi vô tình bảo anh ta rằng tôi nghĩ anh ta giống một CEO thiên bẩm. Trong suy nghĩ của tôi, đó là một lời khen lớn mà tôi không hề cho đi hời hợt. Nhưng anh ta tỏ ra như bị xúc phạm. Anh ta nhăn mặt với vẻ

không hài lòng. Vài phút sau anh ta nói: “Tôi chưa bao giờ muốn điều hành một công ty. Với tôi, một doanh nghiệp là một phương tiện tốt để làm việc.” Suốt phần còn lại của buổi phỏng vấn, anh ta tiếp tục nói những điều mà chỉ những nhà lãnh đạo kinh doanh lanh lợi và nhìn xa trông rộng mới có thể nói được. Từ thời điểm đó, tôi tin chắc rằng tầm quan trọng của Facebook sẽ ngày càng to lớn. Sau buổi gặp, tôi viết một mục có tên “Vì sao Facebook quan trọng”. Năm sau đó, phần tin tức của tôi về công ty trên tờ Fortune tăng lên khi Zuckerberg mời tôi đến công ty để viết một bài về sự biến đổi mới mẻ của nó thành cái nền cho những ứng dụng phần mềm do các thực thể bên ngoài tạo ra. Tuyên bố đó bắt đầu thay đổi cách thế giới nhìn nhận về Facebook. Đến cuối năm 2007, tôi đã bắt đầu tin rằng Facebook sẽ trở thành một trong những công ty quan trọng nhất thế giới. Nếu đúng như vậy thì hẳn là ai đó nên viết một cuốn sách về nó.

Giờ đây, là một công ty gồm 1400 nhân sự đóng tại Palo Alto, California, lợi nhuận của Facebook có thể đạt tới 1 tỷ đô-la vào năm 2010. Zuckerberg, giờ đây mới 26 tuổi, vẫn là Tổng giám đốc. Với quyết tâm, hiểu biết chiến lược và khá nhiều may mắn, anh duy trì quyền kiểm soát tài chính tuyệt đối của công ty. Nếu không, có lẽ Facebook gần như chắc chắn sẽ chỉ là công ty con của một công ty truyền thông hay Internet khổng lồ nào đó. Người mua đã nhiều lần đề nghị trả những món tiền đáng kinh ngạc – hàng tỷ đô-la – nếu anh đồng ý bán nó. Nhưng Zuckerberg tập trung vào “làm việc” và thuyết phục thêm nhiều người sử dụng dịch vụ của mình, hơn là tập trung vào việc làm giàu từ nó. Với việc giữ công ty mình độc lập, anh đã giữ

cho nó thấm nhuần tư tưởng, cá tính và giá trị của mình.

Từ những ngày đầu ở ký túc xá, Facebook đã trông rất đơn giản, cân đối và gọn gàng.

Zuckerberg từ lâu đã có hứng thú với thiết kế giao diện thanh lịch. Trên trang Facebook của

chính mình, anh kể ra những điều làm anh hứng thú: “cởi mở, phá vỡ mọi khuôn mẫu, cách mạng, dòng chảy thông tin, đơn giản đến mức tối thiểu, tạo ra các thứ, loại trừ mong muốn tất cả những gì không quan trọng.” Tuy người sáng lập có hứng thú với sự đơn giản đến mức tối thiểu, nhưng rất nhiều thứ trên Facebook lại có xu hướng quá nhiều. Facebook lúc nào cũng là thông tin. Mỗi tháng có khoảng 20 tỷ nội dung thông tin được người dùng đăng lên – gồm liên kết web, tin tức, ảnh, v.v... Tới nay nó là trang web chia sẻ ảnh lớn nhất trên mạng Internet, với khoảng 3 tỷ bức ảnh được đăng lên mỗi tháng. Còn chưa kể vô số những tuyên bố nhỏ nhặt, những tuyên bố quan trọng, khiêu khích chính trị, chúc mừng sinh nhật, những câu tán tỉnh, lời mời, lời xúc phạm, những câu nói hóm hỉnh, nói đùa ác ý, suy nghĩ sâu sắc, và tất nhiên, cả

những cú chọc . Có rất nhiều thứ trên Facebook thực sự không hề quan trọng.

Dù rất phổ biến nhưng Facebook chưa bao giờ được dự kiến làm vật thay thế cho giao tiếp trực diện. Dù nhiều người không dùng nó theo cách này, nhưng Zuckerberg và đồng nghiệp luôn quan niệm rõ ràng và xây dựng Facebook như một công cụ giúp củng cố mối quan hệ giữa chúng ta với những người ta biết bằng xương bằng thịt – bạn bè, người quen, bạn học hay đồng nghiệp ngoài đời thật. Như cuốn sách này sẽ giải thích chi tiết, đây là điểm khác biệt cơ bản giữa Facebook với các dịch vụ tương tự – và đã mang đến một loạt những thách thức đặc biệt cho công ty tại mỗi bước ngoặt.

Hiệu ứng Facebook thường được cảm nhận trong mọi lĩnh vực hàng ngày, ở một mức độ thân mật giữa một nhóm nhỏ. Nó có thể giúp giao tiếp hiệu quả hơn, nuôi dưỡng hiểu biết và củng cố sự thân mật. Ví dụ như bạn bè của bạn sẽ biết rằng bạn sẽ đến trung tâm mua sắm nhờ cập nhật trạng thái của bạn. Bạn không gửi thông tin đó đến họ, mà là phần mềm của Facebook. Họ

nói họ sẽ gặp bạn ở đó, và họ đến.

Khi Facebook được sử dụng như thiết kế ban đầu – xây nên những con đường dễ dàng hơn để

chia sẻ giữa những người vốn đã biết nhau ngoài đời thực – nó có thể có một sức mạnh tình cảm to lớn. Nó là một loại công cụ liên lạc mới dựa trên những mối quan hệ thực giữa các cá nhân, và nó đưa đến những loại tương tác về cơ bản là mới. Điều này có thể dẫn tới kết quả tốt hay xấu, nhưng không thể phủ nhận rằng nó ảnh hưởng tới thói quen hàng ngày trong cuộc sống của những người dùng Facebook. Chuyên gia công nghệ, tác giả và nhà đầu tư Esther Dyson nói: “Facebook là nơi đầu tiên cho mọi người.”

Còn một số nhân tố khác khiến Facebook không giống bất kỳ hãng kinh doanh Internet nào trước đó. Đầu tiên, trên cả lý thuyết lẫn thực tế, nó dựa trên danh tính thật. Là chính bản thân bạn trên Facebook hôm nay cũng quan trọng như khi dịch vụ này mới ra mắt ở Harvard vào

tháng 2 năm 2004. Nặc danh, đóng vai người khác, tên giả và biệt hiệu là thường lệ trên mạng –

ví dụ như nickname trên AOL. Nhưng chúng không có vai trò gì ở đây. Nếu bạn bịa ra một nhân cách khác cho mình hoặc thể hiện mình quá lên, bạn sẽ chẳng được gì từ Facebook. Nếu không là chính mình khi tương tác với mọi người, bạn bè sẽ không nhận ra bạn hoặc sẽ không kết bạn với bạn. Một cách quyết định để mọi người trên Facebook biết bạn có đúng là bạn hay không là kiểm tra danh sách bạn bè của bạn. Trên thực tế, những người bạn này sẽ xác nhận bạn. Để bắt đầu quá trình xác nhận vòng tròn này, bạn phải dùng tên thật của mình.

Liên kết chặt chẽ với nhân dạng thật là một hệ thống bảo vệ quyền riêng tư và cho người dùng quyền kiểm soát. Không phải lúc nào nó cũng thành công, nhưng Zuckerberg và các lãnh đạo khác của công ty đều nói họ quan tâm rất nhiều đến vấn đề này. Chris Kelly, long time head of privacy, người gần đây đã rời công ty để tranh cử chức chưởng lý bang California, nói: “Có một hệ thống bạn bè và một cơ sở nhân dạng cơ bản là điều then chốt cho sự an toàn. Lòng tin trên mạng Internet dựa vào việc có nhân dạng cố định và nhận biết được.” Nếu bạn nghi ngờ về

những người mình đang giao thiệp trên mạng, sự riêng tư của bạn có nguy cơ bị lộ. Nhưng nếu bạn biết những người xung quanh mình, bạn có thể quyết định một cách có căn cứ rằng bạn muốn hay không muốn ai xem được thông tin của mình.

Quyền riêng tư, vấn đề mà chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn ở những chương sau, ngay từ đầu đã là mối quan tâm hàng đầu của người sử dụng Facebook. Họ thường không thấy sự riêng tư được bảo vệ đầy đủ, và đã nổi loạn định kỳ để phản đối. Facebook nhìn chung đã vượt qua được những tranh cãi này. Nhưng đây là một vấn đề lớn – nó là mối quan tâm chính của không chỉ

người dùng Facebook mà như chúng ta sẽ thấy là cả Zuckerberg. Anh biết rằng thành công lâu dài của Facebook có thể sẽ được xác định dựa trên mức độ nó bảo vệ được quyền riêng tư của người dùng. Gần đây, công ty đã bắt đầu đơn giản hóa và cải thiện quyền kiểm soát để quyết định ai được thấy gì về bạn.

Không phải tất cả những biến đổi xã hội mà Hiệu ứng Facebook mang lại đều là tích cực. Chúng ta đang ngày càng công khai cuộc sống của mình, điều đó nghĩa là gì? Liệu chúng ta có đang trở

thành một quốc gia – và một thế giới – đầy những kẻ thích phô trương? Nhiều người coi Facebook chỉ là một nơi giãy bày những điều vụn vặt trong cuộc sống của mình. Nhiều người đó coi nó là nơi để chăm chút hình ảnh của mình hơn là một công cụ liên lạc. Những người khác hỏi rằng nó sẽ ảnh hưởng tới khả năng phát triển và thay đổi của mỗi cá nhân như thế

nào nếu hành động và thậm chí cả suy nghĩ của họ luôn bị bạn bè soi xét. Những người trẻ

dùng Facebook liệu có đang mất dần khả năng nhận ra và trải nghiệm những đổi thay và sự sôi nổi trong thế giới thực? Chúng ta có đang dựa quá nhiều vào bạn bè để có được thông tin?

Facebook có phải chỉ đang góp phần vào sự quá tải thông tin? Chúng ta có vì vậy mà hiểu biết ít đi?

“Bạn” trên Facebook thật ra là gì? Trung bình một người dùng Facebook có khoảng 130 bạn.

Bạn có thể thực sự có 500 người bạn như rất nhiều người không? (Tôi có 1028 bạn, nhưng đó là vì tôi đang viết sách về công ty.) Còn giới hạn tối đa của Facebook là 5000 thì sao? Với một số người, Facebook có thể tạo ra một ý niệm nhầm lẫn về tình bạn, và sau một thời gian sẽ

tăng dần cảm giác cô đơn. Cho tới nay, hầu như không có dữ liệu nào về mức độ phổ biến của vấn đề này, dù rằng với việc sử dụng rộng rãi phương tiện truyền thông điện tử trong các năm tới, nó chắc chắn sẽ còn là một mối quan tâm phổ biến.

Một lần, tôi ngồi cùng Zuckerberg tại một quán rượu Pháp nhỏ cách trụ sở chính của Facebook khoảng 1-2 dặm, ngay trước giờ đóng cửa. Anh nói rằng anh chưa bao giờ ăn món bít-tết khoai tây chiên, tôi bèn giục anh gọi món đó. Khi khách tại các bàn khác đã về hết, chúng tôi bắt đầu uống cà phê và nhân viên bắt đầu quét sàn. Zuckerberg khi đó, như mọi ngày, mặc một chiếc áo thun, nhưng vì trời hơi lạnh nên anh khoác thêm một thứ đồ yêu thích khác – một chiếc áo khoác bông. Tôi hỏi rằng anh nghĩ mình đang làm gì khi lập ra Thefacebook (tên ban đầu của công ty) và suy nghĩ của anh đã tiến triển như thế nào so với những ngày đầu. Câu trả lời của anh hoàn toàn là về sự rõ ràng. Rất hợp lý, chính Zuckerberg gần như thẳng thắn một cách ép buộc.

Anh nói: “Ý tôi là, tưởng tượng xem, anh đang học đại học. Anh dành tất cả thời gian để học lý thuyết đúng không? Và anh suy nghĩ theo cách trừu tượng này. Rất duy tâm. Rất tự do trong thể chế này. Vậy nên rất nhiều giá trị ở ngay xung quanh anh: thế giới nên được quyết định bởi con người. Rất nhiều những điều như thế đã định hướng cho tôi. Và đây là rất nhiều điều mà Facebook đang cố giành được.

“Dustin [Moskovitz], Chris [Hughes] [bạn cùng phòng của cậu ấy ở Harvard] và tôi thường ngồi nói chuyện với những người học cùng lớp khoa học máy tính của tôi. Chúng tôi nói về suy nghĩ của mình rằng muốnthêm sự rõ ràng trên thế giới, thêm tất cả những truy cập vào thông tin và chia sẻ [nhờ có Internet] chắc chắn sẽ thay đổi những vấn đề to lớn. Nhưng chúng tôi không hề biết mình sẽ góp phần vào đó... Chúng tôi chỉ là một nhóm sinh viên đại học.” Rồi anh tả lại điều xảy ra khi Thefacebook ra mắt: “Từng chút một – ‘Ồ, nhiều trường muốn thứ này’ và

‘Nhiều kiểu người muốn thứ này’... Nó cứ rộng dần, và chúng tôi chỉ còn biết ồ lên kinh ngạc.

“Rồi một ngày chúng tôi nhận ra rằng mình có thể đóng vai trò dẫn đầu để khiến điều đó xảy ra và xúc tiến nó... Và điều có vẻ rõ ràng với nhóm bạn của tôi, những trí thức suông luôn nói về

nó tại trường đại học – về việc sự rõ ràng của mọi người sẽ biến đổi cách thế giới hoạt động và cách các tổ chức được quản trị như thế nào – như thế, ‘Có lẽ không phải là người khác đang thúc đẩy nó, và có lẽ nó cần nhóm người đã lớn lên suy nghĩ về những điều này và có những giá trị này để thúc đẩy nó. Có lẽ chúng tôi không nên từ bỏ.’” Rồi anh cười.

Mark Zuckerberg chưa bao giờ là người chiều theo những nhân vật quyền lực. Facebook bắt đầu như cuộc nổi loạn của riêng anh chống lại việc Harvard không muốn xây dựng một facebook trên mạng. Nhưng cái mà anh xây dựng nên biến các cá nhân thành người cầm quyền. Toàn bộ hệ thống xoay quanh thông tin cá nhân và hành động của mọi người. Facebook trao quyền cho họ bằng phí tổn của các thiết chế. Khi tạo ra nó, Zuckerberg đã chuyển một chút quyền lực của mình tới tất cả các thành viên của dịch vụ.

Facebook đang gắn kết thế giới. Nó đã trở thành một trải nghiệm văn hóa bao quát chung cho mọi người trên toàn thế giới, đặc biệt là người trẻ tuổi. Tuy khởi đầu chỉ bình thường là một dự án tại trường đại học của một sinh viên 19 tuổi, nhưng nó đã trở thành một tổ chức quyền lực về công nghệ với tầm ảnh hưởng chưa từng thấy đối với cuộc sống hiện đại, cả công khai lẫn riêng tư. Lượng thành viên của nó trải dài trên nhiều thế hệ, vùng địa lý, ngôn ngữ và tầng lớp. Trên thực tế, có lẽ nó là công ty lớn mạnh nhanh nhất trong lịch sử. Facebook ở các nước như Chile và Na Uy thậm chí còn lớn mạnh hơn là ở Mỹ. Nó thay đổi cách mọi người liên lạc và tương tác với nhau, cách marketer bán sản phẩm, cách chính quyền tiếp cận người dân, thậm chí cả cách các công ty hoạt động. Nó đang biến đổi đặc tính của tuyên truyền chính trị, và ở

một số nước, nó đang bắt đầu ảnh hưởng tới chính các quy trình của nền dân chủ. Đây không còn là thứ đồ chơi của sinh viên đại học nữa.

Nếu dùng Internet, khả năng bạn dùng Facebook ngày càng tăng. Nó là trang web được truy cập nhiều thứ hai chỉ sau Google và có hơn 400 triệu người sử dụng tích cực (thống kê vào tháng 2 năm 2010). Hơn 20% trong số 1,7 tỷ người trên mạng Internet dùng Facebook thường xuyên. Facebook cho phép học sinh trung học sử dụng vào mùa thu năm 2005 và mở rộng cho tất cả mọi người vào mùa thu năm 2006. Giờ đây, người dùng trên khắp thế giới dành khoảng 8 tỷ phút hàng ngày trên Facebook (một người dùng trung bình dành gần một tiếng mỗi ngày trên trang web này). Và thậm chí với sự phát triển như vậy, số lượng người dùng Facebook đang tăng với tốc độ chóng mặt – khoảng 5% mỗi tháng. Nếu tốc độ phát triển của cả

Facebook và Internet vẫn đều đặn như vậy, thì đến năm 2013, tất cả mọi người trên mạng đều sẽ dùng Facebook.

Tất nhiên điều đó sẽ không bao giờ xảy ra. Nhưng Facebook giờ đây đã được dịch ra 75 ngôn

ngữ, với khoảng 75% số người dùng thường xuyên không phải người Mỹ. Theo Facebook Global Monitor do InsideFacebook.com công bố, khoảng 108 triệu người Mỹ đang dùng Facebook, tức là 35,3% dân số. Một con số rất ấn tượng. Nhưng 42% dân số Canada đang dùng Facebook. Số lượng người sử dụng Facebook lớn nhất vẫn là ở Mỹ, nhưng 10 nước tiếp theo lại rải rác trên khắp thế giới. Theo thứ tự, đó là Anh, Thổ Nhĩ Kỳ, Indonesia, Pháp, Canada, Italia, Philippines, Tây Ban Nha, Australia và Colombia. Cũng theo Facebook Global Monitor, đến cuối năm tài chính vào tháng 2 năm 2010 Facebook phát triển nhanh nhất tại 10 nước là Đài Loan, Philippines, Việt Nam, Indonesia, Bồ Đào Nha, Thái Lan, Brasil, Rumani, Litva và Cộng hòa Séc.

Không giống như bất kỳ trang web hay doanh nghiệp công nghệ nào khác, Facebook hết sức chủ yếu tập trung vào con người. Đó là nơi con người đạt được thêm nhiều thứ từ cuộc sống của mình. Nó là một cách thức liên lạc mới, cũng như trò chuyện trực tuyến, email, điện thoại và điện báo. Vào những ngày đầu của mạng thông tin toàn cầu, người ta thỉnh thoảng nói rằng cuối cùng mọi người sẽ có trang chủ riêng. Giờ đây điều đó đang xảy ra, nhưng như một phần của một mạng xã hội. Facebook kết nối các trang đó với nhau bằng những cách đã giúp chúng ta làm được những điều hoàn toàn mới.

Nhưng quy mô, tốc độ phát triển và thâm nhập xã hội này đặt ra những câu hỏi phức tạp về xã hội, chính trị, quy định và chính sách. Facebook sẽ thay đổi tương tác ngoài đời thực của người sử dụng như thế nào? Các chính phủ hà khắc sẽ đối phó với thứ quyền lực mới này của người dân như thế nào? Một hệ thống lớn đến vậy có nên bị chỉnh lý? Chúng ta cảm thấy thế nào về

một cách thức liên lạc hoàn toàn mới được hàng trăm triệu người sử dụng và hoàn toàn do một công ty điều khiển? Chúng ta có đang mạo hiểm tự do của mình khi giao phó nhiều thông tin cá nhân đến vậy cho một thực thể thương mại? Sự căng thẳng xung quanh những câu hỏi này sẽ tăng lên nếu Facebook tiếp tục mở rộng ảnh hưởng của mình trên toàn thế giới.

Cuốn sách này nhằm tìm lời giải đáp cho những câu hỏi đó. Nhưng bạn chỉ có thể hiểu bằng cách nào Facebook đã trở thành một công ty đáng kinh ngạc đến vậy và nó sẽ đi về đâu nếu bạn hiểu nó đã bắt đầu như thế nào trong một căn phòng ký túc xá ở Cambridge, Massachusetts như đứa con tinh thần của một anh chàng 19 tuổi hiếu động và ngỗ ngược.

1. KHỞI ĐẦU

“Chúng tôi lập ra Thefacebook để phục vụ nhu cầu đại chúng ở Đại học Harvard.”

Cậu sinh viên năm thứ hai Mark Zuckerberg đến phòng ký túc xá Kirkland của Harvard vào tháng 9 năm 2003, kéo theo một chiếc bảng trắng dài hai mét rưỡi, công cụ động não hiệu quả

của anh chàng mê máy tính. Nó rất to và cồng kềnh, y như một số ý tưởng anh sẽ phác họa trên đó. Chỉ một bức tường của căn phòng cho bốn người là đủ dài để dựng nó – bức tường ở hành lang dẫn đến các phòng ngủ. Cậu sinh viên chuyên ngành khoa học máy tính Zuckerberg bắt đầu viết nguệch ngoạc lên đó.

Bức tường trở thành một mớ công thức và ký hiệu, từ đó mọc ra những đường nhiều màu len lỏi hết chỗ này đến chỗ nọ. Zuckerberg thường đứng ở hành lang và nhìn chằm chằm vào đó, bút dạ trong tay, nép sát vào tường nếu có người đi qua. Thỉnh thoảng anh sẽ lùi vào cửa một phòng ngủ để nhìn rõ hơn. Dustin Moskovitz, một trong ba người bạn cùng phòng của Zuckerberg, nhớ lại: “Cậu ấy thực sự rất thích tấm bảng trắng đó. Cậu ấy luôn muốn phác thảo những ý tưởng của mình, kể cả khi việc đó không hẳn sẽ làm chúng rõ ràng hơn.” Nhiều ý tưởng của anh là để dành cho những dịch vụ mới trên Internet. Anh dành hàng tiếng đồng hồ

viết mã phần mềm, bất kể có bao nhiêu bài tập không phải của môn tin học mà anh phải làm.

Ngủ không bao giờ là điều ưu tiên. Nếu không ở bên tấm bảng trắng, anh sẽ ngồi trước máy vi tính tại bàn của mình ở phòng sinh hoạt chung, dán mắt vào màn hình. Bên cạnh đó là một đống chai lọ và giấy gói đồ ăn vo tròn mà anh chưa buồn vứt đi.

Ngay tuần đầu tiên đó, Zuckerberg đã viết một phần mềm Internet mà anh gọi là Course Match, một công trình đơn giản. Anh chỉ làm vậy cho vui. Ý tưởng là để giúp sinh viên chọn lớp dựa trên việc những người nào khác đang học lớp đó. Bạn kích chuột vào một lớp để xem ai đã đăng ký, hoặc kích chuột vào một người để xem những lớp người đó đang học. Nếu một cô bạn dễ thương ngồi cạnh bạn ở lớp Tô pô , bạn có thể tra lớp Hình học Vi phân của học kỳ sau để

xem cô ấy có đăng ký lớp đó không, hoặc bạn chỉ cần tìm tên cô ấy để biết những lớp cô ấy đã đăng ký. Như Zuckerberg về sau đã nói với một chút tự hào về khả năng nhìn xa trông rộng của mình, “bạn có thể liên kết với con người thông qua sự vật”. Hàng trăm sinh viên ngay lập tức hứng thú sử dụng Course Match. Các sinh viên Harvard có ý thức về địa vị có cảm giác rất khác về một lớp học dựa vào việc ai đang học lớp đó. Zuckerberg đã viết một chương trình họ muốn sử dụng.

Mark Zuckerberg là một anh chàng thấp nhỏ, mảnh khảnh, vô cùng nội tâm với mái tóc xoăn màu nâu và khuôn mặt trẻ con đầy tàn nhang khiến anh trông giống 15 tuổi hơn là 19 tuổi khi đó. Đồng phục của anh là quần jeans thụng, xăng-đan nhựa – kể cả vào mùa đông – và một chiếc áo thun thường có một hình ảnh hoặc cụm từ thông minh. Chiếc áo anh thích vào thời kỳ

đó có hình một con khỉ nhỏ và dòng chữ “Code Monkey”. Anh có thể ít nói trước người lạ, nhưng đó chỉ là đánh lừa. Khi đã nói, anh hài hước kiểu châm biếm. Anh thường im lặng cho đến khi người khác nói xong phần của họ. Anh nhìn chằm chằm vào họ. Anh sẽ nhìn bạn chằm chằm khi bạn nói, và hoàn toàn im lặng. Nếu điều bạn nói khơi dậy hào hứng, rốt cuộc anh sẽ

nói ra những ý kiến của riêng mình và từ ngữ cứ thế tuôn trào. Nhưng nếu bạn trình bày quá dài dòng hoặc nói một điều hiển nhiên, anh sẽ lờ bạn đi. Khi bạn nói xong, anh sẽ khẽ lẩm bẩm

“vâng”, rồi chuyển chủ đề hoặc bỏ đi. Zuckerberg suy nghĩ rất cân nhắc và lý trí đến nỗi cực đoan. Chữ viết tay của anh rất nhỏ, gọn gàng và tỉ mỉ, và thỉnh thoảng anh dùng nó để phủ kín các quyển vở với những suy nghĩ dài dòng.

Các cô gái bị nụ cười tinh quái của anh cuốn hút. Hầu như lúc nào anh cũng có bạn gái. Họ thích sự tự tin, hài hước và ngỗ ngược của anh. Anh luôn mang vẻ mặt mãn nguyện điển hình như

thể nói rằng “Tôi biết mình đang làm gì”. Như mọi người biết, Zuck tạo cảm giác rằng mọi thứ

đều sẽ ổn bất kể anh làm gì. Cho đến giờ thì đúng là như vậy.

Trong hồ sơ đăng ký vào Harvard hai năm trước, anh chỉ ghi lại được vừa đủ những tấm bằng danh dự và giải thưởng anh giành được thời trung học – giải về toán, thiên văn học, vật lý và ngôn ngữ cổ. Nó cũng ghi lại rằng anh là đội trưởng và thành viên đáng giá nhất của đội đấu kiếm, có thể đọc và viết tiếng Pháp, Do Thái cổ, La tinh và Hy Lạp cổ. (Giọng của anh rất tệ, vì vậy anh thích những ngôn ngữ cổ mà anh không phải nói, anh bảo mọi người như vậy với lối hài hước tỉnh khô điển hình.) Địa vị xã hội cao quý của Harvard không đáng sợ mà cũng chẳng xa lạ. Anh từng theo học tại Học viện Phillips Exeter danh giá, nơi bạn được mong đợi sẽ tiến lên Ivy League . Anh chuyển đến đó như một trò đùa. Anh đã thấy chán sau hai năm học tại một trường trung học công lập ở Dobbs Ferry, New York, phía bắc thành phố New York.

Zuckerberg là người con lớn thứ hai trong bốn người con của một người cha làm nha sỹ và người mẹ là nhà tâm lý học, và là con trai duy nhất. Ngôi nhà của gia đình tuy lớn nhất vùng nhưng vẫn giản dị. Phòng khám nha sỹ ở tầng hầm có một bể cá cảnh khổng lồ bao quanh. Ông Zuckerberg được biết đến với cái tên “Bác sỹ Z. không đau.” Trang web của ông tuyên bố

“Chúng tôi phục vụ những người nhát gan”, và một tấm biển ngoài phòng khám mang hình ảnh trào phúng của một bệnh nhân khám răng đầy cảnh giác. Chị em của Mark, cũng như anh, đều học hành rất xuất sắc. (Cô chị Randi hiện là trưởng phòng marketing tại Facebook.) Từ hồi nhỏ

Zuckerberg đã có khiếu về kỹ thuật: chủ đề lễ Bar Mitzvah của anh là “Star Wars”.

Đây là căn phòng nhỏ nhất ở ký túc xá Kirkland. Hai phòng ngủ đều có giường tầng và một chiếc bàn nhỏ. Bạn cùng phòng của Zuckerberg là Chris Hughes, đẹp trai, tóc vàng, đồng tính công khai, là sinh viên chuyên ngành văn học và lịch sử nhưng có hứng thú với chính sách công. Họ dỡ chiếc giường tầng ra – họ quyết định rằng sẽ công bằng hơn khi không ai phải ngủ

ở tầng trên. Nhưng giờ thì hai chiếc giường đơn chiếm gần hết không gian. Chẳng có đủ chỗ để

di chuyển. Dù sao chiếc bàn cũng vô dụng – nó bị chất đầy rác. Phòng ngủ còn lại là của Moskovitz, một sinh viên chuyên ngành kinh tế chăm chỉ rất có đầu óc với kiểu tóc bùi nhùi, và bạn cùng phòng của anh là Billy Olson, một diễn viên nghiệp dư tinh quái.

Mỗi người có một chiếc bàn ở phòng sinh hoạt chung. Ở giữa là hai chiếc ghế bành. Nó là một đống bừa bộn, cũng như toàn bộ căn phòng. Zuckerberg có thói quen chất đống rác trên bàn mình và các bàn xung quanh. Uống xong một lon bia hay Red Bull, anh sẽ vứt nó vào một xó xỉnh nào đó, và nó sẽ ở đó hàng tuần liền. Thỉnh thoảng bạn gái của Moskovitz không chịu nổi và phải dọn dẹp đống rác. Một lần, khi mẹ của Zuckerberg đến thăm, bà ngượng ngùng nhìn quanh phòng và xin lỗi Moskovitz vì sự bừa bãi của con mình. Bà giải thích: “Hồi nhỏ nó có người bảo mẫu.”

Những căn phòng nhỏ xíu và gò bó trên tầng ba này khiến các chàng trai rất thân thiết.

Zuckerberg vốn rất thẳng tính, thậm chí thỉnh thoảng còn thành thật đến tàn nhẫn – một nét tính cách mà có lẽ anh thừa hưởng từ mẹ. Tuy ít nói nhưng anh lại là người đứng đầu, đơn giản vì anh thường xuyên bắt đầu mọi thứ. Thói quen nói thẳng trở thành quy tắc của phòng này.

Không có nhiều bí mật ở đây. Bốn người chơi được với nhau một phần vì họ biết quan điểm của mỗi người. Thay vì chọc tức nhau, họ cùng nhau làm những công trình của mỗi người.

Internet là một đề tài muôn thuở. Moskovitz – người không được học nhiều nhưng rất thích tin học, luôn tranh luận với Zuckerberg về những gì là có nghĩa và vô nghĩa trên mạng, điều gì làm nên hay không làm nên một trang web hay, và điều gì sẽ xảy ra và không xảy ra khi Internet tiếp tục xâm nhập vào mọi lĩnh vực của cuộc sống hiện đại. Đầu học kỳ, Hughes không hề có hứng thú với tin học. Nhưng đến giữa năm học, anh đã thành ra đam mê cuộc thảo luận bất tận về lập trình và Internet, và bắt đầu xen vào cuộc tranh luận với những ý tưởng của riêng mình, cũng như bạn cùng phòng của Moskovitz là Olson. Mỗi khi Zuckerberg đưa ra một dự án lập trình mới, ba người còn lại sẽ đưa ra rất nhiều ý kiến về việc anh nên xây dựng nó như thế nào.

Phòng sinh hoạt chung của phòng H33 ở ký túc xá Kirkland là nơi đặc quyền của Ivy League và những bộ óc thông minh hội tụ. Những gì xảy ra ở đó hóa ra không hề tầm thường, nhưng khi

đó nó lại có vẻ khá thông thường. Zuckerberg không phải là nhà lãnh đạo duy nhất đang tích cực kinh doanh trong phòng ký túc xá của mình. Đó không hề là một điều đáng chú ý ở

Harvard. Mỗi nhà đều có những đứa trẻ đầy năng khiếu và đặc quyền.

Ở Harvard, những người như vậy được cho là sẽ thống trị thế giới. Zuckerberg, Moskovitz và Hughes chỉ là ba chàng trí thức thích bàn luận ý kiến. Họ không nghĩ nhiều đến việc thống trị

thế giới. Nhưng từ căn phòng ký túc xá chật chội, bừa bãi của họ sẽ sinh ra một ý tưởng với sức mạnh thay đổi cả thế giới.

Được khuyến khích bởi thành công ngoài mong đợi của Course Match, Zuckerberg quyết định thử nghiệm một số ý tưởng khác. Công trình tiếp theo của anh vào tháng mười có tên Facemash. Nó lần đầu tiên cho cộng đồng Harvard thấy khía cạnh nổi loạn, ngỗ ngược của anh.

Mục đích của nó: tìm ra ai là người được hâm mộ nhất trường. Sử dụng loại mã máy tính đáng lẽ dùng để xếp hạng người chơi cờ vua (có lẽ cũng dùng được cho người đấu kiếm), anh mời người dùng so sánh hai khuôn mặt khác nhau cùng giới và chọn ra khuôn mặt nào hấp dẫn hơn. Bạn xếp loại càng cao thì ảnh của bạn sẽ được đem ra so sánh với những người càng hấp dẫn.

Nhật ký của anh khi ấy mà vì lý do nào đó được anh đăng lên cùng phần mềm đã ám chỉ rằng Zuckerberg đã có lần chìm vào cơn say khi đang đau khổ vì một cô gái. “… là đồ sói cái. Tôi cần phải nghĩ ra cái gì đó để làm, để không nghĩ về cô ta nữa.” Anh viết thêm: “Tôi đang hơi say, không định nói dối.” Có lẽ chính lần giận dỗi đó đã đưa anh đến với ý tưởng trong nhật ký, đó là so sánh sinh viên với động vật nông trại. Thay vào đó, theo nhật ký của anh, Billy Olson nảy ra ý tưởng so sánh người với người và thỉnh thoảng mới cho một con vật vào. Đến khi chương trình được ra mắt, những con vật không còn nữa. Zuckerberg viết tiếp biên niên sử Facemash của mình: “Một cái nữa đã xong.” Theo nhật ký, toàn bộ công trình được hoàn thành sau tám giờ đồng hồ liên tục, kết thúc vào 4 giờ sáng.

Các hình ảnh cho trang web Facemash đến từ những cái gọi là “facebook” được duy trì bởi mỗi ký túc xá thuộc Harvard nơi sinh viên sống. Chúng là những tấm ảnh chụp vào ngày sinh viên đến trường dự buổi định hướng – những kiểu ảnh được tạo dáng rất lúng túng, vụng về mà hầu như ai cũng muốn giấu nhẹm đi. Zuckerberg đã rất thông minh tìm cách có được các phiên bản ảnh trên máy tính từ chín trong số mười hai ký túc xá của Harvard. Tờ báo sinh viên Harvard Crimson sau này đã gọi nó là “tin học du kích”. Trong hầu hết các trường hợp, anh chỉ đơn giản là xâm nhập qua mạng. Tại ký túc xá Lowell, một người bạn đã cho Zuckerberg dùng tạm tài khoản đăng nhập của mình. (Người bạn này về sau rất ân hận vì đã làm vậy.) Zuckerberg lẻn

vào một ký túc xá khác, cắm một dây cáp mạng vào rồi tải xuống tên tuổi và ảnh từ mạng máy tính của ký túc xá đó.

Zuckerberg do dự một chút khi biết rằng mình đang làm một việc hơi bất hợp pháp. Anh khá cứng đầu và thích gây náo loạn. Anh không xin ý kiến trước khi tiến hành làm gì. Không phải anh cố tình phá luật; chỉ là vì anh không để ý tới chúng.

Anh bắt đầu cho hoạt động trang web Facemash trên chiếc laptop có nối mạng của mình vào giữa buổi chiều ngày 2 tháng 11. Câu hỏi được đặt ra trên trang chủ: “Chúng ta được nhận [vào Harvard] có phải vì bề ngoài của mình? Không. Chúng ta có bị đánh giá vì bề ngoài đó không?

Có.” Zuckerberg gửi đường link qua email tới vài người bạn, về sau quả quyết rằng anh chỉ

định cho họ dùng thử nó và xin ý kiến. Nhưng một khi đã bắt đầu sử dụng nó, mọi người dường như không thể dừng lại được. Những “người dùng thử” của anh nói cho bạn bè của họ và Facemash ngay lập tức trở thành một thành công bí mật.

Dù biên tập viên của tờ Harvard Crimson trách cứ Zuckerberg vì đã “bồi dưỡng cho mặt tồi tệ

nhất của sinh viên Harvard”, nhưng báo này sau đó phát biểu khá hùng hồn về sức hấp dẫn của phần mềm: “Một sinh viên năm cuối mắt lác và anh chàng hấp dẫn thuộc khu bản thảo Trung cổ của bạn – kích! Người bạn cùng nhà và kẻ luôn nhìn bạn trừng trừng tại Annenberg – kích!

Nửa kia của mỗi người bạn thân của bạn – đợi đã… kích, kích, kích!... Sinh viên Harvard chúng ta có thể thỏa mãn niềm thích thú đánh giá mọi người xung quanh dựa trên những tiêu chuẩn bề ngoài mà không phải đối mặt trực tiếp với những người bị đánh giá.” Trò này đúng là rất vui.

Một anh chàng gay ở gần phòng Zuckerberg rất phấn khởi khi trong giờ đầu tiên, ảnh của anh được bình chọn là hấp dẫn nhất trong số sinh viên nam. Tất nhiên anh chàng loan báo cho bạn bè của mình, và họ bắt đầu sử dụng trang web. Khi Zuckerberg quay về phòng lúc 10 giờ tối sau một buổi họp, laptop của anh bị treo vì quá nhiều người sử dụng Facemash. Nhưng bạn bè xung quanh không phải những người duy nhất đột nhiên chú ý tới Facemash. Những lời than phiền về phân biệt giới tính và chủng tộc nhanh chóng lan truyền giữa các thành viên của hai nhóm nữ sinh viên – Lực lượng Latinh và Hiệp hội Nữ sinh Da đen Harvard. Ban hệ thống máy tính nhanh chóng vào cuộc và khóa truy cập mạng của Zuckerberg. Đến thời điểm đó, tức là khoảng 10 rưỡi tối, trang web đã được 450 sinh viên truy cập và bầu chọn 22.000 cặp ảnh.

Sau đó Zuckerberg bị gọi đến trước Hội đồng kỷ luật của Harvard, cùng với sinh viên đã cho anh mật khẩu ở ký túc xá Lowell, bạn cùng phòng của anh là Billy Olson (mà theo trang nhật ký online ghi chép là đã đóng góp ý tưởng), và Joe Green, một sinh viên năm thứ ba sống ở phòng

bên cạnh qua cửa chống cháy, người cũng đã giúp anh. Zuckerberg bị kết tội vi phạm quy tắc hành xử của trường trong cách trang web xử lý bảo mật, bản quyền và sự riêng tư. Hội đồng bắt anh chịu quản chế và yêu cầu anh gặp một người cố vấn, nhưng quyết định không phạt những người còn lại. Nếu Zuckerberg không loại bỏ những bức ảnh động vật, có lẽ anh sẽ

không thoát tội dễ dàng như vậy. Anh xin lỗi các nữ sinh, khẳng định rằng anh chủ yếu coi công trình này như một thí nghiệm khoa học máy tính chứ không hình dung được rằng nó có thể lan truyền nhanh đến vậy.

Bố của Green, một giáo sư đại học, tình cờ đến thăm con trai đúng vào đêm Zuckerberg đang ăn mừng bản án tương đối nhẹ nhàng cho Facemash. Chàng sinh viên năm thứ hai đã ra ngoài mua một chai Dom Perignon và hả hê chia sẻ với bạn bè cùng ký túc xá Kirkland. Green nói:

“Bố tôi cố giải thích cho Mark hiểu rằng đó là chuyện lớn, rằng suýt nữa anh đã bị đuổi học.

Nhưng Mark không muốn nghe. Bố tôi ra về với quan điểm rằng tôi không nên tham gia vào công trình nào của Zuckerberg nữa.” Sau này họ sẽ thấy được đó là một sự ngăn cấm đắt giá.

Nhưng với mọi người khác, chi tiết này là một dấu hiệu rõ ràng: Zuckerberg có tài tạo ra những phần mềm mà mọi người không thể ngừng sử dụng. Điều này khiến các bạn cùng phòng của anh rất ngạc nhiên. Họ biết anh thậm chí đang bàn với Microsoft và các công ty khác về việc bán một chương trình mà anh cùng một người bạn đã viết cho công trình năm cuối cấp tại Exeter, tên là Synapse. Phần mềm này dựa vào thể loại nhạc được một người yêu thích để từ

đó gợi ý các bài hát khác. Bạn bè của anh gọi chương trình này là “Bộ não” và đặc biệt vui mừng khi nghe nói Zuckerberg có thể kiếm tới một triệu đô-la nếu bán nó. Họ nài xin rằng nếu điều đó xảy ra, liệu anh có thể mua một chiếc tivi màn hình phẳng thật to cho phòng sinh hoạt chung được không.

Zuckerberg liên tục tạo ra các chương trình mạng nhỏ, như cái mà anh viết rất nhanh để ôn thi môn Nghệ thuật thời kỳ Augustus. Anh hầu như không hề đến lớp trong suốt học kỳ thứ nhất.

Sắp đến ngày thi cuối kỳ, anh làm vội một tập hợp những màn hình với các hình ảnh nghệ

thuật từ lớp học. Anh gửi qua email lời mời các bạn cùng lớp đăng nhập và sử dụng phương tiện học tập này đồng thời bình luận vào bên cạnh mỗi hình ảnh. Họ làm theo lời anh. Sau khi tất cả bọn họ đã dùng nó, anh dành một buổi tối nghiên cứu những gì họ nói về các hình ảnh.

Anh thi đạt bài cuối kỳ. Anh cũng viết một chương trình có tên “Sáu góc độ của Harry Lewis”, thể hiện lòng kính trọng một giáo sư môn khoa học máy tính mà anh yêu thích. Anh dùng các bài báo trên tờ Harvard Crimson để xác định các mối quan hệ giữa mọi người, và tạo ra một mạng lưới kỳ dị các mối liên kết với Lewis dựa trên các mắt xích này. Bạn nhập vào tên bất kỳ

một sinh viên Harvard nào và phần mềm này sẽ cho biết họ liên kết với Giáo sư Lewis như thế

nào.

Anh cũng tham gia vào các công trình của mọi người. Sau vụ Facemash, anh làm lành với Hiệp hội Nữ sinh Da đen Harvard bằng cách giúp lập nên trang web của riêng họ. Và anh làm việc với ba sinh viên năm cuối một thời gian, họ dự định xây dựng một trang web hẹn hò và giao lưu tên là Harvard Connection. Họ có ý tưởng về một hệ thống cho biết về các buổi tiệc và giảm giá tiền vào cửa các câu lạc bộ đêm, cùng các tính năng mong đợi khác. Nhưng họ không phải là lập trình viên. Ba người gồm hai anh em sinh đôi Cameron và Tyler Winkerlvoss khỏe mạnh, cao 1,96 mét, đều là vận động viên đua thuyền vô địch của đội, cùng bạn của họ là Divya Narenda tìm đến Zuckerberg vào tháng 11 sau khi đọc về Facemash trên tờ Harvard Crimson.

Họ đề nghị trả tiền để anh lập trình cho trang web cho họ.

Giờ đây Zuckerberg nói: “Tôi có sở thích xây dựng các công trình nhỏ. Năm đó tôi có khoảng 12 công trình. Tất nhiên không toàn tâm toàn ý với bất kỳ cái nào.” Anh nói rằng hầu hết các công trình đều là để “xem mọi người liên kết với nhau như thế nào qua các mối quan hệ

chung.”

Niềm thích thú của Zuckerberg với việc xây dựng các trang web với các thành phần xã hội đã nảy sinh từ mùa hè năm trước. Khi đó anh sống trong một ký túc xá Trường Kinh doanh Harvard cùng hai người bạn ở Exeter. Một người là Adam D’Angelo, đã cùng anh phát triển phần mềm giới thiệu âm nhạc Synapse, hiện đang học ngành khoa học máy tính tại Học viện Công nghệ California. Một người bạn thân và sinh viên chuyên ngành khoa học máy tính khác ở

Harvard tên là Kang-Xing Jin cũng sống ở đó. Cả ba đều có những công việc lập trình sinh lời rất dễ dàng đối với họ, và Zuckerberg vừa chia tay bạn gái. Thời gian cho thảo luận nhóm là rất nhiều, có xu hướng tập trung vào bàn luận loại phần mềm nào sẽ xuất hiện tiếp theo trên mạng Internet.

Năm trước đó, D’Angelo đã cho ra mắt một công trình đầy khiêu khích của chính anh từ phòng ký túc xá của mình ở Caltech . Phần mềm đó mang tên Buddy Zoo, mời người dùng tải danh sách bạn bè ở AIM lên một server và so sánh chúng với danh sách bạn bè của những người khác. Bạn có thể xem những ai có chung người bạn nào, từ đó phác họa mạng lưới quan hệ xã hội của bạn. Tại thời điểm đó, AIM là công cụ liên lạc không chính thức của giới trẻ Mỹ (và nhiều người lớn). Hàng trăm nghìn người sử dụng AIM đã thử dùng Buddy Zoo, và nó đã có được danh tiếng trên mạng trong chốc lát. D’Angelo không cố tìm cách kiếm tiền từ nó, và cuối cùng để nó ngừng hoạt động. Nhưng nó đã chỉ ra một hướng đi đầy hứa hẹn.

Suốt kỳ nghỉ đông, Zuckerberg lại dấn thân vào mã hóa một công trình khác. Anh đặc biệt háo

hức hoàn thành công trình này. Những người bạn từng bị anh làm ngạc nhiên không chú ý đến công trình mới này của anh cũng như với các trang web khác được anh cho ra mắt vào năm đó.

Ngày 11 tháng 1, Zuckerberg lên mạng và trả 35 đô-la cho Register.com để đăng ký sử dụng tên miền Thefacebook.com trong một năm. Trang web này mượn ý tưởng từ Course Match và Facemash cùng một hệ thống có tên Friendster mà Zuckerberg là thành viên. Friendster là một mạng xã hội, một hệ thống mời các cá nhân lập nên một “tiểu sử” của chính mình bao gồm dữ liệu về sở thích, gu âm nhạc và các thông tin cá nhân khác. Trên những hệ thống như vậy, mọi người liên kết trang cá nhân của mình với trang của bạn bè, từ đó xác định “mạng xã hội”

của riêng mình.

Như hầu hết các mạng xã hội cho tới thời điểm đó, Friendster chủ yếu là giúp ta kết nối với mọi người để hẹn hò. Ý tưởng của nó là bạn có thể tìm người yêu bằng cách tìm hiểu kỹ lưỡng bạn bè của bạn mình. Friendster rất được ưa chuộng ở Harvard năm trước đó nhưng rồi bị

thất sủng sau khi thành công của nó trên cả nước gần như chỉ sau một đêm đã mang tới hàng triệu người sử dụng. Điều đó dẫn đến những căng thẳng kỹ thuật khiến nó rất chậm và khó sử

dụng. Một mạng xã hội khác hào nhoáng hơn tên là MySpace đã ra mắt tháng 8 trước đó tại Los Angeles. Nó phát triển rất nhanh và đã có một triệu thành viên, dù không gây nhiều ấn tượng ở

Harvard.

Harvard đã tuyên bố nhiều tháng trước đó rằng họ sẽ lấy tất cả các facebook được mỗi ký túc xá duy trì – những facebook mà Zuckerberg đã đột nhập để lấy ảnh cho Facemash – rồi thống nhất chúng lại trên mạng dưới dạng tìm được. Nghiên cứu những bức ảnh này là một hoạt động giải trí phổ biến. Mỗi năm đều có một facebook của cả trường được phát hành tên là Freshman Register (Sổ Sinh viên năm nhất), nhưng nó chỉ bao gồm các sinh viên mới vào trường. Các bản in chứa đầy chú thích – ví dụ như các sinh viên nam thường khoanh tròn ảnh của những cô gái xinh đẹp nhất.

Khi sinh viên đã thấy họ có thể làm gì trên Friendster, họ muốn một facebook trên mạng. Tạo danh mục trên mạng rõ ràng là không hề khó. Nếu một chủ hãng ở San Francisco có thể làm được thì tại sao ban giám hiệu của Harvard lại không? Sự thôi thúc này lan rộng một cách đáng ngạc nhiên. Năm đó ở nhiều trường đại học, sinh viên đều thúc giục ban giám hiệu đưa danh mục ảnh sinh viên lên mạng. Tờ Harvard Crimson nhắc rất nhiều đến nhu cầu lập nên một facebook trực tuyến. Các biên tập viên cho rằng nếu một sinh viên có thể lập nên Facemash thì không có lý do gì một lập trình viên không thể lập nên facebook. Trong một bài báo ngày 11

tháng 12 mang tên “Đưa một khuôn mặt vui vẻ lên mạng: facebook phiên bản điện tử cho cả

trường học sẽ vừa có ích, vừa thú vị”, các biên tập viên đã miêu tả gần như đầy đủ cách xây dựng một facebook. Bài viết nhấn mạnh nhu cầu của sinh viên muốn kiểm soát thông tin của chính mình trong cả một hệ thống như vậy. Mùa thu năm đó, Zuckerberg theo học một lớp toán về lý thuyết đồ thị. Cuối học kỳ, mọi người trong lớp cùng đi ăn tối và cuối cùng nói chuyện về sự cần thiết nên có một “facebook toàn cầu”. Vậy là Zuckerberg về nhà và dựng nên nó.

Một người bạn cùng lớp của Zuckerberg nói: “Đó rõ ràng là một cú đấm vào mặt Harvard. Họ

luôn nói sẽ tạo một facebook thống nhất, nhưng họ luôn lo lắng rằng đó không phải là thông tin của họ. Họ cho rằng họ có thể phạm luật. Mark thì nghĩ rằng anh có thể khiến mọi người tự đưa thông tin của mình lên.” Trên thực tế, Zuckerberg sau này đã nói rằng chính những bài báo về

Facemash trên tờ Harvard Crimson đã cho anh ý tưởng ban đầu về cách xây dựng Thefacebook. Tờ này viết: “Hầu hết những vấn đề xung quanh Facemash đáng lẽ đã có thể loại bỏ được nếu trang web chỉ giới hạn dành cho sinh viên tự nguyện đưa lên ảnh của mình.”

Hiểu biết đơn giản này, cùng với mong muốn của Zuckerberg là muốn lập nên một danh mục đáng tin cậy dựa trên thông tin thật từ sinh viên, trở thành khái niệm nòng cốt của Thefacebook. Zuckerberg nói: “Công trình của chúng tôi bắt đầu chỉ là một cách giúp mọi người chia sẻ nhiều hơn ở Harvard, để mọi người có thể thấy được nhiều hơn về những gì đang diễn ra trong trường. Tôi muốn tạo ra nó để có thể tiếp cận thông tin của bất cứ ai, và bất cứ ai cũng có thể chia sẻ bất kỳ điều gì họ muốn.”

Hệ thống mới của anh cho sinh viên Harvard không phải một trang web tìm bạn như

Friendster. Nó là một công cụ liên lạc rất cơ bản, nhằm giải quyết vấn đề đơn giản là cập nhật về những người bạn cùng trường và những gì đang xảy ra với họ. Một số người bạn của Zuckerberg sau này đã suy xét rằng nó còn giúp anh đối phó với bản tính nội tâm của chính mình. Nếu bạn là một anh chàng mọt sách, cảm thấy không thoải mái khi phải liên hệ với người khác thì tại sao không tạo một trang web để khiến điều đó trở nên dễ dàng hơn?

Thefacebook còn lấy cảm hứng từ một nguồn quan trọng khác – những cái gọi là lời nhắn thông báo vắng mặt mà người sử dụng AIM đưa lên khi họ đang không ngồi trước máy vi tính.

Những cụm từ ngắn gọn súc tích thường được những người sử dụng AIM dùng để thể hiện sự

sáng tạo của họ. Dù nó chỉ đủ chỗ cho vài từ nhưng người dùng thường đưa lên những tuyên bố

chính trị, câu nói hài hước cũng như thông tin thật về vị trí của người sử dụng tài khoản đó. Lời nhắn thông báo vắng mặt của AIM quan trọng với Zuckerberg đến nỗi một trong những dự án phần mềm trước đó của anh là một công cụ thông báo cho anh khi lời nhắn của bạn bè thay

đổi. Thefacebook sẽ trở thành một sự kết hợp mạnh mẽ giữa lời nhắn thông báo vắng mặt của AIM và công cụ thông báo đó – nơi bạn có thể đưa lên nhiều thông tin hơn về mình để bạn bè cập nhật về bạn. (Những cập nhật trạng thái trên Facebook ngày nay có nguồn gốc trực tiếp từ

những thông báo vắng mặt đó của AIM.)

Course Match và Facemash đều hoạt động bằng kết nối Internet của phòng ký túc xá trên chiếc laptop của Zuckerberg, nhưng thành công của Course Match đã gây hại tới ổ cứng. Zuckerberg mất khá nhiều dữ liệu. Và điều khiến anh gặp rắc rối với ban quản lý về Facemash là vì anh đã dùng mạng của Harvard để điều hành nó. Vì vậy, lần này anh tiếp cận một cách nghiêm túc hơn. Anh tìm trên mạng và thấy một công ty lưu trữ tên là Manage.com, ở đây anh điền mã số

thẻ tín dụng và trả 85 đô-la một tháng cho một khoảng trống trên một server máy tính. Đó là nơi chứa phần mềm và dữ liệu của Thefacebook. Đây sẽ là Thefacebook.com, không phải một phần của mạng www.harvard.edu. Zuckerberg không chắc, nhưng trong thâm tâm anh có một ý niệm rằng nó sẽ không chỉ là một thú giải trí chốc lát.

Đây là một dấu hiệu khác khiến anh nghĩ một điều không bình thường sẽ xảy ra: anh thỏa thuận với một người bạn cùng lớp hiểu biết về kinh doanh tên là Eduardo Saverin rằng anh sẽ

cho anh này một phần ba lợi nhuận của Thefacebook, đổi lại, Saverin sẽ đầu tư và giúp đỡ về

các vấn đề kinh doanh. Zuckerberg biết Saverin từ Alpha Epsilon Pi, một nhóm có chọn lọc những sinh viên Do Thái mà cả hai vừa tham gia. Saverin cần tính toán xem nếu được đưa vào hoạt động, Thefacebook có thể kiếm ra tiền như thế nào. Là một anh chàng lịch sự và được yêu quý, con trai của một trùm kinh doanh giàu có người Brasil, Saverin đứng đầu Câu lạc bộ Đầu tư của trường và là một kiện tướng cờ vua, được bạn bè biết tới là một thần đồng toán học. Hai anh chàng 19 tuổi đồng ý đầu tư 1.000 đô-la mỗi người. (Joe Green nói rằng Zuckerberg cũng từng rủ anh làm bạn làm ăn, nhưng khi Giáo sư Green biết chuyện, ông “hơi bực mình”, vì vậy Joe đã từ chối. Sau này anh thường gọi nó là “sai lầm tỷ đô” với nụ cười đau khổ.

Chiều thứ tư ngày 4 tháng 2 năm 2004, Zuckerberg kích chuột vào kết nối giữa tài khoản của anh với Manage.com. Thefacebook.com bắt đầu hoạt động. Trên màn hình trang chủ là:

“Thefacebook là một danh mục trực tuyến kết nối mọi người qua các mạng xã hội tại các trường đại học. Chúng tôi lập ra Thefacebook để phục vụ nhu cầu đại chúng ở Đại học Harvard.

Bạn có thể sử dụng Thefacebook để: Tìm kiếm sinh viên trong trường; Tìm kiếm những người học cùng lớp với bạn; Tìm kiếm bạn bè của bạn mình; Xem hình minh họa mạng xã hội của chính mình.” Zuckerberg đặt cho mình là người dùng thứ tư. (Ba tài khoản đầu tiên là để thử

nghiệm.) Người dùng thứ năm là bạn cùng phòng – Hughes; người thứ sáu là Moskovitz; và người thứ bảy là Saverin. Bạn cùng lớp của Zuckerberg là Andrew McCollum thiết kế một logo

với hình ảnh Al Pacino mà anh tìm thấy trên mạng và phủ lên nó một lớp những chữ số 1 và 0

– những thành phần cơ bản của truyền thông số.

Phần mềm này đã lan truyền rất nhanh ngay từ ban đầu. Những người sử dụng đầu tiên –

những người bạn cùng ký túc xá Kirkland của Zuckerberg – gửi email mời các sinh viên khác gia nhập và trở thành bạn của họ. Những sinh viên đó lại gửi email mời bạn bè của họ gia nhập.

Một người gợi ý gửi email cho tất cả mọi người trong danh sách địa chỉ của ký túc xá Kirkland

– tức là khoảng 300 người. Vài tá người đăng ký gần như ngay lập tức.

Từ đó bắt đầu một sự phát triển ồ ạt như virus. Đến chủ nhật – bốn ngày sau khi ra mắt, hơn 650 sinh viên đã đăng ký. Thêm 300 người nữa gia nhập vào thứ hai. Thefacebook gần như

ngay lập tức trở thành chủ đề chính trong các cuộc nói chuyện tại phòng ăn hay giờ giải lao.

Mọi người không thể ngừng sử dụng nó.

Để đăng ký, bạn phải tạo một trang cá nhân với một bức ảnh của chính bạn, cùng với một số

thông tin cá nhân. Bạn có thể chỉ ra tình trạng quan hệ của mình: độc thân, đang trong một mối quan hệ, hoặc đang trong một mối quan hệ mở. Bạn có thể đưa lên số điện thoại, nickname AIM và địa chỉ email; chỉ ra những lớp bạn đang theo học (một tính năng dựa theo Course Match); sách, phim và nhạc bạn yêu thích; những câu lạc bộ bạn tham gia; quan điểm chính trị: rất tự do/tự do/trung hữu đối lập/bảo thủ/rất bảo thủ/không quan tâm; và một lời trích dẫn tâm đắc. Thefacebook không có gì là của riêng nó. Nó đơn thuần chỉ là một phần mềm – một nơi chứa nội dung được người sử dụng tạo ra.

Bảo mật là một phần của thiết kế ban đầu. Và có những hạn chế rất lớn: bạn không thể gia nhập nếu không có một địa chỉ email Harvard.edu, và bạn phải dùng tên thật. Nó khiến Thefacebook trở thành riêng biệt, nhưng cũng đảm bảo rằng người sử dụng đúng là họ. Sau này Zuckerberg nói với tờ Harvard Crimson rằng anh “hy vọng các tùy chọn bảo mật sẽ giúp phục hồi thanh danh của mình sau cơn giận dữ của sinh viên về facemash.com.” Xác nhận danh tính của người dùng bằng cách này khiến cho Thefacebook khác hẳn tất cả những phần mềm khác từng xuất hiện trên Internet, bao gồm Friendster và MySpace. Trên Thefacebook bạn có thể đặt chế độ

bảo mật để quyết định chính xác những ai có thể thấy thông tin của bạn. Bạn có thể giới hạn nó cho các sinh viên hiện tại, chỉ các bạn cùng lớp, hoặc chỉ những người cùng ký túc xá.

Khi đã lập nên trang cá nhân của bạn, sự tương tác bắt đầu, và nó khá hạn chế. Sau khi mời mọi người làm bạn, bạn có thể thấy một biểu đồ mạng xã hội của bạn, cho thấy tất cả những người có quan hệ với bạn. Bạn cũng có thể “chọc” mọi người đơn giản bằng cách kích chuột lên một đường link trên trang của họ. Khi bạn làm vậy, một dấu hiệu sẽ xuất hiện trên trang chủ của họ.

Điều đó nghĩa là gì? Đây là câu trả lời vô tư được Zuckerberg đưa lên trang web: “Chúng tôi nghĩ là sẽ rất vui nếu tạo ra một tính năng chẳng có mục đích cụ thể gì… Vì vậy, hãy cứ làm những gì bạn muốn, vì bạn sẽ không nhận được một lời giải thích nào từ chúng tôi.”

Nhiều hoạt động trên Thefacebook từ ban đầu đã được hoóc môn của các anh chàng mới trưởng thành điều khiển. Nó hỏi rằng bạn “có hứng thú” với nam hay nữ. Ngoài việc cho bạn lựa chọn ghi ra bạn có đang trong một mối quan hệ hay không, bạn còn được yêu cầu điền vào một mục tên là “Đang tìm kiếm”. Một lựa chọn thường thấy là “Chơi bời”. Khi bạn chọc một người, thì đơn giản là một dấu hiệu hiện lên trang cá nhân của họ. Người đó có thể chọc lại bạn.

Với ít nhất một số người, sự tương tác này có một ý nghĩa giới tính riêng biệt. Xét cho cùng, đây vẫn là trường học.

Mặc khác, nhiều người thấy được những công dụng thực tế và lành mạnh của Thefacebook –

lập các nhóm học cho các lớp, sắp xếp các buổi họp mặt cho các câu lạc bộ, và thông báo về các buổi tiệc. Thefacebook là một công cụ thể hiện bản thân, và ngay ở giai đoạn ban đầu của nó, mọi người đã bắt đầu nhận ra rằng rất nhiều khía cạnh của bản thân có thể được thể hiện trên mạng.

Một tính năng khác rất hợp thời cho nhiều sinh viên. Bạn có thể kích chuột vào một lớp và biết ai đang theo học lớp đó, giống như Course Match. Thời điểm Thefacebook ra mắt là lúc sinh viên đang phải chọn lớp học cho kỳ sau. Nó được gọi là “tuần mua sắm” ở Harvard, khi các lớp học đã bắt đầu nhưng sinh viên có thể đăng ký hoặc bỏ lớp tùy thích. Với bất kỳ sinh viên Harvard nào chọn lớp một phần dựa trên việc ai đang học lớp đó, tính năng này của Thefacebook ngay lập tức rất có ích. Nó giúp giải thích sự lan truyền nhanh chóng của Thefacebook trong những ngày đầu, và vì sao Zuckerberg cho nó ra mắt vào đúng tuần đó.

Tấm bảng trắng cạnh các phòng ngủ trong phòng H33 của Kirkland giờ đây mang một diện mạo khác hẳn, ít trừu tượng hơn. Zuckerberg bắt đầu phủ lên đó những đồ thị và biểu đồ thể

hiện sự phát triển của Thefacebook – bao nhiêu người gia nhập mỗi ngày và họ đã sử dụng những tính năng gì. Nó cũng theo dõi những người dùng nào có nhiều bạn nhất.

Thứ hai ngày mùng 9, tờ Harvard Crimson phỏng vấn Zuckerberg, và họ đã dần quen với việc này. Anh trả lời báo: “Bản chất của trang web là trải nghiệm của mỗi người dùng sẽ trở nên tốt hơn nếu họ có thể khiến bạn bè mình tham gia vào đó.” Vẫn nhức nhối về những lời khiển trách mình phải hứng chịu vì Facemash, anh nhấn mạnh rằng anh “rất cẩn thận… để đảm bảo mọi người không đưa lên những thứ có bản quyền.” Tờ Harvard Crimson thăm dò động cơ của anh: “Zuckerberg… đã nói anh không lập ra trang web với mục đích sinh lời… Anh nói: ‘Tôi sẽ

không đem bán địa chỉ email của bất cứ ai. Đã có lúc tôi nghĩ đến việc làm trang web để bạn có thể tải lên một bản lý lịch, và với một khoản lệ phí, các công ty có thể tìm kiếm những người nộp đơn xin việc từ Harvard. Nhưng tôi không muốn đụng chạm đến việc đó. Nó sẽ khiến mọi thứ nghiêm trọng hơn và kém vui vẻ đi.’”

Làm cho Thefacebook vui vẻ quan trọng hơn là biến nó thành một công việc kinh doanh. Đó là một tuyên bố sẽ được phản chiếu trong suốt lịch sử ngắn ngủi của Facebook. Sinh viên năm thứ ba Amelia Lester (người năm năm sau là tổng biên tập tờ New Yorker ) viết:

“Thefacebook.com không hẳn là để giúp mọi người tìm kiếm các mối quan hệ tình cảm, có rất nhiều bản năng nguyên thủy hiển hiện ở đây: mong muốn được chấp nhận, phô trương sự xa hoa và một chút tọc mạch.”

Và tính cạnh tranh ngay lập tức thể hiện ra. Từ ngày đầu của Thefacebook, một số người dùng đã coi nó như một cách thu thập số lượng bạn bè lớn nhất có thể hơn là để liên lạc và thu thập thông tin hữu ích. Nhiều người sử dụng Facebook hiện nay vẫn vậy.

Đến cuối tuần đầu tiên, khoảng một nửa số sinh viên Harvard đã đăng ký, và đến cuối tháng hai là khoảng ba phần tư. Nhưng sinh viên không phải là những người duy nhất. Yêu cầu duy nhất để trở thành thành viên là bạn phải có một địa chỉ email của Harvard, nghĩa là Thefacebook được dành cho không chỉ sinh viên – sinh viên đang theo học đại học hoặc cao học – mà cả cựu sinh viên và cán bộ trong trường. Một số sinh viên phàn nàn rằng cán bộ trong trường không nên thuộc về nơi này. Trong khi mới chỉ có một vài cán bộ gia nhập, khoảng 1.000 cựu sinh viên đã đăng ký, phần lớn là mới ra trường. Sau ba tuần, Thefacebook có hơn 6.000 người sử dụng.

Sau vài ngày, Zuckerberg nhận ra rằng anh sẽ cần người giúp điều hành và duy trì Thefacebook. Vậy là anh nhờ tới những người gần gũi nhất – các bạn cùng phòng. Khoảng một tuần sau khi Thefacebook ra mắt, Zuckerberg ký một hợp đồng việc làm với Dustin Moskovitz.

Một năm sau, trong một cuộc trò chuyện, anh kể lại câu chuyện Moskovitz đã tham gia như thế

nào: “Một người bạn cùng phòng của tôi nói ‘Ê, tớ sẽ giúp cậu!’ Tôi bảo ‘Nhưng cậu không biết lập trình!’ Vậy là cuối tuần cậu ấy về nhà và mua cuốn PERL for Dummies và nói ‘Giờ thì tớ sẵn sàng rồi.’ Tôi nói ‘Này cậu, trang web này không phải được viết bằng PERL .’” Tuy vậy, Zuckerberg vẫn điều chỉnh quyền sở hữu Thefacebook để trao 5% cho anh chàng Moskovitz đang rất háo hức. Anh giảm cổ phần của mình xuống còn 65% và Saverin còn 30%. Công việc chính của Moskovitz là mở rộng ra các trường khác.

Ngay từ tuần thứ hai, sinh viên các trường khác đã gửi email hỏi Zuckerberg rằng khi nào họ

có thể tham gia. Ngay từ đầu việc vượt ra khỏi Harvard đã nằm trong tính toán của Zuckerberg. Ngay trang chủ đã ngụ ý điều đó – “một danh mục trực tuyến kết nối mọi người qua các mạng xã hội tại các trường đại học” – không phải “Harvard”, mà là “các trường đại học”. Và tham vọng của anh không dừng ở đó. Moskovitz nói rằng trong khi anh được thuê để

mở rộng ra các trường khác, “ngay trong cuộc nói chuyện đó, chúng tôi đã bàn – ‘Đúng, và rồi chúng ta sẽ vươn xa hơn nữa.’”

Moskovitz bắt chước Zuckerberg ở bất kỳ chỗ nào có thể, và bắt đầu học theo. Anh không phải lúc nào cũng nhanh nhạy, nhưng ngay lập tức anh được biết tới bởi khả năng đáng kinh ngạc là có thể làm những việc khó khăn. Một người bạn nói: “Mark rất hay mất kiên nhẫn. Nhưng Dustin thì cứ dần dần tiến từng bước.” Một số người ở ký túc xá Kirkland bắt đầu gọi anh chàng sinh viên năm thứ hai đến từ Florida là “con bò cần cù”.

Zuckerberg nói rằng trong giai đoạn này Moskovitz đóng vai trò “then chốt” đối với thành công của Thefacebook. Để thêm vào một trường, Moskovitz phải tìm hiểu xem email được thiết lập cho sinh viên, cán bộ và cựu sinh viên như thế nào để dựng nên thủ tục đăng ký. Sau đó, anh sẽ tìm một danh sách các lớp học và ký túc xá. Anh còn phải đặt một đường link tới tờ

báo của trường vì khi đó Thefacebook có một tính năng mà sau này bị loại bỏ, đó là liên kết trang cá nhân của bạn tới bất kỳ bài nào trong tờ báo trường có nhắc đến bạn. Tất cả những công việc đi lại và viết mã để thêm vào từng trường chiếm mất khoảng nửa ngày, nhưng Zuckerberg và Moskovitz bắt đầu mở rộng tới các trường khác rất nhanh dù cả hai đều đang phải học rất nhiều môn. Họ bắt đầu cho sinh viên trường Columbia đăng ký vào ngày 25 tháng 2, Standford vào ngày hôm sau, và Yale vào ngày 29. Columbia bắt đầu rất chậm, nhưng Stanford là nơi mà sức hấp dẫn rõ ràng của Thefacebook được chứng minh. Chỉ sau một tuần, tờ Standford Daily viết: “Cơn bão Thefacebook đã tràn qua trường.” Nó thông báo rằng 2.981

sinh viên Standford đã đăng ký.

Zuckerberg ghét bị phỏng vấn và trò chuyện trước công chúng, nhưng anh dành rất nhiều thời gian cho tờ Standford Daily. Anh nói với báo: “Tôi biết nói thế này nghe rất viển vông, nhưng tôi muốn cải thiện đời sống của mọi người, nhất là đời sống xã hội.” Anh cũng nói rằng vì anh chỉ phải trả 85 đô-la/tháng cho trang web nên anh không thấy có nhu cầu cấp bách cần kinh doanh. “Trong tương lai, chúng tôi có thể cho đăng ký đặt quảng cáo để thu lại tiền, nhưng vì cung cấp dịch vụ này không quá tốn kém nên chúng tôi có thể chưa cần làm việc đó trong một thời gian nữa.”

Sau này, anh không muốn bị phỏng vấn nhiều như vậy nữa. Tờ báo của mỗi trường mới có vẻ

đều muốn trò chuyện với anh, và các anh chàng thì đang dự định thêm vào rất nhiều trường đại học. Vì vậy chẳng bao lâu sau, Zuckerberg tuyển thêm một người có triển vọng khác là bạn cùng phòng của chính mình, Chris Hughes. Hughes trở thành người phát ngôn chính thức của Thefacebook. Nhóm bốn người thành lập nên công ty đã đầy đủ. Thefacebook có 10.000 người sử dụng thường xuyên. Nó đã hoạt động được một tháng.

Khi Thefacebook lớn mạnh ở Harvard, Zuckerberg tiếp tục từ chối bất kỳ động cơ thúc đẩy kinh doanh nghiêm túc nào. Nhưng một khi đã bắt đầu mở rộng nó ra các trường khác, anh bắt đầu thể hiện những bản năng chiến lược của một CEO, cũng như sẵn sàng cứng rắn đương đầu với cạnh tranh. Giờ đây anh mới nói lý do anh quyết định mở rộng đầu tiên tới Columbia, Stanford và Yale là vì mỗi trường đều đã có sẵn những mạng xã hội riêng. Nó gần như một cách khảo sát thị trường – đưa sản phẩm của mình ra trước những sự cạnh tranh mạnh mẽ nhất.

Anh giải thích: “Nếu Thefacebook vẫn lớn mạnh ở các trường đó và thế chỗ các mạng xã hội khác thì tôi sẽ biết rằng nó còn hoạt động thuận lợi ở những nơi khác nữa.”

Tại trường Stanford, Thefacebook phát triển như vũ bão. Mạng xã hội của trường này tên là Club Nexus gần như đã ngừng hoạt động. Khi sinh viên trong trường biết đến Thefacebook, nhiều người cảm thấy rằng đây chính xác là thứ họ luôn mong đợi. Một sinh viên tốt nghiệp năm 2005 nói: “Đó không phải là một điều cần phải giải thích.”

Nhưng tại trường Columbia, một sinh viên có tên Adam Goldberg đã cho ra mắt một website thương mại điện tử tên là CUCommunity một tháng trước khi Zuckerberg lập ra Thefacebook.

Khi Thefacebook đặt chân đến trường Columbia bốn tuần sau đó, 1.900 trên tổng số 6.700

sinh viên trong trường đã sử dụng CUCommunity. Thefacebook phải mất vài tháng mới vượt qua được. CUCommunity cũng nhanh chóng mở rộng ra các trường khác. Ở Yale, Hội sinh viên đã cho ra mắt một trang web hẹn hò và facebook trực tuyến tên là YaleStation vào ngày 12

tháng 2. Tuy có ít tính năng hơn Thefacebook, nó cũng thu hút được sự chú ý một cách mạnh mẽ – đến cuối tháng, khoảng hai phần ba số sinh viên trong trường đã đăng ký.

Nhưng Zuckerberg tin chắc rằng dịch vụ của mình vượt trội, vì vậy anh quyết định mở rộng thêm tới Ivy League – ra mắt ở cả hai trường Dartmouth và Cornell vào chủ nhật ngày 7 tháng 3. Ở Dartmouth, một người bạn học từ Exeter của Zuckerberg là chủ tịch Ủy ban Dịch vụ Sinh viên của Hội sinh viên. Giống như các Hội sinh viên ở Harvard, Penn, Yale và các trường khác, họ cũng đang vận động lập nên facebook trực tuyến của trường. Người bạn này đồng ý quảng cáo Thefacebook qua hệ thống email của Hội sinh viên tới tất cả sinh viên trong trường. Tin

nhắn đó được gửi lúc 10 giờ tối. Đến tối hôm sau, 1.700 trên tổng số 4.000 sinh viên của Dartmouth đã trở thành thành viên. Sự chấp nhận nhanh chóng khiến Zuckerberg vui mừng đến nỗi anh đồng ý trò chuyện một lần nữa với tờ báo của trường đó là tờ Dartmouth. Anh nói:

“Tôi thực sự ngỡ ngàng khi thấy mọi người thực sự sử dụng trang web. Tôi muốn mọi người được thể hiện mình.” Zuckerberg cũng đã nhận được sự giúp đỡ từ trường Stanford, khi một người bạn hồi nhỏ của anh từ thời ở Dobbs Ferry cho anh mật mã để truy cập vào mạng nội bộ

của Stanford cũng như danh sách địa chỉ email và ký túc xá sinh viên.

Tuy nhiên, rất nhanh chóng, anh phải né tránh niềm thích thú của mọi người hơn là khơi dậy nó. Email từ khắp nơi trên cả nước được gửi về tới tấp, đề nghị Zuckerberg và nhóm điều hành mở rộng Thefacebook ra các trường khác. Trong vài tuần, bốn sinh viên năm thứ hai của Harvard – vẫn đang bận rộn với việc học – đã đưa dịch vụ của mình đi vào hoạt động tại Học viện Công nghệ Massachusetts, Đại học Pennsylvania, Princeton, Brown và Boston. Đến giữa tháng 3, tổng số người sử dụng đã lên tới 20.000. Lại thêm một bạn học cấp ba của Zuckerberg tại Exeter vào cuộc. Lần này đó là Adam D’Angelo, cũng là một thiên tài lập trình của Exeter, bạn cùng phòng của Zuckerberg trong kỳ nghỉ hè, người đã cùng anh viết chương trình giới thiệu âm nhạc Synapse. Từ phòng ký túc xá của mình tại Học viện Công nghệ California, D’Angelo đã giúp Moskovitz lập trình để thêm các trường mới. Ivy League và các trường tương tự là những nơi đầu tiên sử dụng trang web là vì ở đó chứa đựng mạng xã hội đời thực của sinh viên Harvard – hầu hết là bạn bè từ thời trung học. Thefacebook mang một lợi thế ưu tú.

Cho tới nay, nó đã được thiết kế sao cho trong mỗi trường, người dùng đều có thể xem trang cá nhân của nhau trừ khi họ không muốn. Bạn có thể cẩn thận cài đặt lại chế độ bảo mật, nhưng hầu hết sinh viên không làm vậy. Ví dụ như, bất kỳ người sử dụng nào tại Harvard cũng có thể

thấy trang cá nhân của hầu hết các sinh viên Harvard. Đó là chế độ mặc định. Tuy nhiên, sinh viên Harvard không thể xem trang cá nhân của sinh viên Stanford. Nhưng để tiếp tục lớn mạnh, Thefacebook cần có sự liên kết giữa các trường, và ngày càng nhiều người phàn nàn rằng điều đó là không thể. Vì vậy, Zuckerberg và Moskovitz quyết định rằng những liên kết như

vậy có thể được lập nên với sự đồng thuận từ cả hai người. Điều này trở thành khuôn mẫu để

thiết lập các kết nối trên Facebook cho tới ngày nay.

Với chi phí ngày càng tăng, Zuckerberg trầm ngâm nói với tờ Harvard Crimson – giờ đây đã rất tôn sùng anh – rằng “nếu trong tương lai có thể đặt một ít quảng cáo thì tốt.” Đến cuối tháng 3, với số lượng người sử dụng thường xuyên vượt ngưỡng 30.000, Thefacebook phải trả 450 đô-la mỗi tháng cho năm server thuộc Manage.com. Zuckerberg và Saverin nhất trí mỗi người đầu tư thêm 10.000 đô-la vào công ty. Trong khi đó, Saverin đã bắt đầu bán một chút quảng cáo và

đạt được một vài hợp đồng nhỏ với các công ty vận chuyển, bán áo phông và các sản phẩm khác cho sinh viên đại học. Những quảng cáo này bắt đầu xuất hiện vào tháng 4.

Giữ cho Thefacebook hoạt động suôn sẻ ngày càng trở nên khó khăn. Hàng nghìn người sử

dụng có thể lên mạng cùng lúc khiến các server quá tải. Zuckerberg và Moskovitz cố trì hoãn việc mở rộng ra các trường khác cho tới khi họ giải quyết xong vấn đề cho những người đang sử dụng. Moskovitz nhớ lại: “Việc mở rộng ra các trường đại học khác luôn bị vấn đề dung lượng server gây trở ngại. Chúng tôi không thể điều chỉnh nhanh cấu trúc.” Rất may là họ còn có thể trì hoãn mở rộng cho đến khi giải quyết xong vấn đề. Hai nhà lập trình không ngừng tái cơ cấu cách trang web vận hành và tìm cách khiến nó trở nên năng suất hơn. Moskovitz cố học hỏi kinh nghiệm nhiều nhất có thể từ Zuckerberg, và từ D’Angelo ở cách xa hơn 4.000 km tại Học viện Công nghệ California.

Zuckerberg giờ đây đầy biết ơn khi nhớ lại cống hiến của Moskovitz trong những ngày đó. Anh nói: “Dustin rất nghiêm túc với cuộc cạnh tranh. Tôi mà bảo ‘Có tin mật là một hệ thống khác đang chuẩn bị hoạt động ở một trường.’ thì cậu ấy sẽ phản ứng ‘Thật không? Không thể thế

được!’ Bài tập đáng lẽ phải làm thì cậu ấy bỏ mặc và đưa trang web vào hoạt động ở trường đó.

Cậu ấy làm việc chăm chỉ như một cái máy. Trước đó, tôi coi nó như một dự án. Tôi không đầu tư quá nhiều vào nó vì khi đó tôi chưa thấy rõ rằng nó sẽ trở thành một thứ lớn lao đến thế

này. Tôi chỉ thấy ‘À, khá đấy. Nó không phải cái quan trọng nhất, nhưng khá thú vị. Mình còn các môn khác nữa.’ Nhưng Dustin tham gia và thực sự đã giúp điều chỉnh nó.”

Họ sử dụng phần mềm mã nguồn mở miễn phí như cơ sở dữ liệu MySQL và các công cụ chương trình máy chủ Apache, giúp cho toàn bộ công việc đỡ tốn kém hơn. Nhưng dù miễn phí thì việc chạy phần mềm này cũng không hề đơn giản. Zuckerberg có kinh nghiệm lập trình hơn Moskovitz, nhưng anh cũng chưa từng chạy những loại chương trình như thế này. Anh phải học hàng ngày, ngay cả khi đang phải học bốn lớp, trong đó có một lớp khoa học máy tính đòi hỏi khắt khe. Nhưng Thefacebook phổ biến đến nỗi tới cuối học kỳ, mỗi lần họ mở rộng ra một trường mới, gần như toàn bộ sinh viên trong trường đều đăng ký.

Zuckerberg có một khát khao cháy bỏng được thử sức với những điều mới mẻ, nhưng khả năng tạo ra một trang web lớn mạnh nhanh chóng chỉ trong khoảng thời gian rảnh rỗi của mình phụ

thuộc rất nhiều vào vị trí của anh. Moskovitz nói: “Chỉ có tài năng và tham vọng thì chưa đủ để

đưa bạn đến đích. Quan trọng là phải may mắn. Nhưng Mark có cả ba, bao gồm cả may mắn.

Anh luôn có được hoàn cảnh thuận lợi, và tính toán rất đúng thời điểm. Khi thấy được một ý tưởng hay, anh sẽ muốn theo đuổi nó, trong khi người khác có thể cho rằng anh cần học xong

trước đã.”

Thành công tột bậc của Facebook phần lớn là nhờ nó đã bắt đầu từ trường đại học. Đó là nơi mạng xã hội của mọi người dày đặc nhất và nhìn chung là nơi họ hòa nhập mạnh mẽ nhất so với bất kỳ thời điểm nào khác trong đời. Thực ra Moskovitz đã nghiên cứu câu hỏi này trong học kỳ mùa xuân định mệnh đó. Theo như anh mô tả, nó chứng tỏ rằng “tại mỗi trường, hai sinh viên bất kỳ đều có chung một người bạn”. Trung bình, các sinh viên chỉ cách nhau một mối quan hệ chung ở giữa. “Đó là lý do vì sao Thefacebook phát triển mạnh mẽ đến vậy tại trường đại học”, Moskovitz giải thích. Anh được điểm A môn xác suất thống kê, không tồi chút nào nếu xét rằng anh giành phần lớn thời gian học kỳ đó để phát triển trang web. “Và tôi còn được một đống điểm thưởng cho tập hợp dữ liệu”, Moskovitz thích thú nhớ lại.

Harvard cho Zuckerberg những nguồn có một không hai để phát triển công việc kinh doanh của mình. Moskovitz nói: “Ở Harvard, mọi người thường xuyên lập các trang web mới. Dù có một quỹ đầu tư phòng hộ đáng nể, họ cũng chỉ làm vậy với tư cách các sinh viên đại học. Vì vậy, tôi cũng không điên rồ khi nói rằng ‘tình cờ bạn cùng phòng của tôi thích lập nên những trang web tiêu dùng lớn.’” Một vài nhóm khác, ví dụ như nhóm Winkelvoss/Narendra, thậm chí còn đang lập nên các mạng xã hội.

Tài năng tuyệt vời của những người bạn cùng phòng với Zuckerberg thật phi thường. Không có nhiều trường đại học nơi anh có thể tìm được một người tài năng như Moskovitz ở ngay phòng bên cạnh. Hai người gặp nhau lần đầu vào ngày họ dọn đến ký túc xá đầu năm học đó, nhưng Zuckerberg đã thấy ở người bạn cùng nhà không chỉ là một nhà lập trình chăm chỉ mà còn là một anh chàng trí thức và một nhà lãnh đạo, người sẽ làm việc đầy hiệu quả với vai trò một giám đốc thông tin của Facebook trong hàng năm trời. Cũng như vậy, Chris Hughes – bạn cùng phòng của chính anh – giỏi ăn nói và tinh tế đến nỗi đã trở thành người phát ngôn của Facebook. Sau này, Hughes đóng vai trò quan trọng trong cuộc tranh cử tổng thống năm 2008

của Barack Obama.

Tất nhiên, sau đó là sự cuốn hút của một thứ bắt đầu từ những nơi đặc biệt nhất của trường đại học. Harvard phê chuẩn tán thành với ảnh hưởng đặc biệt trên mọi lĩnh vực. Một liên kết của Harvard khiến sản phẩm ít đáng ngờ hơn. Tham gia vào một mạng xã hội bắt đầu ở Harvard là hoàn toàn tự nhiên với bất kỳ ai đánh giá cao bản thân. Đó là một động lực ban đầu quan trọng.

Cũng không có gì lạ khi sinh viên Harvard rất có ý thức về địa vị. Dịch vụ này đóng vai trò xác nhận mức độ tham vọng xã hội ngay cả khi đo mức độ thành công của bạn. Sam Lessin, bạn cùng lớp của Zuckerberg và là người sử dụng Facebook từ những ngày đầu, nói: “Ở Harvard có

một cuộc cạnh tranh ngấm ngầm về quan hệ mà tôi nghĩ là đã giúp Facebook phát triển trong những ngày đầu.” Nếu mọi người định duy trì thông tin cá nhân và các mạng xã hội của mình trên mạng thì những người muốn phát triển các tầng lớp ưu tú trong xã hội theo học tại Harvard không phải hối hận khi cố gắng xây dựng nên mạng xã hội lớn nhất và tốt nhất. Trong bài đánh giá của tờ Harvard Crimson viết khi Thefacebook chưa được hai tuần tuổi, Amelia Lester chỉ ra: “Chẳng có gì lạ khi sinh viên Harvard nói riêng thấy cơ hội tạo ra một con người khác trên mạng lại hấp dẫn đến vậy. Hầu hết chúng ta dành quãng thời gian trung học dựng nên những bản lý lịch hoàn hảo, một kinh nghiệm lên đến đỉnh điểm trong hồ sơ đại học… Trên hết, Thefacebook đóng vai trò trình diễn… và cho thế giới thấy vì sao chúng ta là những cá nhân quan trọng. Tóm tại, đó là điều sinh viên Harvard làm giỏi nhất.”

Nhưng có một số người đưa ra một câu chuyện đen tối hơn về lý do và cách Zuckerberg khởi đầu Thefacebook tại Harvard. Theo những nguồn này, Zuckerberg là một tên trộm, và Thefacebook là ý tưởng của những sinh viên Harvard khác. Lời buộc tội nặng nề nhất là của Cameron, Tyler Winkelvoss và Divya Narendra. Ba người này nói rằng Zuckerberg đã ăn cắp nhiều ý tưởng từ kế hoạch cho phần mềm Kết nối Harvard của họ sau khi họ thuê anh lập trình nó. Sau một hay hai tháng làm việc, Zuckerberg kết luận rằng kế hoạch của họ có lẽ sẽ không thành công. Chẳng bao lâu sau, anh bắt đầu làm việc với Thefacebook. Bất đồng này sẽ trở

thành một vấn đề đắt giá cho công ty mới thành lập của Zuckerberg.

Giữa tháng 4 năm 2004, hơn hai tháng sau khi trang web đi vào hoạt động, giám đốc kinh doanh Saverin, giờ đây tự xưng là giám đốc tài chính của công ty, bắt đầu chính thức hóa Thefacebook thành một doanh nghiệp. Anh mở một công ty trách nghiệm hữu hạn tại Florida, nơi anh học trung học. Các thành viên hợp danh bao gồm Zuckerberg, Moskovitz và Saverin.

Tuy Thefacebook không có lợi nhuận trong những tuần đầu, nhưng tới giữa tháng 2, Zuckerberg đã bắt đầu phải từ chối các cuộc gọi từ những người muốn đầu tư. Họ đã nghe nói về sự phát triển khác thường của trang web mới này và muốn kiếm lợi nhuận từ nó. Cuối học kỳ, người bạn cùng lớp là Lessin có cha là một nhà đầu tư nổi tiếng đã đưa Zuckerberg đi khắp New York gặp những nhà đầu tư mạo hiểm và giám đốc trong ngành tài chính và truyền thông.

Tại một trong những buổi gặp mặt vào tháng 6, một nhà tài phiệt đã đề nghị đầu tư vào công ty của Zuckerberg 10 triệu đô-la. Mark mới bước sang tuổi 20. Thefacebook hoạt động được bốn tháng. Anh không hề suy nghĩ nghiêm túc về việc nhận lời dù chỉ một phút.

2. PALO ALTO

“Người sáng lập, Chủ sở hữu và Người đứng đầu, Kẻ thù của Nhà nước.”

Khi học kỳ mùa xuân năm 2004 tại Harvard kết thúc, công việc của Thefacebook lại càng bận rộn hơn. Đến cuối tháng 5, nó đã hoạt động tại 34 trường và có gần 100 nghìn người sử dụng.

Tháng 6 năm 2004, giám đốc kinh doanh Saverin mở một tài khoản ngân hàng và gửi vào đó hơn 10 nghìn đô-la tiền riêng của anh làm vốn luân chuyển và cũng bắt đầu gửi lợi nhuận quảng cáo vào đó.

Khoảng một tháng trước đó, Saverin liên hệ với một công ty có tên Y2M. Y2M bán quảng cáo cho các báo mạng của các trường đại học và Saverin mời họ tới để bàn về việc bán quảng cáo cho Thefacebook. Buổi gặp mặt bị hoãn vài lần vì Mark và Eduardo phải làm bài thi hoặc kiểm tra. Khi cuối cùng Tricia Black của Y2M cũng gặp được họ, Zuckerberg lôi ra một cuốn sổ tay với dữ liệu đã được in ra về lưu lượng của Thefacebook. Black rất sửng sốt. Cô nói: “Chắc là các cậu nhầm. Các cậu không thể có được lưu lượng nhiều đến thế này.” Zuckerberg đề xuất rằng công ty quảng cáo có thể đặt phần mềm kiểm tra của họ vào server vài ngày để tự theo dõi.

Những con số đáng kinh ngạc không hề sai sót. Black và các đồng nghiệp rất ngạc nhiên. Y2M

gần như ngay lập tức đặt quảng cáo cho các khách hàng với tiền hoa hồng khoảng 30%. Một trong những nhà quảng cáo đầu tiên là MasterCard, họ đang cố gắng có được các đơn đăng ký làm một loại thẻ tín dụng đặc biệt dành cho sinh viên đại học. Nhưng giống như chính Y2M và hầu hết các nhà quảng cáo khác, các ủy viên ban quản trị của MasterCard hoài nghi rằng liệu Thefacebook có thể thực sự mang lại kết quả hay không. Vì vậy, thay vì đơn giản là trả tiền để

đăng quảng cáo như khi thực hiện chiến dịch này trên website của các trường khác, MasterCard đồng ý trả tiền chỉ khi một sinh viên điền vào tờ đăng ký làm thẻ. Tại thời điểm này, Thefacebook hoạt động trong 12 trường. MasterCard bắt đầu chiến dịch vào 5 giờ chiều một ngày thứ năm. Trong vòng một ngày, họ nhận được số người đăng ký nhiều gấp đôi số

lượng họ trông đợi cho cả chiến dịch trong bốn tháng. Thefacebook quảng cáo tới chính xác những khách hàng thích hợp – các sinh viên giàu có tại các trường danh giá nhất. MasterCard tiếp tục đặt quảng cáo.

Các ủy viên ban quản trị của Y2M bắt đầu coi Thefacebook là một nhân tố thay đổi tiềm năng và tới mùa hè, họ cũng muốn được chia phần. Black và một ủy viên ban quản trị khác tới gặp Zuckerberg và đề nghị cho Y2M đầu tư. Chàng CEO trẻ tuổi nói rằng anh sẽ xem xét, nhưng họ

sẽ phải đổ vào Thefacebook ít nhất 25 triệu đô-la. Y2M quyết định dừng lại.

Trong những tình huống như thế này, Zuckerberg thường rất bình thản. Thường thì anh nói rất ít, kể cả trước những lời tán tụng quá đà hay lời cầu khẩn đầy hấp dẫn. Anh không hề bị ấn tượng về những đề nghị của Y2M. Ngay từ khi đó anh đã có tầm nhìn của riêng mình về tiềm năng của Thefacebook, và nó không liên quan nhiều lắm đến tiền. Black nhớ lại lời anh nói:

“Chúng tôi sẽ thay đổi cả thế giới. Tôi nghĩ chúng tôi có thể khiến thế giới trở nên rộng mở

hơn.” Đây là những lời anh sẽ nói đi nói lại trong những năm sau đó.

Với Zuckerberg, tăng tối đa lợi nhuận bằng cách bán quảng cáo không quan trọng bằng việc giữ cho người sử dụng được vui vẻ. Anh cho phép quảng cáo, nhưng phải có điều kiện. Các nhà quảng cáo chỉ có thể dùng một ít banner với kích thước trung bình. Những người đòi hỏi được làm theo yêu cầu sẽ bị từ chối. Zuckerberg từ chối quảng cáo từ các công ty mà anh cho rằng không thể giữ được không khí vui vẻ của Thefacebook, bao gồm Công ty Cố vấn Nghiệp vụ

Mercer và Goldman Sachs. Một thời gian, Zuckerberg còn đề một hàng chữ nhỏ trên các quảng cáo “Chúng tôi cũng không thích những quảng cáo này nhưng chúng giúp thanh toán hóa đơn”.

Joshua Iverson, một đại diện kinh doanh làm việc dưới quyền Black ở Y2M, nói: “Mark không bao giờ muốn có quảng cáo. Eduardo mới là nhà kinh doanh.” Tất nhiên, các nhà tư tưởng về

web không có hứng thú với quảng cáo là chuyện bình thường. Vào thời điểm đó, các trang web như Craigslist và Wikipedia đang nhanh chóng trở thành một trong những website lớn mạnh nhất trên Internet nhờ cách tiếp cận phi thương mại.

Y2M cố thuyết phục Zuckerberg mở rộng Thefacebook tới những trường có số lượng sinh viên lớn hơn, như Đại học Arizona. Nhưng anh kiên quyết giữ nó phần lớn ở Ivy League, hoặc ít nhất là giới hạn trong các trường nơi người sử dụng đang yêu cầu anh thêm vào – nơi bạn bè họ

đang theo học. Điều này giữ được phạm vi hẹp và riêng biệt trong những tháng đầu tiên. Chính các nhà quảng cáo cũng không thể đăng nhập vào Thefacebook.com vì Zuckerberg cương quyết rằng người sử dụng chỉ bao gồm sinh viên, giáo viên và cựu sinh viên của các trường nơi nó hoạt động. Chưa từng có chuyện các nhà quảng cáo không thể nhìn thấy các quảng cáo của chính mình hoạt động như vậy.

Nhưng mặc cho những thách thức này, Black cảm thấy chắc chắn hơn bao giờ hết rằng Thefacebook rất đáng tin cậy. Sau khi chính Y2M thất bại trong việc lấy một phần lợi nhuận từ

Thefacebook, cô bắt đầu chiến dịch vận động Saverin nhận cô vào làm việc chính thức.

Trong khi đó, Zuckerberg đang tính nước đôi. Anh không coi thành công của Thefacebook là điều hiển nhiên. Trên thực tế, dù đang tràn trề hy vọng, anh vẫn không chắc chắn rằng trang

web sẽ tiến xa. Anh vẫn coi nó chỉ như một trong những dự án của anh, dù nó đang trở thành một dự án rất thú vị. Vì vậy, luôn luôn là một nhà doanh nghiệp, anh bắt tay vào một dự án mới khác. Trong khi vẫn dành hầu hết thời gian rảnh rỗi cho Thefacebook, anh và Andrew McCollum – cũng là một nhà lập trình tài năng đang học năm thứ hai, bắt đầu nghiên cứu tạo ra một phần mềm mới mà họ đặt tên là Wirehog. Lấy cảm hứng một phần từ trang web chia sẻ

âm nhạc khét tiếng một thời là Napster, Wirehog sẽ là một dịch vụ chia sẻ ngang hàng. Nó cho phép người sử dụng trao đổi không chỉ nhạc mà cả video, file ký tự hay bất kỳ loại thông tin số

nào – và chỉ trao đổi với bạn bè. Nó sẽ kết nối trực tiếp tới Thefacebook, biến bạn bè của bạn ở

đó thành những nguồn nội dung.

Zuckerberg tìm kiếm các rao vặt trên trang Craigslist và tìm thấy một căn nhà trệt gồm bốn phòng ngủ tại Palo Alto, California, anh bèn thuê lại nó vào mùa hè. Anh quyết định đến California vì vài lý do. McCollum – người đang cộng tác làm Wirehog cùng anh, có một công việc thực tập mùa hè tại một công ty sản xuất trò chơi điện tử video gần đó có tên Electronic Arts, một người khổng lồ trong ngành đã tạo ra The Sims, Madden NFL và rất nhiều trò chơi được ưa chuộng khác. Người bạn thân ở Exeter là Adam D’Angelo muốn từ Học viện Công Nghệ California tới đó đi chơi cùng anh. Nhưng trên hết, đó là vùng đất hứa của công nghệ. Anh trả lời một nhà báo vài tháng sau đó: “Palo Alto giống như một nơi thần thoại, tất cả các kỹ

thuật viên đều từ đó mà ra. Vì vậy tôi muốn tìm hiểu về nó.”

Trong một nỗ lực tuyển mộ quyết định, Zuckerberg thuyết phục Dustin Moskovitz đi cùng anh đến California. Moskovitz đã thu xếp một công việc mùa hè ở phòng máy tính của Harvard là trợ giúp người sử dụng. Nhưng Moskovitz đã trở nên không thể thiếu được. Với nguyên tắc làm việc kiên trì và vốn kiến thức lập trình ngày càng tăng, anh gần như đang quản lý hoạt động hàng ngày của Thefacebook. Zuckerberg hứa trả nhiều hơn số tiền anh sẽ kiếm được từ

công việc ở phòng máy tính và thuyết phục anh rằng nước đi này sẽ giúp ích cho Thefacebook.

Người phát ngôn và bạn cùng phòng của Zuckerberg là Chris Hughes đã trả tiền cho một chương trình mùa hè tại Pháp và sẽ chỉ đến Palo Alto sau khi chương trình này kết thúc. Gia đình trung lưu ở Bắc Carolina của anh không giàu có và bản tính anh cũng không thích liều lĩnh như Moskovitz với một gia đình tương đối khá giả ở Florida. Anh chàng Brasil Saverin từng trải hơn cũng có lý do để không tham gia vào chuyến đi đến Palo Alto chẳng hề hấp dẫn anh.

Anh đến New York nghỉ hè, dự tính sẽ tiếp tục những công việc kinh doanh quảng cáo và làm việc tại một công ty đầu tư nơi bố anh quen biết.

Sean Parker cảm thấy căng thẳng. Đó là một buổi chiều nóng nực ở Palo Alto, và anh ghét công

việc tay chân. Nhưng hợp đồng thuê nhà của anh sắp hết hạn và anh đang thiếu tiền. Vậy là vào tháng 6 năm 2004, anh đang đứng trên vỉa hè trước cửa nhà bạn gái, dỡ các thùng đồ từ ô tô xuống. Phải công nhận rằng nó khá mảnh mai – một chiếc BMW trắng 5-series anh mua hồi còn dư dả. Parker cũng khá mảnh dẻ. Mái tóc xoăn vàng và dài rất thời trang. Anh chàng 24

tuổi mảnh khảnh mặc một chiếc áo thời trang đắt tiền, lúc đó đã bắt đầu thấm đầy mồ hôi.

Khi thấy một nhóm thanh niên tiến đến gần mình, anh cứng người lại. Các thùng đồ của anh chứa các thiết bị máy tính đắt tiền. Anh không thích vẻ ngoài của mấy tên này – tất cả đều mặc áo nỉ trùm mũ dù trời đang nóng. Anh thấy họ tỏa ra vẻ hăm dọa, có lẽ là một lũ lưu manh.

Nhưng người thấp nhất tiến thẳng đến.

“Parker!” anh ta bất ngờ nói đầy hứng khởi. “Sean – tôi là Mark đây, Mark Zuckerberg.” Đột nhiên mọi thứ trở nên rõ ràng. Đây là anh chàng anh đã gặp và cùng ăn tối ở New York hai tháng trước. Anh ta đã nói sẽ đến nghỉ hè tại California.

Zuckerberg giới thiệu bốn người còn lại – tất cả đều là sinh viên Harvard, không phải lưu manh. Người đồng sáng lập Thefacebook tóc xoăn Dustin Moskovitz, bạn cộng tác làm Wirehog của Zuckerberg là Andrew McCollum, và hai anh chàng thực tập sinh gầy nhom được Thefacebook nhận vào làm trong mùa hè, sinh viên năm nhất của Harvard là Erik Schultink và Stephen Dawson-Haggerty. Năm anh chàng đang đi bộ quãng đường dài một dặm về nhà từ

cửa hàng tạp hóa vì không có ô tô. Họ sống chỉ cách đó một dãy nhà. Zuckerberg mời Parker đến chơi. Vài giờ sau, nhà kinh doanh trẻ tuổi đi bộ tới ngôi nhà của Thefacebook tại số 819

đường La Jennifer.

Sean Parker chuẩn bị trở thành một nhân vật chính – dù gây tranh cãi – trong câu chuyện của Facebook. Anh có rất nhiều kinh nghiệm về Internet so với một người ở tuổi mình. Năm 1999, anh hợp tác trên mạng với một người có tên Shawn Fanning – người sáng lập ra Napster, và đến San Francisco cùng anh ta đưa vào hoạt động dịch vụ đã đảo lộn cả ngành âm nhạc. Parker rời Naster chỉ sau một năm và cùng thành lập công ty Internet của chính mình là Plaxo. Công việc kinh doanh mạo hiểm này nhanh chóng kiếm ra hàng triệu đô-la và bắt đầu có được hàng trăm nghìn người sử dụng, nhưng Parker lại gặp vấn đề với những người ủng hộ anh về tài chính. Các nhà đầu tư mạo hiểm của Plaxo không thích phương pháp tùy tiện với kế hoạch và thời hạn, sự đả phá tín ngưỡng, bấp bênh và thái độ bề trên của anh, dù họ nhận ra rằng anh thông minh một cách đáng sợ. Các nhà đầu tư cũng không đồng ý với lối sống rock ‘n’ roll của Parker. Anh làm việc liên tục hàng tuần liền để hoàn thành một mục tiêu của công ty, ngủ tại văn phòng, rồi sau đó không thèm đến hàng mấy ngày liền. Cuối cùng họ tống anh đi. Họ thậm

chí còn thuê một điều tra viên riêng để chứng minh bằng tài liệu hạnh kiểm không tốt đã được khẳng định của anh.

Parker nằm trong con số ngày càng tăng những ủy viên ban quản trị Thung lũng Silicon đang dần bị thuyết phục rằng mạng xã hội sẽ trở thành một ngành kinh doanh rất mạnh. Mùa thu năm 2003, các nhà đầu tư mạo hiểm của Thung lũng Silicon đã đặt tổng cộng 36 triệu đô-la vào bốn mạng xã hội có tiếng đầu tiên – Friendster, LinkedIn, Spoke và Tribe. Vào cuối tháng 3, không lâu sau khi Thefacebook chiếm đóng Stanford chỉ trong vài ngày, Parker đột nhiên gửi email cho Zuckerberg. Anh ta lợi dụng danh tiếng Napster của mình và đề nghị giới thiệu Zuckerberg với những nhà đầu tư tại San Francisco hiểu biết về mạng xã hội. Anh đề cập rằng anh quen biết với các CEO của LinkedIn và Tribe, họ đã cùng mua một giấy môn bài then chốt có thể sẽ rất quan trọng với các mạng xã hội. Parker gợi ý rằng một buổi gặp mặt họ có thể

giúp bảo đảm rằng giấy môn bài đó sẽ không được dùng để chống lại Thefacebook. Saverin viết email trả lời, và họ thu xếp một bữa ăn tối tại New York.

Đầu tháng 4, Parker đi máy bay tới New York để ăn tối. Anh gặp Zuckerberg, bạn gái của Zuckerberg là Priscilla Chan, Saverin và bạn gái của Saverin tại một nhà hàng Trung Quốc mới và nổi tiếng tên là 66 tại Tribeca. Zuckerberg rất hồi hộp được gặp một nhà sáng lập của Napster, anh coi trang web này là một trong những thứ quan trọng nhất trên mạng Internet.

Parker nhanh chóng ấn tượng với Zuckerberg. Tại nhà hàng đẹp đẽ do Richard Meier thiết kế

đó, hai người gần như ngay lập tức nói chuyện say sưa, bỏ rơi Saverin và hai người phụ nữ.

Zuckerberg phác họa tầm nhìn của mình về tương lai của Thefacebook. Tầm nhìn đó lớn hơn những gì Parker mong đợi. Parker nói: “Cậu ta không nghĩ rằng: ‘Hãy cùng kiếm chút tiền rồi thôi.’ Nó không giống một kế hoạch làm giàu nhanh chóng. Nó là ‘Hãy cùng xây dựng nên một thứ có giá trị văn hóa lâu bền và cố gắng thống trị cả thế giới.’ Nhưng cậu ấy không biết điều đó nghĩa là gì. Cậu ấy là sinh viên đại học. Thống trị thế giới nghĩa là thống trị các trường đại học.”

Parker nhớ mình đã nghĩ rằng Zuckerberg thật đầy tham vọng. “Cậu ấy có khuynh hướng uy quyền.” Parker đã phải rút quá tài khoản ngân hàng của mình để trả tiền cho bữa tối, nhưng anh thấy vậy cũng đáng.

Khi ngẫu nhiên gặp Parker hai tháng sau trên vỉa hè Palo Alto, Zuckerberk nhớ lại buổi gặp mặt tại New York một cách rõ ràng và lạc quan. Parker là một trong số những người có vẻ thực sự

hiểu Thefacebook đang làm gì.

Trong bữa tối tại Palo Alto, Zuckerberg được chứng kiến đoạn kết của cuộc chiến kéo dài hàng tháng trời giữa Parker với những người từng ủng hộ anh ở Plaxo. Sáu chàng trai đi bộ tới một

nhà hàng gần đó, ở đây Zuckerberg cập nhật cho Parker về Thefacebook và giới thiệu anh kỹ

càng hơn cho những người bạn học của mình. Khi họ đang ngồi tại nhà hàng, Parker có một cuộc gọi quyết định từ luật sư của mình. Anh nhận được tin xấu. Hội đồng công ty Plaxo đã quyết định không trao lại cho Parker một nửa số cổ phần Plaxo của anh. Nói cách khác, anh đang bị đá khỏi công ty và mất cơ hội kiếm tiền nếu công ty cổ phẩn hóa hoặc bị bán đi.

Parker rất tức giận. Anh đang bị lừa. Các chàng trai của Thefacebook kinh sợ lắng nghe. Nó trở

thành chủ đề của buổi tối. Zuckerberg ít có kinh nghiệm làm việc với các nhà đầu tư dù họ vẫn thường xuyên tiếp cận anh từ khoảng tháng 3 với hy vọng kiếm được một phần từ

Thefacebook. Lắng nghe câu chuyện của Parker là một sự trừng phạt. Zuckerberg nhớ lại khi đó đã nghĩ: “Mấy vị phó chủ tịch thật đáng sợ.” Đó là thời điểm cấu thành và quyết định tương lai của Facebook. Cảm thông với bạn và nghĩ rằng mình có thể học hỏi nhiều điều từ Parker, Zuckerberg mời anh chuyển đến ở cùng họ. Đến tháng 9, Zuckerberg thăng Parker làm giám đốc công ty.

Parker là một nhà doanh nghiệp có một không hai, ngay cả tại Thung lũng Silicon. Sớm là một nhà lập trình và trí thức, anh là con trai của nhà hải dương học cao cấp nhất của chính phủ Mỹ.

Hồi nhỏ anh ốm đau rất nhiều, nên dành phần lớn thời gian để đọc sách và học lập trình máy tính. Năm 1995, anh trở thành thực tập sinh ở tuổi 15 tại Freeloader, một trong những công ty Internet mới thành lập đầu tiên tại Washington, D.C. Vài năm sau, vào năm 1999, khi vừa học xong trung học, anh giúp Shawn Fanning khởi đầu Napster. Dịch vụ chia sẻ nhạc ngang hàng nổi loạn này thu hút 26 triệu người sử dụng vào đỉnh điểm năm 2001. Nó cũng là dịch vụ tiêu dùng lớn đầu tiên minh họa cho một loại hình Internet mới – nơi người sử dụng có thể trực tiếp kết nối với nhau mà không cần một công ty lớn như eBay, Yahoo hay Microsoft làm trung gian. Nhưng Napster gần như ngay lập tức gặp phải một cuộc tấn công pháp lý toàn lực từ các hãng đĩa lớn. Về phần mình, Parker mất việc tại công ty do một cuộc cải tổ quản lý chỉ hơn một năm sau đó, khi anh mới chỉ 20 tuổi. Anh gây rắc rối cho công ty vì đã công khai thảo luận bằng email – được các hãng đĩa đưa ra trong một phiên tòa kiện – rằng những gì người sử dụng của Napster đang làm có thể là bất hợp pháp. Không lâu sau đó, anh cùng hai người bạn lập nên Plaxo, dịch vụ giúp người sử dụng quản lý các địa chỉ email và thông tin liên lạc.

Dù không được giáo dục bài bản và không tôn trọng các quy tắc kinh doanh nhưng Parker là một trí thức kinh doanh. Anh thậm chí còn được coi là một nghệ sỹ kinh doanh, nếu hai từ đó có thể đặt cạnh nhau. Trên trang cá nhân Facebook, anh tự gọi mình là “một đứa con lai méo mó: một nhà thẩm mỹ lý trí.” Anh là sự kết hợp giữa hiểu biết tinh tế về lịch sử kinh doanh, kinh tế và hành vi với sự nôn nóng, bốc đồng và tầm nhìn về một thế giới tốt đẹp hơn của một

nghệ sỹ. Điều đó không có nghĩa là thị lực của anh cũng tốt. Mắt anh kém đến nỗi nếu quên đeo kính áp tròng hay cặp kính dày cộp, anh không thể đi lại nổi. Anh có một đặc tính phi trọng lực, như thể anh chuẩn bị trôi đi như Peter Pan, xung quanh có lẽ là một trong những cô bạn gái luôn luôn xinh đẹp của mình. (Gần đây anh đã ổn định với một mối quan hệ lâu dài.) Là một kẻ mọt sách với niềm đam mê mãnh liệt với chính trị, anh chàng Parker tự học có thể

tuôn một tràng phân tích những xu hướng hiện hành về “những ý định của những người tạo khung” (tức là những người viết nên Hiến pháp Mỹ). Trang cá nhân Facebook của anh có trích dẫn những lời của T. S. Eliot, Bertrand Russell và Albert Camus. Anh thích nói về những thứ

như “ảnh hưởng ngoại lai”. Và nếu bạn thể hiện dù chỉ một chút hứng thú, anh sẽ hào hứng miêu tả giả thuyết của mình về lịch sử truyền thông từ thời Gutenberg. Hơn hết, anh thích nói, nhanh và mãnh liệt, và anh thích nói về các ý tưởng. Anh mang tới Thefacebook một hiểu biết chuyên gia về thực tế kinh doanh và cả một thiên hướng lý luận triết học đã thúc giục Zuckerberg thay đổi cách nhìn. Khi ngồi cùng, Parker không khác những người bạn cùng lớp tại ký túc xá Harvard là mấy, chỉ có điều cuộc nói chuyện giờ đây hoàn toàn là làm sao để khiến Thefacebook thành công.

Các chàng trai nhanh chóng bắt đầu thói quen mới – ngủ muộn, đi vào phòng ăn và bắt đầu làm việc. Trên bàn chất đống những máy tính, dây cáp, modem, máy quay và đống rác bị nhét giữa chúng, cùng rất nhiều chai lọ, lon và cốc. Zuckerberg ngủ muộn nhất – anh ít khi bắt đầu làm việc trước buổi chiều, và thường làm thâu đêm. Cách ăn mặc đặc trưng của anh tại văn phòng kiểu này là quần ngủ và áo phông. Khi họ ngồi trước laptop quanh bàn ăn trên đường La Jennifer, ở đó im lặng một cách kỳ lạ. Đó là vì khi nói chuyện với nhau, họ cũng nói qua mạng dù đang ngồi ngay cạnh nhau. Họ làm vậy để không khiến những người khác mất tập trung.

Những kẻ mê máy tính như Zuckerberg và Moskovitz gần như bị thôi miên khi viết mã, và dù không thấy phiền bởi âm nhạc hay tivi, nhưng họ không chịu được khi bị gián đoạn.

Với Moskovitz và Parker, dù có ý thức hay không, Zuckerberg giờ đây đã tạo nên một nhóm lý tưởng để hoàn thiện tài năng của chính mình. Moskovitz là người mà tất cả các công ty mới thành lập đều cần – cần cù, thực tế, tháo vát và thực dụng. Anh chịu trách nhiệm vận hành hệ

thống và lập cơ sở dữ liệu cho các trường mới (để đám sinh viên thực tập làm hầu hết những công việc chán ngắt). Nếu cần, anh có thể làm việc thâu đêm để giữ vững hệ thống.

Trái lại, Parker là một nhà điều hành công ty đầy kinh nghiệm, hiểu rõ lề thói chung. Anh chuyên về mạng lưới quan hệ theo nghĩa đời thật. Anh quen biết rất nhiều người tại Thung lũng Silicon và hiểu phải làm thế nào để lọt tai họ. Anh rất tao nhã – tiêu tiền (khi có) vào

những bữa ăn đắt tiền, sửa sang tóc và mua quần áo thời trang. Anh thỉnh thoảng có thể đột ngột hủy buổi họp vì mệt lử sau buổi tiệc đêm hôm trước, nhưng anh là người đứng đầu khôn khéo có thể tán tụng Thefacebook lên tận mây xanh, và đây chính là thứ nó cần. Ở Thung lũng Silicon, hầu hết những người từng nghe nói về Thefacebook đều cho rằng nó là một trang web ngu ngốc của đám sinh viên đại học. Tầm nhìn xa trông rộng của Parker đã giúp mang lại cho nó một vẻ trang trọng hơn.

Có được hai người đó nghĩa là Zuckerberg có thể làm được việc anh giỏi nhất – nghĩ xem Thefacebook là gì và nên trở thành như thế nào. Hoặc, tùy vào tâm trạng, anh có thể dành sức lực vào một thứ chính anh muốn dùng – Wirehog. Rất ngược đời, Zuckerberg không hề sử dụng Thefacebook thường xuyên. Trên thực tế, những người sáng lập và nhân viên ban đầu cũng vậy. Mùa hè này, các sinh viên thực tập làm việc cùng Moskovitz bắt đầu thu thập dữ liệu về

thực tế mọi người đang sử dụng trang web như thế nào. Họ nhận thấy rằng một số người sử

dụng đang xem hàng trăm, thậm chí hàng nghìn trang cá nhân mỗi ngày. Đây là những người sử dụng họ đang hướng tới.

Khi không dành thời gian cho Wirehog, Zuckerberg viết mã một tính tăng cho Thefacebook mà anh cũng cho là rất thú vị – một cách lấy thông tin từ hệ thống bằng tin nhắn, hay SMS, từ điện thoại di động. Rất lâu trước khi có một ứng dụng Facebook cho iPhone hay BlackBerry, đây là giao diện di động của Thefacebook. Bạn có thể gửi tin nhắn với tên một người tới m@Thefacebook.com cùng những mã đặc biệt để số điện thoại hay các thông tin khác của bạn bè được gửi tới điện thoại của bạn. Vấn đề duy nhất là nó khá bất tiện đối với những người sử

dụng thông thường. Bạn phải mang theo một mảnh giấy gấp nhỏ ghi những công cụ và thao tác để nhớ cách sử dụng. Dù rất thú vị nhưng nó không tồn tại lâu.

Parker dọn vào một căn phòng chỉ có một chiếc lõi đệm trên sàn. Sau này Zuckerberg nói rằng ngoài chiếc ô tô, thứ gây ấn tượng duy nhất được Parker mang theo là một đôi “giày thể thao đẹp đến tức cười”. Theo lời Parker, đây là cách Zuckerberg đã đề nghị anh nhận chức giám đốc công ty: “Anh có thể giúp chúng tôi thành lập công ty không? Bọn tôi sắp tiêu rồi.” Tuy nhiên, một phần thỏa thuận là một sự đổi chác khác – Parker được dọn vào nhà; Zuckerberg và bạn mình được dùng chiếc BMW của Parker.

Ít nhất một người cố vấn đã cố thuyết phục Zuckerberg không nhận Parker vào làm, nói rằng cách làm việc lỏng lẻo và lối sống chơi bời của anh có thể làm ô uế công ty. Người bạn thân thiết từng trải hơn của Zuckerberg thì nói: “Anh ta có vấn đề với phụ nữ và rock ‘n’ roll”. Nhưng Zuckerberg không bị lay chuyển. Anh nói rằng anh đã nghe rất nhiều chuyện về Parker, nhưng

kinh nghiệm và cái đầu thông minh của Parker vượt qua hẳn những rủi ro. Xét cho cùng thì Parker đã góp phần khởi đầu Napster. Không chỉ vậy, anh còn là một nhà đầu tư nhỏ của Friendster và là bạn của người sáng lập ra nó. Anh đã bắt đầu nói về Thefacebook như “cơ hội để chỉnh đốn Friendster”.

Lượng truy cập Thefacebook chững lại do sinh viên đại học đang nghỉ hè. Nhưng Zuckerberg và Moskovitz đang chuẩn bị trang web cho mùa thu, cho rằng khi đó nó sẽ tiếp tục phát triển.

Một số khách đến thăm coi sự tự tin của họ là kết quả của đặc quyền tầng lớp thượng lưu của Harvard. Một vị khách ban đầu đến thăm căn nhà kinh ngạc nói: “Ngay từ khi đó, họ đã nói như

thể họ biết điều này sẽ đến, họ có được thứ tốt nhất trên đời và họ chuẩn bị thống trị tất cả

mọi người. Họ rất hay dùng từ thống trị.” Họ nói rằng Thefacebook sẽ thống trị các đối thủ của nó. Thực ra, phần lớn đều là khoác lác, cộng thêm sự vô tâm của những anh chàng trẻ tuổi.

Công việc sẽ rất căng thẳng vào cuối chiều và đầu buổi tối. Một vị khách thường xuyên lui tới khác nói: “Mọi người đang làm việc và một người bảo ‘Ê, tôi đói quá. Tôi muốn ra ngoài mua một suất In-N-Out,’ và Mark sẽ đập bàn mà nói ‘Không! Chúng ta đang bị phong tỏa! Không ai được rời bàn cho đến khi ta làm xong việc này.’” Cũng như thống trị, phong tỏa trở thành một biệt ngữ của Facebook sẽ tồn tại hàng năm trời.

Dù mang khuôn mặt trẻ con và tính hơi nhút nhát nhưng Zuckerberg giữ vị trí đứng đầu vững chắc và không để ai thách thức. Cuối mỗi trang của Thefacebook đều có một dòng chữ nhỏ: “A Mark Zuckerberg production” (Một sản phẩm của Mark Zuckerberg). Trên trang giới thiệu của hệ thống, anh được miêu tả là “Người sáng lập, Chủ sở hữu và Người đứng đầu, Kẻ thù của Nhà nước.” Trái lại, Moskovitz chỉ được vài từ nhỏ mọn “Không còn là nhà lập trình cảm tử, Sát thủ

được trả lương.” Nhiệm vụ của Saverin được miêu tả là “Công việc kinh doanh, Công việc đoàn thể, Công việc Brasil.”

Zuckerberg đang bắt đầu thể hiện những tố chất của một nhà lãnh đạo thiên bẩm. Sean Parker nói: “Người lãnh đạo một công ty cần có một bản đồ quyết định trong đầu – nếu điều này xảy ra thì ta đi đường này, nhưng nếu nó uốn lên thì ta lại đi đường khác. Mark làm điều đó rất bản năng.” Anh cũng thích chơi đùa như các đồng nghiệp – trên thực tế, anh hơi giống một diễn viên hài – nhưng anh cũng kiên định đưa con thuyền tiến về phía trước. Và anh cực kỳ hạnh phúc được làm người thuyền trưởng.

Trên thực tế, anh thường xuyên hành động như thuyền trưởng một con tàu hải tặc. Khi bắt đầu suy nghĩ kỹ về điều gì đó hoặc khi tranh luận về một ý tưởng với một người khác, Zuckerberg thường đứng bật dậy và đi lại quanh phòng, đan tay sau lưng. Trong số ít đồ đạc anh mang theo

mình có đồ trang bị đấu kiếm mà anh chất đống ngay gần đó. Thường thì anh sẽ chộp lấy thanh kiếm và chém vào không khí. Rồi anh sẽ tuyên bố: “Được rồi, bây giờ ta sẽ bàn về vấn đề này”, một tay vẫn để sau lưng, vung kiếm ra đằng trước. Điều này khiến Moskovitz phát cáu. Anh nói:

“Tôi là kiểu người nhạy cảm với mấy thứ đó. Căn phòng khá là nhỏ. Tôi giống như một bà mẹ

luôn lo lắng – ‘Cậu làm vỡ đồ bây giờ!’ Nhưng khi gặp tâm trạng, cậu ấy sẽ làm vậy trong khoảng hai tiếng đồng hồ.” Về sau Moskovitz và những người khác đã cấm chơi kiếm trong nhà.

Đằng sau nhà có một bể bơi rất đẹp hình bầu dục, còn khoảng sân sau hình tam giác được lát gần hết. Một đêm, Zuckerberg và Parker đứng ngoài nói chuyện vài tiếng. Zuckerberg vung kiếm ngay sát mặt Parker. Anh thấy rất khó tập trung khi có một thanh kiếm cứ vài giây lại vung vẩy cách mặt mình có vài centimét. “Anh có nghĩ rằng nó sẽ thực sự tồn tại không?”

Zuckerberg hỏi giữa các nhát kiếm. “Có”, Parker nhăn nhó trả lời. “Trừ khi ta bị cạnh tranh vượt mặt, hoặc làm không tốt, hoặc tự để mình thất bại như Friendster, không thì chẳng có lý do gì để nó không tồn tại được.”

Parker kể lại: “Mark thực ra rất lý trí về khả năng thấp của việc gây dựng một đế chế thực sự.

Cậu ấy có những nghi ngờ. Có phải nó chỉ là một cái mốt nhất thời? Liệu nó có biến mất không?

Anh thích ý tưởng về Thefacebook, và anh sẵn sàng kiên trì bền bỉ theo đuổi nó đến cùng.

Nhưng giống như những kẻ gây dựng đế chế giỏi nhất, anh vừa kiên quyết vừa hoài nghi. Như

cựu CEO của Intel là Andy Grove nói, ‘chỉ những kẻ hoang tưởng mới có thể tồn tại.’”

Adam D’Angelo, từ Học viện Công nghệ California đến chơi, là nhà lập trình giỏi nhất trong nhóm, nhưng anh đang làm những dự án của riêng mình. Anh cũng không thông thạo và có hứng thú với những ngôn ngữ web tương đối đơn giản mà Thefacebook đang sử dụng – PHP, JavaScript và HTML. D’Angelo mắc phải hội chứng ống cổ tay, nghĩa là bàn tay và cánh tay anh rất đau khi gõ máy tính. Vì vậy, anh cố tìm một phương án khác – phát minh ra một cách chuyển động tay trong không khí để máy quay có thể nhận ra, từ đó điều khiển chữ cái trên màn hình. Đó là một công trình khá thách thức, có lẽ quá thách thức, và trong suốt mùa hè, anh dành ít thời gian cho nó và nhiều thời gian hơn để giúp McCollum và Zuckerberg xây dựng Wirehog.

Trong khi các chàng kỹ sư trẻ đang cố gắng củng cố trang web và cải tiến các tính năng của nó, Parker bắt đầu suy tính về việc biến Thefacebook thành một công ty. Anh thuê luật sư đã giúp anh thành lập Plaxo. Anh bắt tay vào tìm kiếm một người để quản lý “vận hành”, công việc cơ

bản của các công ty Internet đòi hỏi đảm bảo các trung tâm và máy chủ dữ liệu vận hành tốt.

Cho tới khi đó, tất cả những công việc này được giao cho các công ty bên thứ ba, nhưng Thefacebook đang trở nên quá lớn mạnh để tiếp tục làm như vậy. Parker phát hiện ra rằng các đồng nghiệp trẻ tuổi của mình không biết ngay cả những điều cơ bản nhất về quản trị mạng, ví dụ như bộ định tuyến là gì. Anh tìm thấy một kỹ sư tên là Taner Halicioglu, có kinh nghiệm làm việc tại eBay. Anh ta làm việc tại nhà ở San Jose.

Parker trở thành người đứng đầu Thefacebook, nhất là với các nhà đầu tư. Người ta thường thấy những chiếc xe sang trọng đỗ trên con đường cụt, dưới những tán cây đổ bóng xuống trước ngôi nhà. Điều đó nghĩa là một người có tiền đang ở trong nhà. Vài người từ hãng đầu tư

mạo hiểm Benchmark muốn tìm hiểu xem liệu có cơ hội mua cổ phần đầu tư không. Câu trả lời tại thời điểm này là không. Nhưng Thefacebook sẽ cần thêm vốn trong tương lai gần, vì vậy Parker đảm bảo làm cho những người như vậy cảm thấy thoải mái khi gọi điện thoại hoặc ghé thăm.

Hai lãnh đạo của Google tới tìm cách hợp tác hay thậm chí mua lại Thefacebook. Ngay từ khi đó, Google đã biết rõ rằng một điều đáng chú ý đang diễn ra tại Palo Alto. Zuckerberg và Parker lại rất khôn ngoan vì nguy cơ bị người khổng lồ Internet của Thung lũng Silicon nuốt chửng là có thật. Họ tin rằng nếu muốn làm việc của riêng mình, họ phải độc lập. Xét cho cùng, điều họ

đang cố làm rất khác với những gì Google đã làm. Trang web của họ là về con người; Google là về dữ liệu.

Một mâu thuẫn giữa Parker và Zuckerberg là về Wirehog, và nó ngày càng tăng lên. Chủ tịch mới của công ty nghĩ rằng nó là một sự xao lãng rất lớn khỏi công việc phát triển Thefacebook.

Hơn nữa, quá khứ của anh với Napster khiến anh rất đề phòng để không dính vào một cuộc đụng độ khác với các công ty phát hành nhạc và truyền thông. Theo Parker, rất có khả năng những công ty đó sẽ buộc tội Wirehog – cùng với nó là Thefacebook – tiếp tay cho người sử

dụng ăn trộm nội dung, giống như những gì ngành công nghiệp âm nhạc đã làm với Napster.

Cùng kỹ sư của Wirehog là McCollum, hai người đáp máy bay tới Los Angeles gặp Edgar Bronfman Jr. – CEO của Tập đoàn Âm nhạc Warner, và Tom Whalley – người điều hành Hãng đĩa Warner Bros. Parker quen Whalley từ những ngày còn làm tại Napster. Không có gì ngạc nhiên khi họ hoàn toàn phản đối Wirehog. Dù Parker lo ngại rằng một vụ kiện thành công chống lại Wirehog có thể kéo đổ Thefacebook, nhưng anh không thể làm Zuckerberg bền chí lung lay.

Parker nói: “Lãnh đạo xuất sắc thật sự, nhất là tại một công ty mới thành lập, là biết khi nào cần nói không – vẽ nên một viễn cảnh rõ ràng, làm cho mọi người hào hứng, nhưng phải biết

nên vẽ ở chỗ nào, nhất là với sản phẩm. Con người ta không thể làm được mọi thứ. Đó là một bài học Mark chưa biết. Đó là bài học Mark sẽ học được.”

Tất nhiên công việc không phải là ưu tiên duy nhất. Nhóm thanh niên hai mươi tuổi nào đột nhiên có nhà riêng mà lại không muốn tiệc tùng? Dù là mọt sách, nhưng họ là những anh chàng mọt sách ham vui. Trường Stanford cách đó chỉ khoảng một dặm. Trường này hoạt động theo quý, vì vậy sinh viên vẫn ở trường vào mùa hè. Các chàng trai sử dụng một tính năng của Thefacebook để chỉ nhắm quảng cáo vào một trường, từ đó thông báo về các bữa tiệc của họ

ngay trên trang web – “Thefacebook đang tổ chức một bữa tiệc!” – để rồi thường xuyên đón tiếp sinh viên Stanford và người dân thành phố kéo tới ồ ạt. Moskovitz bắt đầu hẹn hò với một cô gái vừa tốt nghiệp trường Trung học Palo Alto.

Đó là các bữa tiệc rượu bia điển hình. Đây là lúc Parker rất có ích. Anh là người duy nhất trong nhóm trên 21 tuổi, vì vậy họ nhờ anh đi mua rượu. Hút thuốc cũng có, dù Zuckerberg không đồng ý và không tham gia. Một người bạn nói: “Mark có lẽ là người phản đối chuyện hút thuốc mạnh nhất mà tôi từng gặp.”

Tất nhiên, vui chơi quanh bể bơi là hoạt động chính. Nếu một cái ly bị vỡ, các mảnh vỡ thường bị hất xuống nước. McCollum mắc một sợi dây từ ống khói trên mái nhà tới một điểm hơi thấp hơn trên một cột điện thoại phía trên bể bơi. Với một cái ròng rọc, anh biến nó thành một dây cáp để mọi người có thể đu xuống đoạn dây, lơ lửng phía trên bể bơi rồi rơi xuống khiến nước bắn tung tóe.

Một hoạt động được ưa thích trong các bữa tiệc là Beirut, hay còn gọi là ném bóng uống bia, là một trò chơi uống bia cho các đội gồm hai người trở lên, trong đó họ phải ném một quả bóng bàn vào một đống cốc bia xếp thành hình tam giác ở đầu kia của bàn. Nếu bạn ném được quả

bóng vào cốc của đối thủ, họ phải uống hết bia trong cốc đó. Khi tất cả cốc của đội thua cuộc đã bị ném trúng, các thành viên trong đội phải uống hết số bia còn lại của đội thắng. Những người thua cuộc uống rất say.

Trò ném bóng uống bia được ưa chuộng tại Thefacebook (và Harvard) đến nỗi sáu tháng sau, Zuckerberg và bạn bè tổ chức một giải thi đấu ném bóng uống bia quốc gia giữa các trường đại học. Thefacebook dự định sẽ để các đội trong một trường đấu với nhau, rồi đội thắng cuộc của mỗi trường sẽ tới New York dự chung kết, đội vô địch sẽ được nhận phần thưởng trị giá 10

nghìn đô-la. (Tờ Stanford Daily hỏi Zuckerberg rằng tại sao Thefacebook lại đăng cai tổ chức một sự kiện khi phải mất tới 10 nghìn đô-la, anh trả lời rằng “Vì nó rất thú vị”.) Hàng nghìn sinh viên sẵn sàng trả 10 đô-la mỗi người để đăng ký, nhưng Thefacebook phải hủy bỏ cuộc thi

đấu chỉ bốn ngày sau khi bắt đầu vì rất nhiều lời phàn nàn từ các trường đại học.

Ngôi nhà tạo cảm giác như một ký túc xá. Họ thường nướng thịt hoặc bánh hambuger bên bể

bơi rồi vừa ăn vừa nói chuyện bên một chiếc bàn ngoài trời. Nếu cuộc nói chuyện kéo dài quá khuya, hàng xóm sẽ rất khó chịu. Nếu một người đưa bạn gái tới phòng mình, người bạn cùng phòng phải ngủ trên ghế sô-fa ở tầng dưới hoặc kéo đệm sang phòng khác. Một số người – cả

nam lẫn nữ – ghé qua hàng vài ngày liền mà chỉ lê la trong nhà.

Một trong số đó là một người bạn của Parker có tên Aaron Sittig. Trước đây anh đã góp phần tạo ra một phiên bản của Napster cho Macintosh, tên là Macster, về sau bị Napster mua lại. Tại thời điểm này, anh đang làm việc cho một mạng xã hội về âm nhạc mới thành lập tên là Imeem, ở cách đó vài khu nhà tại Palo Alto. Sittig là người ít nói, khiêm tốn với mái tóc vàng của dân lướt sóng, không chỉ là nhà lập trình mà còn là một nhà thiết kế đồ họa tài năng và thạo thuật in máy. Nhưng khi đó, anh đang cảm thấy không còn năng lượng và không mục đích.

Parker mang anh tới vì cho rằng anh có thể giúp Thefacebook, nhất là về thiết kế.

Nhưng Sittig không thể hiện sự chủ động. Parker nói: “Tôi ra sức giải thích với Mark rằng Aaron rất giỏi. Còn Aaron chỉ ngồi trên ghế bành mà trốn tránh làm việc bằng cách nghịch phông chữ trên máy tính. Mark suốt ngày hỏi ‘Người này là ai? Anh ta hoàn toàn vô dụng. Anh ta chẳng làm gì cả.’ Mark thấy nếu cứ để anh ta vật vờ như chẳng làm việc gì thì sẽ ảnh hưởng xấu tới nội quy làm việc.” (Năm sau đó, sau khi đăng ký thêm một học kỳ tại Đại học California ở Berkerley để học triết học, Sittig đã tới làm tại Thefacebook. Anh trở thành một trong những người bạn thân nhất của Zuckerberg.)

Thường thì việc viết mã, chơi kiếm và các buổi vừa ăn vừa nói chuyện sẽ kéo dài tới rất khuya, thỉnh thoảng bị ngắt quãng để uống bia, xem phim và chơi điện tử. Chiếc Xbox được sử dụng hết công suất, và Halo là trò chơi được đặc biệt ưa chuộng. Không hiểu sao Tom Cruise trở

thành nỗi ám ảnh của cả nhóm, từ đó sinh ra một buổi xem phim Tom Cruise kéo dài lê thê. Họ

thuê cả chồng DVD phim của diễn viên này. Tại sao lại là Tom Cruise? Sittig đã chịu đặt laptop xuống đủ lâu để xem phim cùng mọi người, giải thích: “Tom Cruise rất hài hước vì anh ta không phải là một nhân vật thú vị. Anh ta không phải một người thú vị.” Đó đúng là một trò đùa.

Rất nhanh chóng, họ đặc tên các máy chủ nơi các phần mềm của Thefacebook đang hoạt động theo các nhân vật trong phim của Tom Cruise: “’Hệ thống đó đang chạy ở đâu?’ ‘Maverick.’ ‘Vậy thì chạy nó trên Iceman đi, tôi cần Maverick để kiểm tra tính năng này.’” (Maverick và Iceman là các nhân vật trong bộ phim sản xuất năm 1986 của Cruise, Top Gun.) Zoolander của Ben

Stiller là một bộ phim ưa thích khác của cả nhà, được xem rất nhiều lần. Nó được bật đi bật lại trong khi mọi người làm việc. Những anh chàng này thấy rất thú vị khi trích dẫn một đoạn dài của phim này sang phim khác. Tuy đang phát triển một dịch vụ Internet to lớn và khác biệt, nhưng thực ra họ vẫn chỉ là sinh viên đại học.

Với tất cả bảy người sống trong nhà, chiếc BMW của Parker không đủ cho họ đi lại, vì vậy Zuckerberg và bạn bè mua một chiếc ô tô. Họ dự định quay lại Harvard vào mùa thu nên định sẽ bán lại nó sau ba tháng. Họ tiêu vài trăm đô-la cho một chiếc xe không thể tàn tạ hơn – một chiếc Ford Explorer màu xanh lá cây đã sử dụng được 12 năm, truyền động bằng tay. Nó tàn tạ

đến nỗi bạn có thể xoay chìa khóa nửa chừng và tắt máy rồi rút chìa khóa ra. Để khởi động lại, bạn không cần dùng đến chìa khóa. Cứ tóm lấy nút đề mà xoay. Đây là phương tiện đi lại rất hợp cho mấy kẻ chẳng bao giờ tìm thấy chìa khóa khởi động xe.

Tuy cợt nhả và ngu ngốc nhưng dường như Thefacebook đang trở thành một công việc kinh doanh nghiêm túc. Zuckerberg biết rằng anh phải tiến những bước thận trọng hơn để khiến nó phát triển cả về công nghệ như một công việc kinh doanh. Mùa hè năm đó, nó bắt đầu phát triển một cách đáng sợ. Họ không mở rộng thêm ra trường nào khác cho đến giữa hè, nhưng số

lượng thành viên vẫn tăng đều đặn suốt cả mùa hè tại 34 trường đại học nơi Thefacebook đã hoạt động. Tất cả mọi người cho rằng năm học mới bắt đầu sẽ dẫn tới nhu cầu khổng lồ. Thêm người sử dụng nghĩa là họ cần các phần mềm đáng tin cậy hơn và nhiều sức mạnh tin học hơn.

Phần mềm và dữ liệu của Thefacebook đang chạy trên các máy chủ đặt tại Santa Clara, cách đó 20 km về phía nam. Các anh chàng thường xuyên phải lái xe về đó để dỡ khỏi thùng, cài đặt và kết nối thêm máy chủ – họ thường nhờ bạn bè đến giúp làm việc này.

Họ cho rằng Thefacebook sẽ tiếp tục phát triển. Mỗi lần cơ sở dữ liệu được nâng cấp hay dãy máy chủ được cơ cấu lại, Zuckerberg cố làm sao để có thể cung cấp cho số lượng người sử

dụng nhiều gấp mười lần hiện tại. Sự lạc quan ngầm này tỏ ra là một sự tiên đoán tài tình. Nếu Zuckerberg không có được sự tự tin đó ngay từ mùa hè năm 2004, công ty của anh có thể đã rất dễ dàng phải chịu đựng những lần ngừng hoạt động đáng xấu hổ và có lẽ là thảm họa.

Nhưng bóng ma thất bại của Friendster trong việc quản lý sự phát triển của chính mình là rất to lớn. Zuckerberg kiên quyết không để điều đó xảy ra với Thefacebook.

Chàng CEO 20 tuổi ngày càng bị ám ảnh với hoạt động kỹ thuật của Thefacebook. Anh biết rằng với một dịch vụ kết nối như thế này, hiệu suất là chìa khóa then chốt. Nếu tốc độ truyền trang mới tới người sử dụng bắt đầu giảm thì đó sẽ là cánh cửa địa ngục – khởi đầu của quá trình

“biến thành Friendster”. Vốn đã có một vài lần ngừng hoạt động và giảm tốc độ đáng sợ. Anh

và Moskovitz chèn một thiết bị bấm giờ vào phần mềm, kín đáo hiện trên mỗi trang khoảng thời gian máy chủ dùng để hiển thị nó. Anh sẽ tranh cãi với mọi người nếu họ đề xuất một tính năng có thể làm giảm tốc độ đó. Từng mili giây cũng quan trọng. Trong một bài báo được xuất bản trong khoảng thời gian này, lời nói của Zuckerberg được trích dẫn: “Tôi cần máy chủ cũng như cần thức ăn vậy. Tôi có thể sống được một thời gian mà không cần thức ăn, nhưng nếu chúng tôi không có đủ máy chủ thì trang web sẽ đi đời.”

Nhưng còn một nhân tố khác giúp Thefacebook tránh khỏi thảm họa công suất vào những ngày đầu, ngay cả khi số lượng và hoạt động của người sử dụng tiếp tục khiến những người sáng lập ra nó phải sửng sốt. Zuckerberg và Moskovitz có thể cân nhắc kiểm soát tốc độ phát triển của Thefacebook. Họ làm vậy bằng cách quyết định khi nào mở rộng ra các trường mới.

Sự tăng trưởng của số lượng truy cập đi theo một công thức rõ ràng – bắt đầu hoạt động tại một trường mới, hoạt động tăng dần, rồi chững lại. Mỗi lần họ mở rộng ra một trường mới, lượng truy cập tăng mạnh. Vì vậy nếu các hệ thống gây phiền toái, công suất đã đạt đỉnh điểm, hoặc không đủ tiền mua máy chủ mới, họ chỉ đơn giản là chờ một thời gian trước khi bắt đầu hoạt động ở trường tiếp theo. Đây là một tài sản hiếm hoi của một công ty mạng mới thành lập không đủ kinh phí. Nó cho phép Thefacebook phát triển có phương pháp dù nằm dưới sự điều hành của một nhóm người không có kinh nghiệm. Zuckerberg nói: “Không phải chúng tôi nhận được rất nhiều vốn đầu tư rồi điều chỉnh nó. Chúng tôi gần như cố ý làm nó chậm lại vào lúc ban đầu. Chúng tôi, theo nghĩa đen, đã trải nó ra từ trường này sang trường khác.”

Một nhân tố then chốt khác dẫn tới thành công rất sớm của Thefacebook là vì nó sử dụng phần mềm mã nguồn mở. Từ ban đầu, cơ sở dữ liệu của nó là mã nguồn mở MySQL. Nó hoàn toàn miễn phí, cũng như PHP – ngôn ngữ lập trình đặc biệt cho phát triển web đã chi phối cách các trang của Thefacebook hoạt động. Trên thực tế, một doanh nghiệp mạng đi lên từ con số

không mà không có những người ủng hộ thật sự như thế này trước đây không thể xuất hiện.

Năm 2004, phần mềm vận hành web mã nguồn mở vừa mới lớn mạnh và trưởng thành. Không có nó, Zuckerberg đã không thể tạo ra một trang web đầy đủ tính năng trong phòng ký túc xá mà không mất chút tiền nào, trừ máy chủ để chạy nó. Ngay cả với 100 nghìn người sử dụng, những chi phí thực sự của công ty chỉ bao gồm máy chủ và tiền lương.

Tuy vậy, giữ cho tất cả mọi thứ hoạt động và mua thiết bị mới khi Thefacebook lớn mạnh bắt đầu dẫn tới các chi phí thật sự. Zuckerberg tiêu khoảng 20 nghìn đô-la trong hai tuần đầu tiên cả nhóm ở Palo Alto, phần lớn là để tăng thêm máy chủ. Và chi phí thêm rõ ràng là sẽ cần thiết.

Tiền được lấy từ tài khoản mà Saverin mở ở Florida. Ngoài số tiền anh và Zuckerberg đã gửi

vào, tài khoản được tăng thêm đáng kể từ doanh thu quảng cáo. Nhưng trong thời gian nghỉ hè, việc bán quảng cáo gần như chững lại.

Parker và luật sự mới cố giải quyết vấn đề tư cách pháp nhân của công ty. Công ty trách nhiệm hữu hạn mà Saverin thành lập không phải một cơ cấu chính thức đầy đủ. Nó thiếu các văn bản chính phủ để xác định cách công ty hoạt động. Không có hợp đồng, nhân viên chính thức hay sổ lương. Sẽ sớm cần vốn đầu tư từ bên ngoài, nhưng để có được nó, Thefacebook sẽ phải trở

thành một công ty thật sự.

Tuy nhiên, Saverin bắt đầu khiến việc đó trở nên rất khó khăn. Giữa tháng 7, Parker bắt đầu bàn với các nhà đầu tư để rót tiền vào Thefacebook. Nhưng khi Saverin nghe nói về những cuộc bàn luận này, anh viết một lá thư cho Zuckerberg, nói rằng thỏa thuận ban đầu giữa các thành viên là anh có “quyền kiểm soát doanh nghiệp”, và anh muốn có một hợp đồng bảo đảm quyền kiểm soát đó của mình. Parker nói: “Đúng là một cậu sinh viên năm thứ hai. Về cơ bản, cậu ta không đánh giá được tầm quan trọng của thiết kế sản phẩm và công nghệ trong việc này.

Cậu ta có suy nghĩ rằng việc kinh doanh mới là quan trọng, và tất cả những việc thiết kế sản phẩm, giao diện sử dụng, xây dựng và viết mã – chỉ cần thuê một đám kỹ sư rồi đẩy họ vào phòng máy là họ sẽ lo mọi thứ.” Sản phẩm được xây dựng, lập trình và thiết kế chính là việc kinh doanh của một công ty Internet, nhất là với một công ty mới thành lập. Một sai lầm chiến lược nhỏ nhất trong việc thúc đẩy và hoạt động chúng có thể dẫn tới việc không có quảng cáo để bán nữa.

Dù Saverin có hiểu những công việc thiết yếu để đưa vào hoạt động một công ty Internet hay không, thì anh có cũng những lý do chính đáng để cảm thấy chán nản nhóm bạn ở Palo Alto.

Anh đã đầu tư tiền của mình (hay của gia đình mình) và là người làm việc với Y2M cũng như

gọi những cuộc điện thoại để bán quảng cáo. Trong khi đó, anh thấy đối tác của mình rất hờ

hững với lợi nhuận. Khi có đề nghị được đối xử đặc biệt từ một nhà quảng cáo, Saverin sẽ

mang nó tới cho Zuckerberg và Moskovitz. Anh thường xuyên gặp phải một bức tường sừng sững. Số tiền đầu tư của anh là để làm gì nếu Thefacebook không trở thành một doanh nghiệp hợp thức? Zuckerberg có vẻ hài lòng với việc có vừa đủ tiền để trả hóa đơn và giữ cho trang web hoạt động.

Saverin đảm nhận một công việc rất khó khăn tại Thefacebook. Các nhà quảng cáo đòi hỏi luôn được sẵn sàng trả lời. Họ muốn những người nhận tiền của họ phải sẵn sàng khi họ có một câu hỏi hoặc vấn đề – thường là ngay lập tức. Vì vậy, Saverin không dễ dàng đặt thời gian cố định như Zuckerberg và Moskovitz. Không giống họ, công việc của anh yêu cầu tương tác với khách

hàng. Làm việc như vậy mà vẫn đảm bảo việc học ở Harvard là không dễ chút nào.

Nhưng anh có một điểm chung với Zuckerberg – mâu thuẫn trong niềm tin về khả năng thành công trong tương lai của Thefacebook. Anh không giấu giếm rằng Thefacebook chỉ là một trong những hoạt động kinh doanh của mình. Anh dự định sẽ theo học trường kinh doanh sau khi tốt nghiệp, vì vậy, giữ vững điểm số là rất quan trọng, dù công ty cần gì từ anh.

Tất cả những điều này về sau đã dẫn đến một vụ kiện. Trong một đơn đệ trình lên tòa, Zuckerberg và bạn bè anh miêu tả vị trí của Saverin: “Khi đã có quyền trên giấy tờ được làm những gì mình muốn với doanh nghiệp, anh ta cản trở các nỗ lực của các cổ đông khác và cả sự

tiến bộ của chính doanh nghiệp. Sevarin cũng tuyên bố rằng vì anh ta sở hữu 30% doanh nghiệp, anh ta sẽ làm cho doanh nghiệp không thể kêu gọi đầu tư vốn cho đến khi vấn đề này được giải quyết.”

Mâu thuẫn ngày càng sâu sắc, Zuckerberg và Saverin gọi những cuộc điện thoại kéo dài bất tận mà hầu như chẳng bao giờ kết thúc với một cách giải quyết rõ ràng. Nhóm ở Palo Alto cho rằng Saverin tỏ ra khó khăn đến vậy phần lớn là do bố anh, triệu phú Brasil đi lên từ bàn tay trắng, thúc giục anh làm vậy. Parker nói: “Ông bố bảo anh ta gây khó dễ, nhưng anh ta không phải kiểu người nên đi gây khó dễ.” Parker kể lại rằng khi bị ép phải đưa ra quyết định về một việc nào đó, Saverin thường nói “Tôi phải hỏi bố đã” hoặc “Tôi không thể trả lời ngay”. Có thể đoán được rằng một, hai ngày sau, anh sẽ quay lại với một câu trả lời chắc chắn, không thể lay chuyển.

Dù bị Saverin gây khó dễ nhưng mọi người vẫn yêu quý anh. Anh rất đẹp trai, dễ chịu và thông minh. Nhưng vì anh có vẻ không tận tụy với công ty như bọn họ nên những nỗ lực nắm thêm quyền của anh là không thể hiểu nổi. Trên thực tế, anh đang yêu cầu được trở thành CEO của Thefacebook dù thậm chí còn không làm việc trọn ngày. Những anh chàng còn lại không có nhiều kinh nghiệm, nhưng họ làm việc chăm chỉ, thường là đêm nào cũng nghỉ rất muộn, và làm tất cả những gì cần làm. Saverin thì có vẻ như đang sống xa hoa ở New York. Họ nghĩ rằng anh không hiểu được điều đó.

Bất luận thế nào thì kỹ năng kinh doanh của Saverin cũng không gây ấn tượng được với đồng nghiệp. Saverin có rất nhiều công việc làm ăn từ các mạng banner quảng cáo mua khoảng trống với số lượng lớn, nhưng họ trả rất ít và phải tháng sau mới trả. Ngay cả Tricia Black, người đánh giá Saverin cao hơn những người đồng sáng lập đánh giá anh, cũng phải thừa nhận rằng “có những trường hợp không thể hoàn thành hoặc có vấn đề với nhà quảng cáo.”

Khi Saverin đưa ra một ý tưởng cho Thefacebook, thường thì nó không được đồng nghiệp của anh ủng hộ. Ví dụ như anh cho rằng sẽ thông minh hơn nếu thay đổi quy trình đề nghị kết nối với một người bạn mới, để nó yêu cầu thêm một cú kích chuột. Với Zuckerberg, người hết lòng muốn làm cho hệ thống của mình dễ dàng sử dụng, thì đó là sự phản bội. Nhưng Saverin nghĩ

rằng điều đó rất có lý vì trong thời gian chuyển tiếp, họ có thể cho người sử dụng xem thêm một quảng cáo. Theo Zuckerberg thì không còn có lý do nào tồi tệ hơn. Saverin tranh cãi rất căng thẳng với Zuckerberg và Moskovitz rằng Thefacebook nên đặt một banner quảng cáo thật lớn trên đầu trang. Moskovitz nói: “Chúng tôi cho rằng đó là điều tồi tệ nhất có thể làm.

Chúng tôi nghĩ rằng mình có thể thu nhiều lợi nhuận hơn về lâu dài nếu không làm hại trang web.”

Trong khi đó, Parker và vị luật sư đang chuẩn bị tạo nên một cấu trúc pháp lý hoàn toàn mới.

Họ đệ trình giấy tờ để thành lập công ty Thefacebook tại Delaware. (Hầu hết các công ty Mỹ –

gần như tất cả các công ty mới thành lập tại Thung lũng Silicon – đều thành lập ở đó vì luật ở

Delaware rất thuận lợi cho kinh doanh.) Parker, người quản lý việc tái cấu trúc, đặc biệt lo lắng rằng sở hữu trí tuệ đã định nghĩa Thefacebook – đó là tài sản quyết định của công ty – lại không thuộc quyền sở hữu của công ty. Khi thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn, Saverin không xác định đầy đủ những gì nó kiểm soát. (Là người sáng lập, hầu hết các phần mềm và thiết kế theo luật là đều thuộc về cá nhân Zuckerberg, và một số thuộc về Moskovitz.) Trên phương diện pháp lý, trước thời điểm này chưa có công ty nào cả. Saverin kiểm soát tài khoản ngân hàng, nhưng các máy chủ nơi hệ thống vận hành cùng với sở hữu trí tuệ rõ ràng là thuộc quyền kiểm soát của Zuckerberg, Moskovitz và Parker. Công ty trách nhiệm hữu hạn tại Florida chỉ là một cái vỏ rỗng không hơn không kém, và nó sở hữu những gì thì không rõ ràng.

Zuckerberg và Moskovitz ký xác nhận phần của họ trong công ty trách nhiệm hữu hạn, cộng với sở hữu trí tuệ quyết định, vào công ty mới ở Delaware.

Giờ đây Zuckerberg không chịu nói về bất đồng đó, nhưng các đệ trình pháp lý của anh cho thấy anh đã nói với Saverin rằng vì anh ta đã từ chối chuyển đến California cùng những người còn lại và không làm những việc anh đã hứa sẽ làm, do đó anh không còn là nhân viên của công ty. Quyền sở hữu của anh vẫn còn nhưng không thể tránh khỏi bị giảm dần (nghĩa là phần trăm của chúng trong cả công ty sẽ ngày càng nhỏ) khi nhân viên được tuyển và cho quyền mua bán cổ phần, cũng như khi các nhà đầu tư mua cổ phần của Thefacebook. Trái lại, Zuckerberg và Moskovitz sẽ có tư cách nhận thêm cổ phần chuyển nhượng dựa trên những đóng góp tiếp tục của họ.

Các quy chế công ty mới quy định rằng với 51% sở hữu, Zuckerberg là giám đốc duy nhất của

công ty. Saverin có 34,4%. Zuckerberg tăng phần của Moskovitz trong công ty lên 6,81% để

công nhận đóng góp ngày càng tăng của anh. Anh cũng cho người bạn thân mới của mình là Parker 6,47%. Nhưng có lẽ vào thời điểm này, không nên coi lòng trung thành của bất kỳ ai là hiển nhiên, vì vậy cổ phần của cả Parker và Moskovitz sẽ tăng gấp đôi nếu họ ở lại công ty đến năm sau, và điều này sẽ làm giảm đáng kể cổ phần của Saverin. Khi tờ Harvard Crimson phỏng vấn vài tháng sau, Zuckerberg giải thích vì sao anh lại tăng cổ phần của Moskovitz: “Tất cả mọi người đều hỏi ‘Cậu làm cái quái gì vậy?’ Và tôi trả lời ‘Nghĩa là sao? Đây là việc nên làm. Rõ ràng cậu ấy làm rất nhiều việc.’” Công ty luật được hưởng phần 1,29% còn lại.

Sau này Saverin khẳng định rằng anh không hề biết công ty được sáp nhập, hay một số khía cạnh khác của kế hoạch này. Nhưng một điều anh biết được vào khoảng thời gian này hẳn đã khiến anh tức giận hơn rất nhiều vì đó là khi anh “cố chiếm đoạt doanh nghiệp”, theo cách diễn đạt trong đệ trình pháp lý sau này của Thefacebook. Anh đóng băng tài khoản ngân hàng tại Florida khiến công ty không thể trả hóa đơn. Anh nói sẽ không nhượng lại tiền cho đến khi các đòi hỏi kinh doanh của anh được đáp ứng. Một người trong ngôi nhà ở Palo Alto nói: “Cảm giác như thể chúng tôi đang thương lượng với bọn khủng bố vậy.” Đây chính là lúc có vẻ sẽ cần mua rất nhiều máy chủ. Saverin nói rằng anh đã chuẩn bị một hợp đồng điều hành miêu tả chức vụ

từng người sẽ đảm nhận trong công ty, nhưng anh sẽ không cho Zuckerberg xem trừ khi anh ta hứa sẽ ký nó mà không cho luật sư hay bất kỳ ai khác xem. Zuckerberg đáp lại bằng cách soạn văn bản của chính anh, miêu tả các trách nhiệm mà anh tin là thích hợp cho cả hai người, nhưng Saverin không hề có.

Trong khi tiếp tục thương lượng, Zuckerberg phải dùng tiền riêng của mình để trả tiền điện tại căn nhà số 819 đường La Jennifer, và quan trọng hơn là để mua máy chủ. Zuckerberg có hàng nghìn đô-la anh dành dụm từ các công việc lập trình và web anh từng làm trong các mùa hè và những khi rảnh rỗi. Ông bố nha sỹ và bà mẹ là bác sỹ tâm lý cũng đóng góp vài nghìn đô. Theo một vụ kiện sau này, đây là số tiền đáng lẽ để đóng học phí. Zuckerberg và gia đình anh tiêu hết tổng cộng 85 nghìn đô-la trong mùa hè năm đó. Chỉ riêng 25 máy chủ mới cũng ngốn của anh 28 nghìn đô-la.

Đến cuối hè, Chris Hughes mới trở về từ Pháp và xuất hiện tại ngôi nhà. Dù vậy, anh vẫn giữ vai trò cố vấn quyết định đối với Zuckerberg. Các anh chàng mê máy tính tại Palo Alto của Thefacebook rất thiếu tự tin trong phán đoán của chính họ về cách mọi người phản ứng với sản phẩm của họ. Anh chàng chuyên ngành nhân văn Hughes có cảm nhận tốt hơn họ về cách người sử dụng sẽ phản ứng với các tính năng mới. Vừa đến nơi, Hughes đã được đề nghị dồn dập xem thử tính năng này hay trang nọ. Anh nói rất nhiều về sự riêng tư và đơn giản. Ngay cả

khi Hughes đã rời đó để quay lại trường bắt đầu học năm thứ ba, thuyền trưởng và đại úy Zuckerberg vẫn thường vận dụng các ý kiến của Hughes khi tranh cãi với một người khác trong nhóm. Hughes vẫn là người phát ngôn công khai của Thefacebook, đáp ứng số lượng yêu cầu phỏng vấn ngày càng tăng tại phòng ký túc xá của mình, phần lớn là từ các tờ báo của các trường đại học trên cả nước.

Cuối mùa hè, Thefacebook có hơn 200 nghìn người sử dụng. Zuckerberg và Moskovitz dự định đưa vào hoạt động ở 70 trường nữa trong tháng 9. Parker tiến tới trong các cuộc bàn luận được tiếp tục với các nhà đầu tư mà họ hy vọng sẽ cung cấp số tiền họ cần mà không có quá nhiều điều kiện. Các cuộc thương lượng với Saverin vẫn tiếp tục.

Vài tuần trước đó, Zuckerberg và Moskovitz dành khoảng năm phút để quyết định rằng họ sẽ

không quay lại Harvard. Trước đó, họ đã cho rằng họ sẽ lại có thể vận hành Thefacebook từ

phòng ký túc xá của mình, nhưng các dấu hiệu cho thấy đây sẽ là một năm học bùng nổ cho hệ

thống. Họ không muốn nó trở nên hỗn loạn. D’Angelo và các sinh viên thực tập quay lại trường, Saverin cũng vậy. Khi đó, Zuckerberg, Moskovitz, Parker và Halicioglu là Thefacebook.

McCollum ở lại để tiếp tục làm Wirehog.

Ngày 11 tháng 9, chủ nhà ghé qua kiểm tra tình trạng. Họ không thích những gì họ thấy.

Zuckerberg đã thuê lại nó từ những người thuê nhà khác trong mùa hè. Trong một vụ kiện sau này, chủ nhà viết một dòng ghi nhớ và được đưa vào hồ sơ. “Ngôi nhà hoàn toàn bị xáo trộn và rất bẩn thỉu. Đồ đạc ở ngoài gara – không rõ thứ gì bị mất hoặc hỏng… Tro từ các buổi ăn uống ngoài trời bị vứt bừa bãi – một ít dưới đất và một ít thì trong một chậu hoa sau nhà. Quanh sân đầy mảnh kính vỡ… Một chiếc giỏ Ấn Độ cổ… bị mang ra ngoài và để trên vỉ nướng gắn liền. Nó đã tung tóe và cháy…” Họ cũng phàn nàn về chiếc ống khói bị hư hỏng vì dây cáp, chi phí sữa chữa bộ lọc bể bơi bị những mảnh kính làm hỏng, một cánh cửa phòng giặt bị vỡ,… Rất nhiều hành vi hư hỏng của sinh viên đại học đã xảy ra tại cơ quan đầu não của công ty Thefacebook.

Đầu tháng 9, khi vẫn còn đang đấu vật với Saverin qua điện thoại, Zuckerberg nhận được văn bản thông báo rằng Tyler, Cameron Winkelvoss và Divya Narandra đã đâm đơn kiện tại tòa án liên bang. Họ cho rằng Zuckerberg đã ăn cắp ý tưởng Thefacebook của họ.

3. MẠNG XÃ HỘI VÀ INTERNET

“Tất cả các nhà tư bản ngoài kia đều mong muốn có được một phần của chiếc bánh.”

Các ý tưởng về một mạng xã hội không phải là mới, và rất nhiều những yếu tố cấu thành Facebook ban đầu được khai phá bởi những người khác. Rất nhiều lần, Zuckerberg bị buộc tội ăn cắp ý tưởng tạo nên Facebook. Trên thực tế, dịch vụ của anh ấy cũng đã kế thừa nhiều ý tưởng liên quan trong khoảng 40 năm.

Một vài thứ giống như Facebook đã được các kỹ sư – những người đặt nền móng cho Internet –

hình dung ra ngay từ rất sớm. Một tiểu luận năm 1968 của J. C. R. Linklider và Robert W. Taylor mang tên The Computer as Communication Device (Máy vi tính với tư cách là một thiết bị

giao tiếp), các tác giả đã đặt ra câu hỏi, “Các tương tác trên mạng sẽ như thế nào?” Trong hầu hết các lĩnh vực, chúng bao gồm sự phân chia thành viên theo khu vực địa lý, đôi khi phân theo những nhóm nhỏ và đôi lúc làm việc độc lập. Họ sẽ giao tiếp không chỉ vì ở cùng khu vực, mà còn bởi có những sở thích và mối quan tâm chung. Bài viết này đã mang đến một ý tưởng xa hơn về mạng xã hội khi chỉ ra rằng, “Bạn sẽ không phải gửi một bức thư hoặc một bức điện; đơn giản là bạn chỉ cần xác định những người có profile liên kết với profile của mình.” Là một nhân viên then chốt trong Cơ quan Nghiên cứu Phát triển Dự án của Bộ Quốc Phòng, Linklider đã giúp hình thành nên và tài trợ cho ARPAnet, do đó đã dẫn đến sự ra đời của Internet.

Một thập kỷ hoặc lâu hơn, một vài người tiên phong bắt đầu dành thời gian cho những hoạt động giao tiếp trên mạng. Dịch vụ đầu tiên trên Internet đã thu hút số lượng đáng kể người sử

dụng không chuyên – trước cả sáng chế về World Wide Web (WWW) – đó là Usenet. Bắt đầu từ

năm 1979, nó cho phép mọi người có thể gửi những tin nhắn đến các nhóm với những chủ đề

riêng biệt, cụ thể. Nó hoạt động cho đến ngày nay. Vào năm 1985 tại San Francisco, Stewart Brand, Larry Brilliant, và một vài người khác đã cho ra mắt một bảng thông báo điện tử mang tên The Whole Earth ‘Lectronic Link’, gọi tắt là WELL. Năm 1987, Howard Rheingold, một thành viên quan trọng của WELL, đã công bố một nghiên cứu trong đó ông đặt ra thuật ngữ về

“cộng đồng ảo” trên mạng để mô tả trải nghiệm mới này. “Cộng đồng ảo là một nhóm những người có thể hoặc không thể trực tiếp gặp gỡ nhau.” Rheingold viết, “và những người trao đổi ngôn từ, ý tưởng thông qua cách dàn xếp của những bảng thông báo trên máy vi tính và các mạng lưới.”

Ngày càng nhiều người trở nên quen thuộc với giao tiếp tự động, thể hiện thông qua việc bình

luận trong các nhóm trên mạng và các phòng chat trực tuyến. Dịch vụ bưu chính Pháp là nơi đầu tiên mang những ý tưởng này đến công chúng khi nó ra mắt dịch vụ trực tuyến quốc gia mang tên Mintel vào năm 1982. Tiếp theo là America Online bắt đầu vào năm 1985, ban đầu dưới một cái tên khác. Năm 1988, IBM và Sears đã tạo nên một dịch vụ thương mại trực tuyến đầy triển vọng mang tên Prodigy. Tóm lại là AOL đã thống trị việc kinh doanh ở Mỹ vào thời đó. Trong các dịch vụ này, mọi người được tạo lập hoặc được quy cho một tài khoản gần như

nặc danh, và họ có thể sử dụng chúng để tương tác với người khác. Tôi là Davidk4068 trên AOL. Những năm đầu thập niên 1990, những người bình thường bắt đầu sử dụng thư điện tử, lại một lần nữa dùng những địa chỉ không tương ứng với tên tuổi của họ. Mặc dù họ vẫn duy trì địa chỉ thư trong những dịch vụ này, nhưng các thành viên không coi nhau như những người bạn thực sự hay thiết lập các cách thức giao tiếp thông thường với nhau. Những năm cuối thập niên, các dịch vụ tin nhắn nhanh đã được tổ chức theo cùng một cách thức – mọi người sử

dụng tên ảo chứ không phải tên thật của mình.

Trong những ngày đầu của World Wide Web, khái niệm giao tiếp trực tuyến đã được nâng cao hơn một chút. Những dịch vụ như TheGlobe.com, Geocities và Tripod đã nêu bật và cho phép người sử dụng có thể thiết lập một trang cá nhân mà trong vài trường hợp có thể dẫn đến những trang của các thành viên khác. Trang web đầu tiên của Mark Zuckerberg được tạo ra trên Geocities khi còn học trung học. Trang web hẹn hò trả phí nổi tiếng Match.com ra mắt năm 1994 cung cấp đầy đủ những thông tin cá nhân, nhưng dành cho một mục đích cụ thể.

Trang Classmate.com lần đầu ra mắt vào năm 1995, được xác nhận bởi tên thật của các thành viên, là nơi giúp mọi người tìm kiếm và giao tiếp với những bạn học cũ.

Kỷ nguyên của mạng xã hội hiện đại bắt đầu vào đầu năm 1997. Đó là bước khởi đầu của một trang mạng đặt trụ sở tại New York mang tên sixdegrees.com, mở đầu cho một dịch vụ đột phá dựa trên những cái tên thật. Hai nhà xã hội học Internet, Danah Boyd và Nicole Ellison, kết hợp với nhau trong một bài viết năm 2007, đã nêu lên các tính năng nổi bật của một mạng xã hội thực sự: đó là một dịch vụ mà người sử dụng có thể “xây dựng một profile công khai hoặc bán công khai”, “kết nối với danh sách của những người sử dụng khác, những người mà họ chia sẻ

mối quan hệ”, “xem xét và nghiên cứu danh sách các liên kết của họ và chúng được tạo nên bởi các cá nhân khác trong cùng hệ thống”. Bạn thiết lập vị trí của mình trong một mạng xã hội phức tạp của các mối quan hệ, và profile của bạn được đặt trong bối cảnh của những mối quan hệ đó, để khám phá ra những chi tiết tiềm ẩn khác của những mối quan tâm hoặc kết nối chung. Một nhân tố khác cần được bổ sung nhằm giải thích những xu hướng dẫn đến Facebook

– một profile trực tuyến dựa trên nhân dạng chân thực của người sử dụng.

Dịch vụ sixdegrees là công việc kinh doanh trực tuyến đầu tiên cố gắng xác định và sắp xếp một tập hợp các mối quan hệ thực giữa những người sử dụng tên thật của mình, và nó có tầm nhìn xa trông rộng so với thời kỳ của mình. Tên của nó gợi lên một ý tưởng mang tính suy đoán rằng mọi người trên trái đất đều có thể kết nối với nhau thông qua một chuỗi mở rộng các mối quan hệ, bắt đầu với những người bạn gần gũi nhất, tiến tới “mức độ” tiếp theo – là những người bạn của họ, và cứ thế cho đến “mức độ” thứ sáu.

Bản thân Weinreich, người sáng lập sixdegrees và là luật sư là một người sử dụng mạng lâu năm. Thời đó, World Wide Web vừa mới bắt đầu lôi kéo được những người bình thường. Vào buổi ra mắt của sixdegrees đầu năm 1997, Weinreich đã mời vài trăm người tập trung lại Tòa nhà Puck ở New York ngồi ngay vào một trong hai mươi chiếc máy tính được chuẩn bị sẵn trong phòng. “Nó không còn ý nghĩa đối với chiếc Rolodex khi sống nhờ vào chiếc máy tính của bạn”, anh tuyên bố, “Chúng tôi sẽ đặt chiếc Rolodex của bạn ở vị trí trung tâm. Nếu mọi người tải Rolodex của mình, bạn sẽ có thể bao quát cả thế giới!”

Các thành viên hào hứng tham gia sixdegrees sau khi nhận được thư mời từ một thành viên hiện hành. Phương pháp gia tăng thành viên này đã được rất nhiều mạng xã hội khác bắt chước. Giờ thì điều này nghe có vẻ rõ ràng đối với chúng ta, nhưng ở thời điểm đó, nó thực sự

mang tính cách mạng. Dịch vụ này cho phép bạn tạo ra một profile cá nhân, lên danh sách thông tin về bản thân và các sở thích, trên nền tảng tên thật của bạn. Sau đó, nó sẽ giúp bạn thiết lập một liên kết tự động với bạn bè của mình. Bạn có thể tìm kiếm thông qua các profile hoặc đề nghị bạn bè giới thiệu với những người bạn thú vị mà họ có. Có hai đặc điểm chính trên trang sixdegrees khi nó ra mắt. Đầu tiên là “Hãy kết nối với tôi”. Nếu bạn đưa ra tên của một người nào đó, nó sẽ tạo một bản đồ về mối quan hệ của bạn với họ thông qua sự giúp đỡ

của đông đảo thành viên. Điều còn lại là “Hãy liên kết với tôi”, cho phép bạn có thể xác định chắc chắn những đặc điểm bạn đang tìm kiếm, do vậy dịch vụ sẽ xác định được những thành viên nào có thể thích hợp với những tiêu chuẩn đó. Một bác sĩ ở Scarsdale thích chơi cờ, có lẽ

thế chăng?

Nhưng bây giờ, như Weinreich buồn bã thừa nhận, “Chúng tôi đã xuất hiện quá sớm. Chọn đúng thời điểm mới là tất cả.” “Dịch vụ này cực kỳ tốn kém để phát triển và mang lại hiệu quả.

Nó cần tới 90 nhân viên, phải mua rất nhiều server và phần mềm dữ liệu hợp pháp đắt đỏ từ

Oracle, phải trả cho các công ty phát triển Web hàng triệu đô-la để nâng cao các tính năng. Liệu tất cả những thứ đắt đỏ như vậy có hợp lý không? Một dịch vụ mà hầu hết mọi người đều sử

dụng với tốc độ chậm rãi trên một chiếc modem kết nối Internet. Và còn có cả những hạn chế

khó có thể khắc phục khác nữa. Các profile có tên của bạn, dữ liệu về công việc, những bộ phim

yêu thích, nhưng chúng lại thiếu đi các bức ảnh. Sự thiếu thốn các bức ảnh là một vấn đề hiển nhiên, do đó vào năm 1999, Weinreich đã nghiêm túc xem xét việc đề nghị các thành viên gửi những bức ảnh của họ để các nhân viên thực tập có thể tải chúng lên theo một phong cách nhất quán.

Nhưng quyết định đó chẳng mấy rõ ràng với mọi người – các thành viên và cả những người không phải là thành viên – liệu sixdegrees là dành cho một dịch vụ hẹn hò hay một mạng lưới kinh doanh, hoặc cả hai. Tuy nhiên, vào năm 1999, sixdegrees có 3,5 triệu người sử dụng và một công ty lớn hơn đã mua lại nó với giá 125 triệu đô-la. Nhưng nó chưa bao giờ tạo ra được nhiều lợi nhuận, và sự trỗi dậy của dotcom đã khiến ông chủ mới của nó bị phá sản và đóng cửa công ty thua lỗ vào cuối năm 2000. Cho rằng đó không phải sự kết thúc mà mới chỉ là sự

khởi đầu của mạng xã hội, luật sư Weinreich và các cộng sự đã có một tầm nhìn xa trông rộng khi đã giành chiến thắng bằng một sáng chế rộng mở che phủ những cuộc cách mạng của sixdegrees, một sáng chế mà sau này sẽ được nhắc đến trong lịch sử của Facebook. Weinreich đã nói về các mạng xã hội như là “một hệ điều hành của tương lai”.

Tuy nhiên, sixdegrees đã phá vỡ tảng băng, nó biến mất vài năm trước khi những công ty khác lao vào dòng nước và xây dựng lên những thứ được coi là những mạng xã hội chính cống. Vào năm 1999, hai trang chuyên về tôn giáo là BlackPlanet và Asian Avenue cho ra mắt chức năng mạng xã hội hạn chế. Một mạng xã hội dành cho thanh thiếu niên ở Thụy Điển mang tên LunarStorm ra mắt vào ngày 1 tháng Một năm 2000. Cyworld, một dịch vụ cực kỳ phổ biến ở

Hàn Quốc, đã bổ sung tính năng mạng xã hội vào năm 2001.

Không phải cho tới năm 2001 và 2002 lỗi mạng xã hội mới đánh vào Thung lũng Silicon và San Francisco. Hầu hết các doanh nghiệp và nhà tư bản mạo hiểm ở đây vẫn còn bị sốc khi theo dõi slide về giá trị và doanh thu của các công ty Internet khởi đầu vào đầu năm 2000. Các công ty đã đóng cửa theo một cách nghiệt ngã, đặc biệt là những công ty Internet người tiêu dùng. Các công ty mới rất khó kiếm được bất cứ một khoản tiền đầu tư nào trong năm 2001 và 2002.

Nhưng một vài người can đảm đã nhận ra rằng sixdegrees có thể đã khởi đầu quá sớm.

Plaxo – công ty Internet mà Parker cùng các bạn của mình sáng lập ra vào năm 2001, không phải là một mạng xã hội, nhưng nó có nhiều điểm chung với mô hình mạng này. Plaxo là một dịch vụ quản lý liên hệ. Sau khi các thành viên mới đăng tải thông tin liên lạc của họ, nó sẽ dồn dập đặt ra câu hỏi cho họ và yêu cầu họ bổ sung thông tin của mình, cũng như gây áp lực buộc họ phải tham gia cộng đồng mạng. Cách thức hoạt động này khiến người dùng cảm thấy khó chịu, nhưng nó vẫn mang lại hiệu quả cho công ty. Parker thích mô hình Plaxo vì nó giống như

một con virus vậy – một người dùng có thể mang đến cho bạn một chuỗi những người dùng vô tận khác. Plaxo đã dự báo trước một khía cạnh mang tính quyết định của Facebook – nó duy trì các thông tin nhân dạng của các cá nhân dựa trên mạng lưới liên lạc của cá nhân đó.

Cuối năm 2001, một doanh nhân có tên Adrian Scott cho ra mắt mạng xã hội Ryze. Mục tiêu của Scott là loại bỏ tất cả những gì không chắc chắn cho Ryze. Ryze không phải là nơi để hẹn hò, nó được xây dựng để phục vụ các doanh nhân. Chỉ riêng tên gọi của nó cũng đã nhằm hướng đến cách thức mà các thành viên có thể sử dụng để “khởi nghiệp và phát triển” bằng cách nâng cao chất lượng mạng lưới kinh doanh của họ. Profile của các thành viên tập trung vào công việc và họ cũng chỉ kết nối với các đồng nghiệp và các mối quan hệ kinh doanh. Plaxo dự định sẽ thu lời bằng cách thu tiền của những người tìm kiếm dữ liệu thông tin về các nhân viên cũng như các nhà cố vấn tiềm năng trên hệ thống mạng của mình. Mặc dù nó không bao giờ được những chuyên gia công nghệ tại San Francisco đón tiếp nồng nhiệt, nhưng nó cũng đã khơi gợi và tạo ra nền tảng cơ bản cho những tiến bộ và phát triển sau này.

Jonathan Abrams, một lập trình viên địa phương, một thành viên lâu năm của Ryze, đã nhận ra cơ hội để “thâm nhập” vào phần thời gian rảnh rỗi (không làm việc) trong đời sống của con người. Anh đã xây dựng một mạng lưới “rất” xã hội cho khách hàng và đặt tên nó là Friendster.

Dù rõ ràng nó không phải là một website phục vụ việc hò hẹn, nhưng nó cung cấp rất nhiều công cụ giúp các thành viên thực hiện điều đó. Abrams cược rằng anh có thể cướp đi khách hàng của Match.com, bởi anh cho rằng bạn sẽ gặp được nhiều người thú vị hơn nếu bạn biết được bạn bè của bạn mình. Các thành viên của cộng đồng này được đề nghị sử dụng tên thật, và nó cung cấp cho các thành viên một công cụ hoàn toàn mới mẻ giúp họ theo dõi tình hình của mọi người – một thứ mà Weinreich đã rất mong mỏi có được. Hình ảnh của các thành viên sẽ xuất hiện ngay bên cạnh tên của họ trong phần thông tin bản thân. Đây thật sự là một yếu tố

mang tính đột phá. Bạn có thể dễ dàng tìm kiếm để biết được ai sống ở gần bạn, ai là bạn của bạn mình. Và nếu bạn thích ảnh của họ, bạn có thể kết nối với họ.

Khi Friendster ra mắt công chúng vào tháng 2 năm 2003, ngay lập tức nó tạo được tiếng vang lớn. Chỉ trong một vài tháng, nó đã có được vài triệu người dùng. Để gia nhập cộng đồng này, bạn cần phải có được “lời mời” từ một người dùng hiện tại của trang web. Ngay lập tức người ta đề cập đến Friendster như thể một “Google thứ hai”. Nó thậm chí đã từ chối lời đề nghị mua lại với mức giá 30 triệu đô-la từ phía Google. Quay trở lại Boston, Mark Zuckerberg đã chú ý và gia nhập cộng đồng này, giống như nhiều sinh viên Harvard khác, gồm cả anh em sinh đôi nhà Winkelvoss.

Friendster dường như đã đạt được một thành công lớn. Abrams xuất hiện trên trang bìa các tạp chí. Nhưng đến giữa năm 2003, những trải nghiệm của người dùng đối với trang web nhanh chóng tuột dốc không phanh. Hàng triệu người liên tục gia nhập cộng đồng mạng này khiến server của Friendster dường như không thể tải nổi và hoạt động chậm đi. Nó không thể

duy trì được thành công của mình nữa. Người dùng phải mất đến 20 phút mới có thể tải được trang web về. Nó cũng bắt đầu gặp rắc rối với các vấn đề quan hệ công chúng – nó bị dính líu vào một cuộc chiến với những kẻ được gọi là “hàng nhái”, những người cố ý sử dụng tên và nhân dạng giả để lập tài khoản và đưa thông tin trên Friendster, trong đó bao gồm cả những nhân vật hoạt hình và những chú cún. Abrams cương quyết giữ vững quan điểm rằng những thành viên trên Friendster phải sử dụng đúng tên thật, và do đó anh loại bỏ tất cả những thành viên “rởm” khỏi cộng đồng. Để có thể giải quyết những thách thức công nghệ lớn, công ty đã chấp nhận hai khoản tiền đầu tư lớn từ hai quỹ đầu tư mạo hiểm danh tiếng vào mùa thu năm 2003 – 13 triệu đô-la từ Benchmark Capital và Kleine Perkins Caufield & Byers.

Chuyến viếng thăm gần đây đến văn phòng tại San Francisco là của nhà sáng lập Friendster –

Abrams, người giờ đây đã thành lập một doanh nghiệp mời thầu trực tuyến có tên gọi Socializr… Việc đầu tiên anh làm khi tôi đến là mời tôi uống rượu tequila. Anh đã làm ngắt quãng cuộc phỏng vấn vài lần chỉ để tiếp tục mời tôi uống rượu, bất chấp việc tôi đã liên tục từ

chối. “Website đã hoạt động không hiệu quả trong hai năm nay rồi – đó là sự thật”, anh thừa nhận khi cuối cùng cũng tập trung vào vấn đề kinh doanh. Anh cũng giải thích về vấn đề những đánh giá, nhận định kỹ thuật sai lầm đã cản trở việc giải quyết những rắc rối về hoạt động của trang web như thế nào cho đến khi anh bị các nhà đầu tư buộc phải từ bỏ vị trí CEO vào tháng 3

năm 2004.

Abrams là một trong những nhà đổi mới vĩ đại của mạng xã hội, nhưng anh lại luôn thừa nhận rằng những gì mình xây dựng nên là dựa trên ý tưởng của người khác. “Những khái niệm đó không mới, cái mới ở đây là giai điệu, là thiết kế và đặc điểm của nó”, anh nói. Nhưng thực tế là, như Sean Parker đã nói: “Jonathan đã bẻ được mã khóa. Anh đã xác định được cấu trúc cơ bản của thứ mà ngày nay chúng ta gọi là mạng xã hội.”

Cùng với sự thức tỉnh của Friendster, hàng loạt các mạng xã hội khác cũng “bừng nở” tại San Francisco, ăn theo sự lôi cuốn và sức hấp dẫn của Friendster. Mỗi mạng này lại bắt chước cách kết nối các thành viên theo một cách khác nhau. Một trong số đó là Tickle, một dịch vụ mà, dựa trên việc quan sát sức hấp dẫn của Friendster, đã đưa ra và lựa chọn, thay thế cho dịch vụ của riêng mình – dịch vụ trước đây của Tickle là mang đến cho các thành viên những bài kiểm tra và câu hỏi trắc nghiệm. Hai mạng xã hội khác là LinkedIn và Tribe.net được thành lập bởi hai

người bạn của Abrams.

Reid Hoffman là nhà đầu tư “thiên thần” của Friendster trong giai đoạn tìm nguồn tài chính ban đầu, ông đã đầu tư 20.000 đô-la trong tổng số 100.000 đô-la mà Abrams kêu gọi được.

Hoffman cũng được đánh giá là nhân vật đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong lịch sử phát triển của mạng xã hội và là một trong những nhà điều hành có tiếng nhất tại Thung lũng Silicon. Tháng 8 năm 1997, ông đã sáng lập ra một dịch vụ hẹn hò mang tên SocialNet, nơi sẽ

tìm ra những cặp đôi phù hợp nhất dựa trên những thông tin mà họ cập nhật. Một số người cho rằng đây là mạng xã hội đầu tiên trên thế giới, dù Hoffman không bao giờ đồng ý với quan điểm đó. Tuy nhiên, nó mang lại hiệu quả kinh doanh không cao (mặc dù sau khi nó được bán cho công ty khác, các nhà đầu tư vẫn nhận được lại khoản tiền đầu tư ban đầu). Nhưng vào tháng 5 năm 2003, tức là ba tháng sau khi Friendster ra mắt công chúng, Hoffman sáng lập ra cộng đồng LinkedIn – một mạng xã hội dành riêng cho các doanh nhân. Hoffman tin rằng việc kết nối cộng đồng mạng được chia thành hai nhóm – cá nhân và kinh doanh – và vì thế mạng xã hội này không hề “xung đột” với mạng xã hội mà ông đã đóng góp xây dựng, Friendster.

LinkedIn – mạng xã hội vẫn tiếp tục phát triển cho đến ngày nay – có khá nhiều điểm chung với Ryze. Profile trên mạng này về cơ bản phải chính là thông tin, lý lịch nghề nghiệp của bạn.

Người dùng có thể sử dụng profile này để tìm kiếm việc làm trong mạng xã hội này hoặc xin ý kiến, giới thiệu công việc từ những người dùng khác. Nhưng vì nó mang tính chất kinh doanh, nên profile của người dùng không có phần hình ảnh cá nhân. (Sau này, Hoffman đã bổ sung chức năng này).

Mark Pincus đã gửi Laurel đến cho Hoffman. Là một người gày gò, cao tầm tầm và khá náo nhiệt, Pincus là một nhà đầu tư khác của Friendster và là bạn thân của Hoffman. Vào tháng 5

năm 2003, cùng thời điểm Hoffman cho ra mắt cộng đồng LinkedIn, Pincus giới thiệu mạng xã hội Tribe.net – nơi các thành viên có thể tạo ra một “bộ lạc” những người có chung sở thích.

Ban đầu, Tribe hướng tới mục tiêu giúp các thành viên chia sẻ những thông tin Craiglist-type, và từ đó các thành viên có thể mua hàng từ những người mà họ quen biết trong cộng đồng này.

Tuy nhiên, sự ưu tú của “bộ lạc” nhanh chóng trở thành thương hiệu của cộng đồng mạng xã hội này, và những cộng đồng trực tuyến có tính cố kết vô cùng lớn là điều mà Pincus đã không hình dung ra được khi sáng lập mạng xã hội này.

Sean Parker cũng thấy hứng thú với cộng đồng mạng xã hội San Francisco này. Khi đó, Parker đang ở cùng với một số sinh viên Stanford khác ở Palo Alto, tại nơi mà Friendster ra đời, và một số chàng trai trong nhóm những người này là thành viên trong mạng xã hội “đời thực” của

anh ta. Adrian Scott của Ryze từng nhà đầu tư trong giai đoạn đầu của Napster. Và Picus của Tribe đã sáng lập ra Freeloader, Arlington và Virginia – doanh nghiệp khởi nghiệp mà Parker đến thực tập năm 1994, khi anh 15 tuổi. Sau đó, Parker đã thật sự bị cuốn hút và dành phần lớn thời gian với những người bạn này, cũng như với người bạn của họ, Abrams của Friendster.

Parker và Abrams nhanh chóng gắn với nhau như hình với bóng. Và càng ở gần Abrams, Parker lại càng cảm thấy bị Friendster thu hút, và nhanh chóng chuyển dần sang dành phần lớn thời gian tại văn phòng của Friendster. Anh giúp Abrams tìm kiếm thêm các nhà đầu tư và có được một chút ít cổ phần của Friendster cho riêng mình. Đó là khi dịch vụ này bắt đầu suy giảm do dòng lũ thành viên mới gia nhập của nó. “Khi đó tôi đứng ngoài quan sát họ thất bại,” Parker nói. Câu chuyện sẽ luôn luôn là: “Một tháng nữa thôi, một tháng nữa thôi. Rồi chúng ta sẽ khiến nó hoạt động tốt trở lại. (Sau này Friendster được ưa chuộng trở lại, nhưng không phải là tại thị trường Mỹ. Ngày nay, 60% người sử dụng của Friendster là ở Philippines, Malaysia và Indonesia.)

Mùa hè năm 2003, khi Tribe.net và LinkedIn bắt đầu phát triển, một vấn đề bất ngờ xảy ra đã khiến Pincus và Hoffman phải lo lắng. Họ biết được rằng giấy đăng ký sở hữu trí tuệ hiện đang do sixdegrees sở hữu đang được chính những người chủ mới của nó bán đấu giá. Giấy phép đó rất rõ ràng và trong tầm với. Nó miêu tả dịch vụ mạng xã hội là nơi lưu trữ các thông tin dữ

liệu, cho phép các thành viên tạo lập tài khoản, sau đó khuyến khích họ mời thêm bạn bè tham gia thông qua email. Nếu người đó chấp nhận lời mời và xác nhận mối quan hệ với người mời, thì dịch vụ sẽ tạo ra một sự kết nối giao tiếp hai chiều. Quá trình này chính là trung tâm, nòng cốt của mọi mạng xã hội.

Luật sư nói với hai doanh nhân này rằng giấy đăng ký sở hữu trí tuệ này có thể khiến cả hai công ty của họ phải đóng cửa, hay bất kỳ mạng xã hội nào khác. Chính vì thế, họ quyết định phải mua cho bằng được tờ giấy đó. Họ đều biết rằng Friendster thu hút được hàng triệu đô-la từ các tổ chức VC, và lo lắng rằng Friendster, với nguồn lực lớn hơn, sẽ lấn chiếm toàn bộ

ngành công nghiệp này. Và sở hữu giấy phép chính là cách tốt nhất để phòng vệ. Tuy nhiên, ban giám đốc của cả hai công ty đều không cho phép họ thực hiện điều này. Vì thế, họ quyết định dùng tiền của chính mình.

Nhưng họ không phải là những người duy nhất nhận ra quyền lực và sức mạnh của tờ giấy này.

Yahoo! cũng nhanh chóng nhận ra rằng họ có thể sẽ bị lỡ con thuyền mạng xã hội. Vì thế, nó tham gia cuộc đấu giá và trả giá rất cao. Nhưng Hoffman và Pincus đã sẵn lòng trả tiền nhanh hơn, và do đó, chiến thắng với mức giá 700.000 đô-la.

Giờ đây, hai người họ nói rằng khi đó họ muốn giữ cho giấy phép đó tránh xa khỏi tầm tay của kẻ lớn mạnh hơn như Yahoo! và Friendster. “Chúng tôi lo sợ sẽ có ai đó mua được giấy phép và kiện tất cả các công ty mạng xã hội đang tồn tại”, Hoffman nói. “Chúng tôi mua giấy phép với tư thế và mục tiêu phòng thủ, chúng tôi không muốn bất kỳ ai giết chết ngành công nghiệp non trẻ này.”

Nhưng khi hai doanh nhân này đang mải xây dựng ngành công nghiệp của mình tại San Francisco, thì một đối thủ cạnh tranh mới, không mong đợi xuất hiện cách đó 400 dặm tại Los Angeles. MySpace trở thành một trong những bản sao của Friendster, nhà đồng sáng lập của MySpace – Tom Anderson là một người dùng “cuồng nhiệt” của Friendster. Anderson nảy ra ý tưởng sáng lập MySpace khi Friendster trở nên “chậm chạp” và bắt đầu có nguy cơ phá sản.

Nhưng trong Stealing MySpace (ăn cắp MySpace)– một câu chuyện lịch sử về MySpace, của Julia Angwin, Anderson cũng nghĩ rằng anh ấy sẽ thu hút những người dùng “giả mạo” bằng cách “tạo ra một website trong đó cho phép người dùng tạo ra bất kỳ thông tin nhân dạng nào mà họ muốn.” Tuy nhiên, anh và nhà đồng sáng lập Chris DeWolfe cũng đưa ra những giới hạn nhất định trong việc sử dụng MySpace.

Cả hai đều là nhân viên của một tổ chức Net chuyên phá hủy và gây rắc rối có tên eUniverse, nơi bí mật cài các phần mềm gián điệp vào máy tính cá nhân của người dùng và bán những mặt hàng đắt giá và đáng ngờ. Chính vì thế, họ áp dụng những giá trị tự do này vào việc sáng tạo những dịch vụ mới. Khi họ giới thiệu mạng xã hội của mình vào ngày 15 tháng 8 năm 2003, chỉ sáu tháng sau Friendster và ba tháng sau Tribe.net, nó bao gồm cả các trò chơi, bói tử vi cùng một trang thông tin hồ sơ giống như của Friendster cho các thành viên.

Trong khi Abrams của Friendster có chút kỳ dị quyết tâm chiến đấu bảo vệ tầm nhìn về một dịch vụ dựa trên các thông tin nhận dạng, thì MySpace lại áp dụng một phương pháp hoạt động thoải mái cho phép thực hiện tất cả mọi điều. Và điều đó phù hợp với mong muốn của các thành viên. Hơn nữa, nó ít khắt khe và cứng nhắc hơn các mạng xã hội khác trong việc kết nạp thành viên. Người dùng mới không cần phải có lời mời của một thành viên cũ mới được gia nhập cộng đồng, họ có thể dùng tên thật hoặc nghệ danh, biệt hiệu của mình. Và một điều nữa mà người dùng thích nhất ở mạng xã hội này – dù điều đó chỉ là vô tình – đó là một lỗi chương trình cho phép họ tải các code phần mềm web – được gọi là HTML – cho phần thông tin của họ.

Người dùng bắt đầu sử dụng chương trình này để trang trí cho profile của mình. Các nhà sáng lập MySpace cũng quan tâm đến sự hào hứng của người dùng đối với sự “tự do” này và nắm lấy cơ hội “sai sót” này làm tài sản cho riêng mình.

Các thiết kế do thành viên tự tạo là cách mà MySpace tạo ra sự khác biệt cho riêng mình –

những hình họa nhấp nháy, những bức ảnh hài hước. Mặc dù không phải là chủ tâm nhưng nó đã tạo ra điểm đặc trưng cho MySpace – nếu bạn muốn bắt chước một ai đó, bạn có toàn quyền tự do để tạo lập profile của mình theo cách bạn muốn.

Giống như những gì Angwin đã giải thích cặn kẽ trong tác phẩm Stealing MySpace, các nhà sáng lập khôn ngoan đã có khoảng thời gian tuyệt vời. Thế giới đã sẵn sàng cho thị trường mạng xã hội đại chúng. Dịch vụ Sixdegrees được ra đời quá sớm – nó thiếu một môi trường trực tuyến phù hợp để có thể phát triển một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, thời cơ cuối cùng đã xuất hiện. Angwin chỉ ra rằng, vào năm 2003, tỷ lệ người Mỹ có quyền truy cập Internet băng thông rộng đã tăng từ 15% lên 25%. Băng thông rộng không chỉ có nghĩa là tốc độ lướt web nhanh hơn mà còn giúp việc đăng tải hình ảnh trở nên dễ dàng hơn. Các máy quay kỹ

thuật số trở nên thông dụng và có giá rẻ hơn. Quan trọng là, một lượng lớn người sử dụng đa dạng đang sở hữu tốc độ truy cập mạng nhanh hơn. Lần đầu tiên, rất nhiều gia đình – bao gồm cả những gia đình có con gái trong độ tuổi vị thành niên – được sở hữu băng thông rộng. Nếu như Friendster không bị sụp đổ sau khi thành công, thì có lẽ bây giờ nó đã kêu gọi được đám đông này rồi, song MySpace đã cất những bước đi hoàn hảo để lấp đầy khoảng trống đó.

Ban đầu, MySpace được những người bạn thân thiết tại Los Angeles của Anderson và DeWolfe truyền tay nhau sử dụng. Các nhà sáng lập này sau đó đã quảng bá dịch vụ của họ tới các câu lạc bộ và các ban nhạc cùng khán giả của họ. Rất nhanh sau đó, nó trở thành một trong những công cụ quảng bá không thể thiếu đối với các ban nhạc ở Los Angeles. Các nhạc sĩ trong khắp cả nước cũng nhanh chóng làm quen và sử dụng MySpace, cùng với các ban nhạc và những fan của chúng – những khán giả tuổi teen.

MySpace là một trang web tân tiến và quá đỗi tuyệt vời để tìm hiểu về các ban nhạc, song nó cũng có xu hướng thiên về tình dục. Việc tổ chức các bữa tiệc MySpace tại các hộp đêm trên khắp cả nước đã trở thành một trong những hoạt động quảng bá của website này. Thông điệp ẩn chứa ở đây là: MySpace là một cậu lạc bộ kỹ thuật số nơi mọi hành vi hoang dại đều được chào đón. Một cựu thành viên của trang mạng Friendster với biệt danh Tia-Tequila đã gia nhập MySpace, và kéo theo rất nhiều fan hâm mộ cô tham gia. Là một người mẫu trẻ gốc Việt với những đường cong gợi cảm, Tila-Tequila ham muốn được trở thành trung tâm của sự chú ý. Bản profile của cô đầy ắp những bức ảnh gợi cảm trong những bộ trang phục thiếu vải.

Mặc dù giới hạn tuổi tối thiểu của website là 16, song có khá nhiều bé gái đã cố tình khai man tuổi trong profile của mình. Việc một cô bé 13 tuổi, học lớp 8, đăng lên trang web những bức

ảnh trong trang phục áo lót khêu gợi quả là một việc không bình thường chút nào. Hội phụ

huynh tại các trường trung học và dưới trung học trên khắp cả nước đã đồng loạt lên tiếng cảnh báo về mức độ nguy hiểm của các mạng xã hội.

Vào thời điểm Thefacebook thành lập vào tháng 12 năm 2004, mạng MySpace đã gặt hái được những thành công rực rỡ với hơn một triệu thành viên và nhanh chóng trở thành mạng xã hội có ảnh hưởng lớn nhất trên toàn nước Mỹ. Thefacebook cung cấp cho người dùng một số chức năng giới hạn, một trang profile trắng giản dị và khoanh vùng sử dụng cho sinh viên tại các trường đại học ưu tú. Sự khác biệt về đặc điểm đó quả thực không thể nào tuyệt vời hơn.

Các mạng xã hội chính thức đầu tiên dành cho sinh viên tại các trường đại học được khởi đầu tại Đại học Stanford vào tháng 11 năm 2001. Đó có lẽ cũng là mạng xã hội đúng nghĩa đầu tiên từng xuất hiện tại Mỹ. Một dịch vụ được ít người biết đến, mang tên Club Nexus, được nghiên cứu sinh khoa học máy tính – Orkut Buyukkokten người Thổ Nhĩ Kỳ thiết kế nhằm giúp sinh viên trường Standford cải thiện đời sống xã hội của họ. Một cựu sinh viên chuyên ngành khoa học chính trị tên là Tyler Ziemann chịu trách nhiệm quản lý các phần không liên quan đến kỹ

thuật của trang web.

Club Nexus thực sự là một cuộc cách mạng và sở hữu một loạt tính năng – có thể nói là quá nhiều. Nó cho phép các thành viên tạo lập một profile bằng cách sử dụng tên thật và liệt kê danh sách những người bạn tốt nhất trong trường của họ, những người này được biết đến với biệt danh “buddies” (bạn thân – tiếng lóng) theo như cách gọi của Club Nexus. Những người bạn thân có tên trong danh sách thành viên sẽ nhanh chóng nhận được một email mời tham gia sử dụng dịch vụ. Chỉ có những sinh viên sở hữu địa chỉ email do trường Stanford cung cấp mới có quyền tham gia, và email đó chính là sự chứng thực, bảo đảm rằng lời khai của sinh viên hoàn toàn là sự thật. Bạn có thể tán gẫu, mời bạn bè tham dự sự kiện, đăng tải các thông tin được phân chia theo từng mục riêng biệt như rao vặt, bình luận blog và sử dụng chức năng tìm kiếm phức tạp để tìm kiếm những người có cùng sở thích với mình. Các sinh viên sử dụng dịch vụ này để tìm kiếm đối tác học tập, kết bạn và hẹn hò. Bản thân Buyukkokten cũng từng hãnh diện tuyên bố rằng điều khiến cho website của anh khác với mọi website khác đó là “bạn có thể tổ chức những bữa tiệc thực sự hoành tráng”.

Trong vòng sáu tuần, số lượng thành viên tại Stanford của Club Nexus đã lên đến 1.500 trên tổng số 15.000 sinh viên. Tuy nhiên, sau khi đạt mốc 2.500 người sử dụng, dịch vụ đã trở nên quá phức tạp. Buyukkokten là một lập trình viên tài ba và anh đã cố đưa vào trang web mọi ý tưởng thú vị mà anh có thể nghĩ ra. Song điều đó khiến cho trang web trở nên khó sử dụng và

các hoạt động trở nên loãng hơn do có quá nhiều chức năng khác nhau. Nó không khỏi khiến bạn cảm thấy cô đơn cho dù lúc đó bạn đang bơi giữa biển người trên trang web.

Vào năm 2002, thời điểm hai nhà sáng lập được nhận bằng tốt nghiệp, họ bắt đầu nghĩ đến việc thương mại hóa dự án của mình. Nhận thấy các sinh viên đang ngày càng hờ hững với dịch vụ, họ đã cùng nhau đưa ra một quyết định có thể coi là khá ngớ ngẩn, điều đã góp phần tạo nên thành công của Facebook sau này – họ bắt đầu tập trung vào đối tượng là cựu sinh viên.

Họ cùng nhau thành lập một công ty lấy tên là Affinity Engines và bắt đầu tiếp thị phiên bản mới đã được chỉnh sửa của Club Nexus, phiên bản InCircle, dành cho các nhóm sinh viên đã tốt nghiệp. Khách hàng đầu tiên của họ là Hiệp hội Cựu sinh viên Stanford. Tính tới năm 2005, số

lượng khách hàng của website này bao gồm các cựu sinh viên thuộc 35 trường đại học, trong đó có cả những trường lớn như Đại học Michigan. Tuy nhiên, không lâu sau khi Affinity Engines được thành lập, Orkut Buyukkokten đã rời khỏi công ty và chuyển sang đầu quân cho Google.

Khoảng hơn một năm sau khi gia nhập Google, nhà lập trình doanh nghiệp này đã tiếp cận Marissa Mayer, giám đốc sản phẩm cao cấp của công ty, và thông báo với bà rằng cuối tuần qua anh đã hoàn tất việc xây dựng nguyên mẫu cho một mạng xã hội mới. Mayer và các giám đốc điều hành của Google – những người ủng hộ chính sách khuyến khích tinh thần kinh doanh trong nhân viên, đã chấp nhận dự án của anh. Google ban đầu có ý định đặt tên dự án là “Eden”

(Vườn địa đàng) hoặc “Paradise” (Thiên đường). Sau đó, vào một ngày nọ, Adam Smith, nhà quản lý sản phẩm đang hợp tác cùng Buyukkokten, đã thông báo với Mayer rằng viên kỹ sư đó đang sở hữu miền địa chỉ website mang tên Orkut.com. Cả hai nhận thấy Buyukkokten đang thể hiện tinh thần cống hiến hết mình, vì vậy, họ quyết định đặt tên dự án theo tên của anh.

Một Orkut giàu sức sáng tạo, một mạng xã hội mở cho tất cả mọi người, đã chính thức chào đời vào tháng 1 năm 2004, chỉ sớm hơn hai tuần so với Thefacebook.com. Trang web bước đầu phát triển mạnh tại Mỹ và đơn thương độc mã chống lại MySpace đang ngày càng bành trướng.

Song vào năm 2004, nó đã, một cách khá kỳ lạ, tạo được sức hút đối với người Brasil. Một chiến dịch nhằm tăng số lượng thành viên nhiều hơn số lượng thành viên mà Orkut sở hữu trên toàn nước Mỹ đã phát huy được sức sáng tạo của giới trẻ Brasil. Sau khi gặt hái được thành công, dịch vụ đã dần dần bị ảnh hưởng bởi những dấu ấn mang đậm phong cách của người Brasil và cộng đồng nói tiếng Bồ Đào Nha. Cho đến nay, Orkut, vẫn thuộc quyền sở hữu của Google, vẫn là một trong những mạng xã hội lớn nhất và công phu nhất với hơn một nửa số thành viên là người Brasil. 20% số thành viên còn lại sinh sống tại Ấn Độ. Kỳ vọng ngày càng suy giảm có lẽ

là một trong những nguyên nhân chính khiến Google, vào năm 2008, đã quyết định chuyển trụ

sở của Orkut sang Brasil.

Club Nexus là mạng xã hội đầu tiên dành cho đại học, song vào khoảng thời gian giữa năm học 2003-2004, một loạt các website tương tự đã xuất hiện tại nhiều trường học. The Daily Jot, một loại hình thảo luận cộng đồng, đã được khởi tạo vào năm 1999 với tư cách là một bảng thông báo học đường và có mặt tại 12 trường học. Collegester.com – “một cộng đồng ảo miễn phí, tiện ích và thú vị dành cho sinh viên, và do sinh viên điều hành” – được thành lập vào tháng 4 năm 2003 bởi trường Đại học California và hội cựu sinh viên Irvine. Một dịch vụ mai mối trực tuyến mang tên Wesmatch được thành lập tại Đại học Wesleyan. Những nhà sáng lập của website này đã xây dựng một phiên bản tại Đại học Williams và sau đó mở rộng sang Bowdoin, Colby và Oberlin. Tại Yale, hiệp hội sinh viên đã thiết kế một trang web hẹn hò mang tên YaleStation vào ngày 12 tháng 12 – một tuần sau khi Thefacebook ra mắt. Cuối tháng đó, sơ bộ đã có khoảng 2/3 đại học trên toàn nước Mỹ đăng ký sử dụng dịch vụ này. Tiếp sau đó là CUComunity, được khai sinh vào tháng 1 tại Đại học Columbia. Cả hai trang web của Đại học Yale và Columbia đã nhanh chóng đánh mất thành viên ngay trước khi Thefacebook xuất hiện.

Cuối năm 2003, Ivy League dường như đã đi đến quyết định rằng các facebook trường học nên được đưa lên mạng trực tuyến. Các hiệp hội sinh viên tại Cornell, Dartmouth, Princeton, Penn, Yale và Harvard, trong số nhiều hiệp hội khác, đã bắt đầu lên tiếng phàn nàn với giới quản lý các trường đại học rằng facebook trường học của họ không phải là dạng kỹ thuật số. Ý tưởng đó giờ đây không còn là điều bí mật. Trực giác mách bảo thời khắc quyết định đã đến chính là động lực thúc đẩy Zuckerberg tạo ra Thefacebook và các tài khoản cho cái tên đó. Sinh viên ở

khắp mọi nơi dường như đã bị ám ảnh bởi sức phát triển nhanh chóng của Friendster, và rất nhiều người trong số đó đã suy sụp tinh thần khi chứng kiến nó gần như sụp đổ. Đến mùa thu, MySpace đã liên tục tạo nên những làn sóng tại Los Angeles và trong thế giới âm nhạc.

Aaron Greenspan, sinh viên năm cuối Đại học Harvard, đã thành lập một dịch vụ tại đây vào tháng 9 năm 2003 mang tên houseSYSTEM. Nó cho phép các cư dân trong khu vực Harvard mua và bán sách cũng như rà soát lại các kỳ học. Nó cũng cho phép sinh viên đăng tải các bức ảnh lên một khu vực được gọi là Universal Face Book. houseSYSTEM đã làm dấy lên cuộc tranh luận xoay quanh vấn đề xử lý mật khẩu của website này cũng như có quá ít người sử dụng, mặc dù đã có hàng trăm sinh viên đăng ký làm thành viên.

Cá biệt, Divya Narendra đã tuyên bố rằng mình mới là người đưa ra ý tưởng về một mạng xã hội đặc thù dành cho trường Harvard vào tháng 12 năm 2002. Sau đó, anh hợp tác với anh em nhà Winkelvoss để xây dựng nên Harvard Connection, theo như văn bản pháp lý đồ sộ được đệ

trình lên tòa án trong vụ kiện Zuckerberg và Facebook. Cặp song sinh giống nhau như đúc nhà Winkelvoss – được nhiều sinh viên cùng khóa biết đến với biệt danh “the Winklevii” – đã luyện tập chăm chỉ trong nhiều năm môn đua xuồng và vào tới vòng chung kết môn đua xuồng nam tại Thế Vận hội Bắc Kinh năm 2008. Họ chỉ cán đích ở các vị trí sáu và cuối cùng, song đó cũng là một thành tích vô cùng đáng khích lệ. Trước đó, họ đã từng giành huy chương vàng trong kỳ

Pan-American Games được tổ chức tại thành phố Rio de Janeiro. Hai vận động viên thể thao tóc vàng gốc Anglo-Saxon này có vẻ ngoài không mấy khác biệt so với anh chàng gốc Do Thái mảnh khảnh, quê mùa và thông minh, người sáng lập ra Facebook.

Cả ba đã cố gắng hoàn thiện ý tưởng xây dựng mạng xã hội Harvard Connection trong năm tiếp theo. Nhưng vì không một ai trong số họ là lập trình viên, nên họ bắt buộc phải thuê người giúp đỡ. Hai sinh viên ngành khoa học máy tính đã nỗ lực không ngừng và đã thất bại, theo như

nhận xét của các nhà sáng lập, để có được Harvard Connection.

Trong suốt những tháng đầu tiên của kỳ học mùa thu năm 2003 của trường Harvard, Zuckerberg bắt đầu tạo nên những làn sóng khuấy động với các ứng dụng kết nối mạng dạng ad hoc bad-boy – cốt lõi của các mạng xã hội, ban đầu là Course Match, sau đó là Facemash.

Narendra và anh em nhà Winkelvoss biết đến anh khi đọc bài viết liên quan đến Facemash được đăng tải trên tạp chí Harvard Crimson. Họ ngay lập tức liên lạc và sắp xếp cuộc gặp. Anh đã đồng ý giúp đỡ, nhưng cũng nhấn mạnh rằng anh chỉ coi nó như mọi “dự án” về phần mềm mạng xã hội khác mà mình đang thực hiện. Zuckerbreg đã làm việc miệt mài để viết mã code cho Harvard Connection. Sau một vài tuần, anh dường như không còn cảm thấy hứng thú, mặc dù không nói ra với Narendra và anh em nhà Winkelvoss. Họ bắt đầu phàn nàn về sự chậm trễ

của anh. Đã có lúc, Zuckerberg phải nói lời xin lỗi về sự trì hoãn của mình, và lấy lý do rằng anh đã quên không mang theo dây sạc laptop khi về nhà trong kỳ nghỉ Lễ Tạ ơn. Thậm chí bộ ba của Harvard Connection đã khởi kiện Zuckerberg lên tòa án liên bang với tội danh ăn cắp ý tưởng. Vụ kiện được xét xử giữa năm 2008 nhưng nội dung chi tiết bị giấu kín theo đề nghị của hai bên. Song một số tài liệu tranh chấp đã được công bố, trong đó bao gồm email giữa bên nguyên đơn và Zuckerberg. Những cuộc trao đổi đó cho thấy một bức tranh toàn cảnh về dự

định mà Harvard Connection hướng tới. Trong một email, Cameron Winkelvoss đã gửi kèm một số lời đề nghị dành cho website như sau: “Harvard Connection đã liệt kê danh dách một loạt các câu lạc bộ nóng bỏng nhất nằm trong khu vực Boston. Chúng tôi đã đứng ra làm trung gian thỏa thuận với chủ các câu lạc bộ này và thuyết phục họ cho phép các thành viên trên website được tham gia vào câu lạc bộ trong một số ngày nhất định.” Việc giảm thiểu chi phí tiệc tùng dường như là một trong những mục tiêu chính của website này.

Ngày 6 tháng 12, Cameron Winkelvoss một lần nữa gửi email cho Zuckerberg: “Tôi vừa nảy ra một ý tưởng phải nói là ‘xếp vào loại bệnh hoạn’… Về cơ bản, nó chính là thước đo đánh giá xem sở thích của bạn và người bạn để ý gần nhau bao nhiêu… thật là thú vị khi tìm hiểu xem mối quan hệ gần gũi như thế nào và ‘bệnh hoạn’ ra sao khi yêu cầu được hẹn hò với một người thân trong gia đình.” Anh ta cũng đề nghị trang web sẽ cung cấp những khuyến nghị về đối tượng mà một thành viên nên hẹn hò, và cân nhắc việc liệu Harvard Connection có nên đánh lừa người sử dụng bằng cách giả vờ rằng các cặp đôi này được xác định thông qua một phần mềm toán học hay không: “Có lẽ nó nên được bổ sung một vài yếu tố ngẫu nhiên (Rõ ràng hững người ghé thăm trang web sẽ không biết được điều đó, hoặc mọi người sẽ được cho biết rằng đó là một lời khuyên đã được tính toán cẩn thận)” Winkelvoss tự coi mình là người sáng tạo nên “trang hẹn hò”, khi quyết định đặt nó vào website.

Các email đã cho thấy Zuckerberg bắt đầu tìm cách tránh mặt ba nhà sáng lập của Harvard Connection. Vào ngày 8 tháng 1 năm 2004, anh viết email trả lời Cameron như sau: “Tôi vẫn còn đôi chút hoài nghi rằng liệu ngần đấy chức năng đã đủ để một website như thế này thu hút được sự quan tâm và đạt được số lượng người truy cập cần thiết nhằm duy trì hoạt động hay chưa?” Đến tháng 11, anh gửi thư với nội dung: “Một khi tôi có được phần đồ họa, chúng ta có thể cho thứ này hoạt động… Có vẻ như mọi thứ bắt đầu hoạt động rồi.” Các chàng trai của Harvard Connection đã liên tục yêu cầu được gặp mặt. Sau đó, trong buổi gặp mặt lần cuối vào ngày 14 tháng 1, Zuckerberg đã tuyên bố rằng anh không đủ thời gian để hoàn thành dự án đó.

Zuckerberg cũng từng bắt tay cộng tác với người sáng lập houseSYSTEM – Greenspan. Hai người gặp mặt nhau vào đầu tháng 1 tại bữa tối trong phòng ăn Kirkland, Zuckerberg đã mời Greenspan làm đối tác cho dự án mới của mình, song lại không mô tả chi tiết. Tuy nhiên, chàng sinh viên lớn tuổi tỏ ra lưỡng lự. Tại trang 333, trong cuốn hồi ký do anh tự xuất bản, có dòng viết: “Tôi không mấy hứng thú với ý tưởng làm việc cho một người vừa bị kỷ luật vì đã lờ đi các nguyên tắc về quyền riêng tư trên quy mô lớn.” (Ám chỉ Facemash.) Greenspan, học trên hai khóa so với Zuckerberg, từng điều hành công ty của riêng mình khi mới 15 tuổi, rõ ràng quá kiêu ngạo để có thể chấp nhận đứng dưới trướng anh chàng sinh viên năm thứ hai này.

Tuy nhiên, cũng trong buổi gặp đó, anh đã mời Zuckerberg tham gia dự án houseSYSTEM của mình, cho dù nó vẫn chưa được định hình. Song Zuckerberg đã thẳng thừng từ chối vì cho rằng houseSYSTEM “quá tiện ích”, theo như mô tả của cuốn sách. Greenspan viết rằng lời tuyên bố

của Zuckerberg đã khiến anh thất vọng. “Nó quá chú trọng đến tiền bạc”, Zuckerberg tiếp bút,

“chính vì lẽ đó, nó đang làm mất đi sự tiện ích của mình”. Hiện tại, Zuckerberg ít khi nhắc đến houseSYSTEM, ngoại trừ câu nói: “Mưu mẹo không đem đến tiền bạc, mà chỉ khiến chúng mất

đi”. houseSYSTEM thậm chí đã biến mất. Trong trí nhớ của một người bạn đồng môn với Zuckerberg, Sam Lessin, một lập trình viên và hiện đang là một nhà kinh doanh Internet, houseSYSTEM giống như “một hệ thống khổng lồ rộng khắp có thể thực hiện được tất cả”.

Ngược lại, anh nhận xét, Thefacebook được tối thiểu hóa tới mức ám ảnh. “Điều duy nhất mà bạn có thể làm là ngay lập tức mời thật nhiều bạn bè. Đó chính là sự thuần khiết giúp nó hoạt động.”

Thefacebook thành lập vào ngày 4 tháng 12, Zuckerberg nói rằng, sau những nỗ lực đầu tiên của mình đối với dự án, anh có “đôi chút thất vọng với chất lượng công việc mà các nhà sáng lập tiền nhiệm đã làm đối với trang web này.” Anh nhận xét nó quá “cồng kềnh và lộn xộn”. Anh bác bỏ hoàn toàn mọi ý tưởng mà anh em nhà Winkelvoss và Narendra đưa ra. “Mấy cậu bạn lười giao tiếp xã hội trong trường của tôi còn có những ý tưởng thu hút mọi người tham gia website tốt gấp vạn lần mấy anh chàng này”. Đó là lời phàn nàn anh dành cho dự án của họ.

“Tôi không hài lòng với việc họ không giữ lời hứa trong mọi vấn đề, từ quảng bá, phần cứng cần thiết cho tới đồ họa dành cho website (lần cuối cùng tôi kiểm tra, trang chủ của họ vẫn sử

dụng một hình ảnh trong một tờ quảng cáo của Gucci).

“Tôi thực sự sợ hãi”, anh tiếp tục, “với những lời đe dọa họ dành cho tôi sau những gì tôi đã làm miễn phí cho họ… Tôi đã cố gắng nhún vai cho qua và coi đó như là một rắc rối nhỏ mỗi khi tôi làm một việc gì đó thành công, mọi nhà tư bản đều muốn can thiệp chút gì đó vào công việc.” Cuối thư, anh nhắc tới sự đe dọa mà anh cho là “vô lý” bằng câu nói: “Tôi chẳng cần phải xem xét sự khác nhau giữa trang web của tôi và của họ bởi lẽ chúng chẳng có chút gì giống nhau cả.” Hiệu trưởng quyết định không tham gia vào vụ tranh chấp này.

Có thật là hai trang web đó hoàn toàn khác nhau? Nội dung email của Cameron Winkelvoss đã chỉ ra rằng, Harvard Connection được định hướng chủ yếu vào việc cung cấp lời khuyên cho các buổi tiệc tùng và hẹn hò. Mục tiêu là “thỏa thuận với các chủ câu lạc bộ”, một bước đi tắt trong cả quá trình. Còn Thefacebook là một website phi lợi nhuận. Mục đích của nó là thay thế

các mạng facebook ngoại tuyến khác. Nó tập trung vào thông tin của các cá nhân. Tất cả mọi thứ trên Thefacebook đều do người sử dụng tự khởi tạo, trong khi đó Harvard Connection thì lại bao gồm những nội dung liên quan đến chủ đề “đánh giá các hộp đêm.”

Harvard Connection, sau được đổi tên thành ConnectU, cuối cùng được chính thức ra mắt vào cuối mùa xuân năm 2004. Mùa thu năm đó, những nhà sáng lập ConnectU, với sự hỗ trợ của các luật sư – những tay chân thân tín của ông bố giàu có nhà Winkelvoss, đã kiện Zuckerberg ra tòa án thành phố Boston. Bên nguyên đơn khẳng định rằng Zuckerberg đã ăn cắp một loạt

các ý tưởng như “tạo nên một mạng xã hội thích hợp đầu tiên cho các trường học/sinh viên đại học”; “phục vụ với tư cách là một thư mục dành cho mọi người, lợi ích cũng như trình độ

chuyên môn của họ, một diễn đàn cho phép người dùng được bộc lộ quan điểm và ý kiến, và là một mạng lưới kết nối an toàn”; đòi hỏi người sử dùng phải đăng ký địa chỉ email có đuôi

“.edu”; ban đầu lấy trụ sở tại Harvard rồi sau đó nhân rộng ra các trường học khác. Mục tiêu cao nhất là “trở thành một tổ chức hàn lâm được quốc gia và thế giới công nhận”

Trong suốt thời gian làm việc cho dự án Harvard Connection, Zuckerberg có thể cảm thấy khó chịu trước một thực tế rằng anh đang làm việc để tạo nên mạng xã hội của riêng mình. Đáng lẽ

anh ta nên cảnh báo sớm hơn với anh em nhà Winkelvoss và Narendra về điều mà anh kỳ

vọng. Anh đã trở nên quá khiếm nhã và bất hợp tác. Nhưng rất lâu trước cuộc gặp gỡ với anh em nhà Winkelvoss và Narendra, Zuckerberg đã bắt đầu hình thành ý tưởng về một loại hình phần mềm xã hội thích hợp trên Internet. Đó là lý do vì sao ban đầu anh cảm thấy hứng thú với dự án Harvard Connection.

Vụ kiện dân sự đó đã thay mặt cả ba thành viên bên nguyên cáo buộc một loạt các hành vi được cho là tệ hơn cả sự khiếm nhã của Zuckerberg: “Vi phạm bản quyền, vi phạm hợp đồng thực tế và hợp đồng ngầm định, đánh cắp bí mật thương mại, vi phạm các nghĩa vụ ủy thác, làm giàu bất chính, hành vi kinh doanh không trung thực, vi phạm nghĩa vụ về niềm tin trung thực và công bằng, lừa đảo, và làm tổn thương sự tín nhiệm của đối tác.” Bên khiếu nại yêu cầu được tiếp nhận toàn bộ website của Facebook và được bồi thường thiệt hại ngang bằng với giá trị của nó. Một cái giá quá đắt cho một dự án 10 tiếng đồng hồ mà Zuckerberg chưa bao giờ ký hợp đồng cũng như chưa bao giờ được trả công.

Zuckerberg có thể đã mài giũa những ý tưởng của mình trong quá trình thực hiện Harvard Connection, song dường như chẳng có chút gì giống nhau giữa hai trang web chưa từng được sử dụng bởi bất cứ dịch vụ nào khác trong quá khứ. Tính đến thời điểm đó, mọi kế hoạch xây dựng mạng xã hội trên tinh cầu này dường như đều ít nhiều chịu ảnh hưởng của Friendster.

Một bằng chứng quan trọng là Thefacebook sử dụng các địa chỉ “.edu” để đăng ký, tuy nhiên các website của các trường học khác cũng sử dụng địa chỉ tương tự. Còn Club Nexus thì đã sớm giới hạn đăng ký cho các địa chỉ email do trường Stanford cung cấp vào đầu mùa thu năm 2001.

Tháng 9 năm 2004, thời điểm đệ đơn kiện Thefacebook, ConnectU tuyên bố số thành viên của họ lên tới 15.000 người tại 200 trường đại học. Thefacebook đang cạnh tranh mạnh mẽ với họ.

ConnectU đã mang đến thành công to lớn cho những người sáng lập nó, tuy nhiên – vụ kiện tài

chính năm 2008 đã mang về cho các nhà thiết kế của ConnectU một khoản tiền lớn để ra đi –

20 triệu đô-la tiền mặt cùng số cổ phiếu trong Facebook trị giá ít nhất 10 triệu đô-la. ConnectU

trước đó đã gần như hấp hối, và giờ đây nó buộc phải trút hơi thở cuối cùng.

Aaron Greenspan cũng buộc tội Zuckerberg đánh cắp ý tưởng của anh ta. Trong cuốn hồi ký của mình, mang tựa đề Authoritas: One Student's Harvard Admissions and the Founding of the Facebook Era (Authoritas: Cổng nhập học của sinh viên Harvard và sự khai sáng của kỷ nguyên Facebook), anh viết rằng mình mới là người “sáng tạo ra Thefacebook ngay khi còn ngồi trên giảng đường Harvard”. Tháng 4 năm 2008, anh kiến nghị với Văn phòng Bằng sáng chế và Nhãn hiệu hàng hóa Mỹ hủy bỏ thương hiệu “Facebook” và tuyên bố rằng mình là chủ nhân hợp pháp, bởi vì anh mới là người đi tiên phong trước Zuckerberg với việc thành lập nên website houseSYSTEM. Greenspan cũng đảm nhiệm vai trò là luật sư cho chính bản thân mình.

Ủy ban Xét xử khiếu nại về thương hiệu đã phán quyết rằng những tuyên bố của anh có đủ cơ

sở chính đáng. Vài tháng sau, Facebook tiến hành đàm phán với Greenspan bằng một thỏa thuận tài chính không được tiết lộ.

Zuckerberg không chỉ là nạn nhân duy nhất trong danh sách cáo buộc của Greenspan. Trong hồi ký của mình, Greenspan tiết lộ rằng anh em nhà Winkelvoss và Narendra cũng ăn cắp ý tưởng của anh, và Harvard Connection chẳng qua chỉ là một bản mô phỏng của houseSYSTEM.

Giờ đây, mạng xã hội đã được nhân ra rộng khắp hành tinh. Facebook chính là mạng xã hội lớn nhất. Hàng ngày, hiếm có một học sinh hay một sinh viên nào không sử dụng Facebook hay MySpace. Những hệ thống này đã trở thành một phương tiện giao tiếp phổ biến tới mức giới trẻ gần như không sử dụng đến email nữa. Từ dịch vụ Sixdegrees cho tới Facebook, mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc và phổ biến trên Internet.

4. MÙA THU NĂM 2004

“Hãy nhìn ngắm thế giới xung quanh bạn. Chỉ cần một cái đẩy nhẹ – và đúng chỗ – bạn có thể

khiến nó nghiêng ngả.”

Vào thời điểm kỳ học mùa thu năm 2004 bắt đầu, Thefacebook đã phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Trong suốt mùa hè, số lượng thành viên đã tăng gấp đôi, từ

100.000 lên đến 200.000. Đó vừa là điềm lành song cũng đồng thời là điềm xấu. “Chúng tôi thực sự may mắn khi điều đó không làm ảnh hưởng đến cấu trúc của trang web”, đó là lời nhận định của Dustin Moskovitz, người dành không ít thời gian giống như mọi người để ngăn điều tồi tệ đó xảy ra. “Các serve của chúng tôi đã được nâng cấp, nhưng chúng tôi biết rằng lượng truy cập vào mùa thu sẽ khiến chúng lớn gấp đôi. Dịch vụ sẽ mất đi tính ổn định.”

Song cuộc khủng hoảng không chỉ đơn thuần liên quan đến công nghệ. Căng thẳng gia tăng khi các nhóm nhỏ trong công ty cùng nhau tranh luận xem liệu Thefacebook có nên trở thành ưu tiên hàng đầu của họ hay không. Zuckerberg đang rất quan tâm đến Wirehog, một dự án được triển khai song song nhằm tạo điều kiện cho người sử dụng Thefacebook đăng tải hình ảnh cùng nhiều công cụ truyền thông tương đương.

Trong suốt mùa hè, sinh viên và các hiệp hội sinh viên trong các trường đại học cả nước đã gửi email, nhắn tin cũng như gọi điện cho Thefacebook khẩn thiết yêu cầu bổ sung trường họ vào danh sách. Đôi khi, họ còn gửi kèm theo thư những món quà như kẹo và hoa, hay thậm chí còn lặn lội tới tận tòa nhà trụ sở ở Palo Alto. Mọi người đã cầu xin, theo đúng nghĩa đen, được tham gia và dịch vụ.

Saverin vẫn quản lý các tài khoản ngân hàng. Còn Zuckerberg vẫn phải móc hầu bao thanh toán các hóa đơn. Anh và bố mẹ đã cho công ty vay nợ hàng chục nghìn đô-la. Song các chàng trai của Thefacebook hiểu rằng nếu không có đủ số serve trước khi các trường học mở cửa, họ

có thể sẽ phải đóng cửa dịch vụ. “Chúng tôi sợ rằng mình sẽ trở thành một Friendster thứ hai”, Dustin Moskovitz hồi tưởng. “Chúng tôi cho rằng lý do duy nhất khiến Friendster không trở

thành mạng xã hội chiếm đa số tại các trường học là bởi vì họ đã vấp phải vấn đề về mở rộng quy mô (Đó là “ngày một tăng”).

Và một “Friendster thứ hai” đã được hiện ra trước mắt công chúng. Orkut, sau một thời gian ngắn cạnh tranh với MySpace, giờ đây bị sa lầy vào các vấn đề về hoạt động, cộng thêm việc bị

mất chỗ đứng ở Brasil. Ngay cả một gã khổng lồ như Google cũng bó tay thúc thủ trong việc

giúp phát triển mạng xã hội này một cách thuận lợi.

Thefacebook chính là bước khởi đầu điển hình, xét về phương diện tài chính. Tính đến thời điểm hiện tại, nó chưa từng phải huy động nguồn vốn từ bên ngoài. Thông thường cho đến nay

– với khả năng tăng trưởng và chi phí tăng cao – một công ty mới có quy mô ngang bằng với Thefacebook tại Thung lũng Silicon sẽ phải thu hút các nhà đầu tư mạo hiểm để huy động một khối lượng tiền mặt lớn, ước tính vào khoảng vài triệu đô-la. Nhưng trong một kịch bản như

vậy, các nhà đầu tư mạo hiểm sẽ cướp đi một phần xương máu rất lớn của công ty, một phần tư hay thậm chí là một phần ba. Paker chính là người phải nếm trải bài học xương máu đó tại Plaxo, nơi anh đã chuốc lấy thất bại trong cuộc chiến với các nhà tư mạo hiểm và bị đá ra khỏi công ty do chính tay mình gây dựng nên. Anh đã thành công trong việc tiêm nhiễm sự ác cảm của mình đối với các nhà đầu tư mạo hiểm cho Zuckerberg, và hai người đi đến quyết định rằng sẽ kiên quyết giữ quyền kiểm soát vận mệnh của công ty. Sau tất cả, họ chỉ muốn có vài trăm nghìn đô-la để thuê thêm nhiều máy chủ hơn nữa.

Những ngày sau khi gia nhập Thefacebook, Sean Parker đã gọi điện cho bạn của mình là Reid Hoffman, người sáng lập LinkedIn và là một nhà đầu tư. Hoffman đã dạy Parker một bài học thông qua sự chấm dứt một cách đau đớn mối quan hệ của mình với Plaxo và họ trở thành bạn thân. Parker cũng là một người khá thực dụng. Parker biết tầm quan trọng của việc giữ ý tưởng sáng tạo của mình với Thefacebook.

Hoffman ngay lập tức bị ấn tượng với Thefacebook ngay lập tức nhưng không muốn là nhà đầu tư lớn nhất của mạng xã hội này trong bối cảnh anh đang tham gia vào LinkedIn. Vào giữa năm 2004, nhiều công ty trong ngành công nghiệp Internet bắt đầu đặt câu hỏi rằng liệu các mạng xã hội có thể hợp lại thành một mạng lưới lớn hay không. Mặc dù Hoffman không tự tin vào mình nhưng anh biết rằng một vài người sẽ coi đây là sự xung đột về lợi ích nếu như anh trở

thành nhà đầu tư lớn nhất của Thefacebook. Do vậy, anh đã sắp xếp để Parker và Zuckerberg gặp Peter Thiel, một nhà đầu tư tài chính có tài năng, người từng đồng thành lập và lãnh đạo PayPal và hiện nay là một nhà đầu tư cá nhân.

Hoffman là một thành viên quan trọng của văn hóa Thung lũng Silicon, vốn rất khác biệt và quan trọng, Hoffman là một cựu nhân viên giàu có của PayPal. Hoffman vẫn giữ mối quan hệ

thân thiết với các nhân viên cũ khác, trong đó có Thiel. PayPal thành lập hệ thống thanh toán trực tuyến quy mô lớn thành công đầu tiên và bán lại cho eBay với giá 1,5 tỷ đô-la vào tháng 10

năm 2002, chỉ hai năm sau khi hệ thống này ra đời với sự hợp nhất của 2 công ty. Thậm chí trước cả vụ PayPal, Thiel đã là một nhà đầu tư chuyên nghiệp và hiện nay anh đang đầu tư vào

các công ty mới và khởi động quỹ hàng rào. Anh đầu tư tiền vào Friendster và cả LinkedIn.

Thiel trở thành nhà đầu tư hoàn hảo cho Thefacebook. Anh xem xét thế giới dưới góc độ một doanh nhân thành đạt tại PayPal. Anh là một người hâm mộ Sean Parker, người mà anh đã sắp xếp để quen nhau tại Plaxo và thông qua Friendster. Anh đồng thời cũng là một người có những suy nghĩ ngược đời. Các nhà đầu tư nói chung vẫn rất ranh mãnh với các công ty Internet, điều này gợi lại việc họ đã mất bao nhiên tiền khi vụ dotcom nổ ra. Thiel kể lại:

“Chúng tôi thấy rằng đây là một cơ hội và trong thị trường Internet thì các mạng xã hội dường như sẽ trở thành một xu hướng. Nhưng trong năm 2004, mạng xã hội được coi như một công việc kinh doanh không bền vững, và nhiều người cho rằng nó giống như đầu tư vào một nhãn hiệu quần jeans hoặc cái gì đó. Câu hỏi đặt ra là liệu tất cả các công ty có chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn hay không.”

Tuy nhiên, thông điệp mà Thiel nhận được từ Thefacebook đã đem lại niềm tin cho anh. Tại văn phòng của mình, Sean Parker cùng với Mark Zuckerberg và Steve Venuto, luật sư mới của công ty –người đã cùng làm việc ở Plaxo với Parker, bắt đầu làm việc với Facebook vào cuối mùa hè. Hoffman tổ chức một cuộc họp và mời cả người điều hành LinkedIn, Matt Cohler, một người lạc quan và tốt nghiệp Đại học Yale. Parker mới chỉ 24 tuổi nhưng đã có kinh nghiệm đứng cả ngày bán hàng ven đường. Anh giải thích rằng Thefacebook vẫn còn khá nhỏ vì nó cần một địa chỉ.edu. Tiềm năng thu hút số lượng thành viên lớn còn hạn chế. Duy nhất học sinh ở

các trường chuyên có thể tham gia. Những gì xảy ra khi mạng này được mở rộng ra các trường khác là điều gây sự chú ý với Thiel. Trong vòng vài ngày, mạng này được giới thiệu tới toàn bộ

học sinh và hơn 80% lượng người sử dụng vào mạng này hàng ngày. Chưa ai từng chứng kiến sự tăng trưởng kết nối đặc biệt và sử dụng ở một công ty Internet mới như thế này.

Zuckerberg mặc đồng phục T-shirt, quần jeans và đi đôi giầy Adidas cao su. Rõ ràng điều này không có gì ấn tượng. Điều mà Thiel nhớ là Zuckerberg dường như là một người khá khép kín.

Zuckerberg ít nói, thường chỉ trả lời câu hỏi mà ít khi hỏi người khác. Vâng, họ nhận được hàng loạt yêu cầu từ các trường muốn có Facebook tại trường học của mình. Anh nói về những ý tưởng phát triển Facebook của mình. Anh cũng phát biểu ngắn gọn về hy vọng của mình đối với Wirehog. Anh ấy chứng minh rằng không có lý do gì phải khúm núm và điều đó cùng với những suy nghĩ thực tế của mình về những gì Thefacebook sẽ đạt được khiến anh càng trở lên ấn tượng. Zuckerberg không cần đeo cà-vạt để thuyết phục người khác.

Nhưng Zuckerberg là người tự nhận thức được về những điều mà anh không biết. Cuộc đối thoại nhanh chóng trở thành nguyên tắc đầu tư và Thiel vẫn luôn tìm hiểu thuật ngữ kỹ thuật

và các vấn đề liên quan đến hợp đồng. Zuckerberg thường xuyên ngắt lời người khác: “Giải thích điều đó cho tôi. Cái đó nghĩa là gì?”

Trong nhiều ngày, theo chân các chuyến đi của Parker, Thiel đồng ý về điều gì sẽ đi vào lịch sử

với tư cách là sự đầu tư lớn của mọi thời đại. Thiel đồng ý cho Thefacebook vay 500.000 đô-la, số tiền này sẽ được chuyển thành 10,2% cổ phần công ty. Điều này sẽ đem lại cho Thefacebook trị giá 4,9 tỷ đô-la. Một lý do khiến Thiel đồng ý cung cấp khoản cho vay là bởi cho tới khi mọi thứ được giải quyết với Saverin thì không có trở ngại pháp lý nào đối với đầu tư cổ phần. Điều kiện cho vay là nếu như Thefacebook đạt 1,5 triệu người sử dụng trước 31 tháng 12 năm 2004

– chưa đến 6 tháng sau – thì Thefacebook có thể chuyển đổi sang một dạng đầu tư tài chính và không cần trả lại. Zuckerberg và Parker có lợi trong việc duy trì tăng trưởng của mình. 4,9 tỷ

đô-la trị giá vẫn thấp hơn so với giá trị của các công ty khác mà Zuckerberg có cơ hội đầu tư, nhưng Zuckerberg vẫn vui vẻ trở thành một nhà đầu tư – người dường như tin tưởng việc đem lại lợi ích cho các doanh nhân. Thiel nói với Zuckerberg: “Đừng làm nó phức tạp hơn. Đó là lời khuyên duy nhất là anh nhận được từ Thiel trong những năm đầu tiên hoạt động của công ty.

Thiel nói: “Tôi hài lòng với việc họ theo đuổi tầm nhìn từ ban đầu của họ. Và đây là một giá trị

hợp lý.” Mặc dù Thefacebook không đạt được 1,5 triệu người dùng vào thời hạn 31 tháng 12

năm 2004, nhưng Thiel vẫn để khoản nợ được nhanh chóng chuyển đổi. Thiel bán gần hết cổ

phần của mình vào năm 2009, nhưng số cổ phần còn lại hiện nay trị giá ít nhất vài trăm triệu đô-la. Khi cung cấp khoản vay, Thiel cũng tham gia và ban giám đốc của công ty.

Hoffman đầu tư thêm 40.000 đô-la, người bạn Mark Pincus của anh cũng vậy và một cặp bạn của công ty đầu tư một số tiền nhỏ, đưa tổng số tiền tài trợ lên 600.000 đô-la. Buổi thuyết trình đầu tư cũng gây ấn tượng sâu sắc với Matt Cohler, nhân viên LinkedIn của Hoffman. Anh muốn mua cổ phần tại Thefacebook, nhưng Zuckerberg và Parker cảm thấy họ đã có đủ tiền.

Tuy nhiên sau đó, Cohler đã mua được một ít cổ phần.

Lớp đại học năm thứ nhất sắp tới của Đại học Harvard vào mùa thu 2004 đã rất sốc khi Chủ

tịch trường Lawrence Summers, cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ thông báo ông đã quen rất nhiều thành viên của lớp học thông qua việc xem xét profile của họ trên facebook. Mạng facebook vốn đã rất quen thuộc trong văn hóa của giới sinh viên Harvard mà các sinh viên sắp nhập học được nghe đến và lập profile của mình trước khi nhập học. Nhưng những thông tin trong profile của họ dường như nhằm thu hút sự chú ý của các bạn học khác mà không hề được chủ

tịch trường xem xét. Cũng sẽ rất khó chịu nếu nghĩa rằng các thông tin cá nhân của họ có thể bị

nhà chức trách xem xét, ví dụ như Summers. Thefacebook khiến cho nhiều người băn khoăn về

mức độ đăng thông tin cá nhân như thế nào là hợp lý.

Tuy nhiên, Thefacebook đã thỏa mãn được yêu cầu của sinh viên Harvard và các trường khác.

Tờ báo facebook được phát tới các sinh viên năm nhất ở phần lớn các trường, các tờ báo này thường có hình sinh viên cùng với tên và trường trung học. Nhưng, báo facebook vẫn còn những điểm hạn chế, các tờ báo này phải đảm nhận vai trò quá sức trong các trường học. Nếu bạn gặp một anh chàng trong một bữa tiệc, buổi sáng hôm sau bạn có thể cho bạn cùng phòng mình biết anh chàng kia nhìn như thế nào thông qua facebook. Nếu như bạn là sinh viên năm cuối, bức hình có thể đã được chụp từ hai năm trước nhưng nó vẫn là cái đẹp nhất mà bạn có.

Facebook tại một số trường được ngầm liên tưởng tới như là một thực đơn mới và nhiều người có thể chơi trò chơi với nó nếu như bạn chán nản vào tối thứ Sáu. Mở ngẫu nhiên một trang. Người chiến thắng là người phải chuyển ít trang nhất trước khi họ đến với 10 người chưa từng ngủ cùng, đại loại là như vậy.

Do vậy, tại Harvard, Dartmouth, Columbia, Stanford, Yale và các trường khác, Thefacebook nhanh chóng trở thành một công cụ xã hội thiết yếu – bước tiến đáng kể so với sách giấy lỗi thời. Hiện nay, nếu một cô gái gặp một anh chàng tại một buổi tiệc sinh viên, một thủ tục điện tử tỉ mỉ sẽ được tiến hành. Họ thậm chí còn rất coi trọng nó nếu như họ đã từng ngủ cùng nhau.

Câu hỏi quan trọng đầu tiên là liệu chàng trai có kết bạn với cô gái trên Thefacebook không.

Nếu không thì đó là dấu hiệu chấm dứt. Hiện nay, bất kỳ một sinh viên nào cũng có thể xem profile của người khác ở trường học. Một hoạt động cấp thiết khác là xem xét kỹ lưỡng bạn bè của người quen của mình. Thefacebook sẽ cho bạn biết ai là bạn chung.

Thefacebook là một công cụ tìm hiểu tình trạng quan hệ một cách hiệu quả. Bạn được yêu cầu thông báo tình trạng quan hệ của mình và bạn hứng thú với nam hay nữ. Một trong những thông tin được đặt tên là “Độc thân”. Câu trả lời có thể bao gồm: Đang hẹn hò, Đang trong một mối quan hệ, Đã đính hôn hoặc Đã kết hôn. Tán tỉnh nhau trên Thefacebook đã trở thành một loại hình nghệ thuật mặc dù một đặc điểm – cú chọc– khiến cho việc này trở nên dễ dàng một cách ngớ ngẩn.

Poling đặc biệt hấp dẫn trong những ngày gần đây, thậm chí là đối với những sinh viên khó tính tại đại học Harvard. Chúng ta không chắc chắn là chức năng chọc trên facebook có thể

được coi là tán tỉnh hay không – ít nhất là về mặt lý thuyết thì nó có thể được giải thích là một cử chỉ thân thiện – so vậy ngay cả những người hay nhút nhát cũng kích vào đó. Chính ý nghĩ

khá mập mờ của cú chọc mang đến sức hấp dẫn cho nó. Cú chọc có thể nghĩa là bạn thích ai đó, thấy họ hấp dẫn, thích bình luận của họ ở lớp, muốn họ xao nhãng việc nhà hoặc chỉ là muốn thu hút sự chú ý. Người dùng chỉ phải thông báo họ đã bị chọc, sau đó giải thích thông tin đó.

Phản hồi như thế nào? Chỉ việc chọc lại, điều mà phần mềm của Thefacebook khuyên bạn nên

làm.

Chức năng kết bạn của Thefacbook có tính cạnh tranh hơn so với Friendster và Myspace. Nếu như người cùng phòng với bạn có 300 bạn còn bạn chỉ có 100, bạn có thể làm tốt hơn thế.

“Cuộc đua này khiến cho Thefacebook phát triển nhanh hơn ở Dartmouth”, Susan Gordon, sinh viên khóa 2006 nói. Susan đang học một khóa tiếng Ý ở Rome khi Thefacebook được ưa chuộng ở Dartmouth gần như chỉ sau một đêm trong tháng Ba năm 2004. Susan ngay lập tức nhận được email từ bạn bè nói cô phải tham gia nếu không cô sẽ trở nên lạc hậu khi cô trở lại vào cuối quý đó. “Nó có rất nhiều ý nghĩa đối với chúng tôi”, Susan nói. “Một cuốn sách xanh online – rất vui vẻ” (Facebook ở Darthmouth có phần bên ngoài màu xanh.) Nó là sự kết hợp của các khóm cây thường xuân, điều này khiến nó trở lên đặc biệt. Nó đã khởi đầu ở Harvard.

Nó chắc hẳn là rất tuyệt.

Hoàn thiện profile của mình để trở thành một người bạn tiềm năng và hấp dẫn đòi hỏi một lượng lớn thời gian. Chọn đúng bức ảnh, thay đổi thường xuyên, suy nghĩ cẩn thận việc miêu tả

sở thích của mình. Nếu như thông tin khóa học được liệt kê, một vài sinh viên thậm chí sẽ chọn việc họ sẽ học cái gì nhằm chuẩn bị cho hình ảnh của chính mình. Và chắc chắn nhiều người sẽ

chọn khóa học dựa vào những thông tin mà mọi người đã đăng trên Thefacebook. Một loại hình theo dõi gần như trở thành thói quen. Nếu như ai đó trông hấp dẫn, bạn sẽ tìm cách làm quen. Bạn càng có nhiều bạn thì càng dễ dàng chia sẻ. Profile của bạn trên facebook trở thành hình ảnh của bạn trước công chúng. Nó tạo ra bản sắc riêng của bạn.

Mọi người ngồi hàng giờ đồng hồ xem profile của những người khác, bắt đầu từ chính những bạn cùng trường rồi sau đó là khắp mạng lưới facebook. Nick Summers, sinh viên Đại học Columbia khóa năm 2005, người sử dụng số 796 trên Thefacebook, từng có thể lướt qua khuôn mặc của tất cả người sử dụng facebook từ A đến Z. Không có nhiều thứ bạn có thể làm ngoại trừ việc giữ profile của riêng mình, kết bạn, chọc người khác và xem profile của những người khác. Tuy nhiên, sinh viên ngồi hàng nghìn giờ đồng hồ xem xét từng ngóc ngách, chi tiết profile của người khác. Bạn có thể yêu cầu Thefacebook hiển thị ngẫu nhiên 10 sinh viên cùng trường mình để xem xét kỹ, hoặc bạn có thể tìm kiếm bạn bè dựa vào các thông tin bạn có. Sự

tò mò và ham muốn của cả một thế hệ đã được khơi dậy.

Trong tháng 9, Thefacebook cho ra đời thêm hai chức năng, tạo thêm cho sinh viên lý do ngồi hàng giờ đồng hồ với facebook. Hiện trong profile người sử dụng có chức năng wall, cho phép bất kỳ ai cũng có thể viết bất kỳ thứ gì họ thích vào profile của bạn. Đó có thể là một tin nhắn hoặc bình luận về bạn – tương tự như email công khai. Bất kỳ người nào ghé thăm profile của

bạn cũng có thể nhìn thấy. Bạn không chỉ lướt xem profile người khác mà còn có thể phản hồi lại những gì mà bạn thấy. Hoặc bạn có thể đơn giản mời ai đó đến gặp mình ở quán ăn. Hoặc để

lại một bình luận thú vị. Và một người nào đó có thể bình luận về phản hồ của bạn. Do vậy, một cách tự nhiên, bất kỳ người sử dùng nào cũng có một bản tin công khai hàng ngày được truyền đi rộng rãi.

Suốt mùa hè, Zuckerberg, Moskovitz và Parker đã cho ra đời một cụm từ miêu tả việc sinh viên sử dụng facebook như thế nào. Họ gọi đó là “u mê”. Khi bạn bắt đầu kết nối qua facebook, rất dễ để bạn tiếp tục sử dụng và kết nối. “Nó giống như là thôi miên”, Parker nói. “Bạn cứ tiếp tục kích, kích và kích từ profile này đến profile khác, xem xét thông tin”. Wall được tạo ra nhằm giữ

chân người sử dụng bằng việc đem lại cho họ nhiều thứ để xem. Điều này dường như đang rất hiệu quả. Gần như ngay lập tức, wall trở thành đặc điểm phổ biến nhất của Thefacebook.

Một đặc tính mới khác là tạo nhóm. Hiện nay, bất cứ một người dùng nào cũng có thể lập ra một nhóm trên Thefacebook với bất kỳ một lý do nào. Mỗi nhóm đề có trang riêng, giống như

là một profile, gồm wall riêng của mình – giống như là bảng bình luận. Ngay lập tức, những nhóm ngớ ngẩn phát triển ở Harvard với những tên kiểu như “Tôi ghê sợ nước Vitamin”, nhóm này vì một vài lý do nào đó nhanh chóng thu hút 1000 thành viên. Emma MacKinnon, trường Harvard khóa năm 2005 đang viết tiểu luận cuối khóa của mình về nhà triết học Emmanuel Levinas và là thành viên của một nhóm trên Thefacebook tên là “Tôi ghét những người anh chàng tôi phải viết về trong tiểu luận của mình”. Thành viên của nhóm này là những phụ nữ

viết về đàn ông. “Cũng có một nhóm nhỏ được thành lập với tên ‘Tại sao tôi lại thực sự yêu anh ấy’”, Emma nhớ lại.

Nhiều sinh viên bắt đầu bỏ địa chỉ của mình bởi họ có thể sử dụng Thefacebook để liên lạc với bất kỳ ai một cách đơn giản bằng việc gõ tên họ. Bạn không cần nhớ hoặc lưu địa chỉ của bất cứ

ai. Và nếu bạn muốn gặp bất cứ ai ngay lập tức, gần như tất cả mọi người đều liệt kê số điện thoại di động và địa chỉ email của mình trong profile. Đây không phải là những cái tên nặc danh trong các phòng chatroom. Internet đã bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên cá nhân.

Đội ngũ nhân viên chính thức của Thefacebook tại Clifornia hoạt động dưới sự chỉ đạo của Moskovitz, Parker và giám đốc hoạt động Halicioglu, họ sống ở San Joe, cách 20 dặm về phía nam. Andrew McCollum sống cũng sống cùng họ, và vẫn tập trung vào Wirehog. Tiền của Thiel cho phép họ mua nhà cung cấp mới và họ đang nhanh chóng mở rộng hoạt động. Trong một vài tuần đầu của kỳ học mùa thu, họ có thêm khoảng 15 trường học mới. Thefacebook nhanh chóng mất đi nhóm trường hàng đầu của mình. Vào ngày 10 tháng 9, danh sách họ có bao gồm

các địa điểm như đại học Oklahoma và Michigan Tech.

Khi phải trả lại căn hộ thuê mùa hè, họ tìm một nơi trọ khác ở Los Altos Hills, một vài dặm về

phía nam. Sân của căn hộ rộng tớ 280 Interstate. Điều này giúp họ giải quyết được nhiều vấn đề với hàng xóm – khi có tiệc hoặc tụ tập đêm thì rất ầm ĩ. Tuy nhiên, bụi xây dựng còn xót lại từ ngôi nhà khiến Sean Parker thấy nó giống như một ngôi nhà hoang. Parker thường xuyên bị

dị ứng. Thật may mắn là bạn giá của Parker để cho anh đến sống cùng với cô ấy.

Họ khá giỏi trong viêc điều hành một website, nhưng không giỏi trong việc quản lý một ngôi nhà. Họ biến phòng khách thành một văn phòng tạm thời với bảng trắng ở phía ria bên ngoài, bàn làm việc với laptops và giấy vung vãi khắp nới. Một trong số bạn học thời trung học của Zuckerberg ghé qua và thấy rằng tất cả bàn trong nhà được đẩy sang một bên của căn phòng.

Họ bị quá tải với dây điện, ổ cắm, những thứ có thể ngắt điện hoạt động. Thay vì tìm kiếm một bảng điện mới, chuyển sang sử dụng một bảng điện khác. Người bạn này tìm một cái công tắc điện và một cái ổ cắm, do vậy mọi thứ lại có thể hoạt động trở lại. Phần lớn ngôi nhà là trống rỗng, ngoại trừ những chiếc đệm và những chiếc hộp không được đóng gói.

Kết quả là vấn đề vệ sinh không được đảm bảo. Trong bếp, bát đĩa bẩn tràn ra khỏi bồn rửa và không ai đổ rác. Kiến bò khắp mọi nơi. Zuckerberg còn vứt các bình nước ở bất cứ nơi nào anh vừa uống xong. Đố là cuộc sống của một đứa trẻ 20 tuổi.

Trong khi người giúp việc còn chưa thạo việc thì công ty lại càng không. Với cấu trúc mới và số

lượng thành viên ngày càng tăng, Thefacebook dường như sẽ phát triển mạnh. Nhu cầu còn cao hơn so với mong đợi. Chỉ tính trong tháng 9, số lượng thành viên gần như tăng gấp đôi, lên tới khoảng 400.000. Con số này tăng lên nửa triệu vào ngày 21 tháng 10, tăng trưởng vẫn tiếp tục được củng cố. Trong mùa hè, họ đã tìm ra cách để tự động có thêm các trường mới.

Nhưng một thực tế nhanh chóng diễn ra là Thiel không có đủ tiền để chi trả tất cả chi phí cho sự phát triển của công ty. Mua thêm các nhà cung cấp là hoạt động chủ yếu hàng ngày của công ty. Zuckerberg, đại diện cho Sean Parker đã giải quyết vấn đề tài chính này bằng cách liên hệ

với một hãng tên là Western Technology Investment mà anh biết đến từ khi còn làm việc ở

Plaxo. Hãng WTI là một công ty cho vay mạo hiểm. Công ty này cung cấp các khoản vay ngắn hạn, thường là trong vòng 3 năm, cho các công ty mới hoạt động với lãi suất từ 10 đến 13%.

Maurice Werdegar, một đối tác tại WTI, đàm phán với Parker thỏa thuận tín dụng kéo dài 3

năm trị giá 300.000 đô-la. Khoản tiền này chủ yếu được sử dụng để chi trả cho chi phí các phần cứng máy tính và các tài sản cố định mà WTI có quyền sở hữu cho đến khi phải trả lại. Khoản vay hết hạn vào tháng 12 năm 2004 với khoản tiền nợ cuối cùng được trả vào tháng 7 năm sau.

Werdegar, một fan lớn của công ty Parker và có mối quan hệ không mấy sóng gió với Parker ở

Plaxo, thích những điều mà mình nghe được về triển vọng của Thefacebook. Werdegar đã băn khoăn liệu WTI có nên đầu tư thêm 25.000 đô-la vào công này nữa hay không.

Trong thời gian là đối tác mới của hãng, Werdegar đã sắp xếp để hai nhà sáng lập WTI tham dự

một cuộc gặp của mình và Parker cùng với một kế toán tên Mairtini Ni Dhomhnaill vào tháng 10 năm 2004 ( cô kế toán này là người Ailen), Mairtini hiện đang làm việc tạm thời tại Thefacebook. Trước cuộc họp, các đối tác của Werdegar đã nói với anh rằng họ rất vui để hợp tác tiếp với Sean Parker nhưng công ty này dường như không xứng đáng đầu tư cổ phần trên khoản vay.

Suy nghĩ này đã nhanh chóng thay đổi. “Sau một tiếng đồng hồ và sau khi nghe Sean trình bày được một nửa, tất cả đều bỏ ra ngoài – Tôi sẽ không bao giờ thèm để ý đến những thứ này- họ

hỏi liệu chúng tôi sẽ được bao nhiêu phần trăm cổ phần?”, Werdegar nhớ lại. Parker thay đổi cách nói một chút và mọi thứ trở lên tốt hơn rất nhiều.

Cấu trúc quản trị mới nhất của công ty được áp dụng theo kiểu đầu tư của Thiel có một vài quy định đặc biệt. Ban giám đốc gồm 4 ghế: một ghế do Thiel giữ, một do Parker và một do Zuckerberg. Ghế thứ tư do Zuckerberg chỉ định và vẫn còn trống. Ý nghĩa của quy định này là không để những nhà đầu tư bên ngoài lấn át và không để nhà đầu tư nào trong tương lai có thể

dành quyền kiểm soát công ty. Vì Thiel vốn là một doanh nhân và tin tưởng vào cho đồng ý với việc để những người sáng lập kiểm soát công ty nên quy định trên không hề khiến Thiel khó chụi.

Đây là cách mà Parker đặt dấu ấn của mình tại công ty. Anh đã từng bị sa thải hai lần tại Napster và Plaxo. Anh không muốn bị sa thải lần nữa từ Thefacebook và anh cũng không muốn Zuckerberg gặp điều tương tự. “Điều tôi nói với Mark là tôi sẽ cố vì anh ấy trong khi không ai cố gắng vì tôi – một người trợ giúp từ phía sau và đưa anh ấy lên vị trí quyền lực, do vậy anh ấy có thể phạm sai lầm và học từ những sai lầm đó”, Parker nói. Một quy định khác là nếu bất kỳ ai trong số những người sáng lập rời khỏi công ty vì bất cứ lý do nào thì họ vẫn có thể giữ địa chỉ

email công ty và laptop công ty của mình. Sau khi rời khỏi Plaxo, Parker không có cả 2 thứ trên và do vậy không ai có liên lạc với anh.

“Chúng tôi có lợi từ việc với việc Sean là một nhà sáng lập đã từng bị đuổi việc”, Moskovitz nói.

“Chúng tôi không biết gì về điều hành công ty và làm thế nào để thu hút vốn đầu tư, nhwung chúng tôi có những người bảo thủ nhất để giải quyết các vấn đề đó và bảo vệ chúng tôi”. Khi nói Parker bảo thủ, Moskovitz không hàm ý phong cách cả nhân của Parker. Parker khá thất

thường. Nhưng Moskovitz nhớ rõ vai trò của Parker tại công ty mặc dù có một số sự cố sau này. Parker đủ lớn để được mua rượu, anh biết cách tham dự các buổi tiệc có liên quan và anh ấy có thể nói chuyện về các vấn đề đầu tư mạo hiểm. “Thật là tuyệt vời khi được làm việc với Parker”, Moskivitz nói. “Sean dễ bị kích động và khá điên rồ, nhưng điều này khiến cho cuộc sống thú vị hơn khi ở cùng với cả tá kỹ sư tin học ngồi làm việc suốt này.” Parker, ở tuổi 24

dường như khá dà dặn so với những người cùng độ tuổi khác.

Zuckerberg chín chắn hơn Parker nhưng cũng có những vấn đề riêng. Tuy nhiên, cả hai người đều thông mình và hoạt náo. Ví dụ như, Zuckerberg biết cách chấm dứt một cuộc tranh luận khi đã ở những lúc đỉnh điểm bằng cách hét lên một cách bất ngờ: “nào giờ thì bạn biết rằng chúng ta đang có một cuộc chiến!” Đây là một câu trong bộ phim yêu thích của Zuckerberg, Troy, mà anh xem tại đại học Harvard với bạn bè trong lần sinh nhật thứ 20 của mình tháng 5

vừa rồi. Zucker đã từng thích học văn học cổ điển. Trong một cảnh quan trọng của bộ phim, một chiến binh Hy Lạp, Achilles do Brad Pitt đóng giáp mặt với đối thủ thành Trojan là Hector: Hector: Ta hứa rằng người chiến thắng sẽ tổ chức đám tang với đầy đủ thủ tục cho người thua cuộc.

Achilles: Sẽ không có thỏa thuận nào giữa con người và loài hổ báo. [Đâm tấm khiên lao xuống đất và lột mũ giáp]

Achilles: Nào, ngươi biết rằng ngươi đang có một cuộc chiến.

Là một chiến binh – một chiến binh của xã hội hiện đại – Zuckerberg đôi khi coi thế giới như

một cuộc đấu kiếm, nơi mà sự tấn công tốt nhất là bắt giữ lính bảo vệ của đối phương.

Một cuộc chiến mà họ đã tham dự là với trục Winkelvoss/Narendra. Công ty đã thuê một hãng luật khác để bảo vệ mình trong vụ kiện. Vụ việc bắt đầu đi theo hướng đưa ra tại toàn án liên bang ở Boston và trở thành một chi phí lớn đối với công ty, khoảng 20.000 đô-la một tháng.

Sau một cuộc điện thoại từ hãng luật, Zuckerberg thông báo ngắn gọn những thông tin mới nhất tới Moskovitz, sau đó đứng dậy và tuyên bố “nào, giờ bạn biết rằng chúng ta đang có một cuộc chiến!” Trong những thời điểm khác, câu nói của anh có vẻ ít có ý nghĩa.

Nhưng những câu nói có vẻ không nhiều ý nghĩa trong phim khiến cho Zuckerberg, một người có thể im lặng cả tiếng đồng hồ, trở nên hoạt náo. Zuckerberg cũng đưa những câu trích trên vào Thefacebook. Mỗi khi bạn tìm kiếm những thông tin trong những ngày đó, bạn sẽ thấy một bảng nhỏ bên dưới kết quả. Ban đầu, chỉ là những bảng nhỏ, viết “tôi thậm chí không biết một con chim cút nhìn như thế nào.” Sau đó là một dòng dài: “tôi sẽ tìm thấy thứ gì đó để đặt vào

đây”. Đó là câu nói trong phim The Wedding Crashers. Một câu nói khác là “đang tiến quá gần những quả tên lửa. Bắt đầu tiến cập súng”. Đây là câu nói trong một cảnh quan trọng của bộ

phim Top Gun được một phi cơ chiến đấu nói ra, vai diễn này do Tom Cruise đóng.

Ban đầu có chút ít kiểu cách khi nói rằng “Tôi sẽ kiếm được thứ gì đó để đưa vào đây”. Sau đó lại được thay thế bằng “Thậm chí tôi còn chẳng biết có một loại nữ sinh nào giống như thế

nữa”. Đó là dòng thông báo trên The Wedding Crashers. Một trích dẫn khác xuất hiện như sau

“Quá chật chội để phóng tên lửa. Chuyển sang bắn súng thôi” đây là phát ngôn của viên phi công chiến đấu tại thời điểm quan trọng trong Top Gun do Tom Cruise thủ vai.

Những lời trích dẫn trở nên tóm lược, theo kiểu của các cậu học sinh khi đùa cợt, với tinh thần của những kẻ cùng hội cùng thuyền – khôi hài, hiếu chiến, và bất chấp kỹ thuật tinh vi, đó vẫn chỉ là trò trẻ con mà thôi. Sinh viên các trường đại học trên toàn nước Mỹ vẫn tốn hàng giờ

tranh cãi về ý nghĩa của những lời nói dí dỏm đầy bí hiểm đó. Không lâu sau đó, Aaron Sittig thiết kế ra kiểu áo đôi có hình một chiếc máy bay chiến đấu với đường sọc chạy ngang một cặp nữ sinh.

Cuối cùng, chiếc Ford Explorer 12 năm tuổi họ tích lũy được qua mùa hè cũng đã được bán đi.

Một ngày kia, nó sẽ chẳng còn khởi động được nữa, dù có hay không có chìa khóa. Zuckerberg và Parker đã mang nó tới cuộc họp nhóm tiếp đó của họ với Thiel, người đã chấp nhận việc mua một chiếc xe hợp tác này. Anh ta cổ vũ họ, “Hãy chỉ giữ nó dưới 50”. Họ mua một chiếc Infiniti FX35 mới màu đen bóng lộn, một phương tiện thể thao tiện nghi xa xỉ. Chiếc xe có hình dáng thuôn dài, na ná hình ảnh những kẻ quậy phá, như thể là nó giữ thăng bằng trên hai cánh để lao lên vị trí hàng đầu của những chiếc Ford đầy tin cậy. Giờ thì bạn biết mình đang chiến với ai rồi đấy! Họ lấy nickname cho nó là Warthog, đằng sau chiếc xe tăng trong trò chơi điện tử Halo họ vẫn thường chơi trong Xbox của mình. Các đồ chơi đã được nâng cấp lên nhiều.

Facebook có vẻ như trở nên phát đạt, nhưng Zuckerberg vẫn nghĩ về Wirehog nhiều không kém. Sean Parker tự hỏi, “Con đường kỳ lạ nào đã dẫn Facebook mở rộng đến điểm đó? Phải chăng Mark đã không chỉ tin tưởng hoàn toàn vào nó và muốn ra đi để làm tất cả những điều khác biệt đó”. Zuckerberg cảm thấy mình đã gây ra việc đi nước đôi. Anh ta lo lắng rằng một khi Thefacebook bắt đầu nỗ lực mở rộng tới các trường chuyên nghiệp thì nó sẽ đánh trúng bức tường ngăn cản. Anh ta thật sự không tin tưởng vào thứ nằm trong các dự án của mình cuối cùng sẽ trở thành vụ kinh doanh lời lãi nhất. Và nó đã không chỉ dừng ở việc kinh doanh.

Zuckerberg không thay đổi nhiều kể từ khi anh ta vừa ra khỏi Exeter và gạt bỏ hàng triệu cho Synapse, với dụng cụ chơi nhạc MP3 anh ta thiết kế cùng D’Angelo. Các ý tưởng ít nhất thì cũng

thú vị không kém gì triển vọng của việc giàu có cả.

Trong bất cứ trường hợp nào ông ta vẫn tin tưởng một trong những dự án của mình sẽ thực sự

được khai hỏa. Có thể sẽ là Wirehog. Dustin Moskovitz cho biết, “Mark đã thường xuyên nói về

việc mình thấy thích thú bắt đầu mọi việc ra sao, đặc biệt là khi quay lại vấn đề đó. Anh ta giống như là ‘Kế hoạch cuộc đời tôi về cơ bản là tôi sẽ là người đầu tiên tổng hợp lại những ứng dụng này rồi sau đó sẽ cố gắng và lôi kéo mọi người làm chúng cho tôi’”.

Mặt khác, Parker vẫn kiên quyết phản đối Wirehog. Ông nhớ lại, “Tôi chỉ cho rằng Wirehog là một ý tưởng tệ hại và điên rồ khủng khiếp. Chúng ta không nên làm việc trên đó nữa.” Lúc bấy giờ Zuckerberg đã thuyết phục Parker, người bất đắc dĩ phải thuê Steve Venuto, một luật sư

tương tự như người đã tạo lập lên Plato, để thành lập công ty Wirehog. Từng bước nỗ lực nhằm kêu gọi được sự hỗ trợ của Parker, Zuckerberg đã biến ông ta thành một trong năm cổ đông của Wirehog cùng với McCollum, D’Angelo, và Moskovitz, khiến chính ông ta trở thành kẻ chân trong chân ngoài ở Wirehog. Moskovitz nhớ lại, “Tôi cần thu hút sự chú ý của Mark tới Facebook”. Nhìn lại, Zuckerberg cũng thừa nhận rằng ông ta thường không làm cho mọi việc dễ dàng với đối tác của mình: “Dustin thường xuyên tích trữ hàng đống những thứ chúng tôi đang làm (với Thefacebook). Và tôi luôn nghĩ xem làm gì tiếp theo. Tận khi chúng tôi đạt tới mốc chuyển biến to lớn, theo tính toán chi tiết của tôi nó có thể chẳng giá trị bằng toàn thể

công việc”.

Nhóm đã bị chia nhỏ. McCollum và D’Angelo tập trung hầu hết vào Wirehog, trong khi Parker và Moskovitz chỉ làm việc ở Thefacebook. Zuckerberg hỗ trợ cả hai dự án. D’Angelo cho biết,

“Wirehog thú vị hơn chúng ta rất nhiều. Ở đó có rất nhiều mạng lưới xã hội. Wirehog là một sản phẩm tôi đã rất hứng thú sử dụng, và nó cũng có nhiều kỹ thuật thú vị.”

Wirehog là một chương trình độc lập mà người sử dụng tải về máy tính của họ. Các doanh nghiệp xâu dựng một hộp mô tả sơ lược nho nhỏ cho chương trình này trên Thefacebook, vì vậy nó có thể tính toán xem bạn bè nào của bạn đang ở đó và họ có tải Wirehog hay không. Nó đưa cho bạn một cửa sổ trên máy tính của họ và cho bạn biết những file nào sẽ được họ chia sẻ. Wirehog ban đầu được dùng để chia sẻ ảnh, kể từ khi thấy đó là thứ người sử dụng Thefacebook lên tiếng đòi hỏi nhiều nhất để chia sẻ với người khác. (Tại thời điểm bạn chỉ

được phép cho một bức ảnh của mình trên trang thông tin cá nhân). Nhưng Wirehog cũng có thể xử lý cả băng hình, âm nhạc và cả văn bản. D’Angelo cho biết, “Chúng tôi suy nghĩ đôi chút về Wirehog vì trong ứng dụng đầu tiên được xây dựng ở trên của Facebook”. Zuckerberg cũng nói về Wirehog như một ví dụ đầu tiên của việc xử lý Thefacebook như một nền tảng cho các

loại ứng dụng khác. D’Angelo nắm việc viết mã cho Wirehog trong khi bị sa sút sau đó ông quay trở lại Caltech.

Theo tuyên bố long trọng của Parker và Moskovitz, Wirehog khai trương vào tháng 11 năm 2004 như một địa chỉ chỉ thông qua lời mời tại vài trường đại học. Một trang trên Thefacebook đã giải thích: “Wirehog là một một ứng dụng xã hội cho phép bạn bè trao đổi với nhau bất cứ

loại file nào thông qua trang web. Thefacebook và Wirehog thống nhất với nhau vì vậy Wirehog biết rõ ai là bạn bè của bạn và cho phép chắc chắn chỉ có những người trong mạng của bạn mới được xem thông tin của bạn”. Địa chỉ của trang liệt kê ra những điều bạn có thể

làm với nó: “chia sẻ hình ảnh và các phương tiện truyền thông khác với bạn bè; xem và lưu lại các file thông qua trang web; chuyển các file qua tường lửa”.

Nhưng Wirehog lại quá phức tạp với đa phần người sử dụng của Thefacebook, đúng như

Parker đã tiên đoán. Ông ta đã liều mạng để chấm dứt nó, vì vậy Thefacebook có thể tránh được viễn cảnh của việc kiện tụng mệt mỏi. Họ có thể chia nhỏ thành các công ty, nhưng Thefacebook đã là nơi người sử dụng tới để tải phần mềm Wirehog. Nhanh chóng sau đó Zuckerberg bắt đầu làm giảm bớt Wirehog. Moskovitz cho rằng, “Ông ấy chỉ giống như quay trở về thực tế vào khoảng thời gian ông đã bỏ ra bao nhiêu mà thôi.”

Vào ngày 2 tháng 11, MySpace đạt tới mức 5 triệu người sử dụng. Các chàng trai ở Los Altos Hills chết điếng. Họ đã nhận ra chính họ đang tạo ra một thứ phản MySpace. Ở đâu mà dịch vụ

rộng mở, hào nhoáng và tự nhiên, Thefacebook vô cùng ít ỏi, với sự linh hoạt hạn chế và không có tự do hào nhoáng. MySpace không quan tâm đến con người thực sự của bạn là ai.

Thefacebook xác nhận bạn qua thư điện tử ở trường đại học, và bạn không có lựa chọn nào khác là phải nhận dạng chính xác bản thân mình. Trên MySpace, chế độ mặc định được thiết lập khiến bạn có thể thấy bất kỳ thông tin của ai. Trên Thefacebook, chế độ mặc định cho phép bạn chỉ thấy thông tin của người khác ở trường của bạn, hoặc những người đã chấp nhận rõ ràng bạn là bạn bè. Một mức độ bảo mật đã được thiết lập. Zuckerberg cho biết, “Trên MySpace mọi người có thể làm bất cứ điều gì họ muốn trên thông tin của mình. Chúng tôi luôn nghĩ rằng mọi người sẽ chia sẻ nhiều hơn nếu chúng tôi không để họ làm bất kỳ điều gì họ muốn, bởi vì nó buộc họ tuân theo vài trình tự.”

Trong khi đó Zuckerberg chẳng mấy bận tâm về những tiến bộ của MySpace, ông ta lo lắng nhiều hơn về sự cạnh tranh của các trường trung học. Rất nhiều mạng xã hội của trung tâm các trường đại học khác gia tăng nhanh chóng. Nó trở thành công ty hàng đầu có ưu thế dập tắt được chúng. Một trong số đó là CollegeFacebook.com, hoàn toàn là kẻ bắt chước mù quáng, về

cả cách trình bày và phong cách. Chiến lược của nó là tấn công vào những trường học đẳng cấp kém hơn mà Thefacebook chuyên nghiệp không thèm nhắm tới. Nó mau chóng thu hút được hàng trăm nghìn người sử dụng cho đến khi điều mong muốn thực sự tới. Nhóm Winkelvoss/Narenda cuối cùng cũng tiến tới Harvard Connection vào tháng 5, giờ đây đã gán cho ConnectU để nhấn mạnh sự tồn tại của nó trong bất kỳ trường học nào. Cộng đồng CU của Columbia, đổi tên tương tự như Campus Network, cũng đã mở rộng tới những trường học khác và được củng cố vững chắc. Những đối thủ cạnh tranh đã mở rộng nhanh hơn nhiều Thefacebook. Về cơ bản, họ có lượng người sử dụng nhỏ hơn ở mỗi trường học mới vì vậy họ

có thể gia tăng thêm người sử dụng mà không phải đặt ra nhiều yêu cầu trên hệ thống của họ

giống như đám bâu nhâu của Thefacebook vẫn làm. Nhưng sự hiện diện rộng khắp của họ vẫn làm cho Zuckerberg và đối tác của ông ta lo lắng.

Vì vậy, họ bắt tay vào cái họ gọi là một “chiến lược bao vây”. Nếu một mạng lưới xã hội khác bắt đầu trở nên ổn định ở một vài trường học, Thefacebook sẽ mở rộng không chỉ ở đó mà còn ở một vài trường học khác ở các vùng lân cận khi có thể. Ý tưởng này là khi các sinh ở các trường học gần đó tạo ra một áp lực từ các mạng đối thủ, dẫn dắt các sinh viên của các trường học ban đầu thích Thefacebook hơn. Ví du trường hợp của Đại học Baylor ở Waco, Texas, có một trong những mạng lưới xã hội nội bộ tại trường chuyên nghiệp sớm nhất. Thefacebook đã tiến vào trường đại học Texas ở Arlington tới phía bắc, đại học Southwestern tới phía tây nam và đại học Texas A&M tới phía đông nam. Thế gọng kìm này nhằm duy trì hoạt động, khi Thefacebook về cơ bản nhìn nhận như một sự bùng nổ virus khi nó tấn công vào các trường học hầu như không có một mạng lưới xã hội ở học đường. Zuckerberg mới chỉ có 20, nhưng đã vượt trội hơn hẳn về chiến thuật so với những đối thủ cạnh tranh.

Zuckerberg đã tiến hành một tiếp cận thực tế với quảng cáo. Nếu chi phí có tăng lên, thì thu nhập từ quảng cáo không nhất thiết bị ảnh hưởng gì. Ông ta muốn chắc chắn rằng Thefacebook kiếm đủ để trang trải chi phí cho nó, khoảng 50 nghìn đô-la một tháng. Ông ta đã đặt ra một câu hỏi hoa mỹ tại thời điểm đó trong một cuộc trả lời phỏng vấn của Harvard Crimson: “Nếu chúng tôi cần 100 nghìn đô-la giá trị của các servers hoặc là 500 nghìn đô-la giá trị của người mới… thì chúng tôi sẽ cần chi phí cho quảng cáo bao nhiêu?”

Y2M, đại diện quảng cáo cho công ty, đạt được thắng lợi phi thường vào tháng 8 với một vụ

quảng cáo động trời từ hãng Paramount Pictures để quảng bá cho buổi công chiếu đầu tiên trong tháng 11 cho bộ phim The SpongeBob SquarePants (tạm dịch: ). Trong những ngày này, các quảng cáo độc nhất trên Thefacebook là hình chữ nhật thẳng đứng dài ngoằng ở góc trái phía dưới của trang. Hãng Paramount trả cho Thefacebook 15 nghìn đô-la cho 5 triệu số lượt

truy cập (thứ quảng cáo mà người ta gọi là 3 đô-la CPM, hay là chi trả cho cả nghìn lượt xem).

Hãng Paramount cũng đi tiên phong trong ý tưởng sau này trở thành bộ phận then chốt của cơ

cấu quảng cáo trên Thefacebook – một nhóm đặc biệt dành cho những người hâm mộ phim ảnh. Quảng cáo này kêu gọi người sử dụng tham gia vào nhóm gồm phần chính là nhóm thảo luận. Một “bản mô tả của nhóm” như sau: “Bây giờ, tất cả mọi người đều hát nó cùng tôi! ‘Ai đang sống trong lòng trái lựu đạn dưới đáy đại dương?’”. Vài người sử dụng nghĩ tất cả những điều đó là ngu xuẩn và nói như vậy trên trang dành cho phim ảnh. Những điều này cũng như

nhiều lời nhận xét khác xúc phạm những người yêu thích điện ảnh như những lời ghi chép từ

những người hâm mộ. Dù sao, thử nghiệm này cũng tỏ ra thành công. Hơn 2.500 người sử

dụng Thefacebook nói về phim trên phần thông tin của họ.

Đến tháng 12, Y2M đã đánh dấu bước ngoặt bằng thỏa thuận với hãng Máy tính Apple. Không chỉ làm Apple bảo trợ cho một nhóm những người hâm mộ sản phẩm của họ trên Thefacebook mà nó còn được trả 1 đô-la một tháng cho mỗi người sử dụng tham dự, với số tiền tối thiểu hàng tháng là 50 nghìn đô-la. Nhóm này đã nổi tiếng tức thì, và số lượng tối thiểu dễ dàng bị

vượt qua. Điều này vượt xa sự phát triển tài chính lớn nhất trong lịch sử ngắn ngủi của Thefacebook. Một mình nó chi trả thừa thiếu cho toàn bộ chi phí của công ty. Ban quản trị tại Apple sướng run vì họ giành được một nền tảng mạnh mẽ cho phép họ liên tục tiếp xúc với những người hâm mộ của Apple ở các trường chuyên nghiệp, những người họ bắt đầu mời chào chương trình giảm giá và quảng cáo đặc biệt như miễn phí các bài hát trên iTunes. Vụ này làm hài lòng Zuckerberg bởi vì nó không phải là một dòng quảng cáo chữ lớn thông thường mà ông ta ghét cay ghét đắng.

Cũng có nhiều hơn những quảng cáo phải chăng sinh viên có thể mua cho họ ở góc phải của trang, được gọi là các tờ bướm quảng cáo. Một tờ bướm có thể chỉ dành cho sinh viên ở trong trường của bạn. Thậm chí là ở những khu học xá lớn nhất giá chi phí quảng cáo ít hơn 100 đô-la một ngày. Đây là một cách hiệu quả để các nhóm trường sở quảng bá hoạt động của mình hoặc các nhóm sinh viên thông báo các buổi tiệc tùng. Các chàng trai muốn nhiều hơn nữa, là tạo ra một hệ thống vì vậy những tay buôn bán ở khu vực thương mại trường sở có thể mua các quảng cáo rồi nhắm vào các sinh viên. Vì thế, Parker tuyển thêm người làm, một người bạn cũ cùng phòng tên là Ezra Callahan, chuyên bán quảng cáo cho tờ Stanford Daily từ khi còn là sinh viên. Parker đề nghị công việc với Ezra qua e-mail khi anh ta đang du lịch ở châu Âu. Vài tuần sau đó, Callahan xuất hiện, đi thẳng từ sân bay tới lúc 1 giờ sáng. Parker đang xem phim với bạn gái và không nói gì nhiều với mọi người về việc thuê người mới này. Vì vậy, lúc Moskovitz mệt mỏi mở cửa, chẳng biết Callahan là ai. Callahan thẳng thừng, “Tôi là Erza. Tôi

làm việc cho các anh.” Moskovitz đành để anh ta vào. Callahan có một đống dự trữ các lựa chọn mà anh ta thừa nhận là vô dụng. Anh ta lập kế hoạch mau chóng tiến thẳng vào trường luật bằng bất cứ giá nào. Mặc dù sản phẩm kinh doanh nội bộ chiếm rất nhiều thời gian của anh ta và những sản phẩm trong lĩnh vực khác chiếm nhiều tháng sau đó, nó chẳng bao giờ được bắt đầu cả. Công việc khác của Callahan là học tập từ Savarin cách quản lý và lập kế hoạch cho tất cả những quảng cáo khác. “CFO” vẫn đang thực hiện nó từ xa qua East Coast. Cho dù là Zuckerberg giờ đây đã giảm bớt được căng thẳng với những đối tác xưa cũ thì ông ta vẫn cắt xén dần các trách nhiệm cũ của Saverin.

Ngày 30 tháng 11, Thefacebook ghi nhận người sử dụng thứ một triệu. Nó mới tồn tại trong chỉ có mười tháng. Peter Thiel mới mở ra hộp đêm và nhà hàng ở San Francisco mang tên Frisson. Ông tặng phòng khách VIP của mình cho một bữa tiệc. Parker là người tổ chức, với danh nghĩa là lễ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 25 của ông ta vào ngày 3 tháng 12.

Các thư mời điện tử được phô trương. Trên cùng là một trích dẫn trong cuốn Tipping Point của Malcolm Gladwell: “Hãy quan sát thế giới xung quanh bạn. Với cú hích nhẹ nhất – chỉ cần đúng vị trí – nó có thể làm bùng phát”. Lời mời tiếp tục: “Và điểm bùng phát nó có là…” Đúng như

cách nói của Parker về công ty. Theo ông ta, thành công của công ty về cơ bản là một sự đã rồi.

Thậm chí cả Zuckerberg cũng kinh ngạc khi họ có được cả triệu đô-la nhanh như vậy.

D’Angelo và Saverin hân hoan cùng với giám đốc quan hệ công chúng và bạn cùng phòng cũ

của Zuckerberg, Chris Hughes. Các nhà đầu tư, bạn bè và những kẻ vụ lợi cùng nhau uống loanh quanh ở những vùng lân cận phù phiếm, bất chấp sự việc là nhiều thành viên nòng cốt chưa đến tuổi được uống rượu. Và vẫn còn những câu hỏi về những nơi quyền ưu tiên được xác lập.

Một vị khách ở bữa tiệc đã hỏi D’Angelo ông đã làm gì ở Thefacebook. D’Angelo trả lời: “Ồ

không, tôi làm việc ở Wirehog”.

Thành công của Facebook đã bắt đầu tạo ra các làn sóng. Và ở Thung lũng Silicon, thành công thu hút được tiền bạc. Ngày càng kêu gọi được thêm nhiều nhà đầu tư. Zuckerberg chẳng hề để

ý.

Một trong những người theo đuổi là Sequoia Capital. Giữa những cổ phiếu blue chip đang lên của các VC, Sequoia đã tài trợ cho một nhóm những người khổng lồ như Apple, Criso, Google, Oracle, Paypal, Yahoo, và YouTube, trong rất nhiều những người khác. Nhóm được biết ở

Thung lũng bởi một nhóm người nghiêm túc và một sự tình nguyện để chơi bóng chày.

Sequoia… Đó không phải là một sự tâng bốc lẫn nhau. Parker nhìn nhận Moritz như một kẻ góp phần vào sự suy sụp của ông ta. Parker nhận định, “Chúng tôi chẳng bao giờ có cách nào để lấy được tiền từ Sequoia, dựa vào thứ họ sẽ làm với tôi”.

Nhưng ở thời điểm đó nó có vẻ là một ý tưởng tốt cho họ thay vì Wirehog, như một trò đùa. Nó thật buồn cười, nhưng ngoài việc gắn nó với Sequoia nó còn có điều khác nữa, hơn việc chỉ là mục đích tượng trưng. Sự thừa nhận của Zuckerberg có vẻ là cách ông ta nhượng bộ Parker cho Wirehog – chấp nhận là nó đã chết. Zuckerberg cho biết, “Chúng tôi đã làm một cặp tung hứng thực sự cho Wirehog, nhưng nhận định của chúng tôi là không ai quan tâm đến điều đó”. “Họ

chỉ muốn làm Facebook”, Sequoia, một phần của nó, vô cùng hăm hở tiến gần họ khi đối tác Roelof Botha sẵn sàng chấp nhận ý tưởng này.

Các chàng trai ấp ủ kế hoạch. Vào ngày được ấn định, họ ngủ dậy muộn. Họ nghĩ là gặp vào 8

giờ sáng. Botha gọi lúc 8 giờ 5 phút – “Các anh đang ở đâu?” Zuckerberg và Andrew McCollum, đối tác của Wirehog, lao bổ vào văn phòng sang trọng của Sequoia ở đường Menlo Park’s Sand Hill trong chiếc pijama rẻ tiền và áo thun. Mặc dù họ nói rằng mình đã ngủ quên, nó vẫn được cân nhắc kỹ càng. Zuckerberg bảo, “Nó thực sự là sai sót. Chúng tôi thậm chí chẳng đi tới đó”.

Sau đó, như kẻ lang thang nhưng là những đối tác chu đáo của Sequoia đã xem xét kỹ.

Zuckerberg đã lập phần giới thiệu của mình.

Ông ta trình ra mười slide. Ông thậm chí không làm một tí nào cho Wirehog. Đó là David Letterman – style list của “Mười lý do hàng đầu bạn không nên đầu tư vào Wirehog”. Nó đã khởi đầu thật sự khó khăn.

Không đầu tư vào Wirehog. “Đây là chuyện hoàn toàn nghiêm túc đấy. Dưới đây là những lý do vì sao chúng ta không nên đầu tư vào Wirehog: Lý do thứ 10: chúng ta không có doanh thu; Lý do thứ 9: Chúng ta có thể bị các nhà sản xuất âm nhạc khởi kiện.” Những lý do cuối cùng thô lỗ

một cách trắng trợn. Lý do thứ 3: “Chúng tôi chậm trễ có mặt tại văn phòng của bạn với bộ

Pajamas trên người.” Lý do thứ 2: “Bởi vì Sean Parker cũng liên quan trong vụ này.” Và lý do đầu tiên vì sao Sequoira không nên đổ tiền vào Wirehog đó là: “Chúng ta có mặt tại đây chỉ bởi vì Roelof bảo chúng ta làm như vậy.”

Từ đầu chí cuối, các đối tác dường như đều trân trọng lắng nghe, Zuckerburg nhớ lại, giờ đây anh phải thừa nhận rằng anh cảm thấy vô cùng hối tiếc. “Tôi cho rằng chúng tôi đã thực sự xúc phạm họ và hiện tại tôi cảm thấy vô cùng xấu hổ về chuyện đó,” anh nói, “bởi lẽ họ, những con người hoàn toàn nghiêm túc, đang cố gắng làm một điều gì đó tốt đẹp, còn chúng tôi lại làm lãng phí thời gian của họ. Đó là câu chuyện không đáng tự hào chút nào.” Sequoira đã không

bao giờ đầu tư vào Facebook.

Giờ đây, sau tất cả, Thefacebook đã vươn lên vị trí độc tôn. Không chỉ thế giới, mà ngay cả bản thân Zuckerberg cũng nghiêng ngả vì nó. Chủ tịch Parker bắt đầu tìm kiếm những nhân tài hàng đầu nhằm khỏa lấp chỗ trống trong đội ngũ nhân viên. Một trong những mục tiêu đầu tiên mà ông hướng đến cho vị trí cao cấp đó là Matt Cohler, cánh tay phải của Reid Hoffman, người từng tham gia sàn đầu tư Thiel. Ở Cohler hội tụ mọi phẩm chất mà Paker tìm kiếm. Anh có sự thông tuệ bẩm sinh, nhạy bén với những vấn đề cấp bách liên quan đến Internet, cùng kỹ

năng xã hội cực kỳ khéo léo. Cohler từng được Đại học Yale trân trọng trao bằng danh dự về

nghiên cứu âm nhạc, do đó, anh hoàn toàn phù hợp với đám đông Harvard của Thefaceook.

Bên cạnh đó, anh cũng tích lũy được nhiều kinh nghiệm quốc tế trong quá trình sinh sống tại Trung Quốc và làm việc cho một công ty Internet tại đây. Song anh hoàn toàn cảm thấy hài lòng tại Linkedln, vào thời điểm đó được coi là một trong những công ty mới đi vào hoạt động hot nhất và hứa hẹn nhất tại Silicon Valley.

Cohler đã nói chuyện với đám bạn của mình để cân nhắc xem liệu mình có thực sự quan tâm tới lời đề nghị của Parker. Anh đã 28 tuổi – không còn là một cậu nhóc ngày ngày cắp sách đến trường nữa – và đã từng có thời gian làm việc tại công ty tư vấn McKinsey danh tiếng. Anh không phải là một kẻ ưa sự thay đổi. Cohler gọi điện cho anh trai (em trai), một cựu sinh viện tại Princeton, để hỏi xem liệu anh ta có biết chút gì về Thefacebook. “Câu trả lời là: ‘Trời ạ, anh hỏi thế chẳng khác nào hỏi: ‘ở Princeton có điện không?’” Cohler nhớ lại. Song anh nhận ra rằng những con số mà Thefacebook công bố không đáng tin cậy. Anh hỏi Zuckerberg liệu có thế bớt chút thời gian tự tay rà soát lại các số liệu của dịch vụ hay không. Những nghi vấn của Cohler đã nhanh chóng tan biến. Ngay sau đó, anh, Parker và Zuckerberg đã cùng nhau đi đến một thỏa thuận. Vào thời điểm đó, mọi người trong công ty kiếm được 65.000 đô-la một năm, cộng thêm – điều này vô cùng quan trọng với Cohler – một khối lượng cổ phần đáng kể. Cohler bị thuyết phục rằng Thefacebook sẽ còn phát triển lớn mạnh hơn nữa. Anh đã không còn hứng thú với Wirehog. Công việc của anh là giúp Thefacebook trở thành một công ty thực thụ. Vai trò của anh, như cách anh tự gọi mình sau này, là “cố vấn” của ông trùm Zuckerberg.

5. CÁC NHÀ ĐẦU TƯ

“Tôi phải đầu tư vào công ty này.”

Một trong những người bạn của Chris Hughes ở Kirkland House thuộc trường Harvard là Olivia Ma, người có cha là quản lý cao cấp trong lĩnh vực mua bán và đầu tư tại công ty Washington Post. Con gái của Ma đã thuyết phục ông xem xét Thefacebook, trong khoảng thời gian giữa Giáng sinh và năm mới 2004, ông đã mời Zuckerberg bữa ăn trưa Chủ nhật tại Menlo Park, gần văn phòng của Facebook ở Palo Alto.

The Post là nhà đầu tư của Tribe.net, và Ma nhận thấy Thefacebook rất thú vị bởi trọng tâm của nó tập trung vào những đối tượng đầy hứa hẹn – các sinh viên đại học. Ông cũng ngay lập tức cảm thấy ấn tượng với Zuckerberg. “Tôi kết luận trong bữa trưa đầu tiên rằng điểm then chốt đối với Mark đó là việc cậu ấy là một nhà tâm lý học,” Ma nói. “Suy nghĩ chính/ Tư tưởng chủ đạo của cậu ấy là việc những đứa trẻ có mong mỏi sâu kín là có một vài tương tác xã hội nào đó trong trường đại học và thứ lôi kéo/dẫn dắt họ là sự quan tâm cực độ dành cho bạn bè của mình - họ đang làm gì, đang nghĩ gì, và họ sẽ đi đâu. Cậu ấy có những hiểu biết đơn giản nhưng cực kỳ sâu sắc.” Ma nói một chút về chính sách không can thiệp của Post đến những khoản đầu tư của nó và đề xuất công ty quan tâm đến việc đổ tiền vào Thefacebook.

Zuckerberg nói rằng anh ấy sẽ suy nghĩ về việc này. Anh ấy và Ma đã lập nên một phần của bản cam kết không chỉ bởi Olivia mà còn vì Chris vừa có mặt tại Học viện Exeter, trường dự bị đại học của Zuckerberg. Hai tuần sau, Zuckerberg gọi điện và nói với Ma rằng anh ấy muốn đến Washington để thảo luận về triển vọng của vụ đầu tư này.

Sean Parker, người có gia đình sống ở gần Wasington, đã cùng tham gia chuyến đi với Zuckerberg, và khi họ tới Post, họ thấy không chỉ có Ma và một Giám đốc đầu tư khác, mà còn có cả CEO của Post là Don Graham cùng chen chúc trong căn phòng họp chật chội. Văn phòng làm việc của The Post đang ở giữa giai đoạn nâng cấp. Ma đề nghị Graham tham gia gặp gỡ một nhà kinh doanh trẻ cùng với họ trong khoảng thời gian ngắn. Graham với gương mặt hồng hào là một lãnh đạo có tiếng của nền kinh tế Mỹ và là thành viên của gia đình quản lý tờ

Washington Post vào những năm 1930. Zuckerberg đã giải thích về Thefacebook với Graham, người đang hồi tưởng lại tức thì. “Tôi đã nghĩ rằng đó là một ý tưởng vô cùng tuyệt vời,” ông nói. Việc nghe kể về thành công của Thefacebook tại Harvard đã gợi nên một hồi ức có liên quan lạ kỳ trong Graham. Ông cũng từng là một sinh viên Harvard và trở lại những ngày khi ông là một phóng viên kiêm chủ tịch của Harvard Crimson vào giữa những năm 1960.

Ngày ấy, Harvard Crimson lưu giữ một vài quyển sổ lớn đặt trên giá sách trong phòng tin tức.

Các bài viết trên báo chí mỗi ngày được dán vào những cuốn sổ và các nhân viên có thể viết những lời bình luận về chúng ngay trong đó. Trong một cuốn sổ khác, họ viết bất cứ điều gì hiện lên trong suy nghĩ. “Tôi nhớ rõ rằng mỗi khi bất cứ ai trong chúng tôi bước vào phòng thì cũng đều có thể đọc được mọi thứ được viết ra trong những cuốn sổ lớn đó và tự viết nên những lời bình luận của riêng mình,” Graham nói. “tôi thường nghĩ về sức mạnh của những cuốn sổ ghi lời bình đó và tự hỏi liệu có cách nào để tái tạo lại chúng trong một vị trí như vậy.”

(Vị trí đó là trên tờ báo của ông ấy.) “khi nghe nói về Thefacebook, tôi đã nghĩ ‘Lạy Chúa, tôi trông thấy chính xác anh ấy đang nhắm đến cái gì.’” Sau đó, Graham đắm chìm trong nỗ lực xây dựng một trang web kinh doanh dành riêng cho Post. Ông rất ngạc nhiên khi biết được những người sử dụng dành bao nhiêu thời gian mỗi ngày cho Thefacebook. Ông cũng khá bất ngờ vì Mark Zuckerberg. Mark từng vụng về hơn một chút so với bây giờ,” Grahma tiếp tục. “Nếu bạn giúp đỡ việc gì đó, cậu ấy sẽ tạm dừng và suy nghĩ về nó trước khi nhận xét và phản ứng lại.

Nhưng mỗi điều cậu ấy nói trong quá trình trao đổi đó đem đến rất nhiều ý nghĩa. Nó đặc biệt ấn tượng với một người mới 20 tuổi.”

Graham bắt đầu điểm lại một chút về lịch sử của công ty, và Parker nhớ rằng ông ấy đã nói điều gì đó như là “…và tiếp theo là một người đàn ông tên là Warren Buffett đã đến với cuộc sống của chúng ta.” Cả Zuckerberg lẫn Parker đều không biết nhiều về gia đình của Graham trước chuyến thăm của họ, nhưng cả hai đã từng nghe về Buffet, nhà đầu tư huyền thoại và là một trong những người giàu nhất thế giới. Công ty Berkshire Hathaway do Buffet điều hành là nhà đầu tư lớn nhất của Post từ những năm 1970. “Ông ấy nói sự xuất hiện của Buffet là thời điểm thay đổi trong đời sống của công ty,” Parker nói.

Chưa bao giờ Graham tự nhiên và thỏai mái như trong cuộc trò chuyện này. Ông ấy kể lại rằng:

“Tôi nói ‘Mark, cuối cùng thì rồi anh cũng sẽ không làm việc này, nhưng nếu anh muốn một nhà đầu tư – tất nhiên không phải là một nhà tư bản mạo hiểm và không gây bất kỳ áp lực nào cho anh như cách VCs vẫn thường làm (anh ấy có nói qua với tôi về việc anh ấy không muốn đi theo con đường đó như thế nào) – thì chúng tôi sẽ sẵn lòng bỏ vốn đầu tư.”

Zuckerberg cảm thấy hết sức ấn tượng với cách Graham tư duy về việc kinh doanh. Anh nói:

“Rất nhiều tổ chức VC tiếp cận chúng tôi để đặt vấn đề nhưng tôi không muốn tham gia trò chơi của Thung lũng Silicon – nhận tiền đầu tư của các VC, chào bán ra công chúng hoặc nhanh chóng bán doanh nghiệp đi – và những điều tương tự như thế. Nhưng Washington Post là một công ty hoàn toàn khác biệt so với các công ty công nghệ khác. Tôi thật sự cảm thấy “xiêu vẹo”

trước sự khác biệt trong văn hóa công ty, đó là sự tập trung dài hạn, sự tập trung cao độ vào

thương hiệu Washington Post cũng như vào lòng tin mà nó tạo ra được cho khách hàng. Và đó chính là thời điểm mà tôi thật sự nghiêm túc nghĩ rằng mình nên làm một điều gì đó (chấp nhận sự đầu tư chẳng hạn). Và tôi mong muốn được hợp tác cùng họ. Tôi biết Don là người mà tôi có thể cộng tác.” Graham đã nói chuyện trong 9 phút, lâu hơn khá nhiều so với dự định ban đầu của ông. Cuối cùng khi Graham thật sự phải rời khỏi, Mark cũng đứng dậy theo. Chàng trai 20 tuổi nhìn Graham và nói “Ông thật sự rất tuyệt vời” và Graham cười lớn.

Mọi việc diễn ra nhanh chóng ngay sau đó. Post Company gửi một phái đoàn khác, lớn hơn đến Palo Alto. Những nhà quản lý hàng đầu của bộ phận trực tuyến cũng tham gia – bao gồm cả

CEO Caroline Little, và phó chủ tịch phát triển tài chính và kinh doanh. Khi đó CEO Little đã nhận định Thefacebook giống như một mỏ vàng đầy tiềm năng “Mark thật sự phản đối việc quảng cáo.” Cô ấy nói. “Nhưng tôi đã rất mong chờ và suy nghĩ xem việc thúc đẩy và xây dựng vấn đề này sẽ đơn giản như thế nào. Nhưng thực sự thì tôi đã vô cùng ngạc nhiên, và phải hoàn toàn kiềm chế bởi Don nói rằng anh ấy không muốn nghe những điều này.”

Sean Parker giải thích sự thay đổi trong thái độ của Zuckerberg trong việc đầu tư rằng đó là một cách thức để tìm hiểu đám đông và thế giới bên ngoài. “Tôi nghĩ rằng chúng ta sẽ có được khoảng nửa tỷ đô-la”, Sean nói với một chút kiêu hãnh. “Rõ ràng là chúng ta đang bành trướng ra toàn thế giới.” Nhưng trên thực tế, điều mà Parker đang nói đến chính là một giá trị tương đối thấp. Bạn của anh ấy, Seth Stenberg (hiện nay là CEO của Meebo – một công ty dịch vụ tin nhắn nhanh dựa trên công nghệ Ajax) đã gọi điện cho anh để xin lời khuyên. Mặc dù Stenberg mới chỉ có 26 tuổi, nhưng vì anh làm việc cho IBM nên quan điểm của anh luôn được người ta coi trọng. Stenberg khuyên bạn của mình nên đưa ra con số thấp nhất là 40 triệu đô-la. Vì thế

Parker đẩy mức kỳ vọng của mình lên vào khoảng giữa 40 đến 60 triệu đô-la. Bất kể điều gì tương tự như thế này đều sẽ trở thành “hiện tượng” đối với một công ty một năm tuổi, dược dẫn dắt bởi một nhà quản lý 20 tuổi, với 7 nhân viên và doanh thu hàng năm dưới 1 triệu đô-la.

Nhưng Parker đã nhầm. Những gì anh thu được còn nhiều hơn con số đó rất nhiều.

Ngay khi mà người ta thông báo rằng Thefacebook đang dự trù cho một cuộc đầu tư thì cỗ máy tham lam Thung lũng Silicon đã nhấn ga lên mức cao nhất. Những yêu cầu đổ về tới tấp. Điện thoại tại Thefacebook đổ chuông liên hồi. Ron Conway, một trong những người nổi tiếng nhất tại Thung lũng Silicon và là một nhà đầu tư giàu kinh nghiệm, đã khuyên Parker nên nói chuyện với ai và nói những gì. Ông đồng thời cũng viết thư giới thiệu Parker cho các công ty tại Thung lũng Silicon và các tổ chức vốn đầu tư mạo hiểm hàng đầu. (Giờ đây, Zuckerberg nói rằng tại thời điểm đó, anh đã không biết gì về những hoạt động này.)

Các nhà đầu tư trở nên hứng khởi hơn khi Los Angeles Times đăng tải bài viết về Thefacebook ngay trên trang nhất vào ngày 23 tháng 1, một bài báo đầu tiên được đánh giá là hoành tráng đến như vậy viết về một công ty trong ngành công nghiệp truyền thông. Tiêu đề của bài báo là

“Những sinh viên lập nghiệp nổi tiếng trên toàn nước Mỹ”. Rebecca Trouson đã viết “Dù là thông minh, ngu ngốc hay ‘báng bổ thần thánh’ thì rõ ràng website cũng đã tạo ra những tác động đầy sức mạnh đối với các thành viên của mình – những người truy cập trang web này hàng ngày.”

Parker để bạn của mình là Sittig, hiện là người phụ trách thiết kế của Thefacebook, thiết kế

một vài slide Powerpoint và bắt đầu gặp gỡ các nhà đầu tư tiềm năng. Bài thuyết trình dài 6

trang tuy đơn nhưng hết sức lôi cuốn, thuyết phục. Nó thông báo rằng Thefacebook đã có 2

triệu người dùng hết sức năng động (tính đến thời điểm giữa tháng 2) và đã triển khai tới 370

trường học. Nhưng những thông tin mà các nhà đầu tư thật sự quan tâm và bị lôi cuốn đó là các dữ liệu về việc người dùng đã trở nên hứng thú với sản phẩm này như thế nào. Con số thật đáng ngạc nhiên, 65% người dùng quay lại truy cập trang web hàng ngày, và 90% ít nhất một lần một tuần. Tốc độ tăng trưởng đạt tới con số “nóng” – 3% mỗi ngày.

Điều khiến những người tham dự buổi thuyết trình giới thiệu ngây ngất thán phục chỉ đơn thuần là những biểu đồ về tốc độ tăng trưởng của trang web. Parker và Sittig đã thiết kế nó hơi mang chút tuồng một chút. Ban đầu, Parker muốn thiết kế một biểu đồ cho người xem thấy được dịch vụ này bắt đầu được tiến hành từ đâu. Nó trông giống như một chiếc cầu thang với các bậc lên cao dần, bởi ban đầu Thefacebook được thành lập bởi một nhóm các sinh viên trong trường, và không có ý định “sát nhập” thêm người mới nào trong một thời gian. Sau đó, slide thứ hai sẽ được trải dài phía trên biểu đồ hình ảnh trường học. Nó thể hiện và cho thấy xu hướng của tất cả người dùng. Vẻ ngòai hào nhoáng của nó chính là mối quan hệ giữa các trường học và người sử dụng. Sau mỗi bước tiến vào các trường học, số lượng người dùng của Thefacebook tăng lên nhanh chóng. Điều đó đã tạo ra khả năng tăng trưởng gần như đảm bảo, ít nhất cho đến khi Facebook trở nên bão hòa trong nhóm sinh viên chiếm tới 16 triệu người của Mỹ.

Bản kế hoạch đơn giản mà Parker trình bày đã tránh đề cập tới các banner quảng cáo trên Internet thông thường, dù nó mang lại phần lớn thu nhập trong số doanh thu ít ỏi của Thefacebook thời điểm đó. Trang thứ 4 của bài thuyết trình PP có tựa đề “Quảng cáo địa phương”. Nó trình bày rằng những thông tin, tờ bướm trực tuyến mang tính tuyên truyền –

được các tổ chức sinh viên sử dụng để thông báo về các sự kiện – sẽ có thể tạo ra doanh thu ròng là 3,65 triệu đô-la mỗi năm nếu như Thefacebook có thể kết nối được với 400 trường đại

học. Nhưng chương trình quảng cáo địa phương độc lập, chưa được tiến hành – mà Parker đã thuê Ezra Callahan thực hiện đầu tiên – còn có thể tạo được doanh thu lớn hơn, 36,6 triệu đô-la mỗi năm. Kế hoạch đó cho rằng sẽ có khỏang 60 doanh nghiệp tổ chức quảng cáo tại các trường đại học, thực hiện những chương trình giảm giá, khuyến mại cho sinh viên.

Tiếp theo là một trang trình bày về kế hoạch marketing “trơ tráo”. Bài thuyết trình chào hàng một sản phẩm mà nó gọi là “AdSeed”, được định nghĩa là “AdSense Google cho mạng xã hội”.

Với tên gọi AdSeed, Thefacebook đang cố gắng “lợi dụng” và thu lợi từ chương trình Google Buzz. Slide này giải thích: “Sản phẩm, thương hiệu và các tài sản truyền thông (phim ảnh, sách báo, âm nhạc) đều sẽ có được một “căn hộ” của riêng mình trong không gian xã hội”. Tại thời điểm đó, Thefacebook bắt đầu sắp xếp trang web bảo trợ của Apple sao cho có lợi cho mình.

Đồng thời, slide này cũng thông báo rằng tại thời điểm đó, mỗi tháng Thefacebook thu được 40.000 đô-la từ những khách hàng sử dụng dịch vụ AdSeed.

Theo một tài liệu của công ty, đến ngày 9 tháng 2, có 12 tổ chức vốn đầu tư mạo hiểm, 4 công ty công nghệ lớn và the Post trao đổi với Thefacebook để thương lượng các thương vụ. Và Parker quyết định không theo đuổi bất kỳ một nhà đầu tư cần phải thuyết phục nào. Một số tổ

chức có tiếng tăm bị loại ra khỏi cuộc chơi. Kleiner Perkins và Benchmark – hai tổ chức tiếng tăm nhất của Thung lũng Silicon đang sắp “chìm tới cổ” vì những khoản đầu tư không chút hiệu quả nào của họ vào Friendster. Và không ai trong số họ muốn gặp thêm rắc rối nào nữa với Thefacebook.

Trong tất cả những thông tin ấn tượng từ dữ liệu PP của Thefacebook, có 3 vấn đề chính của Thefacebook vẫn để lại nhiều nghi ngờ lớn. Vấn đề lớn nhất đó là, cách duy nhất để các nhà đầu tư tiềm năng có thể truy cập và tìm hiểu website đó là có một địa chỉ email sinh viên của trường đại học. Lúc đó, website giới hạn kết nối là một điều gì đó hoàn toàn lạ lẫm. Vấn đề thứ

hai là vấn đề hoàn toàn mang tính cá nhân – một CEO hai mươi tuổi hoàn toàn không chút kinh nghiệm và một cộng sự tai tiếng, ngông cuồng.

Nhưng ngay cả khi cuộc trao đổi với Post và những công ty khác đang ngày một nóng lên, thì Facebook cũng vẫn cần tiền ngay lập tức. Parker quyết định mượn tiền của một người bạn –

Maurice Werdegar tại WTI. 300.000 đô-la đầu tiên được gom góp chỉ trong gần 2 tháng, nhanh hơn sau tháng so với dự kiến ban đầu. Parker vẫn muốn vay thêm 300.000 đô-la nữa, nhưng anh và Werdegar không tìm được tiếng nói chung trong việc thỏa thuận quyền lợi đi kèm đó là để WTI được mua cổ phiếu của Facebook.

Werdegar cho rằng WTI đang đứng trước nguy cơ rủi ro lớn, bởi vì sau khoản cho vay này, tổng

số tiền mà nó đầu tư vào Thefacebook là 625.000 đô-la, tính cả khoản vay và 25.000 đô-la vốn đầu tư cổ phần. Anh ta muốn quyền lợi đi kèm đối với khoản vay này phải được định giá như

đối với khoản vay trước đó mấy tháng – mức mà Thiel được trả cho cổ phiếu của Thefacebook.

Parker bắt đầu nói về việc công ty đã thu hút được các khoản vốn đầu tư sau đó tốt như thế

nào, và điều đó có nghĩa là việc hoàn trả lại WTI có thể sẽ gặp một chút khó khăn. Nếu điều đó là sự thật thì nguy cơ rủi ro cua WTI là rất nhỏ. Parker muốn các quyền lợi đi kèm được định giá dựa trên vòng quay vốn đầu tư mạo hiểm sắp tới. Parker nói rằng giá trị ít nhất cũng sẽ rơi vào khoảng 50 triệu đô, và điều đó khiến Werdegar cảm thấy vô cùng lố bịch. Đồng thời Parker cũng quả quyết rằng anh đang sắp có được một khoản đầu tư nữa, nhưng Werdegar hoàn toàn không tin điều này.

Vì thế, họ đã đặt cược cùng nhau. Họ cùng viết một điều khoản vào trong khoản vay rằng đến ngày 15 tháng 3 năm 2005 (tức là 3 tháng sau), nếu Thefacebook có thể thu về 2 triệu đô-la hoặc hơn thế nữa, thì Thefacebook có quyền được mua một số lượng cổ phiếu nhất định của WTI với mức giá thấp hơn so với tất cả các nhà đầu tư mạo hiểm khác. Ngược lại, nếu Thefacebook không thực hiện được điều đó, WTI sẽ chỉ phải trả một khoản tiền ít tiền hơn rất nhiều – gần bằng với số tiền mà Peter Thiel phải trả trong đợt đầu tư trước đó. Số tiền 300.000

đô-la mà Thefacebook vay này được dùng để chi trả cho các chi phí server mà công ty đã mua để phục vụ số lượng người dùng đang ngày một lớn mạnh.

Vào cuối tháng 3, khi các cuộc trao đổi với Post vẫn đang tiếp diễn, Viacom đưa ra một viễn cảnh ngòai mong đợi. Nó muốn mua lại toàn bộ công ty với giá 75 triệu đô-la. Nó muốn kết hợp Thefacebook với MTV.com. Điều này thật sự là tin đáng ngạc nhiên đối với tất cả mọi thành viên tại Thefacebook. Rất nhiều tin đồn được dựng lên xung quanh Thefacebook. Nếu Zuckerberg chấp nhận, anh có thể kiếm được 35 triệu đô-la. Nhưng anh ấy không quan tâm, và không hứng thú với việc bán lại công ty. Dù thế nào thì cũng cần có thời gian để suy nghĩ về lời đề nghị này.

Sau khi trao đổi qua lại nhiều lần, cuối tháng 3, Post gửi đến Thefacebook một bản thỏa thuận đầu tư cho một thương vụ đầy tiềm năng. Post sẽ đầu tư 6 triệu đô-la cho 10% cổ phần sở hữu, tức là sau đó Thefacebook sẽ có được 60 triệu đô-la. Điều này trong tiếng long của VC được gọi là “54 triệu đô-la trước” – hay là trước vụ đầu tư: 60 triệu đô-la trừ đi 6 triệu. Parker quá đỗi sửng sốt. Điều này vượt quá những mong đợi của anh. Anh liền gọi điện cho cố vấn Conway tại San Francisco. “Lạy Chúa! 54 triệu đô-la trước ư? Conway gần như hét lên trong điện thoại.

“Hãy đồng ý đi. Hãy kết thúc “những tên ngốc” đó thật nhanh.” Nhưng Parker và Zuckerberg lại

không vội vã chút nào. Người trợ tá mới của Zuckerberg - Matt Cohler – khuyên đồng nghiệp của mình nên tiếp tục trao đổi với các nhà đầu tư mạo hiểm khác. Rất nhiều người đã liên tục gọi điện cho anh ấy để tìm kiếm cơ hội đầu tư ngay khi họ biết tin anh ấy gia nhập Thefacebook.

Tuy nhiên, còn rất nhiều điều cần trao đổi với Post. Người thương lượng của Post đưa ra yêu cầu phải để Post được tham gia trong ban giám đốc, nhưng Parker và Zuckerberg không đồng ý, trừ khi đó là Graham. Graham thì nghĩ rằng sẽ là không phù hợp nếu như tờ báo của ông, nơi ông đã gắn bó và đảm nhiệm vai trò quan trọng, lại phải “che chắn” cho Thefacebook.

Zuckerberg trao đổi với Graham qua điện thoại và cuối cùng họ vui vẻ ký kết một hợp đồng mà không bao gồm điều khoản tham gia ban giám đốc.

Tổ chức vốn đầu tư mạo hiểm Accel Partners tại Palo Alto cũng đang tìm kiếm một cơ hội mới.

Trong thập niên trước đó, nó đã thực hiện hàng loạt các cuộc đầu tư thành công vang dội. Thập niên 1990 được đánh dấu bởi hàng loạt các cuộc đầu tư của Alto vào các công ty phần mềm và viễn thông lớn như UUnet, Marcomedia, RealNetworks và Veritas. Giờ đây, các cơ hội đối với Internet lại tái xuất hiện, nhưng Palo Alto không còn có được một lượng lớn khách hàng nữa.

Và tại Thung lũng Silicon, người ta đã dự đoán rằng Palo Alto đã mất đi sự hấp dẫn của mình.

Dưới ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng dotcom 2001-2002, Accel đã cắt giảm quy mô vốn của mình, và chuyển tiền lại cho các nhà đầu tư. Nhưng đến cuối năm 2004, nó lại phải gây lại nguồn vốn cho mình – một quỹ vốn mới với tổng số tiền là 400 triệu đô-la. Tất nhiên, rất nhiều nhà đầu tư lâu dài cảm thấy không hài lòng khi Accel trả nhiều tiền như vậy cho các dịch vụ của mình – nhiều hơn bất kỳ một VC nào – 2,5% phí quản lý và 30% lợi nhuận. Một trong những người không tiếp tục tham gia vào đợt gây dựng quỹ mới này là Quỹ cống hiến của đại học Harvard. Sau này, khi mọi chuyện trở nên rõ ràng, Harvard quyết định không tham gia vào bất kỳ doanh nghiệp nào của cựu sinh viên trường nữa.

Jim Breyer, cộng sự đồng quản lý của Accel, rất háo hức muốn thể hiện cho các nhà đầu tư thấy được dũng khí và sự quyết tâm của tổ chức của mình. Sự lạc quan đã trở lại với Thung lũng Silicon, và bây giờ là thời điểm để nó bắt đầu tái mạo hiểm. Với mái tóc đen dài, cặp mắt màu xanh, Breyer thật sự là một người rất lạc quan và vui vẻ. Ông thích âm nhạc (như ông vẫn nói

“từ Bach cho đến Nivarna”), hội họa (ông sưu tầm rất nhiều tranh, từ Picasso cho đến Gerhard Richter). Sự am hiểu cũng như tính trung thực của ông gần như hoàn hảo. Ông là thành viên ban giám đốc của Wal-Mart, và với tư cách là nhà đầu tư lớn nhất tại Accel, ông biết rằng Internet đang thay đổi.

Kevin Efrusy là giám đốc của Accel, chứ không đơn thuần chỉ là một cổ đông – một nhà đầu tư

mạo hiểm. Ông nhận được chỉ thị từ Brayer đó là: hãy tìm kiếm một công ty Internet có khả

năng tăng trưởng khổng lồ. Niềm đam mê mới nhất của tổ chức đó chính là mạng xã hội. Accel xác định xu hướng chủ đạo của thời đại và lập ra một danh sách ngắn gọn các công ty mà nó gọi là “prepared mind initiatives”. Một trong ba điểm tập trung ở đây chính là “xã hội và các ứng dụng truyền thông mới”. Nhưng những rắc rối với Friendster và các mạng xã hội khác khiến tòan bộ doanh nghiệp đứng trước nguy cơ chịu nhiều rủi ro.

Breyer đã đưa Accel đầu tư vào một công ty có tên Tickle, công ty đã chuyển đối lĩnh vực kinh doanh của mình từ việc đặt những câu hỏi thông minh như “Bạn là giống chó nào?” sang một mạng xã hội thật sự. Đầu năm 2004, Tickle trở thành mạng xã hội lớn thứ 2 thế giới sau Friendster, với hai triệu thành viên thường xuyên trao đổi và nhắn tin cho nhau. Accel đã chuẩn bị sẵn một bản điều khoản thỏa thuận, tuy nhiên ban giám đốc của Tickle lại quyết định bán doanh nghiệp cho website săn việc làm Monster.com vào tháng 5 năm 2004. Một cổ đông của Accel là Peter Fenton đã cố gắng thuyết phục Accel đầu tư vào Flickr, một website chia sẻ

hình ảnh với một vài đặc tính mạng xã hội. Một lần nữa, Accel đồng ý với bản thỏa thuận điều khoản của hợp đồng. Nhưng trước khi nó có thể hoàn thành và ký hết hợp đồng, Yahoo! nhảy vào và cướp mất Flickr. Sau đó, vào tháng 12 năm 2004, Chi-Hua Chien, một sinh viên vừa tốt nghiệp đại học Stanford, người thực hiện việc nghiên cứu các hợp đồng cho Accel, nói với Efrusy về Thefacebook.

Hai người thực hiện một cuộc nghiên cứu nhỏ và Efrusy có được một địa chỉ email sinh viên từ

Stanford – trường cũ của ông. Và khi truy cập vào Thefacebook, ông đã thật sự bị choáng ngợp.

Ông nói “Về cơ bản, họ đã có được sợi dây thừng bên ngòai hộp đêm. Khung cảnh đó là dành cho bạn. Nó ở trong trường của bạn. Nó là Facebook Stanford, không phải là Facebook của toàn thế giới.” Nhưng Efrusy cũng nhận ra một điều – nó sẽ trở thành mô hình doanh nghiệp kiểu gì để có thể điều hành một mạng xã hội cho những người không có tiền? Sau đó một người bạn học cũ tại trường kinh doanh đã giải thích rằng các sinh viên đại học chính là lực lượng tốt cho việc tiếp thị, quảng bá. Efrusy nói về những điều mà ông đã tìm hiểu được khi tiếp tục cuộc nghiên cứu của mình. “Trường đại học là một cái hố đen. Bạn không xem tivi. Bạn cũng ngừng đọc báo”. Thefacebook có thể là cách để thay thế cho những điều đó.

Efrusy đã được nghe về sự tăng trưởng nhanh đến chóng mặt của Thefacebook. Thông qua một người bạn – đã từng tham gia phỏng vấn để gia nhập Thefacebook – ông đã có được một cuộc hẹn trao đổi với Parker trên điện thoại. Nhưng Parker đã hủy cuộc hẹn. Và sau đó Efrusy biết được rằng Matt Cohler đã gia nhập Thefacebook. Ông đã từng gặp Cohler tại LinkedIn

trước đó, vì thế ông gọi điện cho Cohler và nhờ Cohler giới thiệu ông với Parker. Cohler trả lời một cách lịch sự rằng công ty không muốn trao đổi với các nhà đầu tư mạo hiểm. Nhưng sau đó khoảng một tháng, một cổ đông của Accel là Theresia Ranzetta đã nghe được tin rằng Thefacebook đã trao đổi với VCs khác để gây vốn. VÌ vậy, Efrusy quyết định rằng ông sẽ phải gặp được những chàng trai của Thefacebook, dù thế nào họ cũng sẽ phải trở thành hàng xóm.

Efrusy gửi email, nhưng không có thư phúc đáp. Ông gọi điện nhưng Sean Parker không trả lời điện thoại của ông.

Nhưng Efrusy không dễ dàng từ bỏ. Ông tìm hiểu được rằng Reid Hoffman là một nhà đầu tư

tại Thefacebook. Vì thế ông đề nghị cổ đông của Accel, Peter Fenton – một người rất thân với Hoffman, gọi điện và nhờ Hoffman giới thiệu ông với Parker. Nhưng Hoffman cũng từ chối rất kín đáo. Ông nói rằng các chàng trai của Thefacebook không muốn thương lượng với các nhà đầu tư mạo hiểm vì họ cho rằng những người này không thật sự hiểu rõ Thefacebook và không sẵn lòng trả một khoản tiền xứng đáng với giá trị của nó. Tất nhiên là tại thời điểm đó, Parker đã trao đổi một cách nghiêm túc với một vài VC, chỉ là anh cố tình tránh né Efrusy. Anh được biết rằng Accel đã mất đi sự hấp dẫn của mình và vì thế anh không muốn làm việc với họ. Còn Zuckerberg, thực hiện đúng nhiệm vụ của mình, chỉ tập trung vào khoản đầu tư tiềm năng của Post. Anh ấy chỉ biết được Parker đã dành bao nhiêu thời gian để có thể có được các VC.

Efrusy đề nghị Fenton liên lạc lại với Hoffman. Lần này, Hoffman đã bớt khó khăn hơn và đồng ý sắp xếp một cuộc hẹn với Parker và Cohler – người rất có kinh nghiệm trong việc quản lý và tổ chức các vấn đề tài chính. Nhưng Hoffman yêu cầu Fenton phải hứa sẽ đảm bảo rằng Accel sẽ không cố gắng đến buổi gặp với một lời đề nghị giá trị thấp. Ông ấy nói rằng Thefacebook đã tiến được một đoạn đường dài với một nhà đầu tư chiến lược tiềm năng.

Thông thường thì các doanh nhân sẽ phải là người đến văn phòng của các VC, cẩn thận và đầy tôn trọng để tìm kiếm quỹ đầu tư cho mình. Vì thế, Efrusy nói lại với Cohler, nhân viên cũ của Hoffman, và mời Cohler cùng các cộng sự của mình đến văn phòng của Accel. Nhưng các chàng trai của Thefacebook đã khiến Efrusy thất vọng hoàn toàn. Cohler nhớ lại “Ông ta đang ‘săn lùng’ chúng tôi”. Efrusy mới chỉ làm việc tại Accel chưa đầy hai năm và chưa ký kết được một hợp đồng lớn nào. Và ông ta cần phải chứng minh bản thân trước đã.

Cuối cùng, vào ngày 1 tháng 4 năm 2005 – ngày nói dối – Efrusy quyết định tới văn phòng của Thefacebook. Parker đã nói rằng anh sẽ có mặt tại văn phòng. Efrusy đã không nhận ra vấn đề

ngày nói dối đó, vì thời gian của ông rất quan trọng. Lúc đó, Post cũng chưa thể kết thúc vụ

thương lượng vì chưa giải quyết được vấn đề vị trí trong ban giám đốc. Efrusy đi bộ qua bốn

tòa nhà trên đường University Avenue để tới văn phòng mà Thefacebook thuê trên đường Emerson, cách đại học Stanford khoảng 1 dặm. Ông đi cùng Arthur Patterson, một người cao, mái tóc hoa râm, và là đồng sáng lập của Accel – người rất tò mò vì sao Efrusy lại hứng thú đến vậy với một doanh nghiệp mới khởi nghiệp nhỏ bé. Họ đi dọc con đường dốc, được trang trí bằng những bức tranh graffiti. Phía trên cùng là hình ảnh một người khổng lồ, gợi nhớ tới hình ảnh người phụ nữ cưỡi con chó khồng lồ trong ngày Day-Glo. Trong không gian nhỏ bé của nhà kho, dường như Thefacebook vẫn chưa dọn dẹp xong. Có rất nhiều bức tranh graffiti trên tất cả

các bức tường, trong đó có cả một vài bức tranh khỏa thân. Đồ đạc thuộc nhiều thể loại khác nhau. Cách đây một vài ngày, Thefacebook đã tổ chức sinh nhật lần thứ 28 cho Cohler. Các chai rượu còn một nửa rải rác khắp nơi.

Và quan trọng hơn, Parker đã nói rằng anh sẽ có mặt tại văn phòng, nhưng thực tế không như

vậy. Chỉ có Cohler và Moskovitz là đang sẵn sàng cho một buổi họp về vấn đề tài chính. Họ phải chật vật để lắp ráp các đồ đạc “tự làm” mà họ đã mua từ Ikea. Moskovitz dùng đầu đề đóng một vài đồ đạc và trán anh bị chảy máu. Cohler thì bị mắc quần vào một cái đinh và vì thế ống quần trái của anh bị rách khiến chiếc quần sóoc thể thao bên trong của anh lộ ra ngoài. “Chào Kevin”, Cohler nồng nhiệt chào đón Efrusy.

Sự hỗn loạn đó không khiến Efrusy nản lòng. Ông là con người của công việc, sứ mệnh. “Cuộc gặp của chúng ta hôm nay là với Matt trước tiên chứ nhỉ”, ông nhắc lại. “Sean và Mark không ổn, bị ốm hay gì đó. Vì thế, Matt để chúng tôi tiến hành thương vụ. Anh ấy là người rất giỏi về

vấn đề thống kê và thực hiện rất nhanh. Tôi cũng biết về vấn đề đó, nhưng Arthur thì thật sự

rất hứng thú. Và cuối cùng, Sean và Mark sẽ đến – họ không ốm, họ đang ăn nem cuốn.”

“Tôi biết họ nghĩ rằng tôi đang kéo dài thời gian. Vì thế tôi nói ‘ Tôi biết thương vụ này có giá trị như thế nào. Vì thế, hãy đến tham dự buổi họp cổ đông của chúng tôi vào thứ Hai, và tôi đảm bảo rằng tôi sẽ gửi cho ông bản điều khỏan thỏa thuận vào cuối ngày thứ Hai, hoặc nếu không ông sẽ không bao giờ gặp được tôi nữa. Tôi sẽ không kéo dài quá trình này. Chúng ta sẽ

tiến hành nhanh thôi.”

Trước khi họ rời đi, Parker đã làm một việc mà anh ấy cảm thấy hết sức thú vị. Anh lấy làm tự

hào vì đã dẫn được Efrusy và Patterson vào nhà tắm của phái nữ. Trong đó có bức tranh một cô gái trần truồng ôm đôi chân của một người khác. Trên cao là hình ảnh một chú chó bun nhỏ

đang nhìn họ. Tất nhiên là Efrusy cảm thấy vô cùng bối rối và sửng sốt. “Sean này, điều này không làm cho phụ nữ ở đây cảm thấy bất tiện sao? Anh không lo lắng gì về một sự bất tiện hay điều gì đó cho họ hay sao?” Ông ấy hỏi. Nhưng Parker trả lời “Tôi không cảm thấy lo lắng gì về

điều đó.” Và sau đó, Efrusy đã thuyết phục Parker đi uống bia cùng ông vào tối hôm sau – tối thứ Bảy.

Khi Efrusy và Patterson đi bộ về văn phòng của mình, Patterson vỗ vào lưng Efrusy và nói

“Thật sự rất hài hước đấy. Và cũng rất thú vị nữa. Chúng ta sẽ phải tiến hành thương vụ này thôi.” Patterson vốn được biết đến là một người hay hoài nghi và suy nghĩ kỹ lưỡng, vì thế việc làm này không giống với ông chút nào.

Sau ngày cuối tuần, công việc nghiên cứu của Frusy bắt đầu lên đến đỉnh điểm. Giữa ngày thứ

7, Efrusy cùng vợ đến Stanford và dành toàn bộ thời gian tại Liên đoàn Kỷ niệm Tressider –

trung tâm liên lạc của cựu sinh viên. Efrusy tìm gặp các sinh viên và hỏi xem họ biết gì về

Thefacebook. Họ có sử dụng nó không? Nó phổ biến rộng rãi như thế sao, có thật không? Và câu trả lời chính là những gì mà ông đã mong đợi. “Tôi đã nghe thấy câu hỏi này ở đâu rồi nhỉ?

Tôi không thể dứt ra được khỏi nó.” “Tôi không học nổi. Tôi bị nghiện mất rồi.” “Tất cả mọi người đều dùng nó. Chúng ta có thể kết bạn với các sinh viên của các trường khác. Các giáo sư

cũng sử dụng nó. Nó đã trở thành điều không thể thiếu trong cuộc sống của tôi.”

Efrusy gọi điện cho em gái của CFO của Accel – một sinh viên năm thứ hai của Đại học Duquesne tại Pittsburg. “Cô ấy nói ‘Ô, Thefacebook. Nó đã đến với chúng tôi từ ngày 23 tháng 10 rồi. Tôi hỏi “Cô còn biết chính xác ngày tháng nữa cơ à?’ Cô ấy trả lời ‘Tất nhiên rồi, chúng tôi phải xếp hàng chờ đợi theo tháng. Chúng tôi là số thứ 7 trong danh sách.’ Tôi chưa bao giờ

nghe thấy điều gì như thế. Cô ấy còn nhớ chính xác ngày tháng mà nó đến với họ. Đúng là một nhu cầu cuồng dại, đầy dồn nén. Tôi nói với vợ ‘Anh sẽ phải đầu tư vào công ty này.”

Buổi tối hôm đó, ông gặp Parker và bạn gái của anh ta cũng như Cohler tại Dutch Goose, một quán rượu chui của sinh viên Stanford. Cuộc trao đổi nhanh chóng chuyển sang đề tài tài chính. Parker bắt đầu “Kevin này, chúng tôi cho rằng đây thật sự là một công ty có giá trị. Và ông thì sẽ không muốn trả tiền theo đúng giá trị của nó đâu.” Và Efrusy khẩn thiết đề nghị

Parker cho ông cơ hội. Tất nhiên, đó chính là phản ứng mà Parker mong đợi. Efrusy một lần nữa đề nghị Parker cùng Zuckerberg đến gặp ông vào sáng thứ Hai. Tuy nhiên, Parker không chắc chắn rằng họ sẽ đến.

Nhưng 10 giờ sáng thứ Hai, Zuckerberg, Paker và Cohler cùng đến văn phòng của Efrusy.

Zuckerberg mặc một chiếc áo phông, quần sóc và đi đôi dép kẹp Addidas. Cả Parker và Cohler đều lựa chọn phong cách áo phông, quần sóc. Họ không đề cập gì đến các slides mà họ đã trình bày tại các tổ chức VC khác. Parker là người nói nhiều nhất, còn Zuckerberg thì nói rất ít. Sau đó họ nhanh chóng rời đi.

Efrusy hỏi các cộng sự của mình “Các anh nghĩ sao, các chàng trai?” và một đồng nghiệp của ông trả lời “Có lẽ rằng ông sẽ còn phải thuyết phục họ rất nhiều đấy.” “Được thôi, nhưng hãy để

vấn đề đó sang một bên trước đã. Tôi muốn biết các anh có thích thương vụ này không?”

Efrusy hỏi, và tất cả đều nhất trí rằng họ thích thương vụ này, không một ý kiến phản đối nào, và đặc biệt Patterson thì rất nhiệt tình, Jim Breyer cũng vậy. Nhưng như thường lệ, khi Parker trình bày các vấn đề của Thefacebook, Breyer đã phát hiện ra một điều quan trọng khi xem xét những chàng trai này giới thiệu website của Thefacebook. Breyer đã ghi lại “Trang đầu tiên của website, đây là công ty của Mark Zuckerberg. Mark Zuckerberg là một chàng trai”. Cho đến thời điểm đó, Accel, cũng như bất kỳ nhà đầu tư tiềm năng nào, trừ Don Graham, đều không biết rằng Zuckerberg là người ra quyết định cuối cùng, người mà dựa trên ý kiến của anh ta, thương vụ được tiến hành hay hủy bỏ. Còn Efrusy thì cũng mới chỉ gặp Zuckerberg. Trong suốt buổi thuyết trình, Breyer luôn đề nghị Zuckerberg nói một chút về kinh nghiệm, quá trình học hành của anh, cũng như tầm nhìn và định hướng cho công ty, nhưng Zuckerberg chỉ nói ngắn gọn trong vòng 2 phút. Bởi vì phần trình bày của người sáng lập bao giờ cũng là phần thú vị và hấp dẫn nhất đối với các tổ chức VC, vì thế nên sự kín đáo và kiệm lời này của Zuckerberg càng khiến người ta thêm bối rối và quan tâm.

Cuộc họp của các đối tác ở Accel nhanh chóng biến thành chiến lược - làm thế nào Efrusy có thể thuyết phục Thefacebook nhận tiền của Acccel? Parker đã nói với họ rằng Thefacebook vừa thỏa thuận xong hợp đồng với tờ Post và anh cũng thông báo sơ qua về điều khoản trong hợp đồng đó. Họ nhanh chóng quyết định mang bản đề xuất của mình đến Thefacebook. Theo yêu cầu của Efrusy và Breyer, luật sư của Accel lập ra những điều khoản cho một cuộc đầu tư

và định giá công ty tưong tự với giá của Post nhưng nhiều hơn một chút. Ngay tối đó, Efrusy đưa bản đề xuất cho Thefacebook. Khi đêm về khuya, Efrusy nhận được email từ Cohler nói cảm ơn, chúng tôi giữ nguyên đề nghị với Post. Tuy nhiên một điều mà Parker và Cohler không biết là tối hôm đó, Breyer cũng trực tiếp trao đổi email với Zuckerberg. Cả hai đề nghị gặp nhau một lần nữa vào ngày tiếp theo, thứ Ba.

Trên thực tế Parker vui mừng khi thấy sự quan tâm của Accel. Điều này giúp anh kiểm chứng xem các công ty mạo hiểm khác còn quan tâm không. Có lẽ xét cho cùng thì Thefacebook không nên nhận lời với Post. Buổi sáng tiếp theo, anh trò chuyện với Tim Draper của Draper Fisher Jurvetson và ông nói sẵn sàng đối đầu với Accel. Parker kể lại điều này cho Efrusy khi ông gọi điện vài phút sau đó. Efrusy đề nghị có thể nâng giá cao hơn và đưa ra một vài con số.

Parker quả là một người thương thuyết tài giỏi. Và anh rất hào hứng. Ông nhớ lại lời của Parker: “Không đời nào! Không đời nào chúng tôi cân nhắc chuyện dó. Chúng tôi muốn giá

trước đầu tư là 100!” Sau đó anh cụp máy. Tất cả những người đang nghe loa ngoài đều cười khúc khích.

Tại Accel, Efrusy thúc giục Jim Breyer và Jim cũng muốn bản hợp đồng này nhiều như Efrusy vậy. Breyer coi Thefacebook là độc nhất vô nhị - một công ty với tiềm năng hiếm thấy. Cả hai thật sự muốn hiện thực hóa thương vụ này và sẵn sàng trả tiền. Tuy nhiên nếu Thefacebook muốn cộng tác với Post, có lẽ chỉ còn một cách duy nhất. Breyer biét Don Graham của Post - họ

từng làm việc chung trong hội đồng quản trị của công ty. Breyer đang ngồi ăn trưa ngồi ăn trưa tại nhà hàng yêu thích Village Pub tại Woodside để nói chuyện với những nhà đầu tư lớn nhất tại Accel khi trợ lý của ông cuối cùng cũng liên lạc được với Graham. Ông xin phép ra ngoài.

Breyer nói: “Don à, tôi hiểu ông đang thương lượng đầu tư với Thefacebook. Họ cũng đến công ty của chúng tôi. Chúng tôi rất muốn tìm cách hợp tác với ông và chia đôi 50-50 vụ đầu tư này.”

Graham trả lời: “Jim ạ, tôi không nghĩ mình có quyền đồng ý. Đây là những điều khoản mà Mark yêu cầu. Tôi nghĩ chúng tôi đã thỏa thuận xong.”

“Tôi biết ông đã có được bản đề nghị nhưng tôi không nghĩ ông đã nắm được thương vụ này,”

Breyer đáp lại: “Chúng tôi rất vui khi có cơ hội đầu tư chung với ông nếu muốn.”

Sau bữa trưa, Breyer đặt chỗ lúc 7h tối cũng tại nhà hàng này. Sau khi trở về công ty, ông cùng cộng sự nhanh chóng quyết định nâng giá lên cao hơn hẳn. Chiều thứ Ba, Efrusy cùng cộng sự

của mình tại Accel là Theresia Ranzetta và Ping Li sải bước trên Đại lộ University và xộc thẳng vào văn phòng của Thefacebook khi mọi người đang họp.Efrusy bước vào và cắt ngang: “Ông ấy đập tờ giấy xuống bàn. Trong đó đề nghị giá trước đầu tư 70 triệu đô với vốn đầu tư 10 triệu đô. Như vậy định giá sau đầu tư của Thefacebook là 80 triệu đô. “Các bạn phải đồng ý,” Efrusy năn nỉ. “Chúng tôi làm được. Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng. Chúng ta sẽ cùng nhau dời song lấp bể để tạo dựng thành công cho công ty.” Dù hơi ngạc nhiên nhưng Parker vẫn trả lời:

“Được, đề nghị này rất đáng xem xét.” Trước khi rời đi, Efrusy nhận thấy bức tường đã được sửa lại một chút. Trên toàn bộ những điểm chiến lược nhất, ai đó đã dán thêm nhiều mẩu băng dính nhỏ xíu.

Sau khi Efrusy về, các nhà doanh nhân trẻ tuổi nhìn nhau sung sướng. 80 triệu ư? Quả là kỳ

diệu! Zuckerberg hỏi: “Vậy còn thương vụ với Post?” Không ai có câu trả lời thỏa đáng nhưng dù sao họ đã nhận được đề nghị có giá trị 80 triệu đô-la cho Thefacebook!

Đó không phải là một quyết định dứt khoát. Một mặt Graham là con chiên ngoan đạo của công ty và sẽ để Zuckerberg và Parker làm bất kỳ điều gì mình muốn. Mặc dù chưa ký kết gì nhưng

Zuckerberg đã đồng ý miệng với Graham về một hợp đồng có giá trị thấp hơn. Nếu đầu tư thì Accel sẽ giám sát công ty nghiêm ngặt, điều này đồng nghĩa với mất tự do. Trụ sở của Accel chỉ

cách đó ba toà nhà. Nhưng điều này cũng mang đến nhiều trí thông minh và mối quan hệ tại Thung lũng Silicon. Parker không có ràng buộc gì phải hợp tác với Post còn Matt Cohler, người có nhiều kinh nghiệm nhất, cảm thấy rằng họ nên nâng giá càng cao càng tốt. Mọi thứ đang nghiêng về Accel. Bản điều khoản của công ty vốn mạo hiểu đề nghị rõ ràng khả năng cùng đầu tư với Post nhưng Thefacebook không mấy hứng thú với điều này, một phần vì điều đó đồng nghĩa với việc bán quá nhiều phần của công ty.

Sau một vài cuộc gọi, Parker đi đến kết luận rằng Tim Draper hay bất kỳ công ty vốn mạo hiểm nào đều không muốn theo đuổi cái giá Accel đưa ra. Như vậy chỉ còn Accel và Post.

Đêm đó, Jim Breyer tổ chức bữa tối mời các nhà lãnh đạo của Thefacebook tại nhà hàng Village Pub sang trọng gần nhà của ông tại Woodside, phía Bắc Palo Alto. Tại bàn có Zuckerberg, Parker, Cohler và Efrusy. Nhà hàng Pub nổi tiếng với danh sách rượu và Breyer, một người am hiểu rượu, đã gọi một chai Quilceda Creek Cabernet giá 400 đô-la. Zuckerberg, lúc đó mới 20

tuổi và chưa đến tuổi được uống rượu, gọi một chai Sprite. Một phần mục đích của bữa tối là để Efrusy và Breyer làm quen với Zuckerberg bởi cho đến lúc này anh mới nói nhiều một chút so với những buổi gặp gỡ khác.

Breyer có nhiều mối quan hệ ở Harvard - nơi ông lấy bằng MBA. Ông còn nằm trong ban quản trị Trường Kinh doanh Harvard. Breyer cố gắng giúp Zuckerberg thoải mái và cởi mở hơn. Họ

nói chuyện nghiêm túc về chiến lược và Breyer cùng Efrusy nhắc đi nhắc lại hy vọng được đầu tư và làm việc với Zuckerberg cùng đội ngũ của anh. Breyer bắt đầu thần tượng cách tư duy sáng suốt về chiến lược của vị CEO trẻ tuổi cùng sự cống hiến của anh cho chất lượng và tính hữu ích của Thefacebook. Tuy nhiên rõ ràng Zuckerberg vẫn chưa thoải mái vì một điều gì đó.

Sau đó anh bắt đầu mất chú ý.

Mọi người tưởng Mark Zuckerberg không lắng nghe mình. Anh thường hay giữ im lặng và không biểu lộ cảm xúc yêu ghét. Anh không sử dụng ngôn ngữ hình thể hay gật đầu hay những dấu hiệu thông thường khác để thể hiện mình đang lắng nghe. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là anh không lắng nghe. Anh chỉ không biểu lộ cảm xúc và hay trầm ngâm suy nghĩ. Mặt khác, có những lúc anh thật sự không lắng nghe. Đó là khi anh cảm thấy nhàm chán hay không thoải mái. Những lúc này, anh thường lẩm bẩm từ “Vâng” nhiều lần. Điều này chỉ những người hiểu rõ anh mới biết. Giữa bữa tối tại Villiage Pub, Zuckerberg bắt đầu đi vào trạng thái không lắng nghe. Và Matt Cohler nhận ra điều đó.

Zuckerberg đi vào nhà vệ sinh và một lúc rất lâu sau vẫn chưa quay lại. Cohler đứng dậy đi xem xét tình hình. Và trên sàn nhà vệ sinh nam là Zuckerberg đang ngồi bắt chéo chân, đầu cúi xuống. Anh đang khóc. “Anh nói qua dòng nước mắt, “Điều này là sai lầm. Tôi không thể làm vậy được. Tôi đã hứa!” Cohler nhớ lại. “Anh ấy khóc nức nở. Vì vậy tôi nói: “Tại sao anh không gọi cho Don và hỏi ý kiến của ông ấy nhỉ?” Phải mất một lúc Zuckerberg mới bình tĩnh lại và quay lại bàn.

Buổi sáng hôm sau, anh gọi cho Graham. Zuckerberg mở đầu: “Thưa ông Don, kể từ lúc chúng ta thỏa thuận xong các điều khoản, tôi vẫn chưa có cơ hội nói chuyện với ông và cũng từ lúc đó, tôi nhận được một đề nghị với giá trị cao hơn từ một công ty vốn mạo hiểm tại đây. Và tôi đang trong thế tiến thoái lưỡng nan về mặt đạo đức.”

Graham đã nói chuyện với Breyer trước đó nên dù thất vọng nhưng ông không ngạc nhiên. Tuy nhiên ông cũng rất ấn tượng. “Tôi tự nghĩ, “Chà, đối với một người mới 20 tuổi đầu thì như vậy quả là ấn tượng - cậu ấy không gọi để thông báo về việc nhận tiền của người khác. Cậu ấy gọi điện để thú nhận.” Graham biết rằng mặc dù đề nghị ban đầu của ông có giá trị rất lớn so với một công ty nhỏ và non trẻ. Ông cảm thấy rằng mình không cần thiết phải nâng giá cao hơn. Và ông cho rằng cho dù mình nói gì thì Accel cũng sẵn sàng nâng giá cao hơn. Graham hỏi: “Mark, tiền bạc có quan trọng với cậu không?” Zuckerberg trả lời có quan trọng. Anh tiếp tục nói rằng tiền là thứ duy nhất giúp Thefacebook không phải đi vào trạng thái báo động hoặc phải vay tiền.

“Cậu biết rằng nhận tiền của họ khác với nhận tiền của chúng tôi phải không?” Graham đáp

“Họ đặt ra mục tiêu nhận thức cho cậu và họ sẽ bắt cậu phải thực hiện mục tiêu đó. Và cho dù chúng tôi không có mạng lưới cũng như sự tinh tế như họ nhưng chúng tôi sẽ không can thiệp vào cách điều hành công ty của cậu.” Gram nói rằng bây giờ “nếu công ty không bao giờ niêm yết thì tôi sẽ rất vui mừng. Tuy nhiên Mark cho biết mặc dù anh đã cân nhắc kỹ những hạn chế

của việc cộng tác với một công ty vốn mạo hiểm nhưng rõ ràng anh ấy vẫn thích vậy hơn.”

“Mark, tôi sẽ giải thoát cậu khỏi thế tiến thoái lưỡng nan này.” Graham nói sau cuộc đối thoại dài 20 phút. “Hãy nhận tiền của họ và phát triển công ty, chúc cậu mọi điều tốt đẹp.”

Zuckerberg cảm thấy nhẹ lòng hơn rất nhiều. Điều đó càng làm tăng sự kính trọng và ngưỡng mộ của anh dành cho Graham.

Zuckerberg đã email cho Breyer cho biết anh muốn gặp ông trực tiếp tại văn phòng của Accel.

Cuối buổi sáng hôm đó thứ Tư ngày 6 tháng 4 Zuckerberg đi một mình đến Accel trên Đại

lộ University và ngồi tại phòng họp nhỏ của Breyer. Anh bắt đầu thích một Breyer niềm nở

mặc dù chưa thể chia sẻ loại rượu đắt đỏ với ông. Tuy nhiên Parker đã nói cho Zuckerberg về

mọi chi tiết của những vụ đầu tư kiểu này. Zuckerberg trở nên cứng rắn và cho Breyer biết anh muốn một vài cải tiến nhỏ. Anh nói nếu Accel tăng giá trị trước đầu tư lên ít nhất 75 triệu đô-la và nếu Breyer đồng ý tham gia hội đồng quản trị của Thefacebook thì anh sẵn sàng ký vào bản hợp đồng. Efrusy là một người tốt nhưng vẫn còn non nớt và thiếu kinh nghiệm. “Điều đó khiến tôi tổn thương,” Efrusy nói “nhưng tôi có thể hiểu được.” Zuckerberg khẳng định nếu Breyer không tham gia hội đồng quản trị thì Thefacebook sẽ ngay lập tức ký hợp đồng với Post. Đối với Zuckerberg, khả năng được sát cánh với một nhà đầu tư kỳ cựu ở Thung lũng Silicon như Breyer là nhân tố quyết định.

Breyer ưu tiên việc chiếm được nhiều quyền sở hữu. Accel cố gắng sở hữu ít nhất 15% của bất kỳ công ty nào mình đầu tư. Tuy nhiên Zuckerberg và Parker không cảm thấy công ty cần nhiều tiền hơn. Điều này xảy ra tại một bữa tối vào buổi tối trước đó và đi đến một quyết định sơ bộ.

Accel có thể đầu tư thêm 2,7 triệu đô-la còn Zuckerberg, Parker và Moskovitz mỗi người sẽ

nhận thêm 1 triệu đô.

Trong những hợp đồng vốn mạo hiểm như thế này, nhà đầu tư thường ép cổ đông hiện tại phải giảm quyền sở hữu trong công ty trước cuộc đầu tư bằng cách thêm một số lượng lớn cổ phiếu không được phân phát, với giả thiết nhân viên tương lai sẽ được trả một phần lương bằng cổ

phiếu. Cách tính toán rất phức tạp nhưng kết quả là quyền sở hữu của công ty vốn mạo hiểm nhiều lên còn nhà doanh nhân thì ít đi. Các công ty vốn mạo hiểm thường khăng khăng đòi cổ

đông hiện tại của công ty phải chấp nhận tăng thêm khoảng 20% lượng cổ phiếu.

Tuy nhiên Parker đã chuẩn bị trước tinh thần cho Zuckerberg và trong bữa tối hôm trước họ

nhận thấy rõ Breyer muốn đầu tư đến mức nào. Vì vậy Zuckerberg từ chối việc giảm quyền sở

hữu đi 20%. Cả hai quyết định chỉ giảm 10%. Thêm vào đó, Zuckerberg chỉ nhận một nữa những gì được áp dụng cho quyền sở hữu của các cổ đông hiện tại. Vì vậy việc giảm quyền sở

hữu cũng sẽ được áp dụng với tiền của Accel. Breyer phải thừa nhận: “Mark thương lượng rất cứng rắn.”

Cuối cùng họ quyết định hợp động định giá thấp hơn một chút so với giá trị sau đầu tư 98 triệu đô-la. Accel sẽ đầu tư khoảng 12,7 triệu - một con số kỳ diệu đối với một công ty nhỏ như thế

này. Accel sẽ sở hữu khoảng 15% công ty. “Tôi biết giá như vậy là quá cao” Hiện nay Breyer cho biết “tuy nhiên đôi khi đó là việc bạn phải làm để có được bản hợp đồng.” Breyer đồng ý gia nhập hội đồng quản trị nhưng đề nghị đầu tư thêm 1 triệu đô bằng tiền riêng. Chàng trai 20

tuổi cùng nhà đầu tư bắt tay nhau. Zuckerberg rời khỏi văn phòng còn Breyer rất phấn chấn.

Trước khi bắt tay, Zuckerberg giải thích rằng có thể trong tương lai sẽ có thêm vốn đầu tư của Graham và Post hoặc Edgar Bronfman, con cháu của công ty rượu Seagram kiêm CEO của Warner Music. Bronfman đã gặp Parker và Zuckerberg khi hai người đến thăm Warner Music tại Los Angeles vào mùa thu năm ngoái và mặc dù từng có thái độ thù địch từ vụ Napster nhưng ông và Parker đã trở nên thân thiện hơn. Dù vậy, Bronfman vẫn quyết định không đầu tư. (Trên thực tế nếu ông làm vậy thì số cổ phiếu trị giá 300.000 đô-la của ông hiện giờ sẽ trị

giá ít nhất 20 triệu.) Hợp đồng mua lại Viacom vẫn chưa đến đâu mặc dù Parker và Zuckerberg không có hành động theo đuổi nào.

Phải mất vài tuần để hoàn thành bản hợp đồng. Parker chỉnh sửa một vài điểm quan trọng.

Anh củng cố thêm cấu trúc của công ty để đảm bảo rằng Zuckerberg kiểm soát thêm một ghế

nữa trong hội đồng quản trị bên cạnh vị trí của anh và Parker sở hữu một ghế khác. Điều đó có nghĩa là cho dù Breyer tham gia cùng Thiel trong hội đồng quản trị nhưng Zuckerberg và Parker vẫn chiếm ba trên năm ghế - tức là đa số. Theo một sắp xếp phức tạp, quyền sở hữu cổ

phiếu gắn với ghế trong hội đồng quản trị. Như vậy chắc chắn Zuckerberg không thể mất quyền kiểm soát công ty. Việc Accel đồng ý với điều khoản này càng khẳng định lòng ham muốn bản hợp đồng của Breyer. Điều này cũng xác nhận lòng tin của ông vào Zuckerberg. Đến bây giờ Breyer đã thật sự trở thành tín đồ của vị CEO trẻ, người mà ông thừa nhận là “một thiên tài về sản phẩm.” Một vài đồng nghiệp cho rằng Zuckerberg có thể đề nghị cha mình nhận ghế trống. Anh thường xuyên chat với cha mình để xin lời khuyên trong quá trình tìm vốn tài trợ. Tuy nhiên đến nay chiếc ghế đó vẫn trống.

Một vài điểm trong cuộc đầu tư của Thefacebook hơi bất thường. Trước hết, hợp đồng có giá trị chưa từng xuất hiện với một công ty Internet mới thành lập. Ngay cả cuộc đầu tư đầu tiên của Google cũng định giá công ty dưới 75 triệu đô-la. Khoản trả thêm cho ba chàng trai trẻ tại Thefacebook được giữ kín, một phần vì đó là điều tốt nhất lúc đó nếu công ty nhận được toàn bộ số tiền cho mục đích của mình. Trên thực tế, khoản trả thêm cho nhà sáng lập công ty hiếm thấy đến mức không nhà đầu tư kỳ cựu nào tại Thung lũng Silicon có thể nhớ nổi một thương vụ thương tự. Trong vụ cá cược với nhà cho vay WTI, Parker cười nắc nẻ: “Tôi đã thắng.” Cuối cùng lệnh trả tiền của WTI có giá trị gấp mười lần so với nếu Werdegar của WTI thắng vụ cá cược. Tuy nhiên ông vẫn là một fan của Parker và công ty. Tháng 7, Werdegar tăng thời hạn cho một khoản vay khác của Thefacebook, lần này là 3 triệu đô, một lần nữa chỉ để chi trả toàn bộ chi phí mua máy tính và các tài sản có định khác.

Khi Eduardo Saverin, cộng sự trước đây của Zuckerberg trong quá trình thành lập Thefacebook, nghe tin về điều khoản trong hợp đồng của Accel, anh đã rất tức giận. Cổ phần trong công ty của anh vào mùa hè là 34,4% nay bị giảm xuống dưới 10% sau vụ đầu tư và tái cấu trúc. Anh khẳng định mình không nhận thức được điều đó, dọa sẽ kiện vân vân. Tuy nhiên kể từ sau cuộc tái tổ chức, anh vẫn chưa làm được gì. Ezra Callahan giờ đã học được cách làm công việc quảng cáo của Saverin. Một Saverin giận dữ đã ngừng làm việc cho Thefacebook (mặc dù vẫn nắm giữ cổ phiếu của công ty). Zuckerberg tắt email và Y2M nhận được chỉ thị

không dính dáng gì đến Saverin nữa.

Zuckerberg, Cohler và Moskovitz thật sự ngạc nhiên trước tài thương thuyết của Parker.

Thành công trong quá trình tăng vốn cho công ty xứng đáng đi vào sách giáo khoa. Khi nhớ lại, Cohler cho biết: “Parker hoàn toàn chủ động trong những cuộc thương thuyết kiểu này. Hiện nay mọi người vẫn chưa nhận ra tầm quan trọng của anh ấy đối với công ty. Anh ấy thật sự đã làm rất tốt.” Zuckerberg nói với bạn mình rằng anh chưa bao giờ chứng kiến một thương vụ

mua bán ấn tượng những gì Parker làm với Accel.

Ngày diễn ra thương vụ lớn nhất trong tuổi trẻ của Mark Zuckerberg kết thúc trong sự sụt giảm đáng sợ. Anh đã ký giấy tờ kết thúc vụ đầu tư của Accel. Hiện anh trở thành triệu phú. Tuy nhiên khuya đêm đó, động lực khiến anh tổ chức ăn mừng thật nhỏ được củng cố một cách ngớ

ngẩn.

Bạn gái của Zuckerberg ở thời điểm đó là một sinh viên ại Berkeley. Sáng sớm anh đến đó để

thăm cô. Trên đường đi anh dừng tại Đông Palo Alto để đổ xăng cho “Con lợn lòi”, chiếc Infiniti mới màu đen bóng của mình. Khu vực này nghèo hơn nhiều so với những khu vực còn lại ở

Palo Alto. Trạm đổ xăng trông như bị bỏ hoang. Khi anh đang đổ xăng thì một thanh niên trẻ

tiến lại gần với một khẩu sung. Tuy nhiên người này say rượu đến nỗi không thể đứng vững.

Anh ta còn không thể nói rõ ràng khi đòi tiền. Zuckerberg dù hoảng sợ nhưng vẫn mạo hiểm một phen. Anh bước vào xe và lái đi thẳng. Không có chuyện gì xảy ra. “Tôi thấy mình quá may mắn.” anh nói. Mặc dù anh nói về việc thoát khỏi người thanh niên mang sung nhưng đó cũng là nhìn nhận chung về việc sáng tạo ra Thefacebook và quá trình tăng vốn cho công ty.

Cuối cùng Thefacebook đã có rất nhiều tiền. Bây giờ công ty có thể xây dựng một đội ngũ nhân viên thực sự. Máy chủ sẽ không còn bị buộc vào dây dợ nữa. Sự tăng trưởng giờ mới bắt đầu.

6. THÀNH LẬP CÔNG TY

“Trở thành CEO của một công ty hoàn toàn khác việc trở thành bạn cùng phòng ở đại học.”

Dường như không còn tồn tại bất kỳ giới hạn nào đối với thành công của Thefacebook nữa.

Tiền bạc cũng không còn là trở ngại. Dịch vụ này phát triển nhanh chóng trong giới sinh viên.

Những mối nghi ngại của Zuckerberg về Thefacebook đã hoàn toàn biến mất. Bây giờ là thời khắc để biến dịch vụ thành một công ty thực sự. Tuy nhiên, làm thế nào để thành lập công ty?

Lúc đó, Mark Zuckerberg và Dustin Moskovitz chỉ mới 21 tuổi. Cho dù có tầm nhìn, sự sáng tạo hay lòng tận tâm nhưng về tư duy, họ vẫn chỉ ở mức một sinh viên đại học bình thường. Họ hầu như không biết gì về việc thành lập doanh nghiệp. Sean Parker, 25 tuổi, đã tham gia thành lập một vài doanh nghiệp nhỏ nhưng lại rất ghét sự ràng buộc và về bản chất thì anh là một kẻ nổi loạn. Parker coi thường quy tắc kinh doanh bao nhiêu thì Zuckerberg mù tịt về những quy tắc này bấy nhiêu. Cuối cùng chỉ còn lại Matt Cohler, 28 tuổi, tốt nghiệp đại học Yale, là người lớn tuổi nhất và cũng là đầu tàu của Thefacebook. Cohler từng làm tư vấn viên tại công ty McKinsey và từng là nhân viên “biết tuốt” của doanh nhân ăn chay Reid Hoffman tại trang mạng xã hội LinkedIn, vì vậy anh hiểu rất rõ quy trình thành lập doanh nghiệp. Tuy nhiên, đây không phải là một công ty bình thường và những thách thức trước mắt cũng không hề bình thường.

Ban đầu Facebook ưu tiên tuyển thật nhiều nhân viên bởi công ty có đủ tiền để trả lương cho họ. Tuy nhiên, nhiều người vẫn không chắc liệu mình có muốn làm việc cho Thefacebook hay không. Bất chấp thành công vang dội của trang MySpace, phần lớn người dân tại Thung lũng Silicon vào đầu năm 2005 vẫn cho rằng mạng xã hội là một ý tưởng gàn dở. Và chưa chắc mạng xã hội có thể trở thành một ngành kinh doanh. Xu hướng nổi bật của các công ty Internet thời đó là blog và podcast . Không những vậy, Thefacebook còn là một mạng đóng nên những người Thefacebook muốn thuê không thể truy cập để tìm kiếm thêm thông tin.

Thêm vào đó, công ty non trẻ này còn chịu tai tiếng về sự bừa bãi. Cohler đã nhanh chóng chuyển sự chú ý sang vấn đề tuyển dụng và cố gắng thuyết phục Robin Reed, một chuyên gia săn đầu người cho các công ty mới khởi nghiệp, giúp công ty tìm kiếm phó giám đốc kỹ thuật.

Reed là một phụ nữ trung niên với mái tóc ngắn màu vàng nhạt ôm lấy khuôn mặt tròn và có xu hướng theo phong cách New Age khi đeo vòng tay bằng hạt gỗ. Bà tỏ ra không thích thú lắm với đề nghị đó. Bà cho biết: “Tôi đã nghe rất nhiều lời đồn đại về công ty này và đối với tôi như

vậy quá mơ hồ. Sean Parker thời đó khá tai tiếng.” Nổi danh với việc suốt ngày tiệc tùng và bị

đuổi khỏi Plaxo đã để lại ấn tượng ở Thung lũng Silicon rằng Parker là một dân chơi thứ thiệt.

Reed đã nói chuyện với những người bạn từng thử và thất bại khi cố gắng giúp Thefacebook tuyển dụng nhân viên. Một người bạn nói với bà rằng: “Ở đó rất rắc rối.”

Tuy nhiên những câu chuyện đó đã quá phóng đại bởi các chàng trai sinh viên đại học vẫn hoàn toàn kiểm soát được mọi việc. Zuckerberg phải hết sức cẩn thận khi phát thẻ kinh doanh trong các cuộc họp. Anh có hai loại thẻ. Một loại chỉ có dòng chữ “CEO”. Còn loại khác có chữ:

“Tôi là CEO… khỉ thật!” Không chỉ ban quản lý các trường đại học đã sẵn sàng cho cuộc cạnh tranh mang tầm cỡ quốc gia mà ngay gần đó, Tricia Black cũng từ chối gia nhập công ty nếu cuộc canh tranh vẫn chưa kết thúc. Black, nữ nhân viên bán hàng của công ty quảng cáo Y2M, đã cầu xin Eduardo Saverin nhận cô vào làm từ giữa năm 2004. Và cuối cùng thì cô cũng được nhận vào làm tại Thefacebook và thành lập phòng quảng cáo nội bộ. Về cách bài trí văn phòng, bức tranh do bạn gái của Parker vẽ nhiều phụ nữ khỏa thân bên cạnh con chó ngao trong phòng vệ sinh nữa đã nhanh chóng bị xóa bỏ sau khi Accel đầu tư vào đây 12,7 triệu đô-la.

Chiến lược tuyển dụng không chuyên nghiệp. Ban đầu phương pháp chủ yếu là đặt tượng gỗ

một đầu bếp người Ý trên vỉa hè. Người đầu bếp ôm một tấm bảng, thay vì viết tên các loại pizza, liệt kê một loạt vị trí cần tuyển dụng như “Phó chủ tịch kỹ thuật”.

Steve Chen, từng là lập trình viên tại PayPal, là nhân viên đầu tiên Cohler tuyển dụng. Tuy nhiên chỉ sau một vài tuần, Chen đã quyết định nghỉ việc để thành lập công ty mới cùng hai đồng nghiệp cũ tại PayPal. Công ty này kinh doanh video và Cohler đã cố gắng can ngăn Chen.

Cohler nói: “Anh đang phạm phải một sai lầm rất lớn đấy. Anh sẽ phải hối tiếc trong suốt phần đời còn lại. Thefacebook rồi sẽ rất thành công. Trong khi đó đã có hàng trăm website về

video”. Nhưng Chen vẫn cương quyết ra đi để thành lập một công ty có tên YouTube.

Dần dần Zuckerberg nhận ra rằng Google, với vị trí trên cùng trong “chuỗi thức ăn” tại Thung lũng Silicon, là đối thủ chính của Thefacebook trong cuộc tìm kiếm nhân tài. Nói cho cùng thì Google là nơi mà mọi kỹ sư phần mềm đều ao ước được làm việc. Chỉ cần biết một ai đó đang phỏng vấn vào Google thôi cũng khiến Zuckerberg muốn thuê người đó hơn.

Cohler đến thăm em trai học tại Princeton và nghe nói rằng Google đang tổ chức tuyển dụng ở

đó. Anh đã in một loạt tờ rơi về Thefacebook và đứng ở cửa để phát. Không lâu sau đó, Zuckerberg cho đặt một bàn tại tòa nhà Khoa học máy tính Đại học Stanford với tấm biển có dòng chữ “Tại sao lại làm việc tại Googe? Hãy đến với Thefacebook.” Ngay cả Adam D’Angelo cũng bị thuyết phục không nhận vị trí thực tập mùa hè tại Google. Parker đã thuyết phục anh

gia nhập Thefacebook.

Sau khi Accel đầu tư lớn vào Thefacebook, Kevin Efrusy, người khởi xướng thương vụ này, bắt đầu thường xuyên ghé thăm để đưa ra lời khuyên cho Zuckerberg. Ông đề nghị thuê Jeff Rothschild, người đồng sáng lập công ty phần mềm kinh doanh Veritas, làm tư vấn viên bán thời gian cho công ty. Rothschild có kiến thức sâu rộng về trung tâm dữ liệu và có tuổi đời 55

năm. Zuckerberg nhận ra Rothschild có thể giúp Thefacebook ngăn chặn thất bại như của mạng xã hội Friendster. Efrusy đề nghị trả lương cho Rothschild bằng cổ phiếu của công ty.

Zuckerberg hỏi: “Liệu ông ấy có làm việc toàn thời gian không?” Efrusy trả lời: “Không bao giờ.

Ông ấy đã nghỉ hưu rồi”. Đến lần gặp tiếp theo, Zuckerberg tự hào thông báo: “Tôi đã thuyết phục được ông ấy làm toàn thời gian”. Nói rằng anh ta không thể làm được một điều gì đó cũng giống như giơ cờ đỏ trước mắt con bò vậy. Khi nhớ lại mình đã nhanh chóng bị Thefacebook thu hút như thế nào, Rothschild nói: “Ban đầu tôi cho rằng họ thành lập một trang web hẹn hò.

Nhưng khi hiểu được viễn cảnh của Mark, tôi nhận ra rằng trang web này không giống như

MySpace, không liên quan gì đến việc gặp gỡ mọi người. Đó là cách hữu hiệu nhất để giữ liên lạc với bạn bè.” Nhận Rothschild vào công ty đã giúp hợp pháp hóa công ty.

Việc Rothschild đồng ý làm việc tại Thefacebook đã giúp Cohler thuyết phục được Robin Reed đảm nhận việc tuyển dụng. Cuối cùng bà cũng đồng ý đến gặp Zuckerberg. Khi bà đi lên cầu thang vẽ graffiti dẫn đến phòng làm việc Palo Alto của Thefacebook vào giờ hẹn lúc 11 giờ

sáng, bà thấy cửa phòng đang mở và toàn bộ nơi đó dường như bị bỏ hoang. Một lúc sau, bà bỏ

đi. Cohler nhìn thấy bà trên đường và đưa bà trở lại công ty. Hóa ra Zuckerberg vẫn ở căn phòng đó – nhưng là trên mái nhà. Nếu bạn đứng trên bàn trong một căn phòng ký túc xá (có cả máy Xbox và giường ghế) thì hãy nhìn qua cửa sổ, bạn sẽ thấy một khu vực rộng và bằng phẳng trên mái nhà phủ đầy cát. Ở đó có sẵn loại ghế tựa thường gặp trên bãi biển. Đây là địa điểm yêu thích của sinh viên vào những ngày nắng và cũng là nơi riêng tư để gọi điện hay họp hành. Reed leo lên mái nhà. Zuckerberg nài nỉ bà hãy đảm nhận việc tuyển dụng kỹ sư cho công ty. Bà thấy cảnh tượng ở đó rất thú vị nên đã đồng ý.

Tuy nhiên, Thefacebook cũng có những tiêu chuẩn tuyển dụng riêng biệt. Một trong số đó là ưu tiên người trẻ tuổi. Bỏ học được coi là một ưu điểm trong số những người bỏ học giữa chừng, những người bài trừ mê tín dị đoan và những người tự học. Một câu hỏi mà Zuckerberg thường đặt ra cho sinh viên mới tốt nghiệp đến ứng tuyển là: “Tại sao bạn phải học làm một điều mà mình có thể tự làm được?” Thậm chí anh còn quả quyết rằng nếu một người bỏ học để đến làm việc cho Thefacebook rồi sau đó quyết định quay lại học tiếp thì công ty sẽ trả toàn bộ học phí.

Cohler quảng cáo các vị trí thực tập mùa hè và thỉnh thoảng vẫn nói với những ứng viên sáng

giá khi đến phỏng vấn rằng Thefacebook chỉ thuê nhân viên làm toàn thời gian. Điều đó khiến nhiều người phải cân nhắc việc bỏ học. Đó cũng là cách anh khiến Scott Marlette, một trong những nhân viên sớm nhất của công ty, ngừng học kỹ sư điện tại Stanford.

Adam D’Angelo cao lớn, giọng nói nhỏ nhẹ, mái tóc luôn rối bù và dáng đứng lúc nào cũng cúi gằm của một người sống nội tâm nhưng lại một lập trình viên thông minh xuất sắc. Anh đã ngừng tập trung vào Wirehog từ rất lâu. Hiện nay anh là kỹ sư hàng đầu của Thefacebook. Cho dù ứng viên đã nói chuyện với ai thì Zuckerberg vẫn luôn muốn D’Angelo phỏng vấn họ đối với những vị trí quan trọng về công nghệ. Nếu D’Angelo cho rằng ứng cử viên đó thông minh thì họ

sẽ được nhận vào làm.

Khi được nhận vào làm, trách nhiệm đầu tiên của nhân viên mới là phải tự mua laptop. Ở công ty cũng không có đủ bàn ghế làm việc. Scotte Marlette ngồi trên sàn nhà trong tuần đầu tiên làm việc. Chỉ có hai chiếc bàn nhỏ đặt giữa phòng chính và lúc nào cũng chật ních đồ đạc của nhân viên. Sau này, Marlette phải đến Ikea để tự mua bàn ghế làm việc.

Số lượng người dùng đã tăng từ 3 triệu trong tháng 6 năm 2005 lên 5 triệu trong tháng 10. Đó quả thật là tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc, và thậm chí khi tổ chức ăn mừng thì đội ngũ

nhân viên ngày càng tăng của Thefacebook vẫn làm việc chăm chỉ để tốc độ tăng trưởng này không gây tổn hại cho trang web. Công nghệ phải phát triển ngang bằng số thành viên. Chống lại Friendster là nỗi ám ảnh thường trực. Adam D’Angelo rơi vào khủng hoảng. Anh nhớ lại thời kỳ đó: “Cơ sở dữ liệu luôn quá tải. Chúng ta phải sửa chữa ngay. Bạn không thể gửi email. Hãy sửa ngay. Tuần này chúng ta đã suýt lao đao. Tuần tới có thể chúng ta sẽ lâm vào tình trạng nguy khốn và trang web sẽ không thể hoạt động được. Chúng ta phải tăng năng suất lên.”

Thường xuyên xuất hiện những chuyến xe mang đến nhiều máy chủ hơn cho trung tâm dữ liệu tại Santa Clara. Đến cuối năm đó, Facebook đã chi tới 4,4 triệu đô-lacho máy chủ và thiết bị

mạng tại các trung tâm dữ liệu.

Trong nỗ lực nhằm giữ cho mọi thứ hoạt động suôn sẻ bất chấp tốc độ tăng trưởng nhanh chóng, rất nhiều kỹ sư trẻ đã mắc phải sai lầm nghiêm trọng. Một số sai lầm đã khiến toàn bộ

trang web có nguy cơ bị sập bởi mã phần mềm bao gồm những file chỉ dẫn dài dòng đã vi phạm nghi thức thiết kế cơ bản của một dự án như vậy. (Sau này Marlette và D’Angelo đã chia mã thành cấu trúc phân đoạn truyền thống.) Tại một thời điểm nào đó, mã nguồn – tài sản trí tuệ chủ yếu của công ty – đã chảy vào trang cá nhân của sinh viên. Một kỹ sư đã vô tình tạo ra một lỗi máy tính có thể nhanh chóng cho phép người dùng truy cập vào bất kỳ tài khoản nào.

Một lần khác, một thực tập viên đã tạo ra lỗi khiến bạn dù kích vào bất kỳ quảng cáo nào trên

trang web thì cũng chỉ dẫn đến một nhà quảng cáo duy nhất là Allposters.com.

Dustin Moskovitz chịu trách nhiệm đảm bảo mọi thứ hoạt động trơn tru mỗi ngày, vì vậy mỗi khi có biến cố gì xảy ra thì nhiệm vụ của anh là tìm ra cách giải quyết cho dù có phải mất cả

đêm. Phải đối mặt với một lỗi cực kỳ ngớ ngẩn, đôi khi anh đánh mất vẻ điềm tĩnh mà giận dữ

đập tay lên bàn và ném mọi thứ xung quanh. Tuy nhiên, anh luôn sửa chữa được mọi thứ. Anh yêu cầu thế giới phải tôn trọng lòng tận tụy và đạo đức nghề nghiệp của mình. Ruchi Sanghvi, một sinh viên tốt nghiệp ngành kỹ nghệ máy tính của trường Đại học Carnegie-Mellon, với khuôn mặt tròn và mái tóc dài đen nhánh, phát biểu: “Dustin luôn là người tuyệt vời”. Cô là nữ

kỹ sư đầu tiên Thefacebook thuê và nhiều năm nay vẫn là nữ kỹ sư duy nhất trong đội ngũ trụ

cột của công ty.

Khi tìm hiểu vai trò của từng cá nhân, Rothschild khám phá ra rằng toàn bộ công việc chăm sóc khách hàng của Thefacebook chỉ do một sinh viên ở Berkeley làm việc bán thời gian tại nhà đảm nhiệm. Anh ta có tới 75.000 yêu cầu chăm sóc khách hàng tồn đọng. Rothschild đã quảng cáo vị trí đại diện chăm sóc khách hàng trên Thefacebook và thuê một sinh viên mới tốt nghiệp trường Stanford có tên Paul Janzer. Cả hai nhanh chóng đi đến kết luận rằng họ cần đội ngũ nhân viên đông đảo hơn. Vì vậy, họ nhanh chóng tìm thêm sáu ứng viên nữa. Sau đó, Rothschild tổ chức phỏng vấn xin việc theo nhóm và nhận cả sáu người vào làm. Số yêu cầu chưa được giải quyết lúc này đã lên tới 150.000, sau đó mới bắt đầu giảm dần. Khách hàng thắc mắc về mọi thứ, từ việc làm thế nào để đổi ảnh đại diện cho tới việc làm thế nào để đổi tên sau khi lập gia đình.

Efrusy cố gắng đóng vai trò lương tâm của công ty. Đổi lại, Zuckerberg tặng anh tấm card với chức vụ “Giám đốc lo lắng”. Tuy nhiên, Efrusy có lý do để lo lắng. Các tính năng mới vẫn chưa được thử nghiệm trước khi chính thức ra mắt. Anh cảm thấy bối rối khi ngồi đối diện với Zuckerberg trong khi dùng laptop để tạo ra thay đổi cho trang web.

Reed cần nhiều thời gian để thực hiện công cuộc săn đầu người hơn bà nghĩ. Trước hết, những kỹ sư giàu kinh nghiệm không thích làm việc với một người mới 21 tuổi và chưa bao giờ có một công việc tử tế. Bên cạnh đó, nhiều ứng viên nhiệt tình khác lại cảm thấy e ngại khi nghe nói về tai tiếng của Parker, đặc biệt sau khi biết rằng chức vụ của Parker tại Thefacebook là chủ tịch công ty. Và Reed cũng chưa thật sự hiểu Zuckerberg muốn gì. Bản thân Zuckerberg đã nói rõ rằng anh muốn tiếp tục phụ trách việc phát triển sản phẩm. Tuy nhiên, bất chấp cuộc sống thường nhật tại Thefacebook dường như còn hỗn loạn và non nớt, Reed vẫn nhận ra rằng mọi thứ có vẻ đang bắt đầu tăng tốc về phía trước.

Zuckerberg đề nghị bà đến làm việc toàn thời gian tại công ty trong khoảng sáu tháng cho đến khi công ty tìm được đủ nhân viên. Đây là điều mà Reed chưa bao giờ làm, tuy nhiên bà cũng thích việc trả lương bằng cổ phiếu của Thefacebook. Bà đã trở thành một con tin ngoan đạo. Bà nói: “Tôi nghĩ rằng mình đã sát cánh với rất nhiều doanh nhân vĩ đại và hiểu rõ cách làm việc của họ. Tuy nhiên khi đến với Thefacebook, tôi ngạc nhiên khi nhận ra rằng mình chẳng biết gì về cách làm việc của những thanh niên tuổi 20. Mọi người cho rằng họ vô trách nhiệm. Họ đi làm muộn. Một số chỉ làm việc vào ban đêm. Tuy nhiên, Mark lại là người cực kỳ có trách nhiệm. Tất cả nhân viên ở đây đều như vậy. Vì vậy, tôi quyết định quên hoàn toàn những suy nghĩ trước đây của mình để có tư duy mới mẻ.”

Vào một sáng thứ bảy, Reed – một người theo đạo Phật và học thiền, ngồi tại một quán cà phê của Bảo tàng nghệ thuật đương đại San Francisco với Zuckerberg để làm hợp đồng. Bà sẽ làm việc tại công ty trong vài tháng còn anh phải đồng ý học thiền. Bà bắt đầu quan tâm đến thành công quản lý của anh như một người mẹ. Bà tặng anh một phần mềm máy tính đặc biệt có thiết bị phản hồi sinh học nhỏ xíu gắn vào tay, nối bằng dây tới máy tính để đo mức độ bình tĩnh của người dùng. Khi họ kết thúc và đi đến một thỏa thuận chung, Zuckerberg nói: “Tôi nghĩ chúng ta nên ôm nhau.”

Cho dù những ngày này phải đối mặt với rất nhiều căng thẳng nhưng Zuckerberg dường như

không hề nổi giận. Trên thực tế, anh vẫn giữ được vẻ bình thản. Ngay cả trong những ngày tháng khủng hoảng nhất của công ty thì anh cũng chưa bao giờ mất bình tĩnh. (Và anh nhanh chóng thông báo lại với Reed rằng anh đã sử dụng thiết bị trợ giúp học thiền của bà và đạt hiệu quả rất tốt.)

Sự lãnh đạm này chính là đức tính đặc biệt, vừa khiến Zuckerberg thu hút được nhiều người lại vừa khiến người ta bực mình. Anh không chỉ vô cảm mà còn hiếm khi bộc lộ cảm xúc. Cách lắng nghe điển hình của anh là nhìn chằm chằm vào bạn một cách trống rỗng và dửng dưng. Không thể biết được anh có đang nghe bạn nói hay không. Anh hiếm khi phản ứng ngay lập tức với những điều người khác nói. Nếu bạn cần biết Zuckerberg nghĩ gì thì có lẽ bạn không gặp may rồi. Chris Hughes, bạn cùng phòng của Zuckerberg tại ký túc xá trường Harvard và trong thời gian này cũng là giám đốc điều hành hoạt động PR của công ty, cho biết: “Rất khó có thể hiểu hay giao tiếp cơ bản với anh ấy.”

Thefacebook không còn nhỏ bé đến mức mọi người không biết chuyện gì đang diễn ra tại công ty. Bây giờ Zuckerberg cần tập trung hơn vào giao tiếp để chắc chắn rằng những thông điệp của mình được truyền tải đầy đủ xuống tầng lớp nhân viên đang ngày càng gia tăng. Efrusy

thúc giục Zuckerberg ghi ra những suy nghĩ của anh về chiến lược và quy trình. Tuần tiếp theo, Zuckerberg mang một cuốn nhật ký nhỏ bọc da đến cuộc họp công ty. Efrusy nhận xét: “Cuốn nhật ký trông giống như cuốn sổ mà Chủ tịch Mao Trạch Đông thường mang theo. Khi anh ấy mở cuốn sổ ra, tôi thấy các trang giấy đầy kín những dòng chữ viết tay nhỏ xíu.” Chữ viết tay của Zuckerberg cực kỳ chính xác, giống như của kỹ sư hoặc nhà thiết kế. Tuy nhiên anh không cho Efrusy đọc các ghi chú của mình. Efrusy cho biết: “Khi tôi nói với anh ấy rằng mục đích là để giao tiếp với mọi người thì anh ấy nhìn tôi giống như đó là một ý tưởng mới lạ và trả lời: “Ồ

thật sao?”.

Mặc dù Zuckerberg giữ gìn cuốn sổ rất kỹ nhưng một vài đồng nghiệp đã nhìn trộm được nội dung. Trong đó mô tả chi tiết dự định trong tương lai của anh về công ty. Trang bìa cuốn sổ ghi tên và địa chỉ của Zuckerberg cùng ghi chú: “Nếu bạn nhặt được cuốn sổ, xin hãy gửi về địa chỉ

này để nhận được tiền thưởng 1000 đô-la.” Cuốn sổ có tên “Sổ của sự đổi thay” và dưới đó là câu nói nổi tiếng: “Hãy thay đổi nếu bạn muốn thấy thế giới thay đổi – Gandhi.” Bên trong là chữ viết tay rất đẹp và nắn nót của Zuckerberg mô tả chi tiết đặc điểm của những dịch vụ mà anh muốn khai trương trong những năm tới – bao gồm việc News Feed sẽ như thế nào, dự

định cho tất cả người dùng đăng ký sử dụng mạng xã hội này và biến Thefacebook thành nền tảng cho mọi ứng dụng mà người dùng tạo ra. Theo một số người đã đọc thì cuốn sổ giống như

một dòng tư duy. Thậm chí thỉnh thoảng Zuckerberg còn ghi chú bên lề. “Có vẻ như điều này chẳng đi đến đâu cả.” Tuy nhiên nhiều người vẫn cho rằng cuốn sổ này có tầm ảnh hưởng lớn giống như sổ vẽ nháp của Michelangelo .

Trong thời gian này có một nhân vật quan trọng mới gia nhập công ty. Đó là nhà đầu tư kiêm doanh nhân Marc Andreesen. Sau này ông trở thành nhà tư vấn thân thiết của Zuckerberg. Sau khi giúp phát minh ra trình duyệt web đầu tiên tại Đại học Illinois, Andreesen, một trong những nhà phát minh và doanh nhân được kính trọng nhất tại thung lũng Sillicon, đến California khi mới chỉ là một chàng trai trẻ giống Zuckerberg. Ông đồng sáng lập ra Netscape Communications và sau đó là hai công ty lớn và thành công hơn, trong khi đó ông vẫn tiếp tục đầu tư. Matt Cohler và một thành viên hội đồng quản trị là Peter Thiel đã giới thiệu Andreesen với Zuckerberg vì nghĩ rằng ông có thể giúp vị CEO trẻ tuổi tìm ra phương hướng phát triển cho Thefacebook. Zuckerberg ngay lập tức thích tính cách ngay thẳng của Andreesen, một người không bao giờ khúm núm xun xoe. Ông thật sự tự tin vào bản thân. Ông không quan tâm đến việc người khác nghĩ gì về mình và Zuckerberg rất thích điều đó. Ông thường nói thẳng với Zuckerberg cũng như với tất cả những người khác.

Dưới sự thúc đẩy của Parker và Cohler, cũng như của Andreesen và Efrusy, Zuckerberg bắt đầu

cố gắng cư xử giống như một lãnh đạo. Anh từng sống trong một căn phòng của công ty nhưng đến giữa mùa hè thì chuyển ra ngoài. Cùng với việc tuyên bố ngừng viết phần mềm, Zuckerberg cần bắt đầu tập trung vào những vấn đề quan trọng hơn. Công ty đã tổ chức một bữa tiệc nhỏ để kỷ niệm ngày anh cài đặt đoạn mã cuối cùng của mình. Trong buổi nói chuyện tổ chức tại Stanford ngay sau đó, anh tỏ vẻ thất vọng khi phải thừa nhận rằng “việc quản lý con người và trở thành CEO của một công ty khác rất nhiều so với việc trở thành bạn cùng phòng đại học với ai đó”. Có những ngày cuối tuần, người ta thường thấy Cohler, Moskovitz và Zuckerberg cùng đọc sách của Peter Drucker – tư vấn viên và giảng viên, thường được gọi là

“cha đẻ của quản lý học hiện đại”.

Zuckerberg quyết định nghiên cứu về thần tượng quản lý mới tìm thấy của mình – Don Graham . Anh đề nghị đến thăm công ty The Post để được quan sát cách làm việc của ông. Mặc dù tại thời điểm này, anh hầu như không biết gì về sự khác nhau giữa lợi nhuận và thua lỗ

nhưng anh vẫn muốn biết công việc của một CEO là gì. Zuckerberg đã bay tới Washington và dành bốn ngày bên cạnh vị cố vấn dày dặn kinh nghiệm này. Anh quan sát Gramham trong hai ngày tại hội sở của công ty, sau đó cùng ông bay tới New York để xem ông thuyết trình trước các nhà phân tích tài chính. Cổ phiếu của công ty The Post được chia làm hai loại, một loại cổ

phiếu công và một loại cổ phiếu riêng biệt do gia đình nắm giữ, loại cổ phiếu này giúp tăng đáng kể quyền bầu cử cho người nắm giữ. Cấu trúc này nhằm phản ánh tính chất nhanh nhạy độc nhất của một công ty niêm yết chứng khoán điều hành một tờ báo – lai giữa doanh nghiệp vì lợi nhuận và lòng tin công chúng – và mang đến quyền quyết định thật sự cho gia đình Graham. Do quyền quyết định nằm trong tay gia đình mình nên Graham có thể thực hiện tầm nhìn dài hạn. Zuckerberg nghĩ rằng một ngày nào đó anh cũng muốn xây dựng một cấu trúc tương tự tại Thefacebook.

Zuckerberg phải tìm cách đối phó với những thách thức về quản lý con người thường xuất hiện tại bất kỳ tổ chức nào. Đôi khi biện pháp của anh là nói đùa về những điều mà người khác thường quan trọng hóa lên. Một phụ nữ trẻ từng than phiền với anh rằng một nhân viên nam thường quấy rối cô trong giờ nghỉ trưa. Phản ứng của anh là nói đùa về thủ phạm trước mặt tất cả mọi người. Anh thông báo tại một cuộc họp công ty như sau: “Tôi để ý thấy một trong số các bạn đã nói với một cô gái rằng: “Tôi muốn đặt hàm răng vào mông của cô.” Anh ngừng lại. Cả

căn phòng tràn ngập không khí im lặng. “Vậy điều đó có nghĩa là gì?” Mọi người phá lên cười.

Sau đó vấn đề đã được giải quyết.

Văn hóa doanh nghiệp là những sự tình cờ giống như ở ký túc xá nhưng được thể chế hóa để

biến thành nỗ lực và lòng tận tụy. Khoảng 20 nhân viên đã cùng nhau đi tới Rạp hát Aquarius

gần công ty, nơi họ có thể vào cửa miễn phí vì có một kỹ sư làm việc bán thời gian tại đó, hay đến McDonald’s chỉ cách đó vài dặm ở Đông Palo Alto, hay đến quán Café đại học ở ngay góc đường, đây là phòng họp không chính thức của công ty. Ruchi Sanghvi cho biết: “Chúng tôi làm việc ở đây suốt ngày. Chúng tôi là bạn thân của nhau. Đối với chúng tôi, công việc không hẳn là công việc. Chúng tôi làm việc suốt cả lễ Giáng sinh, vào cuối tuần và tới tận 5 giờ sáng.” Bản thân cô cũng làm việc chăm chỉ tới mức một đêm muộn trên đường lái xe về nhà tại San Francisco, cô đã hai lần đâm phải dải phân cách trước khi quyết định dừng xe và ngủ thiếp đi bên lề đường cao tốc. Sau đó, cô chuyển tới ở gần công ty. Thefacebook trợ giúp 600 đô-latiền thuê nhà cho nhân viên sống gần Palo Alto nhằm kết hợp thời gian làm việc và thời gian riêng tư.

Hầu như không ai đến công ty trước buổi trưa. Trong cuốn sách tự xuất bản của mình có tên Inside Facebook, Karel Baloun, một kỹ sư của công ty thời đó, viết rằng chính Zuckerberg đã tạo ra quy luật này: “Zuck đến công ty và nhìn thấy tất cả ghế đã có người nên anh ngồi xuống tấm thảm mỏng, đặt dép bên cạnh và bắt đầu khởi động chiếc Mac iBook nhỏ màu trắng.” Nơi làm việc chỉ bắt đầu vào nhịp làm việc năng suất khi trời tối. Các lập trình viên được Reb Bull tiếp sức nhanh chóng gõ laptop trong khi vẫn chuyện trò qua chat. Nhà săn đầu người tuổi năm mươi Reed bắt đầu thức tới 3-4 giờ sáng để có thể chat vào ban đêm. Bà nhận ra rằng đây là thời điểm mà rất nhiều quyết định quan trọng được đưa ra.

Zuckerberg rất thích chat bằng AOL Instant Messenger (AIM). Hồi đó, một nhân viên nhiều hơn Zuckerberg vài tuổi ngồi cách anh vài mét nhận được tin nhắn “Xin chào” từ ông chủ. Đó là lần đầu tiên nhân viên này nhận được một tin nhắn như vậy. Vì vậy, để tạo không khí vui vẻ, người này đứng dậy khỏi ghế, hướng về phía Zuckerberg và nói thật to bằng giọng thân thiện

“Xin chào!”. Zuckerberg vẫn nhìn trân trân vào màn hình. Không rõ anh có nghe thấy câu chào hay không. Nếu bạn muốn giao tiếp, hãy chat. Zuckerberg trở nên sống động hơn một chút vào ban đêm khi nhiều người đã ra về.

Thefacebook rõ ràng đã nỗ lực rất nhiều để trở thành một nơi làm việc thú vị. Vẻ bề ngoài rất quan trọng. Khi Jeff Rothschild bắt đầu làm tại Thefacebook, ông ăn vận như một kỹ sư mọt sách trung niên điển hình của Thung lũng Silicon với giày thể thao nặng nề và áo sơ mi cho vào trong quần kaki hoặc quần jean thụng. Khoảng một tháng sau, một người bạn gặp ông tại sân bay. Ông mặc áo sơ mi được thiết kế riêng, đuôi áo bỏ ngoài quần theo phong cách của dân hippi. Người bạn hỏi: “Jeff, chuyện gì đã xảy ra vậy?” Rothschild trả lời: “Họ nói rằng tôi làm xấu mặt công ty. Họ sẽ không cho tôi quay lại công ty.” Nhiều nhân viên khác bắt đầu gọi Rothschild là “J-Ro”. Parker cho biết: “Một phần trong nhiệm vụ của công ty là trở thành công

ty tuyệt vời nhất tại Thung lũng Silicon. Tôi nghĩ rằng nơi làm việc nên vui vẻ và sôi động.” Đó là lý do tại sao anh thuê nghệ sỹ graffiti David Choe sơn tường cho công ty và đề nghị bạn gái làm một chút gì đặc biệt cho phòng vệ sinh nữ. (Choe được trả lương bằng một số cổ phiếu của công ty, hiện có giá trị hàng chục triệu đô-la.) Công ty tiếp tục thuê một vài căn nhà cách công ty chỉ vài bước chân để nhân viên ở chung. Mọi người ở đó tổ chức tiệc tùng suốt cuối tuần.

Zuckerberg đến New York để gặp Kevin Colleran, nhân viên bán quảng cáo mà Tricia Black mới thuê. Colleran từng làm việc trong ngành công nghiệp thu âm và ảnh đại diện trên trang cá nhân là ảnh ông đang khoác vai ca sỹ nhạc rap 50 Cent tại một buổi tiệc. Zuckerberg sắp xếp cuộc hẹn với Colleran ở phía trước Virgin Megastore tại Quảng trường New York. Colleran đến muộn và bước về phía Zuckerberg khi đang nghe điện thoại của ông chủ mới. Zuckerberg hỏi:

“Ông đang ở đâu?” Colleran trả lời: “Zuck! Tôi đang đứng ngay trước mặt cậu!” Trông Zuckerberg rất chán nản. Anh cứ nghĩ rằng nhân viên bán quảng cáo của Thefacebook là người đàn ông trông hung dữ trong tấm ảnh đại diện.

Chức năng xã hội độc nhất của Thefacebook thường tự bộc lộ. Vào ngày Naomi Gleit, một sinh viên mới tốt nghiệp đại học Stanford, bắt đầu làm việc tại công ty, Matt Cohler yêu cầu cô bảo hội nữ sinh của mình hãy trêu Jim Breyer trên trang cá nhân của ông. Đó là cách khiến hội đồng quản trị cảm thấy thích thú với sản phẩm.

Theo kỹ sư – nhà văn Baloun thì sau này sự dí dỏm và cổ điển của Zuckerberg cũng bộc lộ. Ông viết: “Khoảng cuối tháng 5 năm 2005, Zuck sơn đậm dòng chữ “Forsan” trên tường công ty…

Dòng chữ thuộc thiên hùng ca Aeneid của Virgil : “Forsan et haec olim meminisse iuvabit” có nghĩa là “Có thể một ngày nào đó, ngay cả điều này cũng trở nên dễ nhớ.”

Ngày càng có nhiều công ty truyền thông và công nghệ chú ý tới tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ

của Thefacebook và cố gắng tìm cách kiếm lợi từ đó. Vào mùa xuân, nhà sáng lập của MySpace là Chris Dewolfe và Tom Anderson từ Los Angeles đến Palo Alto để thăm dò tình hình mua lại Thefacebook. Zuckerberg, Parker và Cohler gặp họ tại một cửa hàng cà phê trên Đại lộ

University chỉ vì nghĩ rằng họ là những người thú vị cũng như vì tò mò về MySpace. Sau đó, vào tháng 7, MySpace đã bị mua lại. Rupert Murdoch của tập đoàn News Corporation đã mua lại công ty mẹ của mạng xã hội này với giá 580 triệu đô-la để có được MySpace cùng 21 triệu người dùng.

Thefacebook đã tổ chức ăn mừng. Thương vụ này không chỉ tuyên bố rằng những dịch vụ kiểu này rất quan trọng và có giá trị mà công ty cũng rất vui mừng khi nghĩ tới việc hiện giờ một công ty truyền thông lớn và già cỗi sẽ điều hành MySpace. Họ dám chắc rằng News Corp., sẽ

làm chậm sự phát triển của trang này. Hôm đó Parker đã gọi cho Dewolfe và cộng sự Tom Anderson rồi bật loa ngoài để mọi người cùng nghe. Đội ngũ tại Palo Alto bày tỏ lời chia buồn.

DeWolfe và Anderson không sở hữu nhiều cổ phần trong công ty mẹ nên họ cũng không được hưởng nhiều tiền từ thương vụ bán sản phẩm của mình.

Điều cuối cùng Zuckerberg muốn làm là bán đứa con cưng của mình. Trong buổi trò chuyện tại Stanford, một người hỏi anh rằng đâu là cách tốt nhất để thu lợi từ Thefacebook theo “chiến lược lối thoát”. Zuckerberg trả lời ngắn gọn: “Tôi dành thời gian để nghĩ cách xây dựng chứ

không phải nghĩ về lối thoát. Tôi cho rằng những gì chúng tôi đang làm thú vị hơn những người khác và thật tuyệt vời khi được những điều này. Tôi không có thời gian để nghĩ về điều khác.

Xin lỗi.”

Mặc dù Zuckerberg đặt ưu tiên tối thiểu vào quảng cáo nhưng công ty vẫn dành một khoản nhỏ

cho việc này. Tuy nhiên ngay từ đầu có thể thấy rõ rằng về mặt quảng cáo, Thefacebook không giống một công ty điển hình. Điều đó vừa tốt lại vừa xấu. Một mặt, người dùng thường không kích vào quảng cáo trên Thefacebook. Một vài người tin rằng đó là vì người dùng chỉ tập trung vào việc tìm hiểu thông tin về bạn bè nên không chú ý tới những tin nhắn thương mại. Phiên bản của mô hình Google – tính tiền nhà quảng cáo mỗi khi người dùng kích vào quảng cáo – có vẻ không hứa hẹn với Thefacebook.

Colleran – nhân viên bán quảng cáo mới tại New York, đã làm việc rất chăm chỉ để tìm ra những nhà quảng bá thương hiệu sẵn sàng trả tiền theo phương thức CPM, tức là trả tiền theo một nghìn lần xem. Đó là cách tính tiền của quảng cáo truyền hình. Mục đích của loại hình quảng cáo này (trái với kiểu quảng cáo trả tiền theo mỗi lần kích chuột của Google) không phải là số lượng người dùng kích vào mà là số lượng người xem quảng cáo. Tuy nhiên, Thefacebook vẫn là một trang xa lạ với giới sinh viên đến mức chỉ có ít sinh viên tại đại lộ

Madison nghe nói đến và rất ít sinh viên hiểu về trang này.

Trong nhiều tháng, Colleran là nhân viên bán quảng cáo toàn thời gian duy nhất của trang web và ông nhanh chóng cảm thấy nản lòng. Người đàn ông cao lớn với mái tóc vàng cắt ngắn là một người sốt sắng với những cuộc hẹn không báo trước và có thể bước vào mọi cánh cửa.

Ông mang đến rất nhiều nhà quảng cáo sẵn sàng thử dùng Thefacebook. Tuy nhiên, phần lớn ý tưởng của họ lại bị Zuckerberg từ chối. Anh bác bỏ bất cứ điều gì có khả năng làm ảnh hưởng tới việc sử dụng trang web cho dù có thể tạo ra bao nhiêu lợi nhuận đi nữa. Chẳng hạn, anh hoàn toàn ghét bỏ quảng cáo pop-up, một loại quảng cáo xuất hiện trước khi bạn nhìn thấy nội dung trang web. Colleran học được cách cẩn trọng về những đề xuất của mình.

Colleran cảm thấy như phát điên khi Zuckerberg không muốn thêm nhiều trường đại học mới vào Thefacebook. Đối với người đàn ông bán quảng cáo này thì càng nhiều người dùng càng tốt. Tuy nhiên, Zuckerberg và Moskovitz là người có tính hệ thống. Sinh viên đến từ những trường chưa có Thefacebook thường xuyên ghé thăm trang web và cố gắng đăng ký làm thành viên. Họ được vào danh sách chờ và sẽ được thông báo khi trường của họ được bổ sung. Khi số

người trong danh sách đợi vượt quá 20% tổng số sinh viên của trường thì Thefacebook sẽ mở

rộng thêm trường đó. Colleran nói: “Tôi luôn nghĩ thật sai lầm khi làm vậy nhưng bây giờ tôi nhận ra rằng đó là nguyên nhân chính dẫn đến thành công của chúng tôi.” Bằng cách đóng cửa và chỉ mở với những trường thực sự có nhu cầu, Zuckerberg và Moskovitz, những chuyên gia về mở rộng, có thể đảm bảo chắc chắn rằng một khi Thefacebook được mở cửa thì việc sử

dụng sẽ bùng phát.

Colleran tìm thấy một công ty sẵn sàng chi nhiều tiền cho quảng cáo. Đó là thương vụ lớn đầu tiên của ông. Công ty đánh bạc trực tuyến Party Poker của Anh không mua quảng cáo dựa trên nền tảng CPM mà dựa trên cái gọi là CPA – trả tiền theo số hàng mua. Party Poker trả

Thefacebook một khoản phí cố định là 300 đô-lacho mỗi người dùng mới đăng ký dịch vụ và đặt cọc ít nhất 50 đô-lavào tài khoản. Điều này mang lại khoản lãi khổng lồ cho Thefacebook –

và công ty nhanh chóng thu được 60.000 đô-la mỗi tháng chỉ với trung bình 200 thành viên mới đăng ký. Những người bán hàng tại Y2M, hiện vẫn đang bán quảng cáo cho Thefacebook, thật sự ngạc nhiên. Họ chưa bao giờ thấy một nhà quảng cáo ở bậc đại học lại tiêu nhiều tiền đến vậy vào Internet. Tuy nhiên khoảng một năm sau đó, đánh bạc trực tuyến bị cấm tại Mỹ và Thefacebook hủy hợp đồng với Party Poker.

Những công ty cũng thích quảng cáo dựa trên CPM là những công ty có ý định tuyển sinh viên làm nhân viên – cũng như sinh viên thường được thuê để sơn nhà hoặc bán lẻ tận nhà vào dịp nghỉ hè. Một khách hàng lớn bán bộ dao dùng trong bếp. Những doanh nghiệp cung cấp sản phẩm cho hội nam sinh và nữ sinh bán để gây quỹ cũng nhận được phản hồi tốt trên trang web. Quảng cáo bắt đầu với mức 5 đô-la một nghìn người xem và nhà quảng cáo phải trả ít nhất 5.000 đô-la một tháng.

Tuy nhiên bên cạnh thương vụ Party Poker béo bở, doanh thu chủ yếu đến từ những công ty tài trợ, đặc biệt là Apple. Apple trả 1 đô-la một tháng cho mỗi thành viên mới đăng ký nên khi Apple phát triển thì Thefacebook cũng kiếm được nhiều tiền hơn. Công ty nhanh chóng kiếm được hàng trăm nghìn đô-la mỗi tháng. Đó là nguồn doanh thu lớn nhất và cũng là duy nhất của công ty vào năm 2005. Những công ty tài trợ khác phải trả một tháng tối thiểu 25.000 đô-la như Victoria’s Secret.

Có thể nhận ra những dấu hiệu đầu tiên cho thấy loại hình mạng xã hội mới này sẽ mang đến công cụ đặc biệt hiệu quả cho nhà quảng cáo. Năm 2005, Interscope Records cho ra mắt một đĩa đơn nhạc của Gwen Stefani có tên “Hollaback Girl”. Bài hát có giai điệu giống một đoạn hô khẩu hiệu của đội cổ vũ và nhà marketing của Interscope nảy ra ý tưởng quảng cáo bài hát này tới đội cổ vũ của trường đại học với hy vọng họ sẽ sử dụng bài hát này trong bài biểu diễn cổ

vũ trận đấu. Còn nơi nào tốt hơn để tìm đội cổ vũ của trường đại học ngoài trang web chỉ dành cho trường đại học đó? Dustin Moskovitz đã tiến bộ rất nhiều trong việc khai thác dữ liệu từ

trang cá nhân trên Thefacebook cho nhà quảng cáo, vì vậy việc xác định đội cổ vũ không có gì khó với anh.

Thoạt nhìn thì phương pháp này có vẻ đơn giản nhưng trước Thefacebook, rất ít trang web trên Internet có thể xác định dựa trên thông tin do người dùng cung cấp. Đáng lẽ Interscope nên thuê một công ty xác định người dùng của những trang khác dựa vào phân tích suy luận về

hành vi sử dụng Internet. Những mạng quảng cáo như vậy thường quan sát hành vi người dùng bằng một phần mềm nhỏ có tên “cookies” được cài đặt vào trình duyệt web của người dùng.

Chẳng hạn, người ta có thể biết được bạn đã ghé thăm những kiểu trang web mà một cô gái 20

tuổi thường xem hoặc bạn đã mua trực tuyến những bài nhạc pop. Nếu bạn làm cả hai việc đó thì có thể người ta sẽ đặt quảng cáo ở những trang bạn thường xuyên ghé thăm. Phương pháp tiếp cận kiểu này phỏng đoán con người và sở thích của bạn bằng cách đánh giá.

Mặc dù cách xác định như vậy được coi là khá chính xác nhưng vẫn chỉ là phương pháp tắt. Rất nhiều người cũng xem những quảng cáo này cho dù họ không phải đối tượng mục tiêu thật sự.

Hơn nữa, việc xác định giới tính trên mạng thường không chính xác. Một giám đốc quảng cáo Internet lâu năm ước tính có khoảng 35% lỗi về xác định giới tính. Chẳng hạn nếu bạn dùng chung máy tính với bạn trai thì phương pháp tiếp cận này sẽ không còn hiệu quả. Một cách khác để nhà quảng cáo như Interscope có thể đạt được mục tiêu dân số là tìm một trang chỉ

dành cho đội cổ vũ trường đại học, nếu có, và đặt quảng cáo ở đó. Tuy nhiên, không chắc có thể

tìm được nhiều trang web kiểu này.

Trái lại, tại Thefacebook, Interscope được đảm bảo chắc chắn rằng chỉ sinh viên nữ, những người thực sự là thành viên đội cổ vũ hoặc có nhắc đến việc cổ vũ trên trang cá nhân của mình, mới xem những quảng cáo này. Công ty có thể cho Interscope biết chính xác số lần quảng cáo được những nữ sinh này xem. Thực tế “Hollaback Girl” đã trở thành bài hát phổ biến của đội cổ

vũ tại những trận bóng bầu dục mùa thu năm đó. Không thể chứng minh được những quảng cáo trên Thefacebook có phải là nhân tố quyết định thành công này không nhưng có thể chắc chắn rằng hầu như mọi thành viên đội cổ vũ của những trường có Thefacebook đều xem quảng

cáo đó.

Xác định mục tiêu kiểu này thật sự rất hứa hẹn. Bộ sản phẩm truyền thông mà Colleran sử

dụng sau khi liệt kê những thông số mà nhà quảng cáo có thể sử dụng khi xác định sinh viên đại học bao gồm: địa lý, giới tính, khóa học, từ khóa trong trang cá nhân, năm học, chuyên ngành, mối quan hệ, sách, phim hoặc âm nhạc yêu thích, nguồn gốc chính trị và địa vị trong trường đại học (sinh viên, giảng viên, cựu sinh viên hay nhân viên). Nhà quảng cáo sơn hoặc bán lẻ có thể mang quảng cáo đến với nam sinh viên ở những khu vực họ muốn thuê. Hoặc họ

có thể thu hẹp mục tiêu vào những sinh viên nam năm thứ nhất trong đội bóng bầu dục từng học cấp ba ở phía bắc bang Ohio.

Bên trong công ty, những người tiên phong trẻ tuổi bắt đầu nhận ra rằng họ có cơ sở dữ liệu độc nhất có thể sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Việc kết hợp thông tin cá nhân xác thực và thông tin mở rộng có thể mang đến những hiểu biết mà trước đó không dịch vụ

Internet nào làm được. Một bạn học toán của D’Angelo và Zuckerberg tại Exeter đã dành cả

mùa hè để viết thuật toán tìm ra sự tương đồng trong dữ liệu của Thefacebook. Anh đã có thể

tạo ra danh sách sở thích của người dùng. Phim ảnh chiếm vị trí đầu trong những dịch vụ được 3 triệu người dùng yêu thích. Đó là những bộ phim như Napoleon Dynamite, The Notebook, Old School, Fight Club, và Garden State . Sách được yêu thích: Mật mã Da Vinci. Nhạc sỹ yêu thích: Dave Matthews . Không lâu sau đó, Pulse ra mắt. Pulse tìm hiểu xem cuốn sách, bộ phim hay ca khúc nào được ưa chuộng nhất đối với người dùng Thefacebook nói chung và tại một trường đại học nói riêng.

Mặ dù cơ sở dữ liệu độc nhất của Thefacebook mang đến nhiều hứa hẹn cho nhà quảng cáo nhưng phần lớn quảng cáo trên trang web thời đó chỉ là quảng cáo biểu ngữ chung chung.

Facebook ký hợp đồng với một vài mạng lưới quảng cáo đang thực hiện quảng cáo dù muốn hay không. Không mạng lưới nào đạt doanh thu đáng kể. Công ty đều đặn tiêu dần số tiền có được từ Accel. Đến cuối năm, công ty chỉ còn 5,7 triệu đô-la trong tổng số 12,7 triệu đô-la được Accel đầu tư. Thefacebook vẫn chưa trở thành công ty kinh doanh thực sự.

Những sinh viên bỏ học cực kỳ thông minh này đã dành rất nhiều thời gian tranh luận về hoạt động hiện tại của Thefacebook. Dù sao trước đây cũng chưa bao giờ xuất hiện một trang web như vậy. Họ rất hiểu tầm quan trọng của việc mình làm. Zuckerberg coi trang web như một cuốn danh bạ về con người. Anh nói rằng đó là ý tưởng ban đầu của mình. Parker giàu trí tưởng tượng hơn. Anh nói rằng Thefacebook giống như một thiết bị nhỏ mang theo để giúp bạn biết về mọi người xung quanh. Cohler lại so sánh trang web giống như điện thoại di động – cánh

cổng kết nối con người trong cuộc sống của bạn. Hồi đó mọi người thường chỉ trích rằng Thefacebook thật là phí thời gian. Câu phản bác thông thường của Zuckerberg là: “Hiểu về mọi người không hề lãng phí thời gian.” Anh bắt đầu nói rằng mục tiêu của Thefacebook là “giúp mọi người hiểu về thế giới xung quanh”.

Họ thích nói về việc Thefacebook thể hiện “hiệu ứng mạng lưới” như cách gọi của nhà kinh tế

học. Và Thefacebook thật sự đã làm được điều đó giống như rất nhiều phát minh phần mềm và truyền thông vĩ đại trong một trăm năm trở lại đây. Một sản phẩm hoặc dịch vụ được cho là có hiệu ứng mạng lưới nếu mỗi khi có thêm người sử dụng mới, giá trị của sản phẩm hoặc dịch vụ

đó đối với toàn bộ người dùng lại tăng thêm. Như vậy, cứ thêm người dùng thì sức mạnh của dịch vụ lại tăng, sự tăng trưởng của cái này dẫn tới sự tăng trưởng của cái khác trong một vòng tròn không bao giờ kết thúc. Chắc chắn đó là trường hợp của Thefacebook, cũng như của phần mềm chat, AOL, bản thân Internet và thậm chí là điện thoại. Ngành kinh doanh hoặc công nghệ

có hiệu ứng mạng lưới phát triển đều đặn và tồn tại lâu dài trên thị trường.

Cho dù muốn Thefacebook được coi như một nơi làm việc thú vị – điều này giúp ích rất nhiều cho công cuộc tuyển dụng – nhưng sản phẩm lại là một vấn đề khác. Friendster đã qua cái thời thú vị và đang chết dần. Zuckerberg bắt đầu tuyên bố rằng Thefacebook là một “tiện ích”.

Không cụm từ nào có thể chán ngán hơn vậy mặc dù anh thật sự đang muốn phô trương. Ý của anh là khẳng định sự giống nhau của Thefacebook với mạng lưới điện thoại và hạ tầng truyền thông trong quá khứ. Parker cho biết: “Chúng tôi muốn xây dựng một phương tiện truyền thông mới. Chúng tôi biết mình sẽ thành công khi không còn thú vị nữa – khi chúng tôi đã trở

thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của mọi người đến mức mọi người cho rằng chúng tôi là điều đương nhiên.” Dustin Moskovitz bổ sung rằng công ty cần thoát khỏi hình ảnh tồn tại từ khi còn là trang xã hội của trường đại học. Anh nói: “Điều quan trọng là thương hiệu của chúng tôi phải thoát khỏi hình ảnh phù phiếm từng có, đặc biệt là ở Thung lũng Silicon.” Anh chưa bao giờ là người chủ trương tranh đấu.

Khéo léo và hiệu quả, chứ không phải phù phiếm, là hình ảnh mà họ hướng tới. Mặc dù giao diện chức năng màu trắng của Thefacebook hoàn toàn tương phản với hình ảnh sặc sỡ của MySpace nhưng thiết kế của Thefacebook vẫn còn bất tiện và thiếu hiệu quả, phản ánh quá trình phát triển từ những ngày trong phòng ký túc xá. Aaron Sittig, nhà thiết kế và lập trình viên đồ họa là bạn thân của Parker, hiện đã làm việc toàn thời gian tại Thefacebook. Sittig nhớ

lại: “Ngày đầu tiên đến, tôi hỏi Mark: “Anh muốn tôi làm gì?” Và anh ấy trả lời: “Anh là nhà thiết kế. Hãy thiết kế lại trang web đi.” Dự án này có tên Facelift. Sittig đã dành cả mùa hè làm việc với Zuckerberg để gỡ rối mã phần mềm và đơn giản hóa cách thức hoạt động của trang web.

Sự đơn giản, sau này trở thành đặc điểm của trang web, là có chủ tâm. Sittig nói: “Chúng tôi muốn đổi mới trang web và không có một thái độ đặc biệt. Chúng tôi không muốn mọi người đến với Facebook chỉ để tìm kiếm và giao tiếp với nhau.”

Một dự án lớn khác vào mùa hè năm 2005 là mua lại địa chỉ Internet Facebook.com để dịch vụ

có thể đổi tên. Parker cảm thấy bị xúc phạm khi có thêm mạo từ “the” trong Thefacebook. Anh đã dành rất nhiều tuần thương lượng với một công ty có tên AboutFace. Công ty này sử dụng địa chỉ Facebook.com nhằm quảng bá phần mềm dùng để tạo danh bạ nhân viên. AboutFace sẵn sàng bán lại nhưng không muốn thanh toán bằng cổ phiếu của Thefacebook. Cuối cùng Parker đã trả bằng tiền mặt 200.000 đô-la. Anh cũng giám sát việc thiết kế lại logo, bỏ ngoặc đơn quanh chữ “thefacebook” và đơn giản hóa kiểu chữ cho tên mới của công ty: Facebook.

Hình cái đầu cách điệu của Al Pacino ở góc trên bên trái màn hình được giữ lại nhưng thu hẹp lại. Công ty chính thức trở thành Facebook vào ngày 20 tháng 9 năm 2005.

Bất chấp thành công của Parker, Zuckerberg và nhiều người khác ngày càng nhận ra rằng anh ta không thích hợp với nhiệm vụ điều hành công ty. Zuckerberg bắt đầu nghĩ rằng tự mình nên điều hành công ty. Bản thân Parker không phủ nhận rằng mình không đáng tin cậy. Anh thừa nhận: “Tôi luôn tăng tốc cho một cú huých lớn, thành công rất nhiều và sau đó biến mất. Đây không phải là một tính tốt nếu bạn phải điều hành công ty hàng ngày.” Parker thường xuyên biến mất. Và nhân viên cũng để ý đến tâm trạng thường xuyên thay đổi của anh.

Quảng bá lại thương hiệu Facebook chính là hoạt động quan trọng cuối cùng của Parker trong vai trò chủ tịch công ty. Trong tuần cuối tháng 8, anh đi lướt ván trên biển tại Bắc Carolina, ở

đây anh thuê một căn nhà gần bãi biển cùng vài người bạn, trong đó có một phụ nữ trẻ là trợ lý của anh tại công ty. Việc cô gái đó chưa tròn 21 tuổi là lời giải thích cho khó khăn mà Parker gặp phải sau này. Một đêm trong tuần nghỉ, họ tổ chức tiệc và mời những người hướng dẫn lướt vát, những người này lại mời thêm một vài người bạn địa phương. Bữa tiệc đông đến mức mọi người bắt đầu đổ ra bãi biển. Hai đêm sau đó, vào đêm cuối cùng, họ tổ chức một buổi tiệc nhỏ khác với những người hướng dẫn. Cả nhóm đang uống bia thì một đám cảnh sát xông vào với chó đánh hơi thuốc phiện và lệnh khám nhà có tên “Scott Palmer”. Cảnh sát cho biết họ

nhận được thông tin rằng căn nhà tàng trữ một lượng lớn cô-ca-in, thuốc lắc và cần sa. Cảnh sát khám xét khắp nơi.

Parker và bạn bè liên tục khẳng định rằng cảnh sát đã nhầm lẫn và không có thuốc phiện. Tuy nhiên sau khoảng một giờ, một sĩ quan cảnh sát đã tìm thấy một túi nhựa chứa chất bột màu trắng. Parker – người ký hợp đồng thuê nhà, bị dẫn tới đồn cảnh sát. Khi đến nơi, anh được biết

báo cáo về việc sử dụng thuốc phiện có từ buổi tiệc cách đây hai đêm. Sau một hồi tra khảo xem có đủ bằng chứng để kết tội Parker không, anh đã bị giam vì tội tàng trữ cô-ca-in. Anh không bị kết tội chính thức. Làm như vậy sẽ cần bản cáo trạng. Anh được thả ngay lập tức.

Parker bay về nhà ở California, run rẩy nhưng vẫn cứng rắn khẳng định rằng mình không làm gì sai. Anh kể lại chuyện với Zuckerberg, cố vấn Steve Venuto của công ty cũng như giám đốc điều hành Dustin Moskovitz và Matt Cohler. Họ đều quyết định rằng công ty không cần can thiệp gì.

Sau đó, Zuckerberg kể cho Jim Breyer về sự việc vừa rồi. Đó là điềm báo không tốt cho Sean Parker.

Breyer, thành viên hội đồng quản trị của Accel tại Facebook, coi việc Parker bị giam là rất nghiêm trọng. Mối lo ngại của ông là không chỉ chủ tịch và thành viên hội đồng quản trị của công ty bị kết tội tàng trữ thuốc phiện mà anh còn có quan hệ với một nhân viên công ty chưa đến tuổi vị thành niên vào thời điểm đó. Breyer biết về việc sử dụng thuốc phiện và những hành vi không đúng mực tại Plaxo bởi ông đã nói chuyện với Mike Moritz và nhiều nhà đầu từ

khác về Parker trước khi đầu tư vào Facebook.

Sự thật là Parker có mối quan hệ không tốt với Accel và Breyer và điều đó khiến anh khó có thể

giải quyết vấn đề trong im lặng. Một vụ thương lượng rắc rối và căng thẳng đã diễn ra.

Zuckerberg tin rằng Parker không làm điều gì sai. Dù sao cũng không có lời buộc tội chính thức nào. (Và cũng không bao giờ có.) Và Zuckerberg thật sự rất trung thành với bạn mình. Vị CEO

biết ơn Parker sâu sắc vì đã rất thành công trong việc thương lượng với Accel và đảm bảo chắc chắn rằng anh có quyền kiểm soát công ty.

Tuy nhiên Breyer cho rằng Parker cùng những hành động tại Bắc Carolina là gánh nặng cho công ty. Mặc dù ông rất kính trọng trí thông minh của Parker nhưng ông cũng nhận thấy anh mang tới sự bất ổn cho văn hóa công ty. Breyer cũng nhận thức được ác cảm của Parker dành cho những nhà tư bản mạo hiểm như ông.

Những lãnh đạo khác của công ty cũng cảm thấy khó chịu khi đứng giữa cuộc tranh luận này.

Cho dù việc buộc tội là không có căn cứ nhưng ngay cả một số người bạn của Parker cũng cảm thấy rằng anh không nên giữ vị trí chủ tịch lâu dài của Facebook. Đối với họ, vụ việc này là một giọt nước làm tràn ly. Vì vậy mặc dù một số nhân viên trẻ tuổi ủng hộ luận điểm rằng Parker không làm gì sai nhưng họ cũng không muốn giữ nguyên mọi việc. Đồng nghiệp của Parker lo ngại về mong muốn giữ thể diện cho Facebook trước công chúng của Parker. Sẽ thật mạo hiểu nếu công ty có một người lãnh đạo bắt đầu có xu hướng buông thả trong cuộc sống cá nhân.

Cơn lốc buộc tội và tranh luận khiến công ty thật sự rơi vào khủng hoảng. Breyer cương quyết muốn Parker rời công ty. Áp lực đè nặng lên vai Zuckerberg. Trong khi đó, Jeff Rothschild – một người từng được Accel mang đến với vai trò kỹ sư công nghệ thời vụ nhưng lại bắt đầu thân thiết với đội ngũ doanh nhân trẻ, lại nỗ lực trong vai trò người hòa giải. Ông cùng cố vấn của công ty là Venuto (một cộng sự lâu năm mà Parker thuê) dành nhiều thời gian trò chuyện với Parker và Zuckerberg khi cả hai đang tìm cách giải quyết.

Tất cả những điều này chỉ diễn ra trong hai ngày. Breyer yêu cầu Parker thôi việc và đề cập đến vấn đề kiện tụng bởi dù là thành viên hội đồng quản trị nhưng ông chưa được thông báo trước.

Peter Thiel, bạn của Parker, đồng thời cũng là một thành viên của hội đồng quản trị, cũng khuyến khích anh thôi việc. Parker và Zuckerberg đã ngồi trong phòng ký túc xá và có một cuộc trò chuyện xúc động, kết thúc bằng việc Parker đồng ý nghỉ việc.

Tuy nhiên trước khi lần thứ ba bị đuổi khỏi công ty mình đã cùng tạo dựng, Parker cũng đã thành công khi tạo được bảo hiểm cho bản thân. Theo những điều khoản anh đã cẩn thận soạn thảo để bảo vệ bản thân và Zuckerberg, anh không phải từ bỏ chiếc ghế trong hội đồng quản trị

hay quyền đổi cổ phiếu, ngay cả khi anh không còn là giám đốc điều hành. Tuy nhiên, Breyer kiên quyết buộc anh không những phải từ bỏ chiếc ghế hội đồng quản trị mà còn không được chuyển giao hay mua bán quyền sở hữu cổ phiếu bởi anh mới chỉ làm việc được một năm.

(Quyền lợi thường gắn với chức vụ – bạn càng làm việc lâu với công ty thì càng sở hữu nhiều cổ

phiếu hơn.) Công ty đã ứng trước một năm quyền lợi cho Parker và anh đồng ý từ bỏ một nửa quyền đổi cổ phiếu của mình. (Nếu anh vẫn giữ lại quyền này thì hiện nay anh có thể sở hữu khoảng 500 triệu đô-la.)

Tuy nhiên, Parker vẫn có quyền chỉ định người khác vào chiếc ghế hội đồng quản trị mà anh tự

nguyện từ bỏ. Anh dự định để dành nó cho Zuckerberg bởi với quyền kiểm soát chiếc ghế thứ

ba, Zuckerberg có toàn quyền quyết định vận mệnh của công ty. Nhưng Parker cũng lo ngại rằng một quyết định khác sẽ khiến công ty rơi vào tay những nhà đầu tư bên ngoài. Anh cho rằng nếu nhà đầu tư có quyền lực thì cuối cùng họ sẽ thay thế Zuckerberg và giả thiết này khiến anh không còn lựa chọn nào khác.

Parker và Zuckerberg thống nhất rằng chiếc ghế nên được trả lại cho CEO, vì vậy ngoài chiếc ghế của mình thì Zuckerberg còn có quyền kiểm soát hai trong số năm ghế trong phòng họp, trong thời gian hai chiếc ghế này chưa có chủ. Nếu xảy ra bất đồng quan điểm nghiêm trọng giữa Breyer và Thiel thì Zuckerberg có thể ngay lập tức chỉ định hai giám đốc mới với điều kiện họ sẽ bỏ phiếu theo chỉ dẫn của anh. Parker nói: “Điều này củng cố vị trí thống lĩnh

Facebook của Mark. Tôi coi Facebook như một công ty kinh doanh gia đình. Mark và người thừa kế của anh sẽ mãi mãi kiểm soát Facebook.” Hiện nay, Zuckerberg vẫn thường xuyên tham khảo ý kiến đồng nghiệp cũ của mình.

7. MÙA THU NĂM 2005

“Anh ấy đang vạch ra một tầm nhìn rộng hơn về bản chất của Facebook.”

Khi năm học mới bắt đầu vào mùa thu 2005, công ty đã đổi tên thành Facebook và chính thức có mặt tại toàn bộ các trường đại học – với 85% sinh viên Mỹ trở thành người dùng và 60% sử

dụng trang web hàng ngày. Bây giờ Zuckerberg muốn mở rộng số thành viên đến những khu vực dân cư mới. Tuy nhiên, rất nhiều người trong công ty tư hỏi liệu điều đó có hợp lý hay không. Jim Breyer, một thành viên hội đồng quản trị, nhớ lại: “Cuộc tranh luận xoay quanh vấn đề: “Làm gì tiếp theo?” Chúng ta có mở rộng ra phạm vi quốc tế không? Hay chúng ta chỉ nhắm tới những sinh viên sắp tốt nghiệp? Chúng ta biết rằng nếu muốn thành công vang dội, chúng ta phải chiếm được con tim và trí óc của học sinh trung học.”

Về phía mình, Zuckerberg và Moskovitz, người đồng sáng lập, đã nhận thấy Facebook đang dần trở nên phổ biến hơn. Đối với cả hai, trường trung học đương nhiên là bước tiếp theo. Đây có thể là một bước nhảy vĩ đại trong lớp người dùng Facebook. Và cũng là bước nhảy quan trọng trong cuộc đối đầu với MySpace khi trang này cũng đang nhanh chóng lấn sân sang khu vực trường trung học. Khi bạn biết rõ về cảm giác của Zuckerberg, bạn sẽ biết hội đồng quản trị

muốn bỏ phiếu cho ai.

Vì vậy mùa hè năm đó, Facebook bắt đầu lên kế hoạch mở rộng cho cả học sinh trung học. Nhà đầu tư Breyer và Matt Cohler – lớp người già hơn – đều lập luận rằng thương hiệu Facebook mãi mãi gắn với đại học và sinh viên đại học không muốn có học sinh phổ thông trên trang mạng này. Cả hai cho rằng Facebook trung học nên hoạt động riêng dưới một thương hiệu khác. Cái tên Facebook High có vẻ rất hứa hẹn, tuy nhiên “FacebookHigh.com” hiện do một nhà đầu cơ sở hữu và ông ta muốn bán tên miền này với giá rất cao.

Nếu học sinh trung học tham gia Facebook thì dịch vụ sẽ xác nhận người dùng như thế nào?

Việc bảo vệ văn hóa sử dụng tên thật và thông tin thật rất quan trọng. Địa chỉ thư điện tử có đuôi.edu của trường đại học giúp đảm bảo thân phận thật sự của người dùng. Đó là nền tảng giúp Facebook bảo vệ thông tin của người dùng – bạn chỉ chia sẻ thông tin với những người mình biết. Hơn một nửa người dùng rất tin tưởng vào an ninh thông tin đến mức họ cho cả số

điện thoại vào trang cá nhân.

Tuy nhiên, rất ít trường trung học cung cấp địa chỉ email cho học sinh và chỉ có trường trung học tư mới làm vậy. Chris Kelly, tư vấn mới của công ty, nhanh chóng triển khai một chiến dịch

thuyết phục trường trung học cung cấp địa chỉ email cho học sinh như một biện pháp đảm bảo an ninh trực tuyến. Tiếp đó, Facebook xem xét việc thành lập dịch vụ quốc gia về email cho trường trung học của riêng mình. Cuối cùng công ty cũng tìm ra giải pháp. Một trong những nguồn giúp xác minh con người thật của bạn trên Facebook chính là từ những người bạn trực tuyến. Vì vậy trang web khuyến khích sinh viên năm nhất và năm hai mời những người bạn vẫn đang học trung học tham gia. Sau đó, những người dùng mới lại có thể mời thêm bạn bè của chính họ. Dịch vụ tạo ra “những mạng lưới” riêng biệt, hay còn gọi là nhóm thành viên, dành cho tất cả học sinh tại 37.000 trường trung học công và tư trên toàn nước Mỹ.

Ban đầu, trang mạng của trường trung học hoạt động như một “Facebook” riêng biệt. Mặc dù cũng đăng nhập vào Facebook.com nhưng người dùng trung học sẽ không nhìn thấy trang cá nhân của người dùng đại học. Ban đầu số lượng thành viên tăng rất chậm nhưng đến cuối tháng 10, mỗi ngày lại có thêm hàng nghìn học sinh trung học tham gia. (Vào thời điểm đó, trung bình mỗi ngày có khoảng 20.000 người dùng mới đăng ký.) Facebook không còn là một hiện tượng trong trường đại học nữa. Zuckerberg, được sự ủng hộ

mạnh mẽ từ Moskovitz, nhanh chóng khẳng định rằng hai dịch vụ nên hợp nhất làm một. Đến tháng 2 năm 2006, cả hai đã sẵn sàng gỡ bỏ rào cản để người dùng có thể tự do tạo lập quan hệ

hay gửi tin nhắn cho mọi người bất kể tuổi tác hay cấp học (độ tuổi nhỏ nhất là 13). Cohler, Breyer và nhiều nhân viên lớn tuổi vẫn đặc biệt lo ngại rằng sức hấp dẫn của Facebook với sinh viên đại học sẽ sụt giảm khi xuất hiện thêm học sinh trung học.

Ngày công ty quyết định sáp nhập hai hệ thống đã để lại ấn tượng sâu sắc cho toàn thể nhân viên. Hóa ra sinh viên đại học rất vui mừng khi được giao tiếp với nhiều bạn sinh viên đại học trong tương lai. Điều thú vị là ở chỗ Facebook đã thoát khỏi hình ảnh trước đây về mạng xã hội dành riêng cho một nhóm người. Một nhóm mới có tên “Bạn vẫn đang học trung học và muốn kết bạn với tôi ư? Thật rắc rối… Hãy đi đi.” Tuy nhiên dữ liệu đã nói lên tất cả những gì mà Zuckerberg và cộng sự của anh muốn biết. Dữ liệu chỉ ra rằng học sinh trung học và sinh viên đại học giao tiếp rất nhiều với nhau nhờ sự thay đổi này. Đến tháng 4 năm 2006, Facebook đã có hơn một triệu người dùng là học sinh phổ thông.

Facebook đã vượt khỏi những căn phòng chật chội phía trên nhà hàng China Delight trên con đường Emerson của Palo Alto. Công ty chuyển đến địa điểm rộng rãi hơn chỉ cách đó một tòa nhà. Địa điểm mới này nằm trên đại lộ University, cách Đại học Stanford không xa và đối diện với hội sở ban đầu của Google. Tòa văn phòng toàn kính hiện đại này thể hiện tầm nhìn mới của công ty. Tuy nhiên, chuyển địa điểm đồng nghĩa với việc di chuyển đồ đạc cũ của

Facebook. Mọi người phải tự mang theo tư trang của mình. Trên vỉa hè tới khu văn phòng mới, người ta có thể nhìn thấy một đám kỹ sư trẻ tuổi mặc áo phông, đầu tóc rối bù lần lượt đẩy bộ

bàn ghế cùng màn hình máy tính to ngoại cỡ.

Tháng 10 năm 2006, khi Facebook đạt số lượng năm triệu người dùng, công ty đã tổ chức ăn mừng tại câu lạc bộ Frisson của Peter Thiel – một thành viên hội đồng quản trị. Bữa tiệc này được tổ chức mười tháng sau bữa tiệc ăn mừng một triệu người dùng. Rõ ràng người dùng đang ngày càng mê mẩn với dịch vụ này. Vào đầu năm học, số lượng trường đại học có Facebook đã tăng gấp đôi, lên tới hơn 1.800 trường. Số lượng sinh viên tham gia dịch vụ nhanh chóng vượt hơn 50%. Hơn nửa số người dùng đăng nhập dịch vụ ít nhất một lần một ngày –

đây là một con số phi thường đối với bất kỳ công ty kinh doanh Internet nào. Và tại văn phòng, nhân viên của công ty bị bỏ bom với hàng loạt email có ảnh nữ sinh đại học.

Người dùng nhận thấy ở cuối trang tìm kiếm trích một câu nói từ bộ phim Wedding Crashers (Những kẻ phá rối hôn lễ): “Tôi thậm chí không biết hình dáng của một nữ sinh đại học” và đang cố gắng giúp đỡ. Hoặc có thể họ đang đùa cợt. Hoặc cả hai. Quan trọng là người dùng tỏ ra quan tâm.

Mỗi ngày người dùng xem khoảng 230 triệu trang trên Facebook và doanh thu của công ty đạt mức một triệu đô-la một tháng. Phần lớn doanh thu đến từ mạng lưới quảng cáo với những mẩu quảng cáo giá rẻ. Các hãng tài trợ như Apple và Victoria’s Secret mang đến doanh thu hàng nghìn đô-la. Quảng cáo tại từng trường cũng mang đến doanh thu đáng kể. Tuy nhiên do chi phí hàng tháng của công ty là 1,5 triệu đô-la nên Facebook cũng đang tiêu hết số vốn của mình ở mức sáu triệu đô-la mỗi năm. Phần lớn số tiền là vốn đầu tư của Accel và Zuckerberg không cảm thấy lo ngại. Moskovitz cũng vậy. Anh tiếp tục làm việc chăm chỉ, còn khi không làm việc, anh tự hào lái chiếc ô tô con hiệu BMW seri 6 vừa mua hồi tháng 9 băng băng trên đường.

Rất nhiều nhân viên trong công ty cảm thấy mình đang tham gia vào một sự kiện lịch sử.

Không giống phần lớn đội ngũ nhân viên, Cohler đã nhận được bằng đại học về âm nhạc của Đại học Yale. Anh nhận định: “Mọi thứ giống như khi xuất hiện những hệ tư tưởng sáng tạo độc nhất của thời đại, như nhạc jazz tại New York vào những năm 1940, nhạc punk vào những năm 1970 hay trường học âm nhạc Viennese đầu tiên vào những năm cuối thế kỷ XVIII.” Niềm tin rằng mình đang làm nên lịch sử khiến mọi người làm việc chăm chỉ hơn.

Lịch sử không chỉ do một mình Facebook tạo nên. Bên cạnh Facebook còn có rất nhiều công ty cũng đang giúp xã hội hóa mạng Internet. Ngay gần đó, Ning – do Marc Andreessen tài trợ, đang xây dựng phần mềm cho phép người dùng tạo mạng xã hội riêng. Tại San Francisco,

khoảng 45 phút lái xe về phía bắc, Digg cũng đang phát minh ra một công cụ mới cho phép người dùng chia sẻ bài báo hay phương tiện truyền thông tìm được trên mạng. Những mạng xã hội khác như Bebo hay Hi5 cũng đang lớn mạnh, một số cũng nhắm vào đối tượng người dùng giống Facebook nhưng xây dựng những sản phẩm thông minh có thể giúp kết nối người dùng trên toàn thế giới.

Moskovitz quan tâm đến số lượng người dùng hơn là những so sánh mang tính lịch sử. Anh thận trọng với đối thủ hơn bao giờ hết và lo lắng khi thấy số lượng người dùng của MySpace tăng từ 6 triệu vào tháng 1 lên tới 24 triệu như hiện nay. Một ngày, Moskovitz hỏi: “Họ làm điều đó như thế nào?” Zuckerberg trả lời: “Quỷ tha ma bắt MySpace.”

Không lâu sau đó, anh có cơ hội trực tiếp bày tỏ ý kiến tương tự bằng ngôn ngữ lịch sự hơn với các nhà lãnh đạo của MySpace. Zuckerberg và Cohler bay đến Los Angeles, cùng ngồi ở nhà hàng với Ross Levinsohn, chủ tịch nhóm tương tác kênh Fox thuộc tập đoàn News Corp. của Rupert Murdoch. Ông là người giám sát MySpace. Đối thủ của họ đang lại một lần nữa quan tâm đến Facebook. Levinsohn cố gắng xây dựng mối quan hệ với Zuckerberg bởi ông muốn bổ

sung Facebook vào danh mục đầu tư của mình. Tuy nhiên như thường lệ, Zuckerberg chỉ đùa cợt với ông. Trong cuốn sách Stealing MySpace (Đánh cắp MySpace) của mình, Julia Angwin thuật lại sự nghi ngờ của Levinsohn khi Facebook có thể quản lý được số lượng người dùng phát triển nhanh chóng. Zuckerberg gạt bỏ cả nhận xét và công việc kinh doanh của Levinsohn.

“Đó là sự khác nhau giữa một công ty ở Los Angeles và một công ty ở Thung lũng Silicon”, anh nói. “Chúng tôi xây dựng và duy trì Facebook còn những người này [ở MySpace] thì không có ý định rõ ràng.”

Một vài tuần sau khi đạt số lượng năm triệu người dùng, Facebook bổ sung một đặc tính mới có thể hoàn toàn biến đổi dịch vụ. Công ty đã thành công bằng cách trở nên “đơn giản” – tất cả

những gì bạn có thể làm là nhập thông tin vào trang cá nhân và xem thông tin trên trang cá nhân của người khác. Tuy nhiên, vẫn có một cách phổ biến để cá nhân hóa và thay đổi trang cá nhân. Mặc dù chỉ được phép có một ảnh đại diện nhưng sinh viên thường xuyên thay đổi ảnh đại diện, đôi khi hơn một lần mỗi ngày. Rõ ràng người dùng muốn được tải lên nhiều ảnh hơn.

Dịch vụ hosting ảnh đang bùng nổ trên Internet. Một năm trước, Yahoo mua lại Flickr, dịch vụ

tiên phong cho phép người dùng tải ảnh lên mạng miễn phí và rất sáng tạo với một thứ gọi là

“tagging”. Người chụp ảnh thêm tag để đặt tên cho bức ảnh dựa vào nội dung. Một bức ảnh có thể được tag là “phong ảnh”, “Venice” và “thuyền”. Người dùng tìm kiếm ảnh dựa vào những tag như thế này.

Một cuộc tranh luận đã nổ ra về sự sáng suốt của Facebook khi tham gia vào dịch vụ lưu trữ và hosting ảnh. Mục đích chủ yếu của ứng dụng phụ trợ Wirehog trước đó là cho phép người dùng xem ảnh trên máy tính của một người khác nhưng đã thất bại. Trong thời gian hoạt động ngắn ngủi của Wirehog, rất ít người dùng thử sử dụng ứng dụng này. Và Zuckerberg lo ngại rằng khi dịch vụ phát triển nhanh chóng hơn trước đây rất nhiều thì thay đổi tính đơn giản của Facebook là một việc mạo hiểm. Tuy nhiên, cuối cùng Parker và nhiều người khác đã thuyết phục Zuckerberg thử xây dựng tính năng ảnh cho Facebook. Parker cho biết: “Ứng dụng kiểu đó sẽ thích hợp khi sử dụng cùng Facebook hơn là khi dùng độc lập.”

Một vài nhân viên mới giỏi nhất của công ty tham gia vào dự án này. Aaron Sittig đảm nhiệm phần thiết kế và giao diện người dùng. Kỹ sư Scott Marlette viết phần mềm. Quản lý toàn bộ

quá trình là Doug Hirsch, phó giám đốc sản phẩm mới của công ty. Hirsch là thành quả quá trình tuyển dụng của Robin Reed. Ở tuổi 34, Hirsch là người từng trải về Internet và là một trong số 30 nhân viên đầu tiên của Yahoo.

Sau một vài tuần, Sittig, Marlette và Hirsch nhanh chóng đưa ra một dịch vụ hosting ảnh truyền thống nhưng thiết kế đẹp. Giống như nhiều dịch vụ khác trên Internet, dịch vụ này cho phép người dùng tải ảnh lên và đặt vào album ảnh trực tuyến cũng như cho phép người dùng khác nhận xét về những bức ảnh này. Tuy nhiên, họ biết rằng như vậy vẫn chưa đủ. Hirsch, người đã có nhiều năm kinh nghiệm với thiết kế sản phẩm trên Internet, đề nghị công ty thực hiện cách tiếp cận khác biệt và độc nhất của riêng Facebook. Ông phát biểu trong một cuộc họp: “Tôi ước có thể thêm một đặc tính thật sự xã hội vào trang mạng.” Sittig là một người nghiêm túc với mái tóc vàng óng. Ngoại hình hoàn hảo của ông hiếm khi được thể hiện ngoài nụ cười nửa miệng gượng gạo. Ông nhớ lại: “Tôi quay lại và suy nghĩ nhiều hơn. Và tôi nghĩ:

“Bạn biết đấy, điều tôi quan tâm nhất khi xem ảnh là trong ảnh có những ai.”

Đó thật sự là một bước đột phá. Họ quyết định chỉ có một cách tag ảnh duy nhất trên Facebook là tag tên của những người trong ảnh. Nghe có vẻ đơn giản nhưng trước đây chưa có ai từng làm vậy. Bạn chỉ có thể tag những người là bạn trên trang này. Những người được tag vào ảnh sẽ nhận được tin nhắn thông báo và một biểu tượng sẽ xuất hiện cạnh tên của họ trong danh sách bạn bè trên trang cá nhân của người dùng.

Đội ngũ thiết kế ảnh cũng đưa ra hai quyết định quan trọng khác. Để xem được tấm ảnh tiếp theo, bạn chỉ cần kích vào bất kỳ vị trí nào trên tấm ảnh đang xem. Bạn không cần kích vào chữ

“next”. Đội ngũ cũng đang thử nghiệm tính năng “Facebook trance” giúp mọi người chỉ cần kích là có thể xem được nhiều trang cá nhân. Tính năng này giúp việc xem ảnh trở nên đơn

giản và thú vị hơn. Họ cũng quyết định mạo hiểm với việc nén ảnh ở dạng file số có dung lượng nhỏ hơn để khi xuất hiện trên Facebook, những bức ảnh này sẽ có độ phân giải thấp hơn nhiều so với ảnh ban đầu. Điều đó đồng nghĩa với việc tải ảnh nhanh hơn và người dùng có thể chọn nhiều ảnh trên máy tính và xem trên mạng chỉ trong vài phút.

Liệu người dùng có chấp nhận ảnh có độ phân giải thấp không? Liệu người dùng có tag ảnh không? Vào một ngày cuối tháng 10 khi kích hoạt ứng dụng ảnh, đội ngũ rất lo lắng khi nhìn vào màn hình lớn hiển thị mỗi tấm ảnh được tải lên. Tấm đầu tiên là ảnh một chú mèo hoạt hình. Mọi người nhìn nhau bồn chồn. Sau đó vài phút, họ bắt đầu nhìn thấy ảnh của các cô gái –

theo nhóm, tại bữa tiệc hay chụp cùng những cô gái khác. Và người dùng đang tag những tấm ảnh này. Thêm nhiều tấm ảnh khác của các cô gái nhưng chỉ có một vài tấm ảnh của các chàng trai. Các cô gái đang kỷ niệm tình bạn của mình. Người dùng không bị giới hạn số lượng ảnh tải lên nên các cô gái đang tải hàng trăm tấm ảnh.

Trên thực tế, những tấm ảnh bình thường trở nên sống động hơn. Chúng mang đến một thông điệp nhất định. Khi được tag, tấm ảnh trên Facebook thể hiện và trau chuốt thêm cho tình bạn.

Sittig nhận xét: “Chúng tôi nhanh chóng nhận ra rằng về cơ bản, người dùng chia sẻ ảnh để nói lên rằng: “Tôi coi những người này là một phần trong cuộc sống của mình và tôi muốn cả thế

giới thấy rằng tôi rất thân thiết với họ.” Hiện nay trên Facebook có hai cách để thể hiện mức độ nổi tiếng của bạn: số lượng bạn bè và số lượng ảnh được người khác tag.

Sittig, Marlette và Hirsch cũng ấp ủ một cách sử dụng ảnh mới trong thời đại ảnh số ngày nay.

Ngày càng có nhiều người sử dụng điện thoại di động có chức năng chụp hình để ghi lại những khoảnh khắc trong cuộc sống. Nếu bạn thường xuyên có máy ảnh bên cạnh, bạn có thể dễ dàng chụp ảnh để ghi lại những sự việc đã xảy ra, sau đó tải lên Facebook để kể với bạn bè. Chức năng tag sẽ tự động kết nối tấm ảnh với mọi người trên trang này. Điều này hoàn toàn khác với cách sử dụng ảnh của MySpace. MySpace là thế giới của những tấm ảnh hào nhoáng, tạo hình kỹ lưỡng và do người dùng tải lên để tăng sức hấp dẫn của bản thân. Ở Facebook, ảnh không còn là môn nghệ thuật không chuyên mà là một dạng thức giao tiếp cơ bản.

Nói ngắn gọn hơn, tính năng ảnh khiến Facebook trở thành trang ảnh phổ biến nhất trên mạng cũng như là tính năng nổi tiếng nhất của Facebook. Một tháng kể từ ngày ra mắt, 85% người dùng dịch vụ được tag vào ít nhất một tấm ảnh. Mọi người đều bị lôi kéo tham gia dù muốn hay không. Phần lớn người dùng cài đặt trang cá nhân ở chế độ nhận thông báo qua email nếu có ai tag mình vào ảnh. Có ai lại không muốn xem ảnh mới của bản thân khi nhận được email thông báo? Sau khi chức năng ảnh ra mắt, mọi người dùng Facebook thường xuyên hơn bởi có

nhiều điều mới để xem hơn. Điều này thật sự khiến Zuckerberg xúc động, bởi với anh, thước đo thành công của dịch vụ là tần suất ghé thăm trang mạng của người dùng. Hiện nay, khoảng 70% sinh viên ghé thăm trang mạng mỗi ngày và 85% ghé thăm ít nhất một lần một tuần. Đối với bất kỳ dịch vụ Internet hay lĩnh vực kinh doanh nào thì sự trung thành này của người tiêu dùng là rất đáng ngạc nhiên.

Ngay lập tức, câu hỏi đặt ra là liệu Facebook có thể quản lý được toàn bộ dữ liệu và tần suất ghé thăm mới này không. Điều này đặt gánh nặng to lớn lên hệ thống lưu trữ và máy chủ của công ty. Chỉ trong vòng sáu tuần, ứng dụng ảnh đã chiếm hết hệ thống lưu trữ mà Facebook dự

định sử dụng trong sáu tháng tới. Việc có được chuyên gia phần mềm hệ thống dữ liệu Jeff Rothschild quả là một sự tình cờ ngẫu nhiên. Ông thức khuya trong nhiều đêm để cố gắng giữ

máy chủ của công ty không chạm vạch đỏ – vạch báo mức độ quá tải và có thể sập. Toàn thể

nhân viên công ty lên kế hoạch đến trung tâm dữ liệu để giúp cài đặt máy chủ mới. Marlette, được đa số đồng nghiệp coi là thiên tài lập trình, tập trung viết lại mã phần mềm ảnh mạnh hơn và hiệu quả hơn. Đến cuối năm 2009, Facebook đã lưu trữ được hơn 30 triệu tấm ảnh và trở thành trang ảnh lớn nhất thế giới cho đến nay.

Thành công của những bức ảnh khiến toàn bộ nhân viên Facebook, từ Zuckerberg đến cấp dưới, hết sức vui mừng. Đội ngũ đã xây dựng được một ứng dụng hosting ảnh đơn giản. Tuy nhiên, cách thức họ tích hợp ứng dụng vào Facebook mới thể hiện khả năng kết hợp tài tình giữa một hoạt động trực tuyến thông thường với mạng lưới các mối quan hệ xã hội.

Lần đầu tiên các giám đốc điều hành của Facebook tự mình theo dõi Hiệu ứng Facebook.

Zuckerberg bắt đầu nói về việc anh sẽ dán nhãn “biểu đồ xã hội”, có nghĩa là mạng lưới các mối quan hệ bắt nguồn bên ngoài Facebook khi người dùng kết nối với bạn bè. Với ảnh trên Facebook, bạn bè của bạn – biểu đồ xã hội của bạn – có thể cung cấp thêm nhiều thông tin, ngữ

cảnh và tình bạn. Tuy nhiên mọi thứ chỉ có hiệu quả khi những bức ảnh được tag bằng tên của người dùng và Facebook báo cho người dùng biết họ được tag. Tag quyết định cách thức phân phối ảnh trên dịch vụ. Cohler nói: “Quan sát sự tăng trưởng của tag là bất ngờ đầu tiên của chúng tôi khi nhận thấy biểu đồ xã hội có thể dùng làm hệ thống phân phối. Cơ chế phân phối chính là mối quan hệ giữa mọi người.”

Có lẽ việc áp dụng biểu đồ xã hội vào các hoạt động trực tuyến khác sẽ khiến chúng trở nên thú vị và hữu ích hơn. Tuy nhiên, làm thế nào Facebook có thể hiện thực hóa điều này? Nếu ảnh là một ứng dụng mới trên nền tảng Facebook thì những ứng dụng khác là gì? Zuckerberg nhận thấy đây là những câu hỏi hết sức thú vị và có liên quan đến những suy nghĩ về việc Internet

cần mang tính “xã hội” nhiều hơn mà anh từng bàn bạc với Adam D’Angelo trước khi Facebook ra mắt. Giấc mơ Wirehog cuối cùng đã thành hiện thực. Parker cho biết: “Chứng kiến việc xảy ra với những bức ảnh là một phần quan trọng giúp kết tinh tầm nhìn của Mark. Anh ấy đang vạch ra một tầm nhìn rộng hơn về bản chất của Facebook.”

Harvard tiếp tục tìm hiểu về câu chuyện của Facebook. Nối tiếp thành công của những bức ảnh, Zuckerberg bắt đầu tạo ra những thay đổi mạnh mẽ hơn cho dịch vụ, tuy nhiên để có thể

thực hiện được thì anh cần thêm nhiều lập trình viên giỏi. Anh cảm thấy nản lòng trước những người đang nộp đơn vào công ty tại Thung lũng Silicon. Họ hoàn toàn không phù hợp với văn hóa của Facebook. Họ mang tính doanh nghiệp quá cao, mà thiếu tính nổi loạn hay sáng tạo. Vì vậy anh nhớ lại tên những trợ giảng cũ cùng những sinh viên chuyên ngành khoa học máy tính từng gây ấn tượng với anh tại Harvard. Anh lập ra một danh sách và đưa cho Robin Reed để bà liên lạc lại với họ. Hóa ra rất nhiều người đang sống tại Seattle.

Tháng 1 năm 2006, Facebook đã thuê được bốn trợ giảng cũ môn khoa học máy tính khóa 03

và 04 của Đại học Harvard, ba người từng làm việc tại Micrsoft và một người từng làm việc tại Amazon.com. Zuckerberg cho rằng Charlie Cheever, đến từ Microsoft, rất giống mình bởi Cheever từng phải gặp Hội đồng quản trị của Harvard vì đã tải thông tin sinh viên vào một cơ

sở dữ liệu. Cheever cho phép một vài người bạn dùng chương trình của mình để tìm kiếm xem ai ở cùng phòng với ai hoặc các nữ sinh xinh đẹp ở khu vực ký túc xá nào. Hành động này không giống Facemash của Zuckerberg mà giống một năm trước đó hơn.

Những lập trình viên này ngay lập tức mang đến trọng tâm và kỷ luật mới cho đội ngũ kỹ sư

của Facebook. Họ không chỉ trẻ trung để hiểu được sự cởi mở và minh bạch trong giá trị cốt lõi của công ty mà còn có nhiều năm kinh nghiệm tại những công ty phần mềm tốt nhất thế giới.

Họ không mong gì hơn ngoài việc sáng tạo những đột phá về Internet.

8. TRỞ THÀNH CEO

“Anh nên học những bài học dành cho CEO!”

Khi Facebook tiếp tục phát triển – và ngày càng lớn mạnh qua mọi đổi thay – những lực lượng lâu đời của thế giới truyền thông và công nghệ bắt đầu tập trung sự chú ý vào nó hơn bao giờ

hết. Đó dường như là một website tiêu dùng khó cưỡng lại mà bất cứ tổng giám đốc nào cũng mơ ước được sở hữu kể từ thời điểm Internet trỗi dậy vào giữa những năm 1990. Mark Zuckerberg bỗng dưng có rất nhiều người bạn mới lớn tuổi và sang trọng đến từ Los Angeles và East Coast.

Nhưng anh đã không tư duy như CEO của một công ty truyền thông hay công nghệ lớn. Anh hầu như không nghĩ về lợi nhuận và vẫn chưa định hình về quảng cáo. Điều đó thật không dễ hiểu đối với những nhà đầu tư mới của anh. Một vị lãnh đạo cao cấp của một công ty công nghệ nhớ

lại cuộc gặp gỡ khó chịu trong thời gian đó với Zuckerberg, người dường như không hứng thú với việc tăng doanh thu cho công ty. Vị lãnh đạo nói: “Anh ta không ý thức được những điều anh ta không biết. Nhưng khi bắt đầu nói, anh ta rất thẳng thắn, rất thông minh và rất tập trung vào chủ đề xây dựng Facebook thành một công cụ xã hội, theo cách thật đơn giản. Câu chuyện đó có vẻ luôn thể hiện sự bác ái quá mức. Bởi vậy, tôi hỏi anh ta: ‘Công cụ xã hội đó có phải là một chiến thuật để đạt tới bước tiếp theo không?’ Và anh ta trả lời: ‘Không, tất cả những gì tôi thực sự quan tâm là phát triển công cụ xã hội này.’ Do đó, tôi đã nghĩ rằng: ‘Hoặc chàng trai này có suy nghĩ rất chiến lược và không tiết lộ cho tôi biết kế hoạch tiếp theo của anh ta là gì, hoặc anh ta chỉ có được chiếc hộp đồ chơi đựng cát và đang ngồi nghịch với nó’. Tôi không thể tìm được câu trả lời.”

Đầu năm 2005, MTV – công ty con của Viacom, đã xác định Facebook là một đối tác tự nhiên khi chiến lược gia Denmark West nêu lên ý tưởng mua lại Facebook với giá 75 triệu đô-la một cách đầy tự phụ. Vài tháng sau khi đề xuất trên bị từ chối, MTV gần như đã thành công trong việc mua lại MySpace, nhưng cuối cùng lại để công ty này lọt vào tay News Corp. vào tháng 7.

Sumner Redstone, vị CEO ở tuổi bát tuần của Viacom, đã vô cùng tức giận vì bị đối thủ

Murdoch “nẫng tay trên”. Mùa thu năm 2005, sự quan tâm của MTV đối với Facebook càng trở

nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. West và những người khác lý luận rằng, phần lớn khán giả của hai công ty trùng nhau nên Facebook có thể trở thành chiến lược số của MTV.

West gọi cho Cohler, người đã báo cho ông biết rằng Zuckerberg chỉ muốn thảo luận với cấp

CEO. Nếu Tom Freston, CEO của Viacom, tham gia thì Zuckerberg cũng sẽ đến cuộc họp. Buổi gặp gỡ được nhanh chóng sắp xếp. Cohler và Zuckerberg cùng bay đến New York để gặp Freston và Judy McGrath, CEO của hệ thống MTV. Freston hào hứng giải thích rằng sự hiệp lực giữa MTV và Facebook sẽ rất tuyệt vời bởi hai công ty có chung phần lớn cộng đồng người xem. Ông nói ông muốn tìm ra phương thức hợp tác giữa hai công ty. Một trong những đề xuất của ông là Viacom sẽ hỗ trợ Facebook phát triển nội dung nhằm phục vụ số lượng người sử

dụng đang ngày càng tăng. Zuckerberg đột nhiên đáp lại, bác bỏ ý tưởng vừa được đưa ra: “

Chúng tôi định vị mình như là một tiện ích.” Freston tiếp tục, Viacom cũng có thể giúp Facebook mở rộng tầm ảnh hưởng tới lớp người sử dụng lớn tuổi hơn. Zuckerberg trả lời: “Tôi muốn tập trung vào đối tương học sinh sinh viên”. Tại sao hai người này lại bay tới New York chứ, các giám đốc của Viacom bối rối tự hỏi. Một đại diện tham dự của Viacom nói: “Đây là một cuộc họp không được mong đợi.” Nhưng Viacom không chịu đầu hàng.

Đầu tháng 11 năm 2005, Michael Wolf, nhà tư vấn giàu kinh nghiệm về lĩnh vực truyền thông tại McKinsey & Company, trở thành chủ tịch của MTV, báo cáo trực tiếp lên McGrath. Ngay lập tức, ông được giao nhiệm vụ giành lấy thiện chí của Zuckerberg.

Trong tất cả các buổi hội thảo chuyên đề với sinh viên đại học, đối tượng khách hàng cốt lõi của mình, MTV đều không ngừng nhắc tới Facebook. Cách làm đó đã sớm mở cho Viacom một cánh cửa độc nhất để tiếp cận với người có quyền lực cao nhất của hiện tượng này. Các tổng giám đốc của Viacom lo ngại rằng hình thức truyền thông mới này có thể hạ bệ họ, vì vậy họ

muốn gia nhập nó. Freston và các giám đốc dưới quyền ông tại MTV cũng sợ rằng mạng lưới News Corp’s Fox sẽ sử dụng quyền sở hữu MySpace của họ để giành lợi thế trong mắt các nhà quảng cáo truyền hình. Có thể chắc chắn rằng gói thỏa thuận mới bao gồm cả hợp phần truyền hình và mạng xã hội sẽ sớm lên ngôi, ít nhất trong việc xây dựng các chương trình hướng tới khán giả trẻ. Wolf đã bay tới Palo Alto để gặp Zuckerberg tại văn phòng làm việc của anh. Vị

CEO của Facebook mặc áo phông và quần lửng, đi đôi dép xăng-đan cao su hiệu Adidas. Kiểu thời trang này đã trở nên phổ biến đến mức khi Wolf tới nơi, một trợ lý đang đánh bóng đôi dép xăng-đan cũ rích cho một thành viên hội đồng quản trị. Đôi dép này là phần thưởng sắp được trao cho một trong những lập trình viên của Facebook. Wolf đặt mục tiêu cho bản thân là chiếm được cảm tình của Zuckerberg và đơn thuần mong muốn lần gặp gỡ này sẽ khởi đầu cho một cuộc đối thoại thân mật, nhưng ông đã hỏi liệu vị CEO [của Facebook] có nghĩ đến chuyện bán công ty hay không. Zuckerberg trả lời: “Tôi không muốn bán.” Wolf hỏi: “Dù vậy, con số

nào có thể làm anh hứng thú?” Chàng thanh niên trẻ, người đã cho ra đời Facebook trong phòng riêng của mình tại ký túc xá 20 tháng trước, đáp lại: “Tôi nghĩ ít nhất là 2 triệu đô-la.”

Trước đó không lâu, Owen Van Natta, nhà thương thuyết 35 tuổi hiếu thắng của Amazon.com, đã được mời làm phó chủ tịch phụ trách phát triển kinh doanh của Facebook. Vị giám đốc điều hành giàu kinh nghiệm và lạc quan này đang khát khao quyền lực và tầm ảnh hưởng, đồng thời tràn đầy nhiệt huyết. Chỉ năm tuần sau khi được Zuckerberg bổ nhiệm làm giám đốc điều hành, Van Natta đã xây dựng xong bản kế hoạch chiến lược đầu tiên cho Facebook và ngay lập tức đưa những gì còn đang hoạt động một cách lộn xộn và bừa bãi đi vào quỹ đạo. Vị giám đốc điều hành mới không ngần ngại sử dụng quyền lực của mình, đồng thời sa thải một số kỹ sư và nhân viên đã được tuyển dụng không phù hợp hồi đầu năm. Nhưng kỹ năng tuyệt vời nhất của Van Natta, được tôi luyện tại Amazon, lại là trong những cuộc thương thuyết. Anh sẽ sớm có cơ

hội thể hiện tài năng của mình.

Van Natta cảm thấy khó chịu khi Wolf, đến từ MTV, đã phát hiện ra rằng cách tốt nhất để tiếp cận Zuckerberg là nhắn tin cho anh ta, nhờ đó có thể trực tiếp sắp xếp cuộc hẹn với chàng CEO

này. Van Natta bảo với Wolf rằng lần sau, ông nên nói trước với anh. Nhưng Wolf phớt lờ chỉ

dẫn đó. Thay vào đó, ông đều đặn gửi tin nhắn cho Zuckerberg để thông báo rằng ông đã lên kế

hoạch tới Palo Alto – điều đó có thể là thật hoặc không – và ngỏ lời về một bữa tối. Nếu Zuckerberg đồng ý, ông sẽ bay tới đó.

Wolf chỉ là một trong số rất nhiều tổng giám đốc của các công ty hàng đầu về truyền thông và công nghệ đang theo đuổi Zuckerberg. Facebook là trung tâm của sự chú ý. Văn phòng làm việc và quán café trường học nằm ngay dưới chân tòa nhà – một điểm hẹn ưa thích – đã trở thành nơi diễu hành của những tên tuổi lớn. “Đại diện của NBC sẽ tới chiều nay.” “Cuộc họp với Microsoft diễn ra lúc mấy giờ?” “Peter Chernin đang ở đây!” (Ông là phó tổng giám đốc chỉ

dưới quyền Murdoch tại News Corp.) “Bạn đã nghe tin Zuck gặp Dan Rosensweig đến từ Yahoo chưa?” Có nhiều cuộc thảo luận về vấn đề mua lại với AOL, công ty sở hữu hệ thống nhắn tin trực tuyến AIM mà Zuckerberg (cũng như phần lớn người dùng Facebook) vẫn sử dụng hàng ngày. Ngay lập tức, trọng tâm của cuộc thảo luận là khả năng xây dựng một phiên bản đặc biệt của AIM trên Facebook. Cuối cùng, hai công ty đã đạt được một thỏa thuận cho phép các thành viên của AIM có thể mời bạn bè trong danh sách gửi tin nhắn trực tuyến của mình tham gia Facebook. Đó nhanh chóng trở thành nguồn giới thiệu chính. Có nhiều lời phàn nàn về những cuộc họp với Zuckerberd, đặc biệt giữa số lượng ngày càng tăng các giám đốc điều hành không ở độ tuổi 20, những người mà nhà tuyển dụng Reed đã tuyển về công ty. Đối với đa số các vị

giám đốc này (đa phần là nam giới), có vẻ như Zuckerberg luôn sẵn sàng chia sẻ với bất cứ

người nào về bất cứ điều gì, đặc biệt là khi người đó lại là một CEO. Ý nghĩa của tất cả các cuộc gặp gỡ này là gì? Có phải Zuck đang muốn bán công ty? Liệu chúng ta có trở thành một phần

của Viacom hay của Yahoo hay của News Corp. không? Có phải chúng ta sắp trở nên giàu có?

Và đối với giới trẻ, những người vốn giàu lý tưởng – đây có phải là dấu chấm hết của điều kỳ

diệu mang tên Facebook? Đôi khi, họ buồn bã bàn bạc xem liệu có họ có nên tìm kiếm một CEO

mới hay không.

Zuckerberg không ngại giải thích về những suy nghĩ của mình. Anh cho rằng những cuộc gặp gỡ này cũng giống như một quá trình học hỏi và anh không cảm thấy mình cần phải giải thích nhiều với nhân viên. Trên tất cả, anh không bao giờ có ý định bán công ty của mình. Nhưng trớ

trêu thay, vấn đề lại bắt nguồn một phần từ cách hành xử đúng mực của anh. Vượt qua cả sự tò mò và lễ độ, anh dần dần chấp thuận cuộc gặp với những nhà lãnh đạo đã gọi cho mình. Ban ngày, anh vẫn lắng nghe một cách lịch sự, có thể nói là điềm tĩnh, những câu chuyện kéo dài lê thê của Van Natta và các quản lý cấp cao khác. Đến tối muộn, anh tiếp tục cuộc thảo luận chân thành hơn với những người đồng hành như Cohler, D’Angelo, Moskovitz, và đặc biệt là Parker.

Nhưng Zuckerberg đã thận trọng tới mức mà đôi khi, chính họ cũng không thể biết được những dự định thực sự của anh. Và tất cả mọi người đều đau đớn nhận ra rằng anh đã hoàn toàn nắm quyền kiểm soát vận mệnh của công ty.

Reed cảm thấy tức giận. Bà đã giúp tuyển về phần lớn các nhà quản lý lớn tuổi, những người hiện đang cảm thấy mình bị cho ra rìa và bắt đầu trở nên lo lắng. Bà tự hào về chất lượng của đội ngũ do mình góp phần xây dựng nhưng lại phải chứng kiến họ bị bội thực bởi thứ mà bà gọi là “thông tin sai lệch từ phòng ký túc xá”. Sean Parker có thể không phải là một vị chủ tịch công ty lý tưởng, nhưng anh ta lại khá giỏi trong giao tiếp. Sau khi Parker rời đi, Zuckerberg nắm nhiều quyền lực hơn những gì anh thực sự cần. Trước đây, Reed không ưa Parker, nhưng thiếu anh ta, tình hình đang trở nên tệ hơn. Vấn đề giao tiếp dường như đã hoàn toàn bị bỏ

ngỏ. Vấn đề chính trị ngày càng có vai trò lớn hơn. Doug Hirsch, phó chủ tịch phụ trách sản phẩm của Facebook, người từng là chuyên gia kỳ cựu của Yahoo, đang làm mất lòng một số

giám đốc khác, phần lớn trong số đó cũng mới được tuyển dụng. Những giám đốc này nghĩ

rằng vị phó chủ tịch đang cố gắng chỉ đạo thương thảo với các công ty khác về nhiều hình thức thỏa thuận hợp tác. Họ phàn nàn rằng tại sao ông ta không tập trung vào các vấn đề về sản phẩm? Thật đơn giản, một phần của lý do nằm ở chỗ Hirsch đã quen biết hầu hết các công ty này trong thời gian làm tại Yahoo. Họ liên hệ với ông và gợi ý về những cuộc gặp gỡ để tìm hiểu thêm. Hirsch cũng không mấy hòa hợp với Zuckerberg. Hirsch được tuyển dụng là bởi có quá nhiều người đã nói với Zuckerberg rằng anh cần một người nào đó chịu trách nhiệm chính về phát triển sản phẩm để anh có thể tập trung vào những vấn đề của doanh nghiệp. Chàng CEO cảm thấy mơ hồ về việc phải thuê ai đó làm phó chủ tịch phụ trách sản phẩm vì từ lâu anh

đã xem đó là địa phận riêng của mình. Cohler nói: “Hình như Doug cho rằng ở đây, ông ấy có vai trò như là một người giám sát trưởng thành, và đó chắc chắn không phải là những gì chúng tôi nghĩ khi quyết định thuê ông ấy.” Bản thân Hirsch cũng chia sẻ rằng một số người mà ông từng trò chuyện trước khi được mời vào làm đã khiến ông tin tưởng rằng sau này ông có thể sẽ

trở thành một ứng cử viên cho vị trí CEO.

Reed đã bắt đầu quan sát chặt chẽ mọi biểu hiện không hài lòng, một phần là bởi bà được làm việc tại phòng riêng để thuận tiện cho việc phỏng vấn các ứng viên. Một chiếc máy photocopy được đưa ra khỏi chiếc tủ quá khổ, đồng thời bà cũng cho lắp một chiếc rèm cửa kiểu Nhật để

tạo sự riêng tư. Cạnh bàn làm việc của bà là một bức tượng thần Ganesh trong đạo Hindu – có khả năng tháo gỡ mọi khó khăn. Nhưng Ganesh dường như đã không làm tốt nhiệm vụ của mình. Rất nhiều nhân viên tới phòng làm việc của bà để phàn nàn. Họ nói Zuckerberg không chịu lắng nghe. Zuckerberg nên bị thay thế. Zuckerberg không biết mình muốn vận hành công ty như thế nào.

Cuối cùng, Reed cũng đi tới kết luận. Reed nói: “Tinh thần đấu tranh của các giám đốc đã bùng nổ. Các tin đồn đã được khuấy động, và Mark đã không nói cho mọi người biết những gì đang thực sự xảy ra. Nhân viên gần như đã sẵn sàng phản kháng.” Zuckerberg đang ở East Coast để

dự một cuộc họp. Bà quyết định sẽ ngăn cản Zuckerberg trước khi anh đặt chân tới văn phòng.

Bà nhắn tin cho anh, đề nghị gặp anh trên đường anh trở về từ sân bay San Francisco. Nhưng chuyến bay hôm đó đã bị hoãn, và mãi tới 2 giờ 30 phút chiều, họ mới gặp được nhau. Reed xuất phát từ nhà riêng tại hạt Marin, đi qua cầu Cổng Vàng và họ gặp nhau tại trung tâm thành phố San Francisco. Zuckerberg tới điểm hẹn trong một chiếc xe limousine lớn mà ai đó đã đặt nhầm cho anh.

Họ cùng ngồi dưới ánh đèn nê-ông rực rỡ và thưởng thức một bữa tối kéo dài suốt đêm. Reed đã trút cơn giận dữ của mình. “Mark! Chúng ta đã tập hợp được một đội ngũ xuất sắc nhưng họ

đang bị bó buộc trong chính ngôi nhà của mình. Không ai biết chuyện gì đang xảy ra. Nếu anh muốn bán công ty thì đừng lãng phí thời gian nữa, hãy nói rằng anh muốn một tỷ đô-la. Owen có thể tới và chấp thuận mức giá đó. Nếu đó là hai tỷ đô-la thì cũng cứ nói ra. Hoặc nếu anh không muốn bán công ty, xin hãy nói gì đi!”

Vẫn giữ phong thái điềm tĩnh quen thuộc, Zuckerberg trả lời: “Tôi không muốn bán công ty.”

“Vậy thì hãy chấm dứt tất cả những cuộc gặp gỡ kiểu này với Viacom, Time Warner và News Corp. đi! Anh đang truyền tải sai thông điệp của mình đấy.” Rồi bà phá bỏ rào cản cuối cùng.

“Tốt hơn hết, anh nên học những bài học của một CEO, hoặc những việc anh đang làm sẽ không

đi đến đâu cả!”

“Vậy là cuối cùng bà cũng thẳng thắn với tôi”, Zuckerberg trả lời, với thái độ sôi nổi hơn. “Đây là lần đầu tiên tôi cảm thấy bà đang nói với tôi những suy nghĩ thực sự của bà.”

Anh đã hóa giải được Reed. Bà không thể giận dữ được nữa. Anh đang thực sự lắng nghe.

Trong một vài tuần kế tiếp, Reed quan sát thấy những sự thay đổi rõ rệt của Zuckerberg. Một trong số những thay đổi đó là anh đồng ý gặp một người cố vấn riêng để học cách trở thành nhà lãnh đạo hiệu quả. Anh cũng bắt đầu có những cuộc gặp với từng thành viên ban giám đốc.

Một tuần sau đó, anh triệu tập toàn bộ nhân viên tham gia buổi họp nội bộ đầu tiên của Facebook. Do bị ốm, anh buộc phải điều hành buổi họp trong tư thế ngồi.

Zuckerberg muốn tổ chức một cuộc họp giữa ban giám đốc tại một địa điểm cách xa công ty, nơi họ có thể cùng nhau bàn về những mục tiêu kinh doanh và tạo dựng các kênh trao đổi thông tin hiệu quả hơn. Khi biết ý định này, Moskovitz cảm thấy hoài nghi. Ông nói: “Liệu tôi có phải ngã vào vòng tay mọi người để họ có thể đỡ tôi không đây? Tôi sẽ không làm điều ngớ

ngẩn đó.”

Zuckerberg đã hành động rất tốt khi làm rõ những suy nghĩ của anh liên quan tới định hướng phát triển của công ty. Anh liên tục khẳng định rằng anh muốn Facebook thống trị Internet thay vì bị rơi vào tay một công ty nào khác. Anh đang dần làm tốt công việc giải thích cho nhân viên về những mục tiêu ưu tiên của mình. Bài thuyết trình của anh luôn là những slide đơn giản nhất – đôi khi chỉ là một gạch đầu dòng, chẳng hạn “Mục tiêu của công ty: gia tăng lượng người sử dụng.” Đội ngũ làm việc được xoa dịu. Reed bắt đầu ăn mừng.

Zuckerberg cho gọi Doug Hirsch tới văn phòng làm việc của mình và họ đã thống nhất rằng sự

hợp tác giữa họ không mang lại hiệu quả. Hirsch không chính thức bị sa thải, nhưng ông cũng không có lý do gì để ở lại nữa. Ông đã làm việc cho công ty được bốn tháng. Zuckerberg cảm thấy không hài lòng với những ý tưởng sản phẩm của Hirsch, họ cũng bất đồng về một số dự án chính nằm trong kế hoạch của Zuckerberg. Hirsch đã quá nóng vội khi đưa ra các phương án sử dụng sản phẩm của Facebook để tăng doanh thu, điều hết sức bình thường tại hầu hết các doanh nghiệp khác. Nhưng đối với công ty này, từ xưa tới nay, đó gần như là sự phản bội. Đồng thời, nhân viên trong công ty cũng truyền tai nhau về những cuộc gặp không được phép giữa ông với một số công ty đang quan tâm như Google. Cho tới thời điểm này, phần lớn những đồng minh trẻ của Zuckerberg đều khẳng định rằng Hirsch “đã từng cố gắng bí mật bán công ty”. Nhưng tất nhiên, ông ta không bao giờ làm được điều đó.

Theo quan điểm của Moskovitz, người có cơ hội quan sát tường tận sự việc, đó chỉ là một ví dụ

khác cho một mô-típ cũ. Ông nói trên cơ sở thực tế: “Câu chuyện này xảy ra với hầu hết các tổng giám đốc. Mark muốn xây dựng hoàn chỉnh sản phẩm và trì hoãn vấn đề doanh thu càng lâu càng tốt. Và họ muốn đảm bảo rằng họ có một doanh nghiệp của riêng mình.”

Reed đã tạo dựng một cơ cấu tổ chức cần thiết cho ban lãnh đạo của Facebook, nhưng rất ít người trong số đó phù hợp với chiến lược dài hạn của công ty. Hirsch là người đầu tiên trong số nhiều người đã phải rời khỏi công ty chỉ trong vòng một năm. Những thành viên trong hội bàn tròn của Zuckerberg buộc tội bà vì đã đưa vào công ty những người không biết trân trọng sứ mệnh và văn hóa đặc biệt của Facebook. Một số người hùng – những người sống sót – đã gọi người cố vấn điều hành mới được tuyển của Zuckerberg là “Wormtongue”¬¬¬¬¬ – tên cố

vấn quỷ quyệt cho hoàng đế trong tiểu thuyết Chúa nhẫn của tác giả Tolkien. Những lời chỉ

trích cũng đến từ bên ngoài. Các blogger chuyên viết về ngành công nghệ đã chỉ thẳng vào ban lãnh đạo thường xuyên thay đổi về mặt nhân sự của Facebook mà nói rằng nội bộ công ty đang thực sự bất ổn. Tuy nhiên, Marc Andreessen, cố vấn riêng của Zuckerberg rất tin tưởng vào sự

quyết đoán của vị CEO đối với sự thay đổi trong thời điểm đội ngũ công ty làm việc không hiệu quả. Andreessen cho rằng một công ty tăng trưởng nhanh không thể lúc nào cũng đưa ra được những quyết định tuyển dụng đúng đắn. Vì vậy, tốt hơn hết nên nhanh chóng sửa chữa những quyết định sai lầm mà không thể tránh khỏi.

Zuckerberg thích làm việc với những người ở độ tuổi của anh. Một phần lý do là bởi anh tin rằng họ là những lập trình viên xuất sắc. Không lâu sau đó, trong một hội thảo nhỏ, anh đã thể

hiện rõ quan điểm của mình khi nói về các nhà doanh nghiệp khác. Dẫn lời anh trên VentureBlog: “Tôi muốn nhấn mạnh tới tầm quan trọng của tuổi trẻ và kiến thức chuyên môn.

Người trẻ thường thông minh hơn. Tại sao phần lớn các kiện tướng cờ đều ở tuổi dưới 30?”

Hẳn bạn có thể tưởng tượng được những gì mà các tổng giám đốc trong độ tuổi 30 và 40 của Facebook cảm thấy sau khi đọc những dòng đó.

Thậm chí ngay cả khi đã học được cách sử dụng quyền hạn và quản lý nhân viên hiệu quả hơn, Zuckerberg cũng chưa biết cách chăm lo cho sức khỏe của mình. Hoặc có thể những áp lực của Facebook cuối cùng cũng đã ảnh hưởng tới anh. Anh bắt đầu có những cơn chóng mặt thường xuyên hơn, trong và ngoài văn phòng, đôi khi giữa cuộc họp hoặc khi đang ngồi trước màn hình máy tính. Bạn bè khuyên anh nên ngủ nhiều hơn và ăn uống đều đặn.

Đầu tháng 12 năm 2005, trong một buổi tiệc chiêu đãi của tạp chí Fortune do tôi tổ chức với tư

cách là giám đốc chương trình hội thảo chuyên ngành công nghệ có tên Brainstorm, tôi đã đề

nghị những người ngồi trong bàn tiệc lớn chia sẻ về những suy nghĩ thường trực trong đầu họ.

Khi tới lượt mình, Jeremy Philips, nhà chiến lược cao cấp của News Corp. kiêm cố vấn thân cận của Rupert Murdoch, đã nói về cảm giác hài lòng khi công ty mua được MySpace, đồng thời ngụ ý rằng Facebook cũng rất hấp dẫn đối với ông.

Michael Wolf của Viacom đã vội vàng rời khỏi bữa tiệc. Ông bực tức: “Trời ạ, họ đang nói về

Facebook.” Sumner Redstone, chủ tịch của Viacom, sẽ vô cùng tức giận nếu để thua Murdoch một lần nữa. Ngay lập tức, Wolf gọi cho Zuckerberg và thẳng thắn hỏi anh rằng liệu anh có đang cân nhắc việc bán lại công ty cho News Corp. hay không. Zuckerberg thừa nhận hai công ty đã từng thảo luận, nhưng anh nghĩ rằng News Corp. chịu ảnh hưởng của văn hóa Hollywood, và một công ty truyền thông như vậy không bao giờ có thể hiểu được những công ty hoạt động trong lĩnh vực công nghệ như Facebook. Wolf đã không nắm được thông điệp mà Zuckerberg muốn truyền tải, rằng Viacom cũng không phải là một công ty có đủ sức hấp dẫn với anh.

Giữa tháng 12, Wolf đã đạt được một cuộc hẹn có giá trị hơn một bữa ăn tại một nhà hàng địa phương. Ông lên kế hoạch bay tới San Francisco bằng chiếc máy bay của Tập đoàn Viacom.

Liệu Mark có muốn trở về New York trong kỳ nghỉ không?

Zuckerberg đã cắn câu của Wolf. Trên thực tế, do các máy bay của Tập đoàn Viacom đã được đặt kín, Wolf phải thuê một chiếc Gulfstream G5 có chất lượng tốt nhất và không gây chú ý để

bay từ sân bay San Francisco đến sân bay hạt Westchester, gần ngôi nhà của bố mẹ

Zuckerberg tại Dobbs Ferry, New York. Buổi sáng hôm đó, Wolf đã bay từ New York trên chuyến bay của hãng hàng không American Airlines. Khi Zuckerberg tới nơi muộn vào khoảng 5 giờ 30 phút chiều, tổng giám đốc của MTV đang ngồi đợi trên chiếc G5 như thể sự chờ đợi đó là điều hết sức bình thường trên đời. Sau đó, như Wolf đã dự tính một cách khôn ngoan, họ nói chuyện năm giờ đồng hồ liên tục trên máy bay. Ông quyết tâm tìm cho Viacom một phương thức để mua lại Facebook.

Tuy nhiên, trong phần lớn chuyến đi, Zuckerberg mới là người kiểm soát cuộc trao đổi.

Zuckerberg đã chất vấn Wolf về hoạt động kinh doanh của MTV. Những công ty như Viacom kiếm tiền bằng cách nào? MTV tính phí quảng cáo là bao nhiêu? Bao nhiêu trong số đó là lợi nhuận? Các ông thu hút người xem ra sao? Wolf cố gắng hướng cuộc trao đổi vào chủ đề chính là phương thức hợp tác tiềm năng giữa MTV và Facebook. Ông nói về việc làm thế nào đội ngũ

bán quảng cáo của MTV có thể sử dụng khả năng tiếp cận của mình với các nhà quảng cáo lớn để bán dịch vụ quảng cáo trên Facebook. Đồng thời ông nhấn mạnh rằng những chương trình thành công nhất của MTV với hàng triệu khán giả trẻ và khán giả tuổi teen như Laguna Beach

hay The Hills, rất phù hợp để quảng cáo cho Facebook. Zuckerberg trả lời rằng anh đã để ý trong thời gian phát sóng của những chương trình đó, số lượng truy cập vào Facebook giảm rõ rệt. Trong suốt chuyến đi, Zuckerberg luôn tỏ ra ngưỡng mộ chiếc G5. Anh nói: “Chiếc máy bay này quả là tuyệt vời.”

Wolf trả lời: “Có lẽ anh nên bán một phần công ty cho chúng tôi. Và sau đó, anh sẽ có một chiếc như vậy cho riêng mình.”

Wolf mời anh ngồi lên ghế phụ trong buồng lái khi máy bay đầy uy lực hạ cánh xuống Westchester. Khi máy bay đáp xuống đường bay riêng, hai ô tô đã đợi sẵn. Một là xe hơi màu đen của công ty có nhiệm vụ đưa Wolf về trung tâm thành phố. Còn lại là chiếc xe tải cỡ nhỏ

của gia đình Zuckerber, trên đó bố mẹ Mark đang ngó ra. Họ cười rất tươi và ôm con trai thật chặt. Như thể đó chỉ đơn giản là một cuộc về thăm nhà sau khi kết thúc kỳ học.

Tháng 1 năm 2006, Wolf lại bay tới Palo Alto cùng với trưởng bộ phận chiến lược marketing của MTV. Zuckerberg đề nghị họ sẽ ăn tối ở quán Village tại Woodside, một nhà hàng với phong cách bài trí tuyệt vời, nơi anh đã có bữa tối định mệnh với Jim Breyer. Anh đi cùng với Cohler và Van Natta. Wolf đã trình bày một bài thuyết trình bằng PowerPoint được chuẩn bị kỹ

lưỡng, chỉ rõ cách thức hợp tác giữa hai công ty. Trong bữa ăn, ông đề xuất phương án Viacom sẽ mua lại một phần của Facebook kết hợp với một thỏa thuận hợp tác quảng cáo lớn.

Zuckerberg lắng nghe một cách lịch sự, nhưng thể hiện rõ quan điểm rằng anh thậm chí sẽ

không suy nghĩ về bất cứ một phương án nào khiến anh mất quyền kiểm soát tuyệt đối trong quá trình ra quyết định của công ty.

Đầu tháng 2, Wolf lại thực hiện một chuyến đi khác tới Palo Alto. Ông và Zuckerberg dần trở

thành hai người bạn thân, và họ đã đi dạo cùng nhau trên những con phố sạch sẽ và rực rỡ. Vì một số lý do, họ dừng lại tại căn hộ khiêm tốn với một phòng ngủ của Zuckerberg. Mặc dù không có nhiều đồ đạc nhưng căn hộ trông vẫn thật bừa bộn. Một tấm đệm được trải ngay trên sàn với xấp giấy xộc xệch, những chồng sách, một chiếc chiếu tre và một chiếc đèn. Sau đó, họ

tới ăn tối tại nhà hàng gần đó. Wolf đặt một câu hỏi giống như ông đã từng hỏi trên máy bay:

“Tại sao anh không bán công ty cho chúng tôi? Anh sẽ trở nên giàu có.”

Zuckerberg trả lời: “Ông đã thấy căn hộ của tôi rồi đấy. Tôi thực sự không cần tiền. Và dù sao, tôi cũng không nghĩ mình sẽ nhận được một lời đề nghị nào tốt như thế này nữa.”

Cuộc trò chuyện trở nên vòng vo, và Zuckerberg lặp lại rằng anh tin giá trị của Facebook là 2 tỷ

đô-la, và anh sẽ không bàn về vấn đề bán lại với mức giá thấp hơn. Wolf nói: “Điều đó không

hàm ý rằng ‘Tôi muốn 2 tỷ đô-la’. Nó có nghĩa là ‘Nếu ông có trả tôi 2 tỷ đô-la, tôi cũng không muốn bán. Cảm ơn ông.” Cuối cùng, Zuckerberg cho biết sẽ có ý nghĩa hơn nếu họ bàn về

phương thức hợp tác giữa hai công ty.

Wolf trở về New York và tổ chức cuộc họp với McGrath và Freston. Họ tỏ ra không hứng thú với phương án hợp tác. Họ – và cả Redstone – đều rất mong được sở hữu Facebook. Bởi vậy, Freston quyết định chỉ đưa ra phương án chào mua. Ông gửi cho Zuckerberg một lá thư đề

xuất việc Viacom sẵn sàng trả 1,5 tỷ đô-la để mua một công ty chỉ mới hai năm tuổi. 51% tổng số tiền sẽ được thanh toán ngay bằng tiền mặt, phần còn lại sẽ được trả dần theo thời gian, phụ thuộc vào hiệu quả kinh doanh của Facebook. Từ trước tới nay, đó là mức giá chào mua cao nhất và cụ thể nhất mà Facebook từng nhận được. Nhưng Zuckerberg thậm chí đã không có động thái gì.

Khoảng một tuần sau đó, Wolf gọi điện cho Zuckerberg và họ đã có một cuộc trao đổi rời rạc, không thu được kết quả nào. Wolf gặp Peter Thiel và Jim Breyer, phàn nàn về sự hững hờ trong phản ứng của Zuckerberg, nhưng cả hai đều trả lời rằng họ không thể can thiệp sâu hơn. Ngược lại, Van Natta khẳng định với Wolf rằng chính ông ta sẽ trực tiếp thuyết phục Zuckerberg bán công ty.

Cùng thời gian đó, Viacom biết được rằng Yahoo cũng đang thương lượng với Facebook.

Những địa điểm xa hoa của các đại gia truyền thống giống như một thị trấn nhỏ. Thực tế là Freston của Viacom vẫn thường chơi tennis thường xuyên với Terry Semel, CEO của Yahoo, tại Los Angeles. Vào một ngày, ngay tại sân đấu, Freston đã cố gắng tìm hiểu xem có đúng là Semel đang thương thảo với Facebook hay không. Ông vô cùng sửng sốt khi câu trả lời là có. Áp lực đặt lên Viacom càng gia tăng.

Cho tới thời điểm này, Wolf đã sử dụng những biện pháp thận trọng để buộc Facebook phải tiết lộ bí mật. Rất ít người tại Viacom có thể biết về những biện pháp đó. Freston và McGrath cho rằng một trong những lý do khiến Murdoch có thể lao tới và cướp được Myspace là bởi những cuộc thương thảo của Viacom với mạng xã hội này đã bị lan truyền quá rộng rãi. Nhưng tới cuối tháng 3, tờ BusinessWeek trong phiên bản trực tuyến đã cho đăng tải một bài báo có tiêu đề “Facebook đang nằm trên sàn đấu giá”. Bài báo nêu lên một thực tế không trọn vẹn rằng công ty đã đưa ra mức khởi điểm là 750 triệu đô-la và hy vọng sẽ đạt được mức 2 tỷ đô-la.

Bài báo không đề cập tới việc Viacom cũng đã tham gia đấu giá chỉ với những suy đoán về tỷ

suất sinh lời. Đối với Wolf và các cộng sự, điều này thật đáng xấu hổ. Họ cho rằng Facebook đã cố tình để rò rỉ thông tin nhằm thu hút những hồ sơ dự thầu khác. Và chắc chắn rằng, ngay sau

khi bài báo xuất hiện, Zuckerberg đã gọi điện và nói rằng anh vẫn muốn tiếp tục trao đổi. Sau đó Facebook kết thúc vụ bán lại. Van Natta và Zuckerberg tới New York. Wolf bay về Palo Alto.

Wolf cùng với một số đồng nghiệp tại Viacom “hạ trại” tại phòng hội thảo của Facebook.

Zuckerberg, Cohler và Van Natta sẽ bước vào, đàm phán và rút sang phòng hội thảo bên cạnh.

Người của Viacom sẽ đi quanh sàn đấu giá. Trở lại phòng hội thảo. Một cuộc trao đổi riêng khác. Mark muốn số tiền trả ngay lớn hơn. Viacom muốn có sự đảm bảo về hiệu quả kinh doanh trước khi chi trả khoản còn lại của 1,5 tỷ đô-la. Van Natta muốn giảm bớt những hạn chế

về việc thanh toán. Cuối cùng Wolf chấp thuận tăng khoản thanh toán ngay bằng tiền mặt lên con số 800 triệu đô-la. Nhưng họ vẫn phản đối đề xuất liên quan tới 700 triệu đô-la còn lại.

Như thường lệ, không bên nào có sự hỗ trợ của một ngân hàng đầu tư. Wolf đủ hiểu Zuckerberg để nhận thức được rằng việc mang tới đây những chuyên gia Phố Wall máu lạnh sẽ

chỉ làm anh thêm lo ngại.

Nhưng đòn bẩy thương lượng của Wolf khá hạn chế. Tổng giám đốc tài chính của Viacom rất thận trọng trong việc chi trả quá nhiều tiền để mua một công ty mà sự hiện diện trực tuyến của nó còn rất nhỏ bé về mặt tài chính. Trong lịch sử, Facebook chỉ đạt được mức doanh thu khoảng 20 triệu đô-la và không có lợi nhuận. Các giám đốc nói với Wolf rằng công ty đã lập kế

hoạch để đạt doanh thu 22 triệu đô-la vào năm 2006 và 55 triệu đô-la vào năm 2006, nhưng các đại biểu đến từ Viacom tỏ ra hoài nghi về việc hiện thực hóa những con số đó. 800 triệu đô-la thực sự đã thổi phồng giá trị thật của nó.

Cuối cùng, hai bên không thể quyết định được cách thanh toán 700 triệu đô-la còn lại cho Facebook. Các nhà thương thuyết của Facebook cảm thấy những điều khoản trong thỏa thuận quá phức tạp và khoản thanh toán không được chắc chắn. Zuckerberg cũng có vẻ lưỡng lự. Anh nói những câu tương tự như “Google thật thông minh vì đã không bán công ty quá sớm. Hãy nhìn những điều tuyệt với họ đã làm được.” Wolf đáp lại rằng Google đã đạt được hàng trăm triệu đô-la lợi nhuận trước khi họ phát hành cổ phiếu ra công chúng, trong khi Facebook lại chẳng có gì. Song đối với Zuckerberg, điều quan trọng hơn là Facebook đã trở thành website có số lượng người truy cập đông thứ bảy trên Internet với 5,5 tỷ lượt xem vào tháng 2, theo xếp hạng của hãng comScore Media Metrix.

Do cuộc đàm phán với Viacom gặp trục trặc, Facebook đã tiến hành một số phương pháp huy động tài chính riêng. Công ty đã thu thú được nhiều vốn đầu tư hơn từ các nhà đầu tư mạo hiểm, nhưng trong vòng vốn đầu tư mạo hiểm thứ hai này (còn được gọi là Series C, bởi đây là hoạt động tài trợ vốn thứ ba của công ty), giá trị định giá tiền đầu tư là 500 triệu đô-la, gấp năm lần so với con số 97 triệu đô-la giá trị định giá hậu đầu tư mà hãng đầu tư Accel đã chấp

thuận 11 tháng trước đó. Công ty đầu tư mạo hiểm hàng đầu Greylock Partners đã dẫn đầu vòng đàm phán tháng 4 với sự tham gia của Meritech Capital Partners. Ngoài ra, Peter Thiel và Accel Partner, mỗi công ty cũng tăng giá trị cấp vốn của mình vào Facebook. Tổng cộng Facebook đã nhận được một khoản đầu tư trị giá 27,6 triệu đô-la. Khoản đầu tư này đã giúp giảm đáng kể áp lực tài chính cho công ty, đồng thời giúp Zuckerberg quay lưng với Viacom một cách dễ dàng hơn.

Thành công của Facebook tiếp tục thu hút một luồng quan tâm khác – từ những kẻ “bắt chước”

trên thế giới. Mặc dù đang không ngừng vươn tới các trường học đình đám tại các quốc gia nói tiếng Anh bên ngoài Mỹ, nhưng công ty vẫn chưa có mặt tại châu Á và châu Âu. Một website tại Đức có tên studiAZ (trong tiếng Đức có nghĩa là “danh bạ sinh viên”) hiện đã mượn thiết kế

của Facebook và chuyển những phần có màu xanh trên Facebook thành màu đỏ. Nếu không, đó thực sự là một sự bắt chước đáng xấu hổ. Website này được giới thiệu tại các trường đại học của Đức vào tháng 10 năm 2005 và ngay lập tức giành được thành công. Tháng 1 năm 2007, nó có tới 1,5 triệu người sử dụng và được bán lại cho công ty xuất bản danh tiếng Holtzbrink. Facebook lo ngại rằng điều này có thể sẽ phá hủy thành công tuyệt đối của công ty tại Đức, vì vậy cuối năm 2007, nó đi tới quyết định mua studiVZ với 4% tổng số cổ phần của Facebook. Triển vọng của thương vụ hiện lên khá rõ ràng bởi trớ trêu thay, đó là một phiên bản bắt chước quá hoàn hảo. Sự hoàn hảo này khiến cho việc kết hợp hai dịch vụ trở nên dễ

dàng hơn rất nhiều. Một phiên bản bắt chước khác, được ra mắt tại Trung Quốc vào cùng thời điểm, có tên là Xiaonei, sao chép một cách trắng trợn một số mã phần mềm của Facebook, thậm chí ban đầu còn có dòng chữ có phía cuối website với nội dung “Một sản phẩm của Mark Zuckerberg”, Xiaonei cũng trở thành một hiện tượng, thu hút nhiều triệu người sử dụng.

Mặt dù đã giành được MySpace nhưng Murdoch của News Corp. ngày càng bị Facebook hấp dẫn. Ông ta và Zuckerberg gần như đã trở thành những người bạn tốt của nhau. Đại gia này bị

mê hoặc bởi khát vọng của chàng CEO trẻ tuổi, còn Zuckerberg thích tầm nhìn của Murdoch về

sự biến đổi trong tương lai của lĩnh vực truyền thông. Murdoch, gần như đặc biệt nhất trong giới lãnh đạo, đã chấp nhận rằng Internet đang làm thay đổi môi trường kinh doanh của tất cả

các công ty truyền thông. Ông coi việc mua MySpace chỉ là một trong số những bước tiến lớn của mình. Nhưng ông không thể hiểu tại sao Zuckerberg lại nghĩ Facebook – một trang web ban đầu chỉ có rất ít người sử dụng, đáng giá gấp vài lần những gì ông đã trả cho MySpace.

Cuộc trao đổi giữa hai người chưa bao giờ trở nên nghiêm trọng như với Viacom, nhưng rồi cũng sẽ bị đẩy tới đỉnh điểm và lâm vào bế tắc khi sự hứng thú của Zuckerberg giảm dần.

Zuckerberg đang bắt đầu có chút tự phụ. Mọi người đều muốn nói chuyện với anh. Mọi công ty

dường như đều muốn mua Facebook, và ai cũng đều muốn sử dụng nó. Và anh dần nhận ra một điều khác – mọi lời chào mua mà anh nhận được đều cao hơn những đề nghị trước đó.

Cùng lúc ấy, mảng dịch vụ của công ty vẫn tăng trưởng đều đặn. Nếu công ty tiếp tục phát triển, nó sẽ ngày càng có giá trị hơn. Dù sao anh cũng không muốn bán công ty, vì vậy những cuộc nói chuyện như vậy không cần phải gấp gáp.

Nhưng Facebook vẫn tiêu tốn hàng tấn tiền. Nó vẫn phải liên tục kéo các khoản đầu tư về để bù lỗ, kể cả khi Zuckerberg vốn rất coi thường lĩnh vực kinh doanh quảng cáo. May mắn thay, cả

Google, Microsoft và Yahoo đều muốn bàn về việc đặt biển quảng cáo trên Facebook.

Zuckerberg ủy quyền cho các phó giám đốc phụ trách quá trình thương thảo. Đối với anh, dường như đó là những đồng tiền dễ dàng. Dù sao, anh cũng không định cho họ nhiều “đất”

trên màn hình.

Giờ đây, Facebook đã trở nên quá thành công, nó hoạt động tại hàng nghìn trường học và thị

trường học đường đang bắt đầu bão hòa. Tại hầu hết các trường học có sự xuất hiện của Facebook, phần lớn sinh viên của trường đều trở thành người sử dụng. Thành công của công ty tại các trường trung học đã củng cố niềm tin của Zuckerberg rằng Facebook có khả năng lan tỏa nhanh chóng tới những nhóm người sử dụng mới. Vấn đề là ở chỗ nhóm mục tiêu cần phải có nhiều mối quan hệ trùng lặp và dày đặc. Cha đẻ của tất cả những cộng đồng có tính chất như

vậy là ai? Chính là công sở. Zuckerberg quyết định cho ra mắt cái mà anh gọi là mạng lưới công sở. Đây sẽ là nỗ lực đầu tiên của Facebook để thu hút người lớn sử dụng dịch vụ của nó. Mạng lưới công sở sẽ được thiết lập tại một công ty theo cách tương tự cách Facebook đã xây dựng mạng lưới sinh viên tại các trường đại học. Chế độ bảo mật mặc định là tất cả các thành viên của cộng đồng đó đều có thể xem thông tin của những thành viên khác. Zuckerberg tin rằng các mạng lưới công sở sẽ đưa công ty vượt qua ngoài môi trường học đường để vươn tới toàn quốc gia, thậm chí là toàn thế giới, hoặc ít nhất là tới những người làm việc trong cùng một công ty. Cách làm này khác với những gì Reid Hoffman, một nhà đầu tư của Facebook, đang áp dụng cho LinkedIn, một trang web được kết cấu giống như một mạng lưới dựa trên profile xin việc cá nhân và không mấy chú trọng vào những giao tiếp hàng ngày hay các mối quan hệ xã hội nơi công sở.

Tháng 5 năm 2006, mạng lưới công sở xuất hiện lần đầu, nhưng không gây được nhiều tiếng vang. Chỉ đủ làm thế giới chú ý. Facebook đã tạo ra những mạng lưới cho nhiều công ty, mở

toang nhiều cánh cửa, nhưng chỉ số ít thành công. Một trong những ngoại lệ đó là môi trường làm việc đặc biệt của Quân đội, Hải quân và Không quân Mỹ. Cường độ thông tin được chia sẻ

giữa các binh lính trẻ trong quân đội lớn hơn nhiều so với trong trường học. Sự hiện diện của

Facebook tại nơi đây rất có ý nghĩa. Nhưng ở hầu hết các công ty lớn, nơi Facebook bắt đầu thiết lập mạng lưới thì số lượng phản hồi từ nhân viên chiếm phần rất nhỏ.

Chỉ một số nhân viên biết về sự có mặt của Facebook. Và Facebook đang tạo ra hình ảnh xấu.

Gần như vào cùng thời điểm các mạng lưới công sở được triển khai, hãng New Yorker đã cho xuất bản một cuốn sách dài dòng và chi tiết chưa từng có về Zuckerberg và Facebook. Tác giả

John Cassidy khiến trang web giống như một sự hiếu kỳ, tập trung nhiều vào vụ kiện của nhà Winkelvosses, đồng thời ngụ ý rằng những người sử dụng Facebook đang chống lại xã hội. Ông viết: “Rõ ràng rằng một trong những lý do khiến trang web này trở nên phổ biến là bởi nó cho phép người dùng bỏ qua những trở ngại vốn có trong các mối quan hệ đời thực.” Ông cũng dẫn lời một nhà xã hội học, người đã suy đoán lý do chính dẫn tới sự quá phổ biến của Facebook là

“xu hướng thủ dâm và thị dâm”.

Đối với những người không thường xuyên sử dụng Facebook, trang web này gần như chỉ tập trung vào chủ đề hẹn hò và những điều vô nghĩa, như trêu chọc mọi người. Từ đó, bất cứ khi nào bạn thêm một người vào danh sách bạn bè trên Facebook, một hộp thoại sẽ hiện ra và hỏi bạn rằng bạn biết họ như thế nào? Một trong những lựa chọn là “chúng tôi bị thu hút lẫn nhau”.

Làm sao đây có thể là dịch vụ dành cho những nhân viên chuyên nghiệp? Và Facebook đã phải đối diện với vấn đề con gà và quả trứng. Nhóm người trưởng thành sẽ không tham gia nếu chưa có những người trưởng thành khác tham gia.

Có lẽ, cuối cùng, Facebook chỉ nên phục vụ cho giới sinh viên. Nhiều giám đốc của Facebook lo lắng có thể nhóm người trưởng thành không cần loại dịch vụ này. Không khí trong công sở

đang có chiều hướng xấu đi. Trong khi đó, các trường đại học và trung học vẫn duy trì tốc độ

tăng trưởng mạnh mẽ, nếu nhóm người trưởng thành không muốn sử dụng Facebook thì hẳn những lý thuyết của Zuckerberg đã có vấn đề. Anh cảm thấy thất vọng và hoang mang. Đó là một thất bại to lớn. Có lẽ thế giới chưa thể trở nên minh bạch một cách nhanh chóng như anh nghĩ. Theo Cohler, “Đó là sai lầm tai hại nhất kể từ khi anh có mặt tại Facebook, và là lần đầu tiên anh mắc phải sai lầm nghiêm trọng tới như vậy.”

Đã có những thay đổi lớn trong tư duy của Zuckerberg, nhưng nếu nhóm người trưởng thành không đáp lại Facebook, một trong số những thay đổi đó sẽ thất bại. Đầu mùa hè, hội đồng quản trị của Facebook đã tranh cãi về mức độ nghiêm trọng của vấn đề. David Sze, người chịu trách nhiệm chính về khoản đầu tư gần đây nhất của Greylock vào Facebook, đồng thời là quan sát viên chính thức trong hội đồng quản trị, nhận thấy rằng chính ông cũng cần phải trấn an các thành viên của mình. Tại một cuộc họp, Moskovitz, một quan sát viên khác, đã hỏi Sze rằng

trước những khó khăn bất ngờ xảy đến với mô hình mạng lưới công sở, ông có hối tiếc vì đã đầu tư vào đây không. Vào thời điểm đó, Sze đã tỏ ra lạc quan hơn bất cứ thành viên vốn rất lạc quan nào trong hội đồng quản trị của Facebook.

Mùa hè năm 2006, năm thứ ba công ty thuê một ngôi nhà dành cho riêng Facebook, chủ yếu là để chào đón những người mới đến tại Palo Alto. Một luật sư của Facebook đã chỉ ra rằng ngôi nhà của công ty là một nghĩa vụ pháp lý có giá trị quá lớn, nhưng Zuckerberg đã bác bỏ luận cứ

đó. Chàng CEO quyết định rằng công ty nên trả một nửa số tiền thuê nhà bởi mọi người có thể

đến và sử dụng bể bơi của ngôi nhà. Trên thực tế, bể bơi hiếm khi được sử dụng do hệ thống làm nóng đã bị hỏng khiến nhiệt độ nước luôn ở mức 100 độ F.

Zuckerberg dành riêng một phòng trong ngôi nhà để sử dụng vào dịp cuối tuần, song phần lớn thời gian anh sống một cách biệt lập tại căn hộ của mình. Anh đã chia tay với cô sinh viên Berkeley mà anh từng hẹn hò và quay lại với Priscilla, người bạn gái cũ anh đã gặp khi đang sử

dụng phòng tắm tại một bữa tiệc của trường Harvard. Cô học cùng lớp với anh tại Harvard và đã tốt nghiệp năm 2006. Thay vì có được tấm bằng tốt nghiệp, Zuckerberg đã sở hữu một công ty trị giá 500 triệu đô-la với gần 100 nhân viên. Sau một số buổi nói chuyện, Zuckerberg đã thống nhất với một nàng Chan cương quyết rằng: do không sống cùng nhau nên họ sẽ dành riêng tối thiểu 100 phút cho nhau mỗi tuần và có ít nhất một cuộc hẹn không phải là ở căn hộ

của anh hay tại Facebook. Nhưng công ty vẫn mang không khí của trường đại học. Nhân viên gọi một căn nhà khác gần đó là “ngôi nhà anh em”. Chín người sống trong bốn phòng của ngôi nhà, phần lớn họ là những lập trình viên được đào tạo tại Harvard mới gia nhập công ty. Trên cửa sổ có ba chữ Hy Lạp cỡ lớn đã từng được dùng để trang trí văn phòng đầu tiên của Facebook trên phố Emerson – Tau Phi Beta – có nghĩa là Vì Facebook.

Không khó hiểu tại sao luật sư lại lo lắng. Phòng ăn đã chuyển thành nơi tổ chức các giải đấu bia Beirut, nhưng Chris Putnam, một thành viên sống trong ngôi nhà, mới chỉ 19 tuổi. Là sinh viên năm thứ hai tại Đại học Georgia Southern, anh đã tấn công thành công các máy chủ của Facebook và khiến cho trang Facebook của hàng nghìn người sử dụng trông giống như

MySpace. Trong đoạn mã của mình, anh thêm vào một lời nhắn rằng anh không có ý định phá hoại. Câu chuyện đã gây ấn tượng với Zuckerberg và Moskovitz đến mức họ quyết định tuyển dụng anh.

Tại ngôi nhà anh em, hoạt động giải trí của nhân viên có thể còn sôi nổi hơn. Lập trình viên Dave Fetterman cho biết: “Mọi người tới đây để lập trình, hoặc để tiệc tùng và xem Lost .

Chúng tôi vẫn có thể chào đón mọi thành viên trong công ty tới đây dự tiệc. Hàng đêm, chúng

tôi uống bia, xem tivi, nghĩ ra những ý tưởng mới và bắt đầu lập trình cho những ý tưởng đó ngay tại đó, trong phòng ai đó hoặc ở ngoài sân. Mark hay Dustin sẽ xuất hiện. Họ thường là những người đầu tiên mở máy tính xách tay.” Đôi khi, các lập trình viên sẽ kết hợp tiệc tùng và công việc vào một thứ mà họ gọi là “những bữa tiệc xô đẩy”. Họ đưa phần mềm mới lên trang web và “đẩy” nó vào sử dụng ngay tại ngôi nhà anh em.

Các nhà quảng cáo lớn bắt đầu có những thử nghiệm thận trọng với Facebook. Đó không đơn giản là các hàng thu âm nhỏ quảng cáo những ca khúc của Gwen Stefani nữa. Các đại gia marketing giờ đã tràn đầy hứng thú với Facebook. Nhưng đó là một môi trường hoàn toàn khác biệt với những gì họ đã quen thuộc. Một nhóm nhỏ phụ trách mảng kinh doanh quảng cáo của công ty đã thúc giục khách hàng phác thảo những thông điệp và lợi ích độc đáo cho dịch vụ, đáp lại thái độ gần như coi thường của Zuckerberg với quảng cáo truyền thống. (Khi tuyển Mike Murphy về làm giám đốc kinh doanh quảng cáo vào tháng 3 năm 2006, Zuckerberg đã nói với ông: “Tôi không ghét tất cả các loại quảng cáo. Tôi chỉ ghét những quảng cáo dở.”) Thậm chí COO Van Natta, một cựu chiến binh bảo thủ của ngành công nghiệp này, cũng đã phải nhẫn nhịn và chấp thuận mệnh lệnh của Zuckerberg là quảng cáo luôn phải đảm bảo tính hữu ích cho người sử dụng. Mặc dù yêu cầu của anh là doanh thu nhưng anh cũng nhấn mạnh rằng

“Chúng ta không nên kiếm tiền từ một quảng cáo không tạo ra giá trị”.

Thẻ tín dụng Chase là một sản phẩm tiên phong quan trọng. Sau khi làm việc với Noise Marketing, một hãng quảng cáo nhỏ tại New York, công ty đã tạo ra một loại thẻ có tên Chase

+1 được thiết kế dành riêng cho sinh viên đại học và chỉ phát hành cho những người sử dụng Facebook. Tấm thẻ có màu đen, màu mà giới sinh viên nói rằng họ mong đợi. Nó mang lại cho khách hàng một thứ mà Chase gọi là điểm Karma, bạn có thể đổi điểm lấy những phần quà nhỏ

như vé xem hòa nhạc. Nhưng không giống như phần lớn những thẻ quà tặng khác, bạn có thể

tích điểm mà không cần phải tiêu một số tiền lớn. Điều đó thực sự có ý nghĩa với giới sinh viên bởi thông thường giá trị mua hàng của họ tương đối nhỏ. Mỗi lần mua hàng, kể cả có giá trị rất nhỏ, đều được tính thêm 20 điểm. Bạn cũng có thêm điểm khi gia nhập nhóm được Chase tài trợ trên Facebook hoặc tham gia khóa học trực tuyến về cách quản lý tài khoản tín dụng cá nhân. Và Chase đã “xã hội hóa” thẻ tín dụng của nó. Bạn có thể tặng điểm Karmat cho những người bạn của mình trên Facebook.

Một tuần sau khi ra mắt chương trình, 34.000 sinh viên đã gia nhập nhóm, và Chase nhanh chóng phát hành được hàng nghìn thẻ tín dụng. Ngân hàng rất hài lòng, và Facebook đã tiến được một bước quan trọng trong việc chứng minh rằng quảng cáo tùy chỉnh cũng có hiệu quả.

Vài tháng sau, Procter & Gamble tiến hành một thử nghiệm tương tự. A.G. Lafley, CEO của tập đoàn, bắt đầu nói về nhu cầu đưa P&G lại gần hơn với người tiêu dùng. Sau khi đọc được thông điệp đó, Colleran, một nhân viên kinh doanh quảng cáo của Facebook, đã thực hiện một số

cuộc gọi xã giao xuất sắc tới tập đoàn này để tìm hiểu xem liệu P&G có đang tập trung nhãn hiệu nào cho thị trường là các trường đại học hay không. Kết quả là mặc dù sản phẩm làm trắng răng Crest While Strips của P&G chưa bao giờ tập trung đặc biệt vào đối tượng sinh viên đại học thì cơ sở dữ liệu của công ty đã chỉ ra rằng kem đánh răng Strips bán rất chạy tại chuỗi cửa hàng Wal-Mart đặt gần khuôn viên các trường đại học. Colleran và các chuyên gia marketing của P&G đã xây dựng một chiến dịch trên Facebook có tên là Smile State.

Cũng giống như những gì mà Chase và Apply đã làm, P&G tạo một nhóm được tài trợ trên Facebook cho sản phẩm Crest White Strips. Nhóm Smile State chỉ được quảng cáo cho những người sử dụng là sinh viên của một trong hai mươi trường đại học công lập lớn nằm gần chuỗi cửa hàng Wal-Mart. Bất cứ sinh viên nào tham gia nhóm cũng được tặng vé xem bộ phim sắp được trình chiếu của Mathew McConaughey dành cho sinh viên mang tên We are Marshall.

Ngoài ra, các trường có nhiều sinh viên tham gia nhóm Crest White Strips sẽ được tài trợ một buổi hòa nhạc do hãng Def Jam Records tổ chức. Trên 20.000 người đã tham gia. Con số 20.000

thành viên công khai thể hiện sự yêu thích của họ với Crest White Strips bằng cách sử dụng tên thật đã thực sự kiến các nhà marketing ấn tượng. Đó là thành công lớn đối với P&G và với cả Facebook.

Zuckerberg vẫn không mấy hứng thú với các quảng cáo làm hỏng những giây phút trải nghiệm cùng Facebook và làm xao nhãng sự tập trung của người sử dụng, dù cho chúng sinh lời. Tháng 5 năm 2006, Sprite được tái tung ra thị trường với bao bì mới và một chiến dịch quảng cáo hài hước nhằm vào giới trẻ, những người vốn được coi là thẳng thắn và nghịch ngợm. Hãng quảng cáo cho sản phẩm nước ngọt có ga này đã đề nghị trả một triệu đô-la cho một băng quảng cáo chuyển toàn bộ trang chủ của Facebook thành màu xanh lá cây trong vòng một ngày.

Zuckerberg thậm chí đã không mảy may cân nhắc về số tiền đó. Chàng CEO không muốn gây ấn tượng xấu với mọi người để thu lợi nhuận. Lần đầu tiên khi nhà lãnh đạo tối cao của một hàng quảng cáo số lớn tại San Francisco đến thăm Facebook, ông đã vội vàng tới gặp Zuckerberg, người đang đi chân đất và mặc một chiếc quần bóng rổ NBA dài quá đầu gối.

Phần lớn các chuyên gia quảng cáo đều không khẳng định được rằng Facebook chính xác là gì, chứ chưa nói tới việc làm thế nào để tận dụng nó. Tuy nhiên, vào tháng 6, một công ty quảng cáo lớn thứ ba thế giới đã tuyên bố cùng hội cùng thuyền với Facebook bằng một động thái

đầy cảm xúc. Thay mặt các khách hàng của mình, Tập đoàn Interpublic đã cam kết chi 10 triệu đô-la cho việc quảng cáo trên Facebook vào năm tới. Cũng theo thỏa thuận này, đại gia ngành quảng cáo cũng đã tiến hành mua lại 0,5% cổ phiếu của Facebook. Trong một bài phát biểu, Michael Roth, CEO của Interpublic đã nói: “Giới trẻ và người tiêu dùng am hiểu công nghệ đang ngày càng xa lánh những phương tiện truyền thông kiểu cũ đồng thời khẳng định bản thân họ

và cộng đồng của họ trong môi trường trực tuyến.” Ông cũng nhấn mạnh rằng hiện nay, 65%

số sinh viên đại học tại Mỹ đang duy trì một tài khoản trên Facebook.

Tháng 8, Facebook lại có được một sự thừa nhận quan trọng nhất – lần này đến từ một người khổng lồ của ngành công nghệ. Đầu tiên, MySpace công bố một hợp đồng trị giá 900 triệu đô-la trong 3 năm với Google để tích hợp chức năng tìm kiếm vào MySpace và đặt quảng cáo tại đây.

Đó là một hợp đồng lớn bởi bản thân nó đã khiến khoản đầu tư của Murdoch vào MySpace sinh lời. Đây là lần thứ hai một giao dịch lớn của MySpace phản ánh vinh quang lên Facebook. Lần đầu tiên – đó là khi Murdoch mua nó – nó đã làm tăng giá trị của Facebook. Còn lần này, nó làm cho dịch vụ quảng cáo của Facebook trông giống như một mỏ vàng.

COO Van Natta và phó chủ tịch phụ trách phát triển kinh doanh Dan Rose, người mà Van Natta đã mời về từ Amazon, bắt đầu trao đổi với các công ty về những chiến dịch quảng cáo trực tuyến lớn nhất của Google, Microsoft và Yahoo. Facebook đã có một hợp đồng quảng cáo nhỏ

với MSN, bộ phận hoạt động trực tuyến MSN của Microsoft. Không gì thôi thúc Microsoft nhiều như khát vọng đánh bại Google. Khoảng một ngày sau khi thỏa thuận giữa MySpace và Google được công bố, biết được rằng Microsoft đã từng chiến đấu để có được hợp đồng với MySpace song thất bại, Rose đã gọi cho tập đoàn phần mềm hùng mạnh này. Ngay lập tức, Rose nhận được phản hồi tích cực cho những câu hỏi của mình. Vị giám đốc tiếp chuyện Rose trả lời rằng ông muốn trao đổi về một thỏa thuận tương tự với Facebook. Ông hỏi: “Các anh đang chờ đợi điều gì?”. Van Natta và Rose đã hội ý với nhau và nhanh chóng đưa ra những ý kiến về một thỏa thuận tư tưởng. Họ đề xuất rằng Microsoft sẽ sử dụng đội ngũ làm quảng cáo của mình để

thiết kế những bảng quảng cáo trên Facebook đồng thời đảm bảo chi trả một mức CPM nhất định cho mỗi quảng cáo được đăng. Họ thậm chí đã không vấp phải sự phán đối nào. Đối tác Microsoft của Rose hào hứng trả lời: “Được thôi, ngày mai chúng ta sẽ gặp nhau để bàn bạc cụ

thể vấn đề này.” Có một số việc cần làm để hoàn chỉnh về chi tiết. Một nhà thương thuyết phía Microsoft nói: “Mark đã rất kiên quyết trong việc bảo vệ những trải nghiệm của người sử dụng và cách bố trí quảng cáo. Nó khiến đội ngũ quảng cáo của chúng tôi phát điên vì rất khó có thể

sử dụng những khối quảng cáo Internet tiêu chuẩn.”

Đó là một thỏa thuận mang tính đột phá. Facebook hiện đang có một nguồn doanh thu lớn và béo bở. Ngay lập tức, Microsoft biến năm 2006 từ một năm kinh doanh thua lỗ thành một năm mang lại nhiều lợi nhuận cho công ty. Vài tháng trước, Wolf của Viacom đã đưa ra những dự

báo nội bộ với mục tiêu doanh thu năm 2006 là 22 triệu đô-la, nhưng trên thực tế, Facebook đã đạt được mức doanh thu ít nhất là gấp đôi con số đó. Các khoản thanh toán của Microsoft chiếm hơn một nửa doanh thu của công ty trong năm 2006. Đến năm 2007, hợp đồng với Microsoft đảm bảo cho Facebook dòng doanh thu trị giá 100 triệu đô-la.

Có lẽ những bài học dành cho CEO của Zuckerberg đã mang lại những giá trị xứng đáng. Anh cho phép nhà lãnh đạo giàu kinh nghiệm Van Natta đóng một vai trò khác với vai trò của Parker trước kia – làm việc như một người ngoài cuộc và phụ trách phát triển kinh doanh, để

Mark có thể tập trung vào việc cải tiến các sản phẩm của Facebook. Van Natta đang quản lý những hợp đồng có giá trị ngày càng lớn của công ty với các đối tác như Interpublic và Microsoft.

Ban điều hành – thanh lọc từ những người do Robin Reed tuyển về – đã đoàn kết lại. Những nỗ

lực tuyển dụng nội bộ của Reed được thực hiện không chỉ một lần, tuy nhiên, hiện bà đã rời đi.

Mặc dù ban điều hành không muốn thừa nhận, nhưng rõ ràng, bà đã đóng góp vào sự phát triển của công ty.

Viacom đã từ bỏ ý định mua lại Facebook, nhưng những cuộc trao đổi với Michael Wolf đã dạy cho Zuckerberg nhiều điều về giao dịch kinh doanh cũng như hoạt động của ngành công nghiệp truyền thông. Điều đó đã hỗ trợ anh đáng kể trong những năm tiếp theo. Và đối với nội bộ công ty, anh dường như đã trở thành một nhà lãnh đạo thực sự.

9. NĂM 2006

“Tôi không biết chuyện gì đang xảy ra với bạn bè mình!”

Thành công đáng kinh ngạc của ứng dụng ảnh trên Facebook khiến Zuckerberg và đồng nghiệp tự hỏi rất nhiều. Tại sao ứng dụng lại có thể thành công đến vậy? Một trong những lý do là vì bạn có thể dễ dàng nhìn thấy những bức ảnh bạn bè mới tải lên. Trong trang cá nhân của mỗi người dùng có một trang nhỏ hiển thị những album ảnh mới cập nhật. Người dùng có vẻ rất muốn biết những điều vừa mới xảy ra. Một sáng tạo gần đây là sắp xếp danh sách bạn bè trên trang chủ của người dùng theo thời gian cập nhật của từng trang cá nhân. Ứng dụng đó là “sắp xếp theo thời gian” và thực sự chiếm được cảm tình của người dùng. Mỗi lần thay đổi ảnh đại diện, trang cá nhân lại nhanh chóng có thêm khoảng 25 lượt xem mới.

Trên Facebook, người dùng chỉ xem thông tin của người khác. Người dùng háo hức muốn xem những điều mới mẻ, những thay đổi và những việc họ chưa biết. Nghiên cứu trang cá nhân của bạn bè là một hoạt động mang tính ám ảnh chứ không hề hiệu quả. Bạn chỉ ghé thăm Facebook để xem có gì mới thay đổi kể từ lần cuối bạn xem không. Anh ấy còn độc thân không? Tấm ảnh này có nghĩa là cô ấy đã đi du lịch biển Caribe phải không? Tại sao anh ấy đến dự bữa tiệc đó mà không kể cho tôi nghe? Xem, xem và xem. Thông tin rất hữu ích – bạn muốn biết những thông tin đó – nhưng để tìm được lại rất mệt mỏi.

Vì vậy, các lãnh đạo trẻ tuổi của công ty đề xuất ý tưởng xây dựng một trang không chỉ hiển thị

những tấm ảnh mới được tải lên mà là tất cả những thay đổi trong trang cá nhân của bạn bè.

“Chúng tôi bắt đầu đặt câu hỏi: “Làm thế nào chúng tôi có thể mang đến cho người dùng những thông tin họ quan tâm nhất?” Moskovitz nói: “Chúng tôi muốn xây dựng một màn hình có thể

hiển thị mọi thứ. Vì vậy, chúng tôi nảy ra ý tưởng News Feed .”

Công cụ mới này sẽ giúp người dùng tìm thấy những thông tin quan trọng nhất tại bất kỳ thời điểm nào. Thông tin bao gồm từ việc bạn bè dự định đến bữa tiệc nào vào thứ sáu cho đến những cập nhật về tình hình chính trị tại Tajikistan mà ai đó mới chia sẻ ở dạng địa chỉ web.

Quan trọng là bạn có thể nhìn thấy những gì bạn quan tâm cho dù đó là bất cứ thứ gì. Thứ tự

hiển thị thông tin tùy thuộc vào hành vi của bạn – bạn thể hiện là mình muốn xem thông tin gì.

Zuckerberg giải thích với đồng nghiệp: “Một con sóc chết trước cửa nhà bạn có khi phù hợp với mối quan tâm hiện tại của bạn hơn những người đang hấp hối tại châu Phi.”

Tất cả những suy nghĩ này diễn ra vào đầu mùa thu năm 2005. Không lâu sau đó, Adam

D’Angelo nói chuyện với Chris Cox, một nhân viên mới vào làm, về việc xây dựng News Feed.

“Tôi thấy mắt anh ấy sáng lên”, Cox nhớ lại. “Tôi biết rằng mọi việc với anh ấy không phải chỉ

là lợi nhuận. Anh ấy nói: “Nhìn xem, vấn đề còn tồn tại là – Tôi không biết điều gì đang diễn ra với bạn bè của mình!” Mạng Internet có thể giúp bạn trả lời được một triệu câu hỏi nhưng lại không tìm được đáp án cho câu hỏi quan trọng nhất trong đầu bạn mỗi khi thức giấc: Những người tôi quan tâm dạo này thế nào?”

Ngay lập tức họ lên kế hoạch xây dựng News Feed. Cox là một chàng trai cao ráo, gọn gàng và thông minh, vừa tốt nghiệp Đại học Stanford ngành khoa học máy tính, tâm lý học và ngôn ngữ

học. Anh nói: “Trong tám tháng tới, đó sẽ là con cưng công việc của chúng tôi”. Ý tưởng của họ

thật sự rất tham vọng: viết một thuật toán phần mềm có thể phân tích thông tin do người dùng Facebook cung cấp, lựa chọn những hành động và thay đổi trang cá nhân thú vị nhất với bạn bè của họ, sau đó trình bày những thông tin này đến bạn bè của họ theo thứ tự thời gian từ gần nhất. Như vậy trang chủ của mỗi người sẽ hoàn toàn khác nhau tùy thuộc vào bạn bè của họ.

Sean Parker nhận xét: “Đó là thử thách công nghệ lớn nhất mà công ty từng đối mặt.”

Trung bình một người dùng Facebook ở thời điểm đó có khoảng 100 bạn bè. Phần mềm sẽ

phải quan sát mọi hành động của từng người này. Sau đó, mỗi lần bạn sử dụng dịch vụ, phần mềm sẽ xếp hạng hành động của bạn bè dựa vào khả năng bạn cho rằng hành động đó là thú vị.

Thuật toàn chủ yếu dựa vào hành vi trước đó của bạn. Có lẽ bạn sẽ nhận ra rằng bạn cảm thấy buồn bã hay đi xem phim hay tải lên một tấm ảnh, thể hiện rằng bạn thích album nhạc mới của Wilco hay chia sẻ một đường link ở mục Daily Show. Phần mềm của Facebook sẽ phát hiện thông tin mới này và quyết định xem có gửi đến cho bạn bè của bạn không dựa vào tính toán xác suất mức độ hứng thú. Việc tính toán dựa vào quan sát hành vi trước đây của bạn bè của bạn. Nếu họ thích nhạc hip-hop thì có thể họ sẽ không nhận được thông tin về Wilco. Nếu chưa bao giờ xem video thì có thể họ sẽ không nhìn thấy đường link ở Daily Show. Logic này được áp dụng với mọi loại thông tin và hoạt động trên Facebook. Cứ khoảng 15 phút, phần mềm sẽ

lặp lại quá trình này một lần. Hãy nhân con số này với 6 triệu – số lượng người dùng Facebook vào thời điểm bắt đầu dự án. Đây quả là một thách thức lớn về kỹ thuật và thiết kế sản phẩm.

News Feed sẽ là một sự thay đổi toàn diện. Zuckerberg từng phát biểu tại thời điểm đó: “Đây không phải một tính năng mới mà là một bước phát triển sản phẩm quan trọng.” News Feed sẽ

tái tạo lại Facebook. Đây là nền tảng thiết yếu cho những phát minh trong tương lai mà Zuckerberg nghĩ tới. Anh đã truyền bá tư tưởng này cho toàn bộ kỹ sư và nhà thiết kế sản phẩm của công ty nhưng không phải lúc nào cũng thành công. Naomi Gleit, giám đốc sản phẩm, cho biết: “Rất nhiều người trong chúng tôi phản ứng: “Không, không, chúng tôi không thích

điều đó!”

Mặc dù Zuckerberg phản đối việc bán công ty nhưng nhiều đồng nghiệp tại Facebook vẫn cho rằng tốt hơn là nên biết số tiền mà những người mua tiềm năng sẵn sàng trả để mua lại công ty. Owen Van Natta là chuyên gia trong việc săn tìm các thương vụ. Cuối mùa xuân năm 2006, sau khi Viacom trả giá cao nhất là 800 triệu đô-la tiền mặt, Zuckerberg và hội đồng quản trị

kết luận sẽ nghiêm túc xem xét nếu có người đồng ý trả một tỷ đô-la tiền mặt. Zuckerberg đồng ý một phần bởi anh vẫn lo ngại rằng thất bại của mạng lưới sẽ đồng nghĩa với việc con cưng của anh không thể lớn mạnh như anh mong muốn.

Trong khi đó tại một thị trấn phía Nam tại Sunnyvale, các giám đốc của Yahoo đang trong tâm trạng bồn chồn lo lắng. Họ nhận thấy sự phát triển vững mạnh của một mạng lưới xã hội trong khi họ không làm được điều đó. CEO Terry Semel ngày càng say mê Facebook hơn. Trước đó, giám đốc điều hành Dan Rosenweig đã là một fan hâm mộ của Facebook và có cơ hội làm quen với Mark Zuckerberg vào năm 2005. Rosenweig đã hơn một lần đề cập đến việc Yahoo sẽ mua lại Facebook nếu Zuckerberg muốn. Nhưng Zuckerberg không hề muốn.

Đến tháng 6, ban điều hành của Yahoo đã nhất trí nên mua Facebook. Semel tiếp cận và trò chuyện với Zuckerberg. Dường như Yahoo sẵn sàng trả một tỷ đô-la. Semel, Rosenweig và Toby Coppel, giám đốc chiến lược của Yahoo, bắt tay vào một chuỗi những cuộc thương lượng với Van Natta, Cohler và Zuckerberg, rất nhiều cuộc họp diễn ra tại nhà của Van Natta ở Palo Alto. (Căn hộ một phòng ngủ không đồ đạc của vị CEO không thích hợp cho lắm.) Zuckerberg không biết nên vui mừng hay hoài nghi. Để thể hiện một chút cảm xúc của mình, anh nhờ một giám đốc sản phẩm mua trái phép 500 đô-la pháo hoa cho bữa tiệc mừng Quốc khánh Mỹ của toàn công ty. Cảnh sát ngay lập tức hỏi thăm việc đốt pháo hoa tại công viên Palo Alto. Ngày hôm sau, Semel chính thức gửi Zuckerberg bản hợp đồng mua bán của Yahoo.

Theo quan điểm của vị CEO và đồng minh của anh như Moskovitz, bước phát triển này rất mâu thuẫn. Giống Zuckerberg, Moskovitz không thật sự thích thú với việc bán công ty. Anh nhớ lại:

“Ban đầu tôi nghĩ: “Thật vô trách nhiệm nếu không tìm hiểu giá trị của công ty. Nhưng chúng ta không rao bán công ty của mình.” Sau đó mọi việc nhanh chóng chuyển thành: “Thôi được, bây giờ đã có hợp đồng chính thức thì chúng ta sẽ giả vờ đàm phán.”

Breyer, thành viên hội đồng quản trị, nhìn nhận theo một cách khác. Đây có lẽ là một cơ hội lớn để sử dụng “lối thoát” lợi nhuận. Các nhà đầu tư mạo hiểm thường dùng cụm từ này khi kiếm được nhiều tiền. Nếu thương vụ thành công, Accel sẽ kiếm được gấp mười lần số vốn đầu tư

chỉ trong 14 tháng. Breyer nhớ lại: “Tôi triệu tập hội đồng quản trị để bàn bạc. Chúng tôi cần ghi chép và thực hiện quá trình phân tích điểm mạnh điểm yếu. Bạn không thể tự dưng bỏ qua một cơ hội như thế này. Chúng tôi đại diện cho nhiều nhân viên. Và thương vụ này là tiền thật sự.” Ông nhận xét về các nhà lãnh đạo trẻ tuổi của công ty như sau: “Mặc dù thương vụ mang đến con số đúng như chúng tôi đề ra nhưng họ vẫn không muốn bán công ty. Mark chắc chắn rằng mình không muốn bán. Tình hình thật sự căng thẳng.”

Tại một cuộc họp hội đồng quản trị, Zuckerberg đánh mất tính kiên nhẫn cố hữu. Anh thẳng thừng tuyên bố: “Này Jim, chúng ta không thể bán công ty được vì tôi không muốn.”

Breyer tự ái trả lời: “Mark, tôi biết điều đó. Nhưng chúng ta đã đồng ý với con số một tỷ đô-la.

Hãy cùng xem bản phân tích.”

Breyer chắc chắn không phải là người duy nhất ủng hộ bán công ty. Một lần nữa công ty chia làm hai bên, một bên chủ yếu gồm nhân viên lớn tuổi và một bên là nhân viên trẻ tuổi. Những nhân viên tương đối lớn tuổi như Van Natta và Cohler (đang ở tầm tuổi 30) đều muốn bán công ty. Sean Parker vẫn là một cổ đông lớn ở Facebook lại ủng hộ Zuckerberg và Moskovitz.

Anh nghĩ rằng mọi thứ với Facebook mới chỉ bắt đầu. Peter Thiel mặc dù lớn tuổi hơn nhưng rất đồng cảm với Zuckerberg. Ông dành nhiều giờ trò chuyện với vị CEO về việc bán công ty.

Thiel muốn Zuckerberg xem xét việc bán công ty nhưng vẫn tỏ thái độ coi trọng ý kiến của nhà sáng lập này. “Cuối cùng Peter cũng sẵn sàng ủng hộ tôi”, Zuckerberg nhớ lại. “Jim thì thúc giục tôi. Hầu hết những người khác đều muốn bán công ty.”

Moskovitz, cộng sự lâu năm nhất của Zuckerberg, là một trong số ít người kịch liệt phản đối bán công ty. “Tôi chắc chắn trang mạng sẽ chịu tổn thất lớn nếu bị Yahoo mua lại”, Moskovitz nhận xét về thời gian đó. “Và Sean nói với tôi rằng 90% các thương vụ sáp nhập đều thất bại.”

Anh cùng Zuckerberg theo dõi sát sao kết quả thương vụ mua bán hồi đầu tháng 5 giữa Google và Dodgeball, một công ty giúp bạn xác định địa điểm của bạn bè bằng điện thoại di động.

Moskovitz nói: “Chúng tôi nhận thấy Dodgeball sẽ chẳng đi đến đâu. Và Google là địa điểm hấp dẫn cho các công ty mới thành lập. Nếu thương vụ đó thất bại thì tôi không cảm thấy thoải mái khi phải đến một công ty có tiếng đi sau thời đại.”

Zuckerberg chắc chắn rằng cái giá Yahoo đưa ra, dù rất ấn tượng nhưng sẽ là quá thấp nếu News Feed thành công như anh mong đợi. Kế hoạch ra mắt News Feed được thực hiện trong vòng chưa đến hai tháng khi năm học mới sắp bắt đầu. Và Facebook cũng dự định cho ra mắt một thay đổi ấn tượng khác vào cùng thời điểm – công ty sẽ mở rộng dịch vụ để tất cả mọi người đều có thể tham gia. Người dùng không cần thiết phải thuộc một trường đại học, trung

học hay mạng lưới nghề nghiệp. Quá trình mở rộng đăng ký có tên là “open reg”. Không giống mạng nghề nghiệp, Facebook không chỉ đơn giản áp dụng mô hình trường đại học cho thị

trường mới. Đó là một thay đổi trên diện rộng nhằm thông báo rằng Facebook dành cho tất cả

mọi người. Công ty không gỡ bỏ cấu trúc cũ nhưng vẫn có thể cho phép mọi người dùng đăng nhập vào cùng một mạng. Nếu không thuộc một trường học hay một nơi làm việc nào thì bạn có thể gia nhập vào mạng lưới thành phố của mình. Đây là bài kiểm tra về sức hấp dẫn của Facebook bên ngoài giới học sinh sinh viên.

Cả Cohler và Breyer đều lo ngại rằng thất bại của mạng lưới nghề nghiệp đồng nghĩa với thất bại của quá trình mở rộng đăng ký và Facebook sẽ không bao giờ có thể vượt quá thị trường học sinh sinh viên. “Chúng ta đã bão hòa ở trường đại học”, Cohler nói. “Chúng ta đang bão hòa ở trường trung học. MySpace có vị trí vững mạnh ở thị trường dân số tuổi 20. Thời đó, Mark có một niềm tin mù quáng vào việc nhiều người lớn cũng sẽ sử dụng dịch vụ. Trong khi nhiều người chúng ta sai lầm thì anh ấy luôn đúng về những vấn đề kiểu này, cho đến khi xuất hiện mạng nghề nghiệp.”

Nếu Facebook không vươn ra khỏi trường đại học và trung học để đến với đối tượng dân số

lớn hơn thì tốc độ tăng trưởng của công ty sẽ không thể nhích thêm được. Đối với Cohler, điều đó có nghĩa là cái giá Yahoo đưa ra là cái giá tốt nhất họ được biết. Cohler nói: “Mark, tôi đang sẵn sàng thay đổi ý kiến đây. Hãy giải thích cho tôi nghe đi.”

Zuckerberg trả lời: “Tôi thật sự không thể giải thích được. Tôi chỉ biết vậy thôi.”

Theo ý kiến của nhiều nhân viên và nhà đầu tư từng trải của công ty, Facebook có một cơ hội vàng để thâm nhập sâu vào thị trường đại học. Một vài người cho rằng Facebook giống MTV

những năm đầu khi mạng lưới video nhạc rock này tạo ra một dạng truyền thông mới khiến người trẻ tuổi không thể ngừng xem. Những người ủng hộ quan điểm này lập luận rằng Facebook đang mạo hiểm với danh tiếng của mình trong giới sinh viên học sinh khi mời thêm những người lớn nhàm chán cùng sử dụng dịch vụ.

Zuckerberg không đồng ý với quan điểm này. Quan điểm anh của rất rõ ràng và nhất quán -

Facebook cần vươn xa khỏi trường đại học và trở thành một trang mạng mà mọi người đều có thể sử dụng để kết nối với bạn bè. Anh cùng Parker và Moskovitz đã nói rất nhiều kể từ giữa năm 2005 rằng Facebook không muốn trở nên thú vị mà chỉ muốn trở nên hữu ích. Nếu người trẻ tuổi quay lưng lại với trang mạng chỉ vì nó mở rộng thêm cho các đối tượng dân số khác thì tùy họ. Zuckerberg hiểu rằng dù sao thì những người trên Facebook cũng không quan tâm đến những người không thuộc vòng xã hội của mình. Người lớn tuổi hơn có thể tham gia trang

mạng và sinh viên cũng không thèm để ý.

Căng thẳng với Breyer và ban giám đốc cùng sức nặng của câu hỏi có nên bán công ty cho Yahoo khiến Zuckerberg day dứt rất nhiều. Nhiều đêm mất ngủ, anh lái xe chầm chậm quanh bể bơi trong khu vực nhà của công ty để nghĩ về mọi thứ. Một ngày, Priscilla, bạn gái của anh, nói với một người bạn khi đang nằm trên chiếc ghế bành gần đó: “Tôi hy vọng anh ấy không bán không ty. Tôi không biết anh ấy sẽ làm gì với bản thân nữa.” Trong khoảng thời gian này, Zuckerberg đã nói chuyện với chị gái Randi đang làm marketing tại Facebook. Randi nhớ lại:

“Bản thân Zuckerberg cũng rất mâu thuẫn. Zuckerberg nói: “Đó là một khoản tiền khổng lồ và cũng là cơ hội đổi đời với rất nhiều nhân viên của em. Tuy nhiên, chúng ta sẽ còn cơ hội tốt hơn thế này để thay đổi thế giới. Em không nghĩ mình làm đúng khi nhận khoản tiền này.”

Cuộc thương lượng tại nhà của Van Natta tiếp tục trong hai tuần đầu tháng 7. Các luật sư của Yahoo đã tiến hành khảo sát tiền khả thi tình hình tài chính của công ty. Cuối cùng cả hai bên đi đến quyết định Yahoo sẽ mua lại Facebook với giá một tỷ đô-la tiền mặt. Tuy nhiên nhiều người bên phía Yahoo có thể nhận thấy Zuckerberg vẫn chưa hoàn toàn bị thuyết phục. Anh ấy có vẻ rất thoải mái trong mọi giai đoạn của cuộc thương lượng. Mặc dù đã thỏa thuận xong với Van Natta nhưng họ không chắc anh có thật sự sẵn sàng. Và họ đã đúng. Một vài thái độ khác của Zuckerberg cũng làm nản lòng đội ngũ Yahoo. Chẳng hạn, một nhà thương thuyết của Yahoo nhớ lại: “Mark thật sự không hề hứng thú với việc đăng quảng cáo trên trang Facebook.”

Sau đó mọi căng thẳng đột nhiên biến mất. Vào giữa tháng 7, Yahoo thông báo kết quả tài chính quý II. Phố Wall cho rằng kết quả này rất đáng thất vọng và cổ phiếu của Yahoo giảm 22% chỉ trong một ngày. Không lâu sau đó, CEO Semel trở nên lo lắng giống như Giám đốc tài chính của Viacom trước đó. Phố Wall sẽ phản ứng thế nào nếu Yahoo dùng một khoản tiền lớn để mua một công ty kiếm được rất ít doanh thu? Semel giảm giá mua xuống 850 triệu, nhận ra rằng điều đó sẽ giúp kết thúc thương vụ mua bán. Và thực tế là như vậy. Phó giám đốc điều hành Rosenweig gọi điện thông báo cho Zuckerberg rằng Yahoo giảm giá mua ban đầu. Ngay khi vừa cúp máy, Zuckerberg cười toe toét bước đến bàn của Moskovitz chỉ cách đó vài bước chân và cả hai cùng đập tay nhau. Trong một cuộc họp qua điện thoại kéo dài mười phút, hội đồng quản trị của Facebook quyết định từ chối đề nghị của Yahoo. Ngay cả Breyer cũng thoải mái với quyết định này.

Khi những điều này diễn ra, giám đốc điều hành tại các công ty truyền thông và công nghệ

khác bắt đầu đặt câu hỏi có nên mua Facebook không. Tin đồn về thương vụ trị giá một tỷ đô-la của Yahoo bắt đầu lan rộng.

Tại Time Warner, những cuộc bàn luận về Facebook nhanh chóng trở nên nghiêm túc.

Jonathan Miller, CEO của AOL muốn mua lại Facebook. Ông coi cộng đồng là cốt lõi của AOL

được thể hiện qua các phòng chat, diễn đàn và phần mềm chat AIM. Ông cho rằng Facebook hoàn toàn phù hợp. Tuy nhiên, AOL chỉ là một công ty con thuộc Time Warner. Miller không thể mua lại Facebook nếu không được sự đồng tình của các lãnh đạo từ công ty mẹ, những người trước đó đã bác bỏ đề xuất của ông. Miller cũng biết rằng Zuckerberg không muốn nhận cổ phiếu của Time Warner thời đó bị cười nhạo vì giá rất thấp. Hợp đồng mua bán phải bằng tiền mặt.

Vì vậy, Miller nảy ra một ý tưởng. Ông kết luận rằng hợp tác với một công ty con khác của Time Warner sẽ giúp vượt qua sự phản kháng đó. Ông đã thành công khi mời được Ann More, CEO

của Time Inc., một công ty con về tạp chí, tham gia thương vụ mua lại Facebook. Cả hai lên kế

hoạch trong đó mỗi công ty sẽ bán tài sản để quyên góp tiền mua lại Facebook. AOL cũng sẽ

bán phần mềm Tegic dùng để dự đoán các từ bạn bấm trên điện thoại di động. Miller hy vọng có thể thu được tổng cộng 600 triệu đô-la. Về phần mình, Moore sẽ bán nhà xuất bản tạp chí IPC của Time Inc. tại Anh với giá khoảng 500 triệu đô-la. Và họ sẽ có đủ tiền mặt để mua lại Facebook.

Tuy nhiên khi họ mang bản đề xuất đến cho Jeff Bewkes, chủ tịch của Time Warner thì ông đã từ chối thẳng thừng. Ông nói nếu họ có thể sống thiếu những tài sản đó thì họ nên bán và mang tiền về cho công ty mẹ. Nếu sau này họ vẫn muốn mua Facebook thì hãy đến gặp ông và ông sẽ

xem xét đề xuất đó. Vậy là kết thúc mọi chuyện. Zuckerberg thậm chí còn không biết gì về kế

hoạch này.

Mùa hè năm đó, nhân viên công ty háo hức với hai kế hoạch ra mắt vào những tuần đầu tiên của năm học mới. Đội ngũ News Feed của Facebook đang hoàn thành những chi tiết cuối. Và những người giám sát quá trình đăng ký mở rộng đã quyết định khai trương một phương pháp mới để mời bạn bè cùng tham gia dịch vụ. Bạn cũng có thể tải sổ địa chỉ email từ bất cứ nhà cung cấp email nào như Hotmail, Yahoo mail, Gmail, AOL và chỉ với một vài cú kích chuột là bạn có thể biết được những bạn bè nào đang sử dụng Facebook. Bạn cũng có thể gửi email đến những người chưa có Facebook để mời họ tham gia. Chức năng này quan trọng đến mức một số người bắt đầu gọi quá trình đăng ký mở rộng là “Nhập sổ địa chỉ”.

Cho đến nay, phát triển News Feed vẫn là dự án phức tạp và tốn nhiều thời gian nhất của Facebook. Tuy nhiên đến giữa mùa hè, một phiên bản đã chính thức hoạt động. Một đêm khi đang ngồi trong phòng khách, Chris Cox nhìn thấy “câu chuyện” News Feed đầu tiên. Trên

trang chủ của anh là một dòng ngắn gọn: “Mark mới thêm một bức ảnh.” Cox lấy làm kinh ngạc:

“Cảm giác khi ngón tay di chuyển giống như giây phút của Frankenstein vậy.” Cuối cùng News Feed gồm một danh sách dài những thông báo tương tự được cá nhân hóa cho từng người dùng. Mô hình khái niệm của News Feed là một tờ báo được cá nhân hóa và chuyển đến từng người dùng. Facebook gọi thông báo này là “câu chuyện”. Có thể xem phần mềm tính toán câu chuyện nào đến người dùng nào như “nhà xuất bản”.

Càng gần đến ngày ra mắt News Feed thì sự mong đợi trong công ty càng lớn. Dave Morin, một nhân viên của Apple, được Parker và Moskovitz tuyển vào công ty vào đúng thời điểm lo âu này. (Có thể Parker không còn nhận lương của công ty nhưng niềm khao khát tìm kiếm thành công cho Facebook không hề giảm sút.) Morin nhớ lại cuộc trò chuyện với Parker vào đêm trước khi News Feed ra mắt. Parker ngâm nga: “Morin này, ngày mai sẽ là ngày quyết định liệu Facebook có thể lớn mạnh hơn Google hay không.” Moskoviz có ít suy nghĩ kỳ lạ hơn dành cho Morin. “Ngày mai anh sẽ thích trang chủ mới”, anh nói. “Anh sẽ muốn làm việc không lương ở

đây.”

Facebook khởi động News Feed vào đầu giờ sáng thứ Ba ngày 5 tháng 9. Mọi người làm việc chăm chỉ đến nỗi văn phòng công ty trông như vừa trải qua một cơn bão – dây mạng và giấy tờ

rải khắp nơi. Tủ lạnh của công ty chật cứng rượu vang Korbel rẻ tiền, sẵn sàng để ăn mừng. Mọi người mở nắp chai và bắt đầu tu rượu. Một số người còn mang cả pháo năm mới. Sự kiện này thật sự xứng đáng để ăn mừng. Đám đông tụ tập xung quanh màn hình khi chính thức bấm nút khởi động News Feed. Zuckerberg cũng ở đó, đi chân không và mặc áo phông màu đỏ của câu lạc bộ đêm CBGB của New York cùng quần soóc rộng màu đen.

Ruchi Sanghvi, giám đốc sản phẩm News Feed, đăng tải một bài viết lạc quan trên blog của Facebook có tên “Facebook đã thay đổi”. Cô viết rất ngây thơ: “Chúng tôi vừa bổ sung hai chức năng rất thú vị: News Feed xuất hiện trên trang chủ của bạn còn Mini-Feed xuất hiện ở trang cá nhân của từng người. News Feed đưa những thông tin nổi bật trong vòng xã hội của bạn trên Facebook. News Feed cập nhật một danh sách được cá nhân hóa gồm những câu chuyện mới trong ngày, vì vậy bạn sẽ biết ngay khi Mark vừa thêm Britney Spears vào mục Sở thích hoặc khi người bạn vốn thích lại trở về thời độc thân… Mini-Feed hoạt động tương tự nhưng chỉ xoay quanh một người. Mini-Feed của từng người thể hiện những thay đổi gần nhất trên trang cá nhân và những nội dung (ghi chép, ảnh…) người dùng mới đăng tải.”

Hiện nay, trang chủ của người dùng bao gồm những mẩu tin được lựa chọn bằng thuật toán angorit giúp người dùng biết được tình hình của bạn bè. Đây là một số ví dụ về News Feed của

người dùng: David Walt tải ảnh mới, Monica Setzer hiện đang độc thân, Amanda Valerio thay đổi ảnh đại diện, Alex Stedman rời nhóm Sinh viên UCBS do phản đối trò chơi Beer Pong , Dan Stalman và Alex Rule là bạn, Lauren Chow đang tham dự chương trình “Các vị thần sẽ phát điên”, Garrett Tubman đã khỏe nhờ Zackie, và Cập nhật: 14 bạn bè của bạn đã tham gia nhóm Sinh viên phản đối News Feed của Facebook (Kiến nghị chính thức chống lại Facebook.) Vâng, một vấn đề xuất hiện. Rõ ràng là người dùng Facebook ghét News Feed. Sau khi khởi động đoạn mã, đội ngũ kỹ sư ngồi xuống và quan sát những phản ứng đầu tiên từ 9,4 triệu người dùng Facebook. Phản ứng đầu tiên là “Hãy tắt ngay cái vớ vẩn này đi”. Bữa tiệc ăn mừng buổi tối trở nên ảm đạm khi các nhân viên đã ngà ngà say ngừng vung vẩy chai Korbel trong tay và bắt đầu nhìn chằm chằm vào màn hình bỗng dưng tràn ngập những dòng than phiền.

Từ đây bắt đầu cuộc khủng khoảng lớn nhất của Facebook. Chỉ có một trong một trăm tin nhắn gửi đến Facebook về News Feed mang nội dung tích cực. Tại Đại học Northwestern ở Illinois, một sinh viên tên Ben Parr thức dậy vào một buổi sáng thứ Ba, đăng nhập vào Facebook và ngay lập tức không thích những gì xuất hiện trên màn hình. Anh nhanh chóng tạo nhóm phản đối News Feed có tên “Sinh viên phản đối News Feed của Facebook”. “Lần này Facebook đã đi quá giới hạn rồi”, anh viết. “Rất ít người muốn người khác ngay lập tức biết tin tức cập nhật của mình… News Feed khiến người ta sởn gai ốc giống một kẻ chuyên đeo bám, chức năng này cần bị loại bỏ.” Chỉ trong vòng ba giờ, thành viên trong nhóm đã đạt con số 13.000. Đến 2 giờ

sáng hôm đó, số thành viên lên tới 100.000. Đến giữa thứ Tư, 280.000 người tham gia nhóm này và đến thứ Sáu là 700.000.

Và còn khoảng 500 nhóm phản đối khác. Các tên nhóm bao gồm “CHỨC NĂNG MỚI CỦA FACEBOOK THẬT TỒI TỆ!!!”, “Chuck Norris hãy đến bảo vệ chúng tôi khỏi News Feed của Facebook”, “New Feed thật khốn nạn” và “Ruchi là Ác quỷ.” Ít nhất 10% người dùng tích cực tham gia phản đối thay đổi mới.

Lý do chính khiến người dùng phản đối News Feed là do chức năng mới này gửi quá nhiều thông tin về họ đến người khác. Một tít báo trên tờ Arizona Daily Wildcat của Đại học Arizona kết luận: người dùng sinh viên nói rằng chức năng mới của Facebook giống như đang theo dõi họ. Bài báo trích lời một sinh viên năm nhất nói rằng: “Bạn không cần thiết phải có một weblog ghi lại mọi hoạt động trên chính trang cá nhân của mình.” Và tại Đại học Michigan, tờ

Michigan Daily trích lời một sinh viên cảm thấy mơ hồ theo quan điểm của người xem. Cô nói:

“Tôi thấy rùng mình với Facebook mới. Nó làm tôi thấy mình giống kẻ chuyên đeo bám người khác.” Rất nhiều người bắt đầu gọi dịch vụ là Stalkerbook. Bạn bị đeo bám và bạn biến thành

kẻ đi đeo bám. Có ai lại muốn vậy?

Công ty có phản ứng chính thức đầu tiên vào đêm thứ Ba. Zuckerberg viết một bài blog với tiêu đề rất nhún nhường “Hãy bình tĩnh. Hãy thở đều. Chúng tôi đang lắng nghe bạn.” Anh viết một câu đầy lý lẽ: “Chúng tôi không quên đội ngũ Facebook đã tạo ra chức năng này (nhân tiện cũng xin nói, Ruchi không phải ác quỷ). Và chúng tôi đồng ý rằng đeo bám người khác thật không hay, tuy nhiên có thể biết được những điều đang diễn ra trong cuộc sống của bạn bè mình lại rất thú vị. Đây là thông tin mọi người có thể sử dụng hàng ngày, được sắp xếp và chọn lọc cẩn thận để mọi người có thể biết về những người họ quan tâm.” Anh cũng chú thích một nguyên tắc cơ bản của News Feed đối với anh và đồng nghiệp tại Facebook: “Những người trước đây không nhìn thấy thông tin của bạn thì sau khi thay đổi, họ vẫn không nhìn thấy.”

Ngày tiếp theo, ban tin tức truyền hình bắt đầu tập trung trước tòa nhà hội sở của Facebook tại Palo Alto. Công ty phải thuê bảo vệ hộ tống nhân viên đến và ra khỏi văn phòng. Sinh viên từ một vài trường bắt đầu kêu gọi biểu tình quy mô lớn tại đó. Nhân viên công ty tỏ ra sợ hãi”, Sanghvi nhớ lại. “Chúng tôi bắt đầu trao đổi những câu hỏi kiểu như “Chúng ta có nên tắt chức năng News Feed không”, “Liệu chức năng này có khiến công ty sụp đổ không?”. Rất nhiều cuộc tranh luận nghiêm túc đã diễn ra tại phòng họp của Facebook về việc có nên chặn tin nhắn của các nhóm phản đối xuất hiện trên News Feed của mọi người. Tuy nhiên Zuckerberg – trong một chiến dịch cổ động tại New York, đã khẳng định chắc chắn qua điện thoại và email với đồng nghiệp rằng đó chỉ là vấn đề về “tính minh bạch báo chí” – kết thúc cuộc tranh luận sẽ là trái với tinh thần cởi mở đã thúc đẩy anh tạo dựng nên công ty ngay từ đầu.

Bất chấp sự náo loạn, Zuckerberg và mọi người tại Facebook nhận thấy một điều mỉa mai đằng sau những chuyện này: đó là các nhóm phản đối ngày càng lớn mạnh. Họ tin rằng bản thân việc này chính là bằng chứng về tính hiệu quả của News Feed. Người dùng tham gia các nhóm phản đối News Feed bởi họ biết về các nhóm này thông qua News Feed. Lúc đó, Zuckerberg giải thích với tôi: “Mục đích của News Feed là ghi nhận những xu hướng đang diễn ra quanh bạn.

Một điều mà News Feed ghi nhận được là sự tồn tại của các nhóm phản đối chức năng này.

Chúng tôi thật sự cho phép những xu hướng văn hóa này phát triển trên hệ thống của mình.”

Đối với anh, đó là bằng chứng rõ ràng nhất về hiệu quả của News Feed, đúng như dự định ban đầu.

Tuy nhiên, logic thông minh và điềm tĩnh này không thể dập tắt các cuộc nổi loạn. Vì vậy Zuckerberg đồng ý thỏa hiệp. Cox, Sanghivi, kỹ sư cao cấp Adam Bosworth và một vài kỹ sư

khác đã dành 48 giờ liên tục để viết các chức năng bảo mật mới cho phép người dùng kiểm

soát những thông tin News Feed được phép truyền bá. Hiện nay bạn đã có thể điều chỉnh phần mềm không công bố thông tin về một số hành động nhất định. Chẳng hạn, bạn có thể giữ kín việc mình bình luận một bức ảnh, hoặc – và đây mới là điều quan trọng – khi bạn thay đổi tình trạng quan hệ của mình.

Zuckerberg thức cả đêm thứ Năm trong phòng khách sạn tại New York để viết một bài blog thông báo chức năng kiểm soát riêng tư mới. Bài viết này có giọng văn hoàn toàn khác biệt so với bài viết đầu tiên của anh. Bài viết mở đầu bằng đoạn: “Lần này chúng tôi đã làm hỏng mọi thứ. Chúng tôi rất kém trong việc giải thích bản chất của tính năng mới cũng như giúp bạn kiểm soát tính năng này… Chúng tôi đã không xây dựng khả năng kiểm soát riêng tư hợp lý.

Đây là sai lầm lớn của chúng tôi và tôi thành thật xin lỗi về điều này.” Anh cũng dự đoán rằng chỉ trong vài giờ nữa sẽ có một cuộc thảo luận công khai trực tuyến về News Feed của một nhóm có tên “Tự do thông tin trên Internet.”

Nhóm “Sinh viên phản đối News Feed của Facebook” ngày hôm đó đạt số thành viên kỷ lục với 750.000 người. Các cuộc biểu tình đều bị hủy. Chức năng kiểm soát riêng tư đã nhanh chóng hạ

nhiệt các nhóm phản đối.

News Feed cho phép thành lập gần như ngay lập tức các nhóm rất lớn trên Facebook. Một điều trước đây chưa từng xảy ra. Và các nhóm phản đối News Feed không phải là những nhóm duy nhất được thành lậo vào tuần đầu tiên. Thậm chí khi nhóm “Sinh viên phản đối News Feed của Facebook” đang tập hợp thì một nhóm khác mang tính chất vị thành niên bắt đầu nhen nhóm.

Nhóm này có tên “Nếu nhóm này đạt được 100.000 thành viên thì bạn gái của tôi sẽ quan hệ

tay ba.” Nhóm này đạt số thành viên dự kiến chỉ trong chưa đầy ba ngày do được nhiều người biết đến qua News Feed. (Hóa ra tin nhắn này chỉ là một trò đùa.) Tuy nhiên trong khi đó, một nhóm khác vẫn tập hợp được 10.000 thành viên mới, giúp củng cố niềm tin cho nhân viên của Facebook rằng trên thực tế News Feed vẫn có một giá trị nhất định. Nhóm đó có tên “Save Darfur ”.

Zuckerberg hoàn toàn sẵn sàng chỉnh sửa News Feed nhưng anh chưa bao giờ nghĩ đến việc loại bỏ hẳn chức năng này. Cox giải thích: “Nếu News Feed không thành công thì nó cũng làm tiêu tan toàn bộ lý thuyết của anh về lý do mọi người yêu thích Facebook. Nếu News Feed là sai thì anh ấy cảm thấy rằng chúng tôi không nên tiếp tục làm điều này.” (“điều này” ở đây chính là Facebook). Tuy nhiên trên thực tế, Zuckerberg hiểu rằng mọi người đều thích News Feed cho dù các nhóm có phát ngôn thế nào. Anh ấy có dữ liệu để chứng minh điều này. Trung bình mọi người dành nhiều thời gian trên Facebook hơn trước khi xuất hiện News Feed. Và

mọi người thực hiện nhiều hành động hơn một cách đáng kể. Vào tháng 8, người dùng đã xem 12 tỷ trang trên dịch vụ này. Tuy nhiên đến tháng 10, với sự xuất hiện của News Feed, người dùng đã xem tới 22 tỷ trang.

Lần đầu tiên tôi gặp Zuckerberg là vào bữa trưa thứ Sáu, ngày 9 tháng 9, cũng là ngày Facebook thay đổi quyền riêng tư của News Feed. Một vài giờ trước đó, anh vừa đăng tải bức thư hối lỗi với người dùng sau khi thức trắng cả đêm, và anh cũng vừa tham gia phiên hỏi đáp trực tuyến nhằm xoa dịu những người phản đối.

Trông Zuckerberg hoàn toàn không lúng túng chút nào. Anh đến nhà hàng với áo phông cộc tay có hình một con chim kỳ lạ đậu trên cành. Ngay lập tức anh bắt đầu bài diễn văn tự tin về kết nối mạng xã hội và Facebook thích hợp với việc này thế nào. Anh hầu như không để ý đến những cuộc cãi vã mà trước đó nhiều ngày, anh đã phải cố sức dẹp yên. Anh có tài hùng biện nhìn xa trông rộng. Anh rất tự nhiên chia sẻ phân tích bình thản của mình về nguyên nhân khiến người dùng Facebook phát điên vì News Feed. Anh nói rằng mình đã không dự đoán trước được sự om sòm này bởi anh cứ nghĩ người dùng sẽ nhận ra rằng không có gì trên News Feed chưa từng xuất hiện trên Facebook trước đó, mọi thứ chỉ được sắp xếp và trình bày đẹp hơn mà thôi. Nhưng anh cũng bổ sung rằng hiện giờ anh đã hiểu lập luận này chỉ là giả thuyết.

Rõ ràng mọi người cảm thấy hàng rào ngăn chặn sự xâm phạm thông tin đã bị gỡ bỏ một cách bất hợp lý. Anh bắt đầu nhận ra rằng người dùng cần thời gian để quen với sự thay đổi cho dù những thay đổi đó có cần thiết với anh đến mức nào.

Đối với Facebook, News Feed không đơn thuần chỉ là sự thay đổi. Nó báo hiệu sự thay đổi phương thức trao đổi thông tin giữa con người. Nó đảo ngược phương thức giao tiếp “thông thường”. Cho đến nay, khi bạn muốn mang thông tin về bản thân đến với một người, bạn phải chủ động thực hiện quá trình hoặc “gửi” một thứ gì đó, giống như khi bạn thực hiện một cuộc gọi, gửi một lá thư hay email, hoặc thậm chí là chat.

Tuy nhiên, News Feed đã đảo ngược quá trình này. Thay vì gửi thông báo về bản thân cho người khác, bạn chỉ cần biểu lộ một điều gì đó về bản thân trên Facebook và Facebook sẽ

mang thông tin này đến những người bạn mà theo tính toán của Facebook thì chắc chắn họ sẽ

thích xem hoạt động mới này của bạn. Còn đối với người nhận thông tin khi nhìn vào trang chủ

của Facebook, dạng thức giao tiếp tự động mới mẻ này cho phép họ giữ liên lạc với nhiều người cùng một lúc mà không tốn nhiều sức. News Feed đang làm thế giới rộng lớn ngày càng nhỏ bé hơn.

Trên thực tế, Facebook chỉ tạo ra một phương thức “theo dõi” thông tin của bạn bè. Thay vì

đợi chờ bạn bè gửi thông tin thì hiện nay, bạn chỉ cần nói với Facebook – bằng cách kết bạn với ai đó – rằng bạn muốn biết thông tin về họ. Kết bạn đồng nghĩa với theo dõi dữ liệu về bạn bè, vì vậy phần mềm của Facebook sẽ mang thông tin của bạn bè đến trang chủ của bạn. Trước đó từng xuất hiện một mô hình theo dõi thông tin nổi tiếng đầu tiên là RSS (Really Simple Syndication). Một vài năm trước, RSS trở nên phổ biến cùng trào lưu viết blog. Đó là cách để

theo dõi thông tin của một blog hay một trang web nhất định. Đối với cư dân mạng, RSS đã trở

thành thói quen nhận tin tức, bình luận cũng như nhiều loại thông tin khác. Tuy nhiên, áp dụng phương pháp này vào thông tin hành vi của con người là một chuyển hướng hoàn toàn mới mẻ

trên mạng và chắc chắn sẽ có tầm ảnh hưởng lớn lao.

Mặc dù tức giận News Feed, nhưng sinh viên vẫn nhận thức được một điều quan trọng và đối với nhiều người, điều đó thật sự rất phiền toái – đó là khi người khác nhìn thấy những việc bạn làm, điều đó có thể thay đổi cách cư xử của bạn. Lý do tại sao News Feed gợi lên việc đeo bám người khác là vì hành vi của mỗi cá nhân giờ đây trở nên công khai hơn. Nó giống như khi bạn chỉ cần đứng bên hàng rào là có thể quan sát mọi người bạn biết. Bạn dễ dàng biết được hành động của mọi người. Facebook khiến mọi người phải hành động nhất quán hoặc ít nhất cũng khiến mọi người thể hiện tính thiếu nhất quán. Khi mọi thứ bạn làm bị liệt kê theo thứ tự thời gian cho bạn bè xem thì nhiều người có thể nhận ra nhiều thứ về bạn, dù xấu hay tốt, mà trước đó họ chưa biết. Nếu bạn hút “cỏ” và một người bạn vô tình chụp được ảnh thì bức ảnh đó có thể sẽ bị tung lên Facebook. Nếu bạn tổ chức tiệc mà không mời một người nào đó thì nay họ

có thể dễ dàng biết được điều này. Facebook yêu cầu bạn phải chỉ rõ rằng bạn đang “trong một mối quan hệ” hay “độc thân”. Bạn không thể nói với một người điều này rồi nói với người khác điều khác. Bất kỳ thay đổi nào trong tình trạng quan hệ của bạn đều được công bố trên News Feed.

Một lý do hiển nhiên khác khiến nhiều người dùng Facebook phiền lòng về News Feed là do người dùng đã chấp nhận quá nhiều “bạn bè”. Facebook được tạo ra với mục đích giúp bạn giao tiếp với những người mình quen. Tuy nhiên đối với nhiều người, Facebook lại là cách thu thập thêm nhiều bạn, hay thậm chí là một cuộc đua tranh xem ai có nhiều bạn nhất. Tuy nhiên, nếu hành động của bạn được thông báo đến mọi người trong danh sách bạn bè thì những người thường xuyên kết bạn nhiều nay ít kiểm soát được ai đang theo dõi cuộc sống riêng tư

của mình.

Trong việc lập kế hoạch cho News Feed và phản ứng lại cuộc nổi loạn của người dùng,

Zuckerberg thiết lập một quy trình để tuân theo nếu xảy ra tranh cãi tương tự trong tương lai.

Anh tin chắc rằng News Feed là bước logic kế tiếp cho dịch vụ này. Anh đã không cân nhắc kỹ

lưỡng về ảnh hưởng của chức năng mới này lên khái niệm riêng tư của người dùng và quan trọng hơn là cảm giác của người dùng. Không phải ai cũng đều trân trọng tính minh mạch như

Zuckerberg mường tượng. Sự cởi mở với người này lại là sự xâm phạm với người khác. Ban đầu, Zuckerberg phản đối lời phê bình chức năng mới, sau đó anh đầu hàng và tỏ ra hối lỗi.

Cuối cùng, anh chấp nhận đối thoại với những người phản đối. Phương pháp tiếp cận lặp đi lặp lại của Facebook với mọi thứ đã đạt hiệu quả. Và ít nhiều thì mọi thứ đã đi vào ổn định.

Mặc dù News Feed khởi đầu trắc trở nhưng theo Zuckerberg, Facebook cần tiếp tục mở rộng phạm vi. Anh vẫn muốn nhanh chóng hướng tới việc đăng ký mở rộng, không phải vì nhiều người dùng sẽ đem lại lợi nhuận lớn hơn cho Facebook, mà vì anh tin rằng Facebook sẽ trở

nên hữu ích hơn. Vào bữa trưa ngày 8 tháng 12, anh nói: “Từ trước đến nay, việc mở rộng luôn làm cho mạng lưới trở nên vững mạnh hơn.”

Zuckerberg cũng chưa bao giờ nghĩ đến việc từ bỏ kế hoạch đăng ký mở rộng. Tại bữa trưa với chúng tôi, anh cùng các đồng nghiệp, Chris Hughes và giám đốc quan hệ công chúng Melane Deitch, đã tranh luận về việc có nên mở rộng như kế hoạch đã định trong tuần tiếp theo hay trì hoãn cho đến khi sự kiện rùm beng về News Feed lắng xuống.

Cuối cùng Zuckerberg quyết định trì hoãn quá trình đăng ký mở rộng thêm hai tuần đến ngày 26 tháng 9. Một phần là để bổ sung thêm chức năng kiểm soát riêng tư để người dùng sinh viên không cảm thấy bất tiện khi có thêm người dùng lớn tuổi tham gia mạng thông qua quá trình đăng ký mở rộng. Chắc chắn anh sẽ không hai lần phạm phải cùng một lỗi trong một tháng.

Tuy nhiên cùng thời gian này cũng xảy ra một sự kiện tốn rất nhiều thời gian của Zuckerberg –

Yahoo quay trở lại. Ngay cả khi cổ phiếu của công ty đó bị rớt giá vào tháng 7 và từ chối đề

nghị trị giá cả tỷ đô-la nhưng vị CEO của Yahoo vẫn rất thèm muốn sở hữu Facebook. Ông cùng nhân viên quan sát tranh cãi bùng nổ xung quanh News Feed cùng sự kết thúc nhanh gọn khi Zuckerberg khéo léo giải quyết sự việc. Họ thật sự ấn tượng. Hơn nữa, cổ phiếu của Yahoo đã tăng hơn nửa giá trị bị mất vào tháng 7, giúp giảm đi mối lo ngại của Semel.

Semel tiếp cận Zuckerberg lần nữa với tin tức đáng kinh ngạc là ông muốn mở lại hợp đồng mua trị giá một tỷ đô-la ban đầu. Ông thậm chí còn đề xuất có thể sẽ tăng giá. Đây là một tình huống hoàn toàn mới.

Mặc dù trong suốt cuộc khủng hoảng với News Feed, Zuckerberg luôn giữ được bình tĩnh

nhưng nay vị CEO trẻ lại thấy thiếu tự tin. Người dùng đột nhiên trở nên khó đoán biết hơn. Và thất bại của mạng lưới nghề nghiệp tiếp tục dày vò anh. Anh không còn tin vào viễn cảnh của quá trình đăng ký mở rộng dù chỉ còn vài ngày nữa sẽ khởi động. Và anh đã hứa với hội đồng quản trị sẽ suy nghĩ nghiêm túc về đề nghị một tỷ đô này.

Zuckerberg và Breyer đã thẳng thắn trò chuyện. Cả hai đề nhớ rất rõ mối căng thẳng trong cuộc thương lượng trước. Zuckerberg bắt đầu tự hỏi liệu anh có nên bán công ty không. “Tôi muốn có nhiều lựa chọn” anh nói với Breyer “Nếu số người sử dụng và cam kết sử dụng không tăng đều sau quá trình đăng ký mở rộng thì có thể tôi sẽ muốn một tỷ đô-la.”

Đăng ký mở rộng và nhập sổ địa chỉ trở thành bài kiểm tra thành công – thất bại cho khả năng dài hạn của Facebook. Liệu công ty có đi xuống như mạng lưới nghề nghiệp không? Liệu người lớn có sẵn sàng gia nhập Facebook không?

Quá trình đăng ký mở rộng khai trương vào ngày 26 tháng 9. Trong hai tuần kế tiếp, ngày nào cũng có một nhóm sáu người quan sát dữ liệu mới nhất. Nhóm đó bao gồm Zuckerberg, Breyer, Peter Thiel, Giám đốc sản xuất (COO) Van Natta, “cố vấn” Cohler và nhà đồng sáng lập Moskovitz. Trong vài ngày cuối tháng 9, dữ liệu vẫn chưa thể hiện điều gì rõ ràng và điều này có nghĩa là thương vụ mua bán không còn xa xôi nữa. Luật sư của Yahoo lại bắt đầu thực hiện khảo sát tiền khả thi, sẵn sàng cho thương vụ mua bán. Khi theo dõi sát sao từ bên ngoài, Sean Parker thật sự hoảng sợ. “Chúng tôi gần như đã chấp nhận đề nghị”, anh nói. “Đó là lần duy nhất Mark cảm thấy anh không thể chịu được áp lực từ đồng nghiệp.”

Tuy nhiên một lần nữa, niềm tin của Zuckerberg vào chiến lược của Facebook đã chiến thắng.

Một đồng nghiệp nhớ lại không khí phòng họp riêng sơn toàn màu trắng của vị CEO trong thời gian này khi một người xông vào thông báo: “Mười triệu! Thật tuyệt vời!” Đạt được số lượng người dùng lớn đến vậy là một cột mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của công ty.

Chỉ sau một tuần, có thể thấy rõ rằng không chỉ người lớn tham gia Facebook mà khi đã là thành viên rồi, họ còn mời thêm bạn bè, đăng tải ảnh và làm mọi thứ như những người dùng thường xuyên khác. Họ thật sự cam kết với Facebook. Trước khi có quá trình đăng ký mở rộng, tỷ lệ người dùng mới tham gia là 20.000 người một ngày, nhưng đến tuần thứ hai tháng 10 thì con số đó lên tới 50.000 người. Và sinh viên cũng không phản đối người dùng người lớn tuổi như một vài người lo ngại. Có lẽ vụ rùm beng của News Feed đã khiến người dùng mệt mỏi.

Hoặc có thể họ đang bận tìm hiểu những thông tin mới do News Feed đem lại nên không có thời gian phản đối.

Đặc biệt Breyer cũng được xoa dịu bởi kết quả của quá trình đăng ký mở rộng. Breyer nhớ lại:

“Mở rộng giúp mang thêm người dùng mới. Vào thời điểm đó, mọi chuyện có vẻ đã kết thúc.

Con số tăng trưởng của chúng tôi rất ổn. Và chúng tôi trả lời: ‘Chúng tôi không sẵn sàng bán.’”

Công ty vẫn còn nguyên vẹn nhưng một vài mối quan hệ của Zuckerberg lại sứt mẻ. Trong những tháng kế tiếp, mối quan hệ của anh với Breyer xuất hiện căng thẳng. Theo lời một bạn thân của Zuckerberg thì Van Natta đã cố gắng rất nhiều trong thương vụ mua bán với Yahoo nên Zuckerberg không còn hoàn toàn tin tưởng vào ông. Van Natta vẫn là COO của công ty thêm một năm nữa. Ngay cả Cohler, một trong những đồng nghiệp thân tình nhất của Zuckerberg, cũng cảm nhận được sự căng thẳng. Trong một lúc nào đó, Cohler đã bị loại khỏi vòng trong. Một nhà tư vấn cho Zuckerberg nói: “Mark hoàn toàn trung thành với công ty, và nếu bạn muốn bán công ty thì bạn không phải bạn bè của Mark Zuckerberg nữa. Mark nhớ tên tất cả những người từng ủng hộ thương vụ của Yahoo.”

Kể từ sau tháng 9 rối ren đó, địa vị lãnh đạo của Zuckerberg tại Facebook ngày càng tăng. Rất nhiều nhân viên thậm chí bắt đầu tỏ ra kính sợ anh. Mọi người hiểu rằng anh đã rất quyết tâm về vấn đề News Feed và đăng ký mở rộng. Một giám đốc cao cấp nhận xét về phản ứng của Zuckerberg với cuộc phản đối News Feed như sau: “Đó là khoảnh khắc vĩ đại của Mark. Nó khẳng định vị trí điều hành mãi mãi của anh ở công ty này. Anh ấy tin vào lương tâm của mình và quyết định thỏa hiệp để mọi người có thể kiểm soát tốt hơn thông tin được chia sẻ. Điều đó khiến mọi người không thể phàn nàn được gì thêm và chỉ trong vài ngày, mọi chuyện đã ổn thỏa.”

Và mặc dù nhiều người trong số 130 nhân viên của công ty vẫn tự hỏi liệu từ chối Yahoo có phải quyết định đúng đắn hay không – dù sao thì nhiều người sẽ trở thành triệu phú nếu Zuckerberg đồng ý bán – nhưng tiến bộ hiện nay của công ty là không thể chối cãi được. Breyer

– thành viên hội đồng quản trị, bắt đầu cho phép bản thân mường tượng một Facebook rộng lớn bao trùm toàn bộ mạng Internet, một viễn cảnh mà trước đây ông vẫn phản đối. Naomi Gleit, giám đốc sản phẩm, người từng phản đối News Feed, phát biểu thay cảm nghĩ của nhân viên: “Anh ấy đi trước hai bước so với những người khác. Anh ấy thúc đẩy công ty tiến lên và gặp phải nhiều phản hồi tiêu cực. Nhưng anh ấy đã đúng.”

Bản thân Zuckerberg vẫn nhớ mối băn khoăn trong cuộc họp với Yahoo. Anh thừa nhận mối lo lắng hiếm khi xuất hiện của mình: “Đó là một trong những thời điểm căng thẳng nhất”. Anh lo ngại về phản ứng của nhân viên khi biết anh và hội đồng quản trị quyết định không bán công ty. “Tôi đã rất may mắn bởi khi công ty trải qua một quyết định khó khăn như vậy thì phải cần

đến hàng năm mới có thể đưa ra một quyết định đúng đắn. Nhưng chúng tôi lại có thể đưa ra quyết định rất nhanh chóng.”

Tại một cuộc họp nhân viên trong thời điểm hỗn độn này, khi khả năng duy trì công việc của Facebook dường như còn chưa ổn định, Mark Zuckerberg, 22 tuổi, đã thể hiện tính cách vô tư

của mình khiến nhiều đồng nghiệp bất ngờ nhưng cũng yêu quý anh hơn. Anh nói: “Có thể

nhiều người sẽ không thoải mái khi nghe điều này nhưng tôi hiện chỉ đang học việc.”

Trong bữa tiệc nghỉ lễ tháng 12 năm đó, toàn bộ công ty gồm 150 nguời đã đi xe buýt đến Công viên Great America tại vùng Santa Clara gần đó. Ngay khi vừa lên xe, mọi người đã bắt đầu uống. Tới khi đến được công viên thì nhiều người đã ngà ngà say. Nhân viên của Facebook ăn mừng một năm thành công trên chuyến tàu lượn lên xuống vòng quanh. Trên đường về, một nhân viên còn nôn vào lỗ thông khí trên xe buýt. Công ty đã phải trả vài nghìn đô-la đền bù thiệt hại. Điều này phần nào thể hiện tính tài tử cuối cùng của Facebook. Công ty đã có 12 triệu người dùng thường xuyên. Công ty đã vượt qua giới hạn của một dự án trong phòng ký túc xá.

10. TÍNH BẢO MẬT

“Bạn chỉ có một nhân diện.”

Chúng ta nên cho thế giới biết về mình đến mức nào? Đó là một câu hỏi quan trọng mà Facebook buộc chúng ta phải đối diện. Tôi cho muốn cho các bạn biết tôi là một phóng viên lâu năm của tạp chí Fortune chuyên viết về lĩnh vực công nghệ, và hiện nay tôi đang viết một cuốn sách về Facebook? Hay tôi nên nói rằng tôi 50 tuổi và là chồng của một nghệ sĩ, cha của một đứa trẻ tuổi thiếu niên, đôi khi là một nhà thơ đồng thời từng là nhà hoạt động công đoàn?

Cho tới thời điểm hiện tại, tùy vào hoàn cảnh xã hội, tôi sẽ lựa chọn thể hiện một trong hai nhân diện đó. Trong trang cá nhân trên Facebook, hầu hết mọi thông tin đều được công khai.

Không phải do tai nạn. Zuckerberg đã thiết kế Facebook theo cách đó. “Bạn chỉ có một nhân diện”, anh nhấn mạnh tới ba lần trong vòng một phút tại một cuộc phỏng vấn năm 2009. Anh nhớ lại rằng trong thời gian đầu, một số người đã tranh cãi rằng Facebook nên cung cấp cho người sử dụng tuổi vị thành niên một hồ sơ công việc và một “hồ sơ xã hội có tính hài hước”.

Zuckerberg luôn phản đối quan điểm đó. Anh nói: “Những ngày tháng bạn có một hình ảnh cho bạn bè, đồng nghiệp nơi công sở và một hình ảnh khác cho những người khác đang nhanh chóng đi tới hồi kết.”

Anh có những lý lẽ riêng. Zuckerberg nói ở khía cạnh đạo đức: “Sở hữu hai nhân diện cho bản thân là một ví dụ của sự thiếu trung thực.” Song anh cũng đưa ra một trường hợp mà anh cho là rất thực tế – rằng “mức độ minh bạch của thế giới ngày nay sẽ cho phép sự tồn tại của hai nhân diện cho một con người.” Nói cách khác, cho dù muốn tách riêng thông tin cá nhân và thông tin nghề nghiệp thì bạn cũng sẽ không thể làm được, bởi thông tin về bạn lan truyền rất nhanh trên Internet và cả những nơi khác nữa. Anh cũng nhận định điều tương tự đối với hình ảnh mà một cá nhân mong muốn tạo dựng – chẳng hạn, một thiếu niên cư xử như một đứa con ngoan ở nhà nhưng lại sử dụng thuốc gây nghiện khi đi với bạn bè.

Zuckerberg, cùng với nhóm đồng nghiệp chủ chốt, cũng tin rằng bằng cách công khai thừa nhận bản thân và hành động nhất quán với tất cả bạn bè, chúng ta sẽ giúp tạo ra một xã hội lành mạnh hơn. Trong một thế giới ngày càng “cởi mở và minh bạch”, con người sẽ phải đối diện với những hệ quả do mình gây ra, đồng thời hành động có trách nhiệm hơn. Zuckerberg cho rằng: “Sẽ là một thử thách lớn nếu muốn mọi người trở nên cởi mở hơn. Nhưng tôi tin rằng chúng ta sẽ làm được. Tôi nghĩ nó sẽ cần thêm thời gian. Ý tưởng rằng thế giới sẽ tốt đẹp

hơn khi bạn biết chia sẻ dường như còn khá mới mẻ đối với nhiều người và điều đó dẫn tới những mối quan ngại về tính bảo mật.”

Phần lớn mọi người sẽ cảm thấy bối rối với quan điểm này và rằng Zuckerberg đã dành quá ít thời gian để xem xét những khuyết điểm dễ nhận thấy về tầm nhìn của anh. Con đường dẫn tới sự cởi mở hơn đã xuất hiện những nạn nhân, những người mà sự riêng tư của họ bị xâm phạm một cách không mong muốn. Gần đây, một chuyên gia luật bảo mật đã đặt ra câu hỏi: “Bạn phải có bao nhiêu người bạn đồng tính trên một mang xã hội để bị ngụ ý là người đồng tính?”

Vấn đề về bảo mật trên Facebook thường xảy ra khi những phân đoạn riêng biệt mô tả những khía cạnh khác nhau trong cuộc sống của mỗi người bắt đầu có sự giao cắt. Bạn có thể nỗ lực xây dựng một nhân diện cho bản thân trên Facebook, nhưng những lời nhận xét và hành động của bạn bè bạn sẽ gây ra mâu thuẫn.

Facebook được thành lập trên một nền tảng xã hội cấp tiến – ở đó, môi trường minh bạch tất yếu sẽ chiếm lĩnh xã hội hiện đại. Nhưng thông qua sức mạnh của niềm tin, tính nhất quán và sự linh hoạt về mặt chiến lược, Zuckerberg có thể duy trì sự tồn tại của Facebook trên nền tảng này, vượt qua những áp lực khi đạt tới 500 triệu người sử dụng. Để hiểu được lịch sử của Facebook, bạn cần phải hiểu quan điểm của Zuckerberg về cái mà họ gọi là “sự minh bạch triệt để”. Những thời khắc đau thương nhất của công ty đã xảy đến khi nó triển khai một số hoạt động – chẳng hạn cho ra mắt chức năng News Feed – chức năng này đã bất ngờ tiết lộ những thông tin về người sử dụng theo các cách không mong muốn.

Với quy mô khổng lồ, thành công của Facebook đã làm giảm tính đáng báo động của nền tảng này. Dù là tốt hay xấu, Facebook cũng đang khơi mào cho quá trình xác định lại các ranh giới của sự bảo mật cá nhân trên diện rộng. Một số lượng lớn người sử dụng Facebook, đặc biệt là giới trẻ, thích thú với việc tiết lộ hoàn toàn thông tin. Nhiều người sử dụng sẵn sàng điền đầy đủ thông tin về sự nghiệp, mối quan hệ, sở thích và tiểu sử của mình. Nếu bạn kết bạn với một ai đó trên Facebook, bạn có thể biết về người đó nhiều hơn so với những gì bạn có thể thu được trong 10 năm kết bạn ngoài đời thực. Zuckerberg tự coi mình là người ủng hộ tích cực cho quyền riêng tư, đồng thời tự hào rằng ngay từ ban đầu, Facebook đã trao cho người sử

dụng rất nhiều quyền kiểm soát để có thể quyết định những ai được phép xem thông tin về họ.

Tuy nhiên, anh cũng rất tin tưởng rằng mọi người đang mất dần hứng thú với việc cô lập dữ

liệu của mình một cách nhanh chóng. Bởi vậy, để cung cấp được dịch vụ phù hợp với những thị

hiếu thay đổi mà anh quan sát được, anh tiếp tục điều chỉnh thiết kế của Facebook theo hướng công khai nhiều thông tin hơn, ngay cả khi có nhiều chế độ kiểm soát tính riêng tư được thiết lập nhất. Sự mâu thuẫn này góp phần giải thích cho chuỗi những cuộc tranh luận về tính riêng

tư liên tục xảy ra trong lịch sử của công ty – xung quanh chức năng News Feed vào năm 2006, Beacon vào năm 2007, điều khoản dịch vụ vào đầu năm 2009, và chế độ bảo vệ tính riêng tư

“everyone” vào cuối năm 2009. Trong mỗi trường hợp, công ty đều yêu cầu người sử dụng công khai thông tin của họ một cách khá cứng nhắc, kết quả là công ty buộc phải rút lại dịch vụ

cung cấp.

Song, bất chấp ý kiến của Zuckerberg, những quy ước xã hội và hành vi cá nhân vẫn chưa bắt kịp với môi trường không thỏa hiệp của Facebook trên nhiều khía cạnh khác nhau. Khi việc quản lý cách thức người khác xem thông tin về chúng ta ngày càng khó khăn, liệu chúng ta có vì thế mà trở nên nhất quán hơn, hay chỉ đơn giản là dễ bị tổn thương hơn? Chris Kelly, giám đốc bảo mật, người từng làm việc lâu năm tại Facebook, nhắc lại lời người lãnh đạo của mình:

“Chúng ta có thể xây dựng một phiên bản Internet mà chúng ta nghĩ rằng sẽ an toàn hơn, đáng tin cậy hơn bằng cách buộc mọi người phải có trách nhiệm với những hậu quả do họ gây ra và phải sử dụng nhân diện thật của chính họ.”

Những chuyên gia bên ngoài công ty lại có quan điểm khác. Trong một bài tham luận vào giữa năm 2008, Marc Rotenberg, giám đốc điều hành Trung tâm Thông tin Bảo mật Điện tử (EPIC) đồng thời là chuyên gia giám sát Internet nổi tiếng, đã viết: “Dường như Facebook luôn khiến việc bảo vệ sự riêng tư của người sử dụng trở nên khó khăn quá mức cần thiết.” Rotenberg cho rằng người sử dụng đã không được cung cấp đầy đủ các quyền kiểm soát hạt nhân đối với thông tin của họ, và rằng Facebook, dù tỏ ra tuyệt đối tin tưởng vào tính minh bạch, vẫn chưa thực sự minh bạch trong phương pháp xử lý những thông tin về người sử dụng.

Số lượng dữ liệu về người sử dụng được lưu trữ trên Facebook cũng đặt ra những câu hỏi thuộc phạm trù chính sách công về tính riêng tư. Phải chăng công ty này – hoặc bất kỳ một công ty nào khác – đã kiểm soát và tập hợp quá nhiều dữ liệu trong nội bộ hệ thống của nó?

Liệu chính phủ có nên đảm nhận công việc này? Mọi người muốn được kiểm soát nhân diện số

của mình. Thậm chí ngay cả khi Facebook đưa ra cam kết về cách thức xử lý thông tin của người sử dụng, làm sao chúng ta có thể chắc chắn rằng thông tin đó sẽ được sử dụng theo cách chúng ta muốn, không chỉ trong hiện tại mà cả trong tương lai? Facebook có thể đưa thông tin cá nhân của người sử dụng cho các nhà quảng cáo, dưới dạng tổng hợp, vì mục đích thương mại. Công ty cùng các đối tác của nó biết rất nhiều về chúng ta, nhưng nhìn chung, chúng ta lại biết rất ít về nó và cách nó sử dụng thông tin của chúng ta.

Rotenberg, nhà hoạt động vì quyền riêng tư cũng nghĩ như vậy. Câu hỏi của ông là: “Ai sẽ là

người kiểm soát nhân diện số của chúng ta qua thời gian? Chúng ta muốn có quyền kiểm soát.

Chúng ta không muốn Facebook có quyền kiểm soát đó.” Facebook chắc chắn sẽ liên tiếp gặp phải những phản ứng tương tự từ phía cộng đồng người sử dụng và các nhà làm luật của chính phủ khi chính sách về tính riêng tư phát triển hơn.

Khi bạn càng trưởng thành, bạn sẽ càng cảm thấy mức độ tiết lộ thông tin cá nhân của Facebook là xâm phạm đời tư của bạn. Nhiều người sử dụng Facebook ở lứa tuổi trưởng thành rất khó chấp nhận ý tưởng rằng trang cá nhân duy nhất sẽ đồng nhất cuộc sống riêng tư và cuộc sống công sở của họ. Bởi vậy, một phần trong số họ sử dụng Facebook với những thông tin cá nhân giả và tránh đưa vào danh sách những người bạn công sở. Phần còn lại chỉ cung cấp thông tin cá nhân ở mức tối thiểu và kết bạn bừa bãi với các đồng nghiệp cũng như các nhân vật khác nơi công sở, trong đó có cả những người họ không biết rõ, với mục đích biến Facebook thành một vận may để mở rộng mối quan hệ. Một người bạn Facebook của tôi tên là Robert Wright, 52 tuổi đồng thời là một tác giả gần đây đã xuất bản cuốn The Evolution of God (Sự tiến hóa của Chúa), chỉ gia nhập Facebook một cách miễn cưỡng với mục đích quảng bá cho các tác phẩm của mình. Ông nói: “Facebook đòi hỏi một sự tự do quá mức, không phù hợp với tôi. Tôi quá khép kín để có thể sử dụng thứ công nghệ hiện đại này một cách hiệu quả.”

Thậm chí một số cộng sự của Zuckerberg cũng bất đồng quan điểm với anh. Reid Hoffman –

nhà đầu tư sớm nhất vào Facebook đồng thời là nhà sáng lập mạng xã hội dành riêng cho giới kinh doanh LinkedIn, không khuyến khích việc tiết lộ thông tin cá nhân, chia sẻ: “Mark không tin rằng đời sống riêng tư và đời sống công sở thực sự rất khác biệt. Đó là lối suy nghĩ điển hình của một sinh viên đại học. Một trong những điều bạn sẽ học được khi bạn trưởng thành là bạn phải sống trong cả hai bối cảnh khác biệt đó.” Charlie Cheever, kỹ sư lập trình lâu năm tại Facebook (giờ đã rời công ty) cũng tỏ ra hoài nghi: “Tôi cảm thấy Mark không tin vào tính riêng tư lắm, hoặc chỉ nghĩ về tính riêng tư như là bàn đạp. Có thể anh ta đúng, cố thể anh ta sai.” Theo quan điểm của Cheever về từ “bàn đạp”, tính riêng tư đối với Zuckerberg chỉ là thứ

mà Facebook cung cấp cho người sử dụng cho tới khi họ không còn nhu cầu về sự riêng tư nữa.

Tuy nhiên, một số nhà lý luận kinh doanh lại ca ngợi cách tiếp cận của Zuckerberg. John Hagel, 49 tuổi, nhà nghiên cứu đồng thời là nhà tư vấn hàng đầu tại công ty tư vấn Deloitte Consulting, tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy về Internet và kinh doanh, tin rằng việc thể

hiện thứ mà ông gọi là “phiên bản toàn diện về bản thân” là điều không thể tránh khỏi và còn có thể có lợi. Theo ông, là do nhịp độ thay đổi của môi trường kinh doanh và môi trường xã hội đang ngày càng tăng nhanh. Ông giải thích: “Nếu không tiếp thu luồng tri thức mới bằng cách tham gia vào mạng lưới quan hệ rộng lớn hơn, chúng ta sẽ trở thành kẻ ngoài cuộc. Tuy nhiên,

mối quan hệ bền vững cần phải dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau, một điều rất khó thực hiện nếu bạn chỉ chân thật về một phần bản thân mình.”

Không phải Zuckerberg tin vào sự tiết lộ tuyệt đối. Chính anh đã không tiết lộ về những gì đã bí mật diễn ra tại Facebook trên trang cá nhân của mình. Hagel cũng cho rằng nên có những giới hạn nhất định. Anh nói: “Nếu tôi định phê bình cô con gái, tôi sẽ không làm việc đó trên Facebook. Mặt khác, sẽ có giá trị hơn nếu mọi người biết rằng tôi có hai đứa con gái bởi điều đó khiến họ dễ hình dung hơn về con người tôi.”

Một số người tiết lộ bản thân một cách thoải mái. Jeff Pulver, một doanh nhân ở New York, một người có tài xây dựng các mối quan hệ trực tuyến cũng như ngoài đời thực, đã thực hiện phần lớn công việc kinh doanh của mình trên Facebook và Twitter, sử dụng hai mạng xã hội này để

gửi tin nhắn và sắp xếp các cuộc họp. Tuy nhiên, ông khẳng định rằng ông luôn là chính mình trong những tương tác như vậy. Ông chia sẻ: “Tôi gọi đó là cuộc sống phiên bản 3.0. Trải nghiệm nhiều hơn cuộc sống của bạn trên Internet và kết nối theo cách chân thực. Những người luôn giương cao tấm lá chắn và không để bản thân bị tổn thương sẽ không bao giờ hiểu được tại sao lại có những sự yêu thích đến như vậy dành cho Facebook, Twitter và truyền thông xã hội.”

Năm 2007, Leisa Reichelt, chuyên gia công nghệ tại New York đã sử dụng cụm từ “sự riêng tư

được giới hạn” trên blog của mình để miêu tả cơ chế hoạt động của Facebook và các dịch vụ

mới khác cho phép các cá nhân tự do nói về bản thân mình với một nhóm bạn hoặc nhóm thành viên. Theo định nghĩa của cô, cụm từ này có nghĩa là “có thể kết nối với mọi người với mức độ thường xuyên và riêng tư mà thông thường bạn không có được do sự hạn chế của điều kiện thời gian và không gian”. Cụm từ đã tạo nên một cơn sốt trong giới sinh viên của các mạng xã hội. Một bài báo được thảo luận rộng rãi trên tờ New York Times của Clive Thompson đã mô tả cụ thể những trải nghiệm riêng của anh với Facebook và Twitter. Bài báo nêu lên ý nghĩa xã hội nội tại của sự riêng tư được giới hạn và là lời biện hộ cho những ưu điểm của nó.

Thomspon viết với sự đồng tình: “Những nhận thức mới… làm sống lại cơ chế hoạt động của một cuộc sống tại một thị trấn nhỏ, nơi mà tất cả mọi người đều biết bạn đang làm gì.”

Trên thực tế, không có gì trên Facebook thực sự tuyệt mật. Ở điểm này, chính sách của công ty về tính riêng tư đã thể hiện những khuyết điểm. Theo bài báo, bất cứ thông tin cá nhân nào của bạn cũng “có thể bị công khai. Chúng tôi không thể và không bao giờ đảm bảo được rằng Nội dung Người sử dụng mà bạn đưa lên trang web sẽ không bị những người không được phép xem.” Một cách công bằng, thứ ngôn ngữ này trước hết được sử dụng để phòng tránh cho

Facebook những vụ kiện có thể xảy ra trong tương lai. Công ty chắc chắn đã cố gắng rất nhiều để tạo ra những biện pháp bảo vệ đối với những gì cần phải giữ tuyệt mật của bạn. Nhưng nhiều người không hiểu, hoặc cố tình lợi dụng các thủ tục kiểm soát phức tạp của Facebook để

thu thập thông tin riêng. Điều này thường dẫn tới những hiểu lầm và bối rối.

Một khi mọi người đã tiết lộ hành vi thật của mình trên Facebook, những điều ngốc nghếch hoặc cẩu thả mà họ làm sẽ được công khai. Một nhân viên trẻ người Mỹ làm việc cho một ngân hàng Anh-Ailen xin phép người quản lý cho nghỉ ngày thứ sáu để xử lý việc quan trọng bất ngờ

xảy ra trong gia đình. Sau đó, một kẻ giấu mặt đã đăng bức ảnh chụp anh ta đang tiệc tùng ngay tối thứ Sáu đó, tay cầm đũa thần và mặc váy xòe. Mọi người trong phòng – trong đó có người quản lý của chàng thanh niên – lập tức phát hiện ra lời nói dối. Một ứng cử viên chính trị tại Vancouver, Canada đã rút khỏi cuộc tranh cử sau khi một tờ báo đăng tải bức ảnh hai người đang vui vẻ mặc chiếc quần lót của ông ta trên Facebook. Một ví dụ nổi tiếng khác là về Jon Favreau, người chuyên soạn thảo các bài phát biểu cho Barack Obama, được một phen bẽ bàng trước công chúng khi bức ảnh chụp ông đang đặt tay lên ngực của hình nộm bằng bìa cứng có kích thước bằng người thật của Hillary Cliton trong một bữa tiệc được đăng tải trên một blog.

Bức ảnh này đã được một trong những người bạn của ông đưa lên Facebook. Và sự tiết lộ của Facebook có thể làm được gì hơn ngoài việc đơn thuần gây rắc rối cho bạn. Trong một cuộc thăm dò các công ty tại Mỹ vào năm 2009, 35% số công ty được khảo sát đã từ chối những ứng viên có thông tin được tìm thấy trên các mạng xã hội. Lý do quan trọng nhất khiến họ không được tuyển là: đã đăng tải “những thông tin hoặc những bức ảnh có tính khiêu khích hoặc không phù hợp”. Ngày càng nhiều trường đại học tiến hành tìm kiếm thông tin trên Facebook và MySpace trước khi đưa ra quyết định nhận đơn xin học.

Có thể tai nạn của Favreau đã xuất hiện trong tâm trí của Tổng thống Obama khi ông nói chuyện với một nhóm học sinh trung học tại bang Virginia vào tháng 9 năm 2009. Ông nói:

“Tôi muốn tất cả các bạn ở đây đều hết sức cẩn trọng với những gì bạn đưa lên Facebook bởi trong kỷ nguyên của YouTube, mọi thứ bạn làm rồi sẽ được tiết lộ ở một nơi nào đó trong cuộc đời bạn. Khi bạn còn trẻ, bạn chắc chắn sẽ phạm sai lầm và làm những điều dại dột.” Việc đăng ký tư cách thành viên trên Facebook ngày càng trở nên phổ biến trong độ tuổi thanh thiếu niên – nhiều trẻ em 11 tuổi, hoặc thậm chí ít tuổi hơn, đang sử dụng Facebook rộng rãi mặc dù theo quy định của Facebook, người sử dụng phải từ 13 tuổi trở lên.

Tuy nhiên, không phải trẻ thì mới mắc sai lầm. Nhiều tai nạn trên Facebook đã chỉ ra những hành vi không đúng mực của những người có trọng trách trong xã hội. Một viên cai ngục tại Leicester, Anh đã bị sai thải sau khi đồng nghiệp phát hiện ra anh ta hiếp dâm tù nhân. Một

viên chức tòa án tại Philadelphia đã bị đình chỉ công việc và chuyển công tác sau khi bồi thẩm trong phòng xử án thông báo rằng ông ta đã đề nghị được kết bạn với cô trên Facebook. Các thành viên trong bồi thẩm đoàn cũng đã phạm sai lầm. Một số bản án tại nhiều bang của Mỹ bị

bị cáo đã bị kết án chất vấn sau khi các bị cáo này biết được rằng trong suốt phiên xử, những thành viên tỏ ra im lặng thực chất đang đăng nhận xét lên Facebook.

Thậm chí những người mà công việc của họ là giữ bí mật cũng lúng túng trước sự khuyến khích minh bạch của Facebook. Giữa năm 2009, sau khi Vương quốc Anh công bố rằng Sir John Sawers sẽ trở thành người đứng đầu Cục gián điệp, Cơ quan Tình báo Anh (trước đây là MI6), tờ Daily Mail đã phát hiện ra một kho ảnh gia đình có thể truy cập công cộng đã được vợ ông đưa lên Facebook. Những tấm ảnh này bao gồm ảnh trong các kỳ nghỉ, ảnh những người bạn của gia đình, cùng mô tả chi tiết những nơi mà Sawers đã sống và nghỉ ngơi.

Sự minh bạch của Facebook có thể phá hoại những mối quan hệ khăng khít. Nhiều người vẫn chưa quen với việc trông thấy và biết được quá nhiều điều về những người quan trọng đối với mình. Nếu bạn trai của bạn chụp ảnh chung với một cô gái khác, điều đó có thể chẳng có nghĩa lý gì, nhưng ai mà biết được? Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn khi một trong hai người biết rằng họ không còn là một đôi nữa – sau khi nhìn thấy sự thay đổi trong trang cá nhân trên Facebook. Thậm chí, hậu quả còn có thể rất bi kịch: một người đàn ông Anh được cho là đã giết vợ mình, người anh ta đã ly thân, sau khi trông thấy tình trạng quan hệ trên Facebook của cô chuyển từ “đã kết hôn” thành “độc thân”.

Đặc biệt, như trường hợp của Sir Sawers, những bức ảnh có thể tiết lộ thông tin về người bạn đi chơi cùng, những việc các bạn cùng làm và những nơi bạn đã đến. Trên thực tế, sinh viên đại học và học sinh trung học thường công khai cuộc sống của mình trên Facebook. Họ thực hiện những cuộc đối thoại trực tiếp với bạn bè qua “wall” trên Facebook bất chấp sự thật là những người có thể truy cập vào trang cá nhân của bạn cũng sẽ biết được những cuộc đối thoại đó.

Nhìn chung, thông tin này được công khai cho tất cả các thành viên trong mạng lưới của trường.

Những người không đi theo trào lưu giới trẻ nhận thấy nỗi ám ảnh với việc tự giới thiệu bản thân mình trên Facebook là không lành mạnh. Shaun Dolan, một trợ lý truyền thông 22 tuổi người New York, đã chủ động quyết định tránh xa dịch vụ này. Trong email gửi cho tôi, anh viết: “Thế hệ của tôi quá yêu bản thân mình đến mức khó chấp nhận. Trong các cuộc đi chơi của tôi cùng bạn bè, luôn có sự xuất hiện của một chiếc máy ảnh, chỉ với mục đích duy nhất là chụp ảnh để đưa lên Facebook. Như thể buổi đi chơi này sẽ không bao giờ xảy ra nếu thiếu

những bằng chứng về nó được đăng trên Facebook. Mọi người rất chịu khó theo dõi trang cá nhân của mình trên Facebook để xem bức ảnh nào có mặt họ, hoặc bức ảnh nào của họ và bạn bè là đẹp nhất.”

Người ta gọi hành vi đó là chủ nghĩa thích thể hiện bản thân, hoặc theo Brent Schlender, một đồng nghiệp lâu năm của tôi tại Fortune thì giới trẻ đang tìm kiếm “sự nổi tiếng số”. Trên Facebook, chúng ta theo dõi những tình tiết vụn vặt trong cuộc sống của bạn bè chúng ta theo cách mà hàng triệu người dõi theo Britney Spears trên tạp chí People . Andy Warhol có một câu nói rất nổi tiếng rằng “tất cả mọi người sẽ nổi tiếng trong vòng 15 phút”, nhưng trên Facebook điều hạn chế không phải là thời gian mà chính là phạm vi của sự nổi tiếng. Sự nổi tiếng có thể

chỉ trong đám bạn hoặc trường học. Nhà lý luận Internet David Weinberger giờ đây đã thừa nhận rằng “trên Internet, mọi người sẽ nổi tiếng trong phạm vi 15 người.”

Phần lớn giới trẻ dường như không nhận thức được khi nào thì sự tiết lộ cực đoan về bản thân trở thành liều lĩnh. Một nhân viên 20 tuổi làm việc tại công ty Petland Discounts thuộc Akron, Ohio đã đưa lên Facebook bức ảnh chụp cô cầm hai con thỏ vừa bị cô dìm chết. Các nhà hoạt động bảo vệ quyền lợi của động vật cảm thấy bị xúc phạm và ngay lập tức, cô bị bắt và bị buộc tội hành xử dã man với động vật. Lứa tuổi thanh thiếu niên thường đăng những bức ảnh ghi lại cảnh chúng và bạn bè đang sử dụng chất gây nghiện hoặc uống bia rượu khi chưa đủ tuổi. Tại trường trung học Amherst Regional tại Amherst, bang Massachusetts, một học sinh đã tập hợp hình ảnh về những học sinh nổi tiếng đang uống rượu, thậm chí đang sử dụng cần sa, rồi gửi hàng loạt cho hiệu trưởng và những đối tượng khác trong cộng đồng. Tại một trường cấp ba khác, thầy hiệu trưởng đã truy cập Facebook và đình chỉ học tập tất cả các học sinh có mặt trong bức ảnh chụp tại một bữa tiệc khi đang cầm trên tay những chai bia. (Những học sinh cầm ly nhựa màu đỏ được tha bổng.)

Sự tương tác của Facebook với thanh thiếu niên không thể hoàn toàn giống với người lớn, bởi về cơ bản, hai thế hệ có thái độ khác nhau đối với mức độ phù hợp của việc tiết lộ thông tin cá nhân. Một giám đốc tại San Francisco được cậu con trai ở tuổi thiếu niên của chồng coi như

người bạn lớn. Khi đi nghỉ hè tại châu Âu, cậu bé đến Amsterdam và hào hứng kể cho bạn bè qua Facebook mọi thứ về trải nghiệm hút cần sa của mình. Người bạn giám đốc của tôi cảm thấy bị giằng xé – liệu cô có nên nói cho chồng mình, và nếu có, liệu đó có phải là một hành động phản bội đối với lòng tin của đứa trẻ dành cho cô không? Một người phụ nữ 50 tuổi tại Virginia phát hiện ra cháu mình đã chửi thề một cách đầy giận giữ trên Facebook, nhưng cũng biết rằng ngôi trường khắt khe của cậu bé sẽ đuổi học cậu vì hành vi đó. Bà đã tự mình nói chuyện với cậu bé thay vì thông báo cho cha mẹ cậu.

Do phần lớn thanh thiếu niên không thích làm bạn với cha mẹ mình, nên một số gia đình đã đưa ra một quy tắc như là một điều kiện bắt buộc để được sử dụng máy vi tính cũng như

Facebook, đó là cha mẹ có quyền truy cập vào trang cá nhân của con. Và họ thường xuyên cảm thấy khổ sở bởi những gì họ tìm thấy trên các trang đó.

Facebook nên khuyến khích người sử dụng tiết lộ thông tin ở mức độ nào đã và đang là một vấn đề gây tranh cãi trong suốt chiều dài lịch sử của công ty. Dave Morin, nhà marketing, một thành viên trong hội kín của Zuckerberg phát biểu: “Nhiệm vụ của chúng ta ngay từ những ngày đầu đã là làm cho xã hội trở nên cởi mở hơn. Đó là tất cả, phải không? Chúng ta giúp mọi người cởi mở hơn trong nhiều hoàn cảnh. Tôi cho rằng họ sẽ luôn phải lo lắng ít hơn về con người thực sự của họ.” Nhưng Sheryl Sandberg, vị COO 39 tuổi của Facebook, lại nhìn nhận sự

việc theo cách khác. Bà nói: “Mark thực sự rất tin tưởng vào sự minh bạch cũng như tầm nhìn về một xã hội mở và một thế giới mở, bởi vậy anh muốn hướng mọi người đi theo con đường đó. Tôi nghĩ anh cũng hiểu được rằng để làm được điều đó, cần phải cho mọi người quyền kiểm soát và sự thoải mái tối thiểu. Anh ấy hy vọng bạn sẽ cởi mở hơn, và anh ấy cảm thấy hạnh phúc nếu có thể giúp bạn đạt được điều đó. Bởi vậy đối với anh ấy, đó là một phương tiện chứ không phải là một mục đích. Đối với tôi, tôi không chắc chắn được như vậy.” Sandberg, người lớn hơn Zuckerberg mười bốn tuổi, cho rằng nếu ai đó không muốn cuộc sống của mình trở nên minh bạch hơn thì cũng không phải là vấn đề.

Facebook có khả năng đặc biệt trong việc giúp người sử dụng kiểm soát được đích đến cho dòng thông tin cá nhân của họ. Nhưng điều đó chỉ có tác dụng do yêu cầu khắt khe của Facebook buộc mọi người phải sử dụng tên thật. Nếu bạn không tin những người trên Facebook đúng là những người như họ mô tả về bản thân, bạn sẽ không cho phép họ truy cập vào dữ liệu của bạn bằng cách từ chối kết bạn với họ. Bạn có thể hạn chế hoặc mở rộng phạm vi xem xét thông tin về bạn của họ cũng như điều chỉnh mức độ thông tin bạn có thể xem về họ

bằng cách đưa họ vào các nhóm Danh sách Bạn bè. Các nhóm này – chẳng hạn công việc, gia đình, bạn học, hoặc người khác – cho phép bạn gửi thông tin tới nhóm này mà không gửi tới nhóm khác. Tuy nhiên, theo giám đốc bảo mật của Facebook, chỉ khoảng 25% số thành viên chủ động sử dụng quyền kiểm soát này. Phần lớn người dùng cảm thấy chúng khó sử dụng một cách đáng ghét.

Ít nhất thì Facebook cũng đã tìm ra nhiều cách thức tiềm năng hơn bất cứ trang nào khác để

người sử dụng có thể kiểm soát được dữ liệu của mình trên Internet. Adam D’Angelo, một nhà kiến tạo doanh nghiệp giàu kinh nghiệm hàng đầu khẳng định, Facebook đại diện cho một “mô hình thông tin mới” nhờ những cơ chế kiểm soát này của nó. Ông nói: “Mọi thông tin trên

Facebook đều được bảo vệ bởi những giới hạn quy định những đối tượng có thể tiếp cận được dòng thông tin đó. Một nhóm người nhất định chỉ có thể xem được một số phần thông tin nhất định.” D’Angelo đã đúng khi nhấn mạnh rằng những thủ tục kiểm soát “hạt nhân” như vậy hầu như không tìm thấy được trên Internet, một phần là bởi chỉ có Facebook mới sở hữu đủ thông tin về đối tượng đang tìm hiểu thông tin.

Cuối năm 2009, Facebook đã tiến hành cải cách hệ thống kiểm soát tính riêng tư của mình và đầu tư nhiều công sức vào việc giải thích cho người sử dụng cách sắp xếp bạn bè thành từng nhóm và phân chia các mức độ tiết lộ thông tin khác nhau. Tuy nhiên, trong quá trình yêu cầu người sử dụng điều chỉnh chế độ cài đặt của mình, công ty đã để chế độ cài đặt mặc định cho hệ thống kiểm soát mới là “mọi người”. Những người sử dụng không chú ý tới điều này nhận thấy rằng thông tin của họ bị tiết lộ nhiều hơn trước kia, mặc dù hệ thống kiểm soát mới được coi là “sự cải tiến” trong vấn đề bảo mật. Xuất hiện những phản ứng tiêu cực mạnh mẽ. Một nhóm các tổ chức bảo vệ quyền riêng tư dẫn đầu là Marc Rotenberg và EPIC đã gửi đơn phản ánh chính thức tới Hội đồng Thương mại Liên bang Mỹ, yêu cầu điều tra và xử phạt Facebook.

Các bên phàn nàn bao gồm những tổ chức có vai trò quan trọng như Hiệp hội Thư viện Mỹ và Liên đoàn Người tiêu dùng Mỹ. Trước khi có sự thay đổi này, các giám đốc của Facebook đã từng trao đổi rất hăng say về nó, cho rằng nó chắc chắn sẽ tăng cường sự đảm bảo cho người sử dụng về dữ liệu của họ. Mỉa mai thay, lời buộc tội của EPIC lại quả quyết điều trái ngược:

“Sự thay đổi của Facebook đối với hệ thống cài đặt về tính riêng tư cho người sử dụng đã khiến những thông tin cá nhân vốn bị hạn chế trước đây lại trở nên công khai… Những thay đổi này trái với kỳ vọng và làm giảm tính riêng tư của người sử dụng, đồng thời mâu thuẫn với những lời tuyên bố của Facebook.” Công ty vẫn chưa học được cách phán đoán và thích nghi với những mối quan ngại và thái độ của người sử dụng về tính riêng tư. Rõ ràng, họ chưa thực sự

sẵn sàng cho một môi trường minh bạch tuyệt đối.

Zuckerberg ít nhiều cũng đã tình cờ thành công trong việc trao cho người sử dụng sự kiểm soát mà họ cần. Trước hết, có thể thấy rằng người sử dụng tại Harvard đã chia sẻ rất nhiều thông tin về bản thân bởi họ biết chỉ có những sinh viên Harvard khác – những thành viên nằm trong mạng lưới Harvard của Facebook – mới xem được các thông tin đó. Bởi vậy, khi Facebook phát triển, ý tưởng về mạng lưới cũng phát triển theo. Mọi người sử dụng ban đầu đều được đưa vào một mạng lưới mặc định – chẳng hạn một trường đại học, một trường trung học, một công ty hay một vùng lãnh thổ. Tôi đã có mặt trong mạng lưới Time Inc. và mạng lưới New York trong nhiều năm. Bạn có thể xem thông tin về những thành viên khác thuộc mạng lưới của bạn, và họ cũng có thể xem thông tin của bạn trừ khi bạn điều chỉnh chế độ bảo mật

để ngăn chặn điều đó. (Tôi đã làm vậy, đối với cả hai mạng lưới.) Nhưng không một ai nằm ngoài mạng lưới có thể thấy thông tin của bạn nếu bạn không công khai cho phép họ. Hiện nay, các mạng lưới theo vùng đã bị xóa bỏ. Sự thay đổi quan trọng đó đã làm giảm đáng kể số lượng người có thể truy cập phần lớn dữ liệu của người sử dụng nếu người sử dụng không “kết bạn”

với họ.

Đối với tất cả những thách thức về tính riêng tư trên Facebook, hầu hết mọi người đều cảm thấy hài lòng với cách thức hoạt động của nó. Theo một cuộc khảo sát do công ty nghiên cứu Ponemon Institute and TRUSTe, một công ty chuyên kiểm chứng các trang web trên Internet, thực hiện trên 6.500 người tiêu dùng, Facebook đứng thứ 10 trong số những công ty đáng tin cậy nhất tại Mỹ. Facebook đã vượt qua cả Apple, Google và Microsoft.

Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của những niềm tin có tính cực đoan của Zuckerberg vẫn hiển hiện khi bạn bước qua hội trường của Facebook. Một số người tại đó đang nói về một khái niệm mà họ gọi là “sự minh bạch tuyệt đối” hay “sự minh bạch triệt để”. Lý lẽ được đưa ra là do thế giới đang ngày càng trở nên cởi mở hơn, con người cũng phải làm quen dần với điều đó. Mọi thứ sẽ

trở nên công khai.

Nơi thông tin về bạn được thể hiện minh bạch và rõ ràng nhất là trong ứng dụng hình ảnh của Facebook. Đó là nơi rất khó có thể hạn chế tiết lộ thông tin về bản thân bạn. Bạn không có quyền kiểm soát việc người khác đăng ảnh của bạn lên. Bạn có quyền xóa bỏ “tag” trên bức ảnh có mặt bạn và phổ biến thông tin đó cho những người trong danh sách bạn bè của bạn. Tuy nhiên, nhìn chung, trước khi bạn thực hiện thành công lệnh xóa, tin tức về bức ảnh được tag đã bị lan truyền nhờ chức năng News Feed của Facebook. (Bất kỳ người dùng nào cũng có thể

thay đổi các cài đặt bảo mật của Facebook để không bị tag.) Các bức ảnh được mặc định công khai. Mọi thành viên của mạng lưới đều có thể xem chúng, trừ khi bạn chủ động điều chỉnh hệ

thống kiểm soát tính riêng tư của mình, song phần lớn người sử dụng đã không làm như vậy.

Trong nhiều năm, phần lớn người sử dụng đã muốn Facebook xóa bỏ những bức ảnh chướng mắt mà người khác chụp họ và đăng lên. Tuy nhiên, công ty lại tuân thủ một chính sách cứng nhắc rằng bạn có thể kiểm soát được chức năng tag, nhưng không kiểm soát được các bức ảnh.

Nó thuộc về người chụp ảnh. Theo quan điểm của tôi, Facebook đã cũng sai lầm khi từ chối dành cho người sử dụng quyền chấp thuận tag trước khi chúng được gắn thêm vào ảnh và phổ

biến cho bạn bè.

Những người ủng hộ sự minh bạch triệt để lập luận rằng mặc dù Facebook giúp việc xem những bức ảnh của người sử dụng trở nên dễ dàng hơn, nhưng trên Internet cũng có rất nhiều

trang web khác cho phép các nhiếp ảnh gia đăng tải những bức ảnh của mình. Bởi vậy, Facebook không tạo điều kiện cho bất cứ điều gì không thể xảy ra. Adam D’Angelo với tiếng nói nhẹ nhàng nhưng đầy nhiệt huyết đã chia sẻ quan điểm của mình cũng như trao đổi những vấn đề tương tự với Zuckerberg tại Exeter vào năm 2001: “Quan điểm của Mark là Facebook không nên chống lại xu hướng chung của thế giới nếu không muốn bị cô lập.” Ông tiếp tục: “Đó chính là cách vận hành của thế giới trong tương lai do hệ quả của công nghệ, cho dù Facebook có làm gì đi nữa.” Sheryl Sandberg thậm chí đã không giấu nổi niềm tự hào khi cho rằng: “Bạn không thể gia nhập Facebook nếu không phải là chính mình.”

Các thành viên ủng hộ sự minh bạch triệt để, trong đó có Zuckerberg, tin rằng tính minh bạch khiến con người chúng ta trở nên tốt đẹp hơn. Chẳng hạn, một số người cho rằng nhờ có Facebook mà giới trẻ hiện nay khó có thể lừa dối bạn trai hoặc bạn gái của mình. Họ nhấn mạnh rằng tính minh bạch cao hơn sẽ tạo nên một xã hội bao dung hơn, ở đó con người cuối cùng đã chấp nhận một sự thật rằng ai cũng từng làm những điều ngốc nghếch hoặc sai trái.

Giả định về tính tất yếu của sự minh bạch đã được phản ánh trong chiến dịch ra mắt chức năng News Feed vào tháng 9 năm 2006. Chức năng này xử lý như nhau với mọi hành vi của bạn – nó lồng ghép tất cả các nhân diện thực tế của bạn, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, vào cùng một dòng thông tin. Đôi khi, những người chia sẻ suy nghĩ và thể hiện bản thân trên Facebook cảm thấy mình đang tham gia vào những trận chiến nhỏ vì sự cởi mở và minh bạch. Một số cuộc tranh luận đạt kết quả đã rọi tia sáng vào dòng tâm trí vốn bị đóng kín của nhóm người trưởng thành. Kimberly Swann, 16 tuổi, sống tại Essex, Anh, được nhận vào làm ở vị trí nhân viên hành chính cho một công ty marketing. Cô thêm vào danh sách bạn bè một số đồng nghiệp. Vài tuần sau, cô viết trên Facebook rằng công việc cô đang làm thật nhàm chán. Ai đó đã mách cho người quản lý của cô và ngay lập tức cô bị đuổi việc. Trả lời phỏng vấn của tờ Daily Telegragh, cô cho biết: “Tôi thậm chí đã không đề tên công ty. Họ đúng là những người chuyên nhúng mũi vào việc của người khác.” Đề cập tới một sự cố đang được đưa tin rộng rãi, BBC trích dẫn lời của một cán bộ công đoàn: “Phần lớn nhà tuyển dụng không bao giờ nghĩ tới việc theo chân nhân viên tới quán ăn để xem họ bàn tán với bạn bè về công việc như thế nào.”

Một số học sinh trung học đã phải ra tòa để bảo vệ quyền tự do ngôn luận của mình trên Facebook. Katherine Evans, học sinh trường trung học Pembroke Pines Charter tại bang Florida, đã tạo nhóm trên Facebook để phàn nàn về việc người dạy khóa tiếng anh cao cấp của mình là “một giáo viện tồi tệ nhất mà tôi từng biết”. Hiệu trưởng trường biết được thông tin về

nhóm này và đã đình chỉ học tập ba ngày đối với cô. Sau đó, cô đã kiện vị hiệu trưởng ra tòa án liên bang với lý do ông ta vi phạm quyền tự do ngôn luận của cô được quy định trong hiến

pháp sửa đổi lần đầu tiên.

Một phần giới trẻ – vô tình lặp lại lời Zuckerberg – cho rằng việc đưa những hình ảnh trụy lạc của mình lên Facebook không phải là vấn đề nghiêm trọng bởi khi họ già đi, chuẩn mực về giới hạn của tự do cũng sẽ được nới lỏng. Trong khi rõ ràng họ đang đánh cược với danh tiếng của bản thân, một xu hướng tự tiết lộ thông tin riêng không thể chối cãi trên Facebook, thậm chí trên một bình diện xã hội lớn hơn, đang dành lòng tin cho quan điểm này. Trong phần tiểu sử

của mình, Tổng thống Barack Obama cởi mở thừa nhận rằng ông đã từng hít cocain. Hầu như

không ai quan tâm.

Có thể mọi người luôn muốn được thoải mái chia sẻ thông tin về bản thân mình mà vẫn cảm thấy an toàn trước những sự tiết lộ vô ý có thể gây rắc rối cho họ. Nhưng lý do họ không thể lại bị gắn với lý do mọi người sử dụng Facebook. Phó giáo dư James Grimmelmann của trường Đại học Luật New York đã giải thích tình huống khó xử này trong một bài báo viết năm 2009

mang tên Cứu lấy Facebook: “[Facebook] có một số vấn đề nghiêm trọng về bảo mật và kiến trúc bảo mật – bảo vệ toàn diện lý tưởng… Phần lớn những vấn đề về bảo mật của Facebook là… hệ quả tự nhiên của sự đam mê sử dụng Facebook của con người.” Ông cũng viết: “Có một sự căng thẳng sâu sắc, không thể dung hòa giữa mong muốn về một hệ thống kiểm soát thông tin cá nhân đáng tin cậy và mong muốn về một cơ chế tương tác xã hội tự do.”

Một trong những điểm trọng tâm của Grimmelmann là sự vi phạm quyền riêng tư trên Facebook thường là kết quả của hành vi của những người, chứ không phải của công ty, mà người sử dụng chấp nhận kết bạn. Để ngăn chặn những bức ảnh được chụp và đưa lên Facebook, một số bữa tiệc trong trường đại học đã nghiêm cấm sử dụng máy ảnh và điện thoại di động. Thậm chí có nơi còn bố trí những phòng mà bọn trẻ gọi là “phòng chụp ảnh”, tối tới mức không ai có thể chụp được cảnh uống rượu hay sử dụng chất gây nghiện. Các vận động viên và sinh viên lo lắng cho hình ảnh của họ cũng đã nhanh chóng học được cách đánh lạc hướng Facebook, sau khi đã đổ lỗi cho các bữa tiệc, tìm kiếm những bức ảnh họ được tag để gỡ

bỏ lệnh tag. Tuy nhiên, cách duy nhất để những bức ảnh này được đưa lên và tag ngay lập tức là chúng phải được một người sử dụng có tên trong danh sách bạn bè của bạn thực hiện.

Grimmelmann gọi tình huống này là “sự vi phạm tính riêng tư giữa những người bạn”.

Do sử dụng tên thật trên Facebook nên chúng ta sẽ phải chịu trách nhiệm về những gì mình nói. Trên Internet, nhiều người tìm cách núp sau bút danh khi đề cập tới những điều khó chịu, thô lỗ hay đáng ghét, nhưng ở đây khó có thể làm được như vậy. Tại Harrison, New York, một thám tử của cảnh sát đã bị giáng chức và bị buộc nghỉ hưu sớm vào năm 2009 sau khi viết trên

Facebook rằng cuộc bầu cử của Tổng thống Obama có nghĩa là “vườn hoa hồng sẽ biến thành vườn dưa hấu”.

Văn hóa về nhân diện xác thực của Facebook không phải là ngốc nghếch. Nhiều người tạo những profile giả cho vui. Chẳng hạn, có rất nhiều profile mang tên Haywood Jablomie. Nhưng những kẻ giả mạo thường rất dễ nhận biết. Chúng ta được xác thực nhân diện thật của mình qua bạn bè có trên Facebook, và Haywood thường chỉ có rất ít hoặc thậm chí không có ai.

Những profile giả khác sẽ khó phát hiện hơn. Công ty phần mềm bảo mật Symantec đã tiến hành một cuộc thử nghiệm vào năm 2008, trong đó công ty tạo profile về một cô gái hấp dẫn sắp vào học một trường trung học tại Thung lũng Silicon. Trong vòng vài giờ sau, có rất nhiều chàng trai theo học tại trường trung học đó đã gửi cho cô lời đề nghị kết bạn, có thể vì họ

muốn hẹn hò với cô gái. Những sự cố đáng tiếc cũng đã xảy ra, chẳng hạn khi nam thanh niên đăng tấm ảnh của một cô gái hấp dẫn với mục đích thu hút các chàng trai gửi cho anh ta bức ảnh chụp họ khỏa thân hoặc đang quan hệ tình dục.

Những người nổi tiếng cũng phá bỏ mô hình Facebook. Bill Gate, vị Chủ tịch Microsoft, đã đóng trang cá nhân của mình trên Facebook vào đầu năm 2008 bởi hai lý do. Ông nhận được hàng nghìn đề nghị kết bạn mỗi ngày – nhiều hơn mức mà nhân viên của ông có thể quản lý. Tuy nhiên, có thêm những năm trang cá nhân khác mang tên “Bill Gate” giả mạo, mỗi trang cũng có vô vàn “bạn bè”. Những người có cái tên khác thì lại mắc phải một vấn đề khác. Facebook thường ngay lập tức ngăn chặn những nỗ lực thiết lập trang cá nhân của họ. Một người phụ nữ

Úc có tên Elmo Keep, 27 tuổi, luôn bị Facebook từ chối cho tới khi chị phải gửi bản sao hộ

chiếu và bằng lái xe tới công ty. V. Addeman, 52 tuổi, đến từ Costa Mesa, bang California, đã cố

gắng gia nhập Facebook nhưng bị phần mềm từ chối. Ông đã có cuộc tranh luận gay gắt với bộ

phận chăm sóc khách hàng của Facebook chỉ để thuyết phục họ rằng tên chính thức theo luật pháp của ông chỉ bao gồm một chữ cái duy nhất. Những người gặp rắc rối bao gồm tác giả

người Nhật Bản Hiroko Yoda, một người New Zealand mang tên Rowena Gay, và những người trong tên có từ Beaver, Jelly, Beer và Duck. Thậm chí Even Caterina Fake, nhà đồng sáng lập nổi tiếng của Flickr, một trang ảnh trên Internet, ban đầu cũng không thể gia nhập được vào Facebook. (Những thủ tục nhằm khắc phục những hiểu lầm của Facebook trên nhìn chung vẫn chưa thỏa đáng cho tới cuối năm 2009, khi một chính sách chính thức hơn được ban hành.) Đại đa số người sử dụng nhận diện bản thân mình rất chính xác. Điều đó tạo cho Facebook những khả năng đặc biệt và hữu ích. Một người đàn ông sống tại Cardiff, Wales đã tìm thấy người anh em mà ông đã không gặp trong suốt 35 năm chỉ bằng cách tìm kiếm tên người đó trên Facebook. Những cuộc hội ngộ gia đình như vậy đang ngày càng trở nên phổ biến trong kỷ

nguyên của Facebook.

Nhiều người không còn trao đổi email hay số điện thoại di động nữa; thay vào đó họ liên lạc với nhau trên Facebook. Khả năng của một danh bạ đơn giản là một trong những phẩm chất không thể phủ nhận của Facebook. Trong một số nhóm nhỏ, những người chưa gia nhập Facebook bị bạn bè và người quen đánh giá là khó tiếp cận.

Liệu có tồn tại rủi ro rằng một khi sự thật về chúng ta được phơi bày trên Facebook, có thể

chúng ta sẽ không bao giờ trốn chạy được nó? Liệu chúng ta có luôn bị nhớ tới như là một gã say rượu đội chiếc mũ khôi hài trong những tấm ảnh trên trang cá nhân của “bạn bè”? Liệu để

phát triển như mọi người khác có khó khăn hơn không khi những nhận định về chúng ta đã được định hình? Từ thời xa xưa, con người thường chuyển tới những nơi mới và bắt đầu lại cuộc sống để trốn tránh một vài sự thật hoặc ấn tượng về bản thân khiến họ cảm thấy không thoải mái. Liệu điều đó sẽ không còn có thể xảy ra?

Sự cẩn trọng về mức độ chia sẻ thông tin cá nhân trên Facebook rất có ý nghĩa. Bản thân tôi cũng tuân thủ nguyên tắc “trang chủ” đơn giản. Tôi tương đối thoải mái trong việc tiết lộ phần lớn con người mình để những người khác có thể tìm hiểu kỹ, bởi vậy, tôi đưa những thông tin chính xác và chi tiết lên trang cá nhân, đồng thời chủ động tham gia vào các cuộc đối thoại.

Song tôi cố gắng không bao giờ đưa bất kỳ thứ gì có thể gây nhầm lẫn để được đăng trên trang nhất của tờ báo địa phương.

Zuckerberg đã thu phục được một đồng minh đáng kinh ngạc trong chiến dịch vì sự cởi mở và tính minh bạch của mình – đó chính là Ben Parr, một sinh viên của trường Đại học Northwestern, người khởi xướng phong trào “Sinh viên phản đối chức năng News Feed của Facebook”, nhóm phản kháng đã thêm chất xúc tác cho cuộc khủng hoảng lớn về tính bảo mật.

Tháng 9 năm 2008, Parr, nay là người chuyên viết về lĩnh vực công nghệ, đã công khai rút lui một cách ấn tượng. Anh viết trong một bài báo: “Đây là sự thay đổi quan trọng trong vòng hai năm qua. Chúng ta đang ngày càng cảm thấy dễ chịu hơn với việc chia sẻ ngay lập tức cuộc sống và suy nghĩ của chúng ta với hàng nghìn người, trong đó có cả bạn bè thân thiết và những người xa lạ. Sự phát triển của công nghệ mới và sự chuyển động của con thuyền do Zuckerberg lãnh đạo đã dẫn tới thay đổi này… News Feed đã thực sự phát động một cuộc cách mạng đòi hỏi chúng ta phải trân trọng. Tính bảo mật không biến mất, nhưng trở nên dễ kiểm soát hơn –

những điều tôi muốn chia sẻ thì tôi có thể chia sẻ dễ dàng với mọi người. Những điều tôi muốn giữ bí mật sẽ ở mãi trong đầu tôi.”

11. NỀN TẢNG

“Chúng ta cùng nhau khởi đầu một phong trào!”

Kể từ những ngày đầu của Facebook, Mark Zuckerberg đã mang trong mình một nỗi ám ảnh.

Trong đêm đầu tiên Sean Parker và Zuckerberg gặp nhau tại một nhà hàng Trung Quốc nổi tiếng có tên Tribeca vào tháng 5 năm 2004, cả hai đã có một cuộc tranh luận lạ kỳ. Theo nhận xét của Parker, Zuckerberg liên tục đánh lạc hướng cuộc thảo luận bằng cách nhắc đi nhắc lại mong muốn biến Thefacebook thành một nền tảng. Ý của anh là anh muốn dịch vụ sơ sinh của mình trở thành nơi mà mọi người có thể triển khai phần mềm, giống như Windows của Microsoft hay Macintosh của Apple cũng là nền tảng cho các ứng dụng do người dùng tạo ra.

Parker lập luận rằng còn quá sớm để nghĩ về những điều như vậy.

Kevin Efruisy của Accel Partners cũng có ký ức tương tự. Tại một trong những buổi gặp đầu tiên với Zuckerberg sau khi Accel đầu tư vào công ty vào cuối xuân năm 2005, vị CEO trẻ đã đề

nghị giúp đỡ: “Kevin, tôi muốn tìm ai đó có thể giúp tôi suy nghĩ thấu đáo về chiến lược nền tảng của mình.”

“Hả? Ờ, có lẽ một ngày nào đó chúng ta có thể trở thành một nền tảng”, Efrusy ngập ngừng trả

lời. “Tuy nhiên, công ty của chúng ta chỉ có sáu người… Ý tôi là, tôi nghĩ mình biết một người bên BEA [một công ty phần mềm kinh doanh] đã có vài kinh nghiệm thú vị về nền tảng…”

Zuckerberg ngắt lời: “BEA ư? Tôi đang nghĩ đến Bill Gates cơ. Anh có thể giúp tôi nói chuyện với Bill Gates không?

“Ừm… Tôi không biết nữa. Có lẽ Jim Breyer có thể giúp được…”

Một tuần trôi qua. Efrusy có mặt tại văn phòng của Zuckerberg. “Được rồi”, Zuckerberg nói.

“Tôi đã nói chuyện với ông ấy.”

“Nói chuyện với ai cơ?”

“Bill Gates!”

Ngay trong thời gian đầu tiên này, Zuckerberg đã cố gắng hình dung về dịch vụ bé nhỏ của mình sẽ phát triển vươn tầm một địa điểm Internet cho mọi người giao tiếp với nhau.

Mọi công ty công nghệ vĩ đại đều trải qua một vài thời khắc quá độ quan trọng khi người sáng

lập công ty khám phá rằng mình đã tạo ra một thứ khác biệt – và lớn mạnh – hơn ban đầu họ

nghĩ. Ngay từ những ngày đầu Bill Gates đã nhận ra nên có một ngành công nghiệp phần mềm riêng biệt. Điều này càng rõ ràng hơn khi ông bắt tay viết phần mềm riêng cho các công ty phần cứng máy tính cùng cộng sự Paul Allen . Sau này ông còn khám phá ra một sự kiện mang tính lịch sử thứ hai: đó là toàn bộ máy tính có thể được xây dựng trên một hệ điều hành. Về

sau, Microsoft trở thành công ty đạt lợi nhuận cao nhất trong lịch sử. Một đêm, hai nhà sáng lập Yahoo là Jerry Yang và Jeff Filo nhận ra rằng họ không chỉ có một tấm bản đồ duy nhất trên vào Internet. Dịch vụ của họ có thể trở thành phương thức đầu tiên trong việc thu thập nghiên cứu thị trường chi tiết về người dùng trên mạng. Yahoo trở thành công ty truyền thông lớn có thu nhập chính từ quảng cáo. Google thực hiện bước ngoặt của mình khi hai nhà sáng lập Sergei Brin và Larry Page khám phá ra họ không chỉ có thể dẫn kết quả tìm kiếm của người dùng đến các trang web mà còn đến một cơ sở dữ liệu quảng cáo riêng biệt. Đó là sự ra đời của một mô hình kinh doanh hùng mạnh nhất trong kỷ nguyên Internet cho đến nay.

Giây phút ơ-rê-ka đầu tiên của Zuckerberg là khi anh và Moskovitz nhận ra rằng dịch vụ của họ

có thể phát triển vượt phạm vi trường đại học. Một giây phút ơ-rê-ka khác cũng đến khi họ

đang xem thành công đáng kinh ngạc của ứng dụng ảnh. Rõ ràng là một điều gì đó đặc biệt đang diễn ra. “Trang ảnh của chúng ta thiếu những chức năng mà bất kỳ ai cũng có thể tạo được”, Zuckerberg nói với tôi vào đầu tháng 5 năm 2007 “Chúng ta không lưu trữ ảnh có độ

phân giải cao. Chức năng in ấn rõ ràng rất kém. Và gần đây bạn không thể thay đổi thứ tự ảnh trong một album. Tuy nhiên vì một lý do nào đó, cho đến nay ứng dụng này vẫn là trang ảnh được nhiều người truy cập nhất trên Internet”. Điều tương tự cũng diễn ra với ứng dụng mà các kỹ sư của Facebook nhanh chóng tạo ra cho phép người dùng mời bạn bè tham gia các sự

kiện. Ứng dụng này được sử dụng nhiều hơn cả Evite.com, một trang web hàng đầu về lời mời trong nhiều năm nay.

Anh tự hỏi: “Tại sao ảnh và sự kiện lại có nhiều người dùng đến vậy? Đó là vì cho dù còn nhiều thiếu sót nhưng chúng lại sở hữu một thứ mà không một ai khác có. Đó là sự tích hợp với biểu đồ xã hội”. Đó là đột phá khái niệm của riêng Facebook và Zuckerberg tự hào về thuật ngữ anh dùng để mô tả điều này. “Chúng ta đã tư duy và chúng ta quyết định giá trị cốt lõi của Facebook nằm ở tập hợp các kết nối bạn bè”, anh tiếp tục. “Chúng ta gọi đó là biểu đồ xã hội, theo nghĩa toán học về một chuỗi các nút và kết nối. Các nút là các cá nhân và kết nối là tình bạn” Sau đó lòng hăng hái của anh đổi hướng theo chiều phóng đại: “Chúng ta có cơ chế phân phối mạnh nhất trong một thế hệ.” Zuckerberg khiếm nhã giải thích rằng sức mạng tương tự này có thể

được áp dụng vào bất kỳ loại ứng dụng nào – không chỉ ứng dụng ảnh hay sự kiện. Sự chắc chắn

của anh có phần mâu thuẫn.

Theo anh, “phân phối” có nghĩa là bằng cách kết nối với bạn bè trên Facebook, bạn tạo ra một mạng lưới, được gọi là biểu đồ xã hội, và có thể dùng mạng lưới này để phân phối bất kỳ loại thông tin nào. Khi bạn tải lên một tấm ảnh, mạng lưới sẽ thông báo cho bạn bè của bạn. Điều tương tự xảy ra khi bạn thay đổi tình trạng quan hệ hay thông báo rằng bạn chuẩn bị đến Mexico vào cuối tuần. Tuy nhiên mạng lưới cũng có thể thông báo cho bạn bè khi bạn sử dụng bất kỳ phần mềm được kết nối với biểu đồ xã hội của bạn. Tuy nhiên cho đến nay, những ứng dụng duy nhất tận dụng được khả năng phân phối này là ảnh, sự kiện và một vài ứng dụng khác do Facebook tạo ra.

Khi một công ty phần mềm kết luận rằng họ có khả năng tạo ra ứng dụng hùng mạnh độc nhất, thì trong hầu hết mọi trường hợp, họ sẽ làm được nhiều hơn thế. Những công ty này có thể tạo ứng dụng mua sắm trò chơi hoặc ứng dụng kinh doanh trên nền biểu đồ xã hội. Tuy nhiên, Facebook lại ngừng viết ứng dụng, ít nhất là trong một khoảng thời gian nhất định. Mùa thu năm 2006, Zuckerberg bước đầu nhận ra mong muốn bấy lâu của mình về một nền tảng mà trên đó, người khác có thể phát triển các ứng dụng dành cho Facebook. Anh muốn thực hiện trên web những điều tương tự như Gates đã làm đối với máy tính: tạo ra cơ sở phần mềm tiêu chuẩn để hỗ trợ việc sáng tạo ứng dụng mang yếu tố xã hội: “Chúng tôi muốn Facebook trở

thành một kiểu hệ điều hành, mà trên đó, các bạn có thể cho chạy những ứng dụng hoàn chỉnh”.

Tôi đã nói chuyện với vị COO Owen Van Natta vào hồi tháng 5 năm 2007, ông có cách miêu tả

tiềm năng này rất riêng: “Hãy chọn bất cứ thứ gì xuất hiện trên Internet hôm nay và che đi thấu kính, hay những người anh quen biết và tin tưởng rằng họ có quan điểm của riêng. Thứ

mà anh vừa chọn đó chính là những gì chúng tôi sẽ làm được với một nền tảng. Bởi nếu quan sát sự việc qua thấu kính đó, liệu anh nhìn nhận được hết giá trị của nó không?”

Zuckerberg luôn nghĩ về những nền tảng kể từ lần đầu tiên anh chạm vào bàn phím. Ngay từ

khi còn trẻ, anh đã học lập trình bằng cách mã hóa các chức năng trên AOL, sau đó là các dịch vụ trực tuyến. Cộng đồng hacker – gồm cả Zukerberg – đã biến AOL thành một nền tảng mặc cho lãnh đạo của công ty có muốn hay không. Khi đã trở thành sinh viên năm cuối ở Đại học Exeter, anh lập một đội với Adam D’Angelo và sáng tạo một phần mềm nghe nhạc MP3s (file tiếng) có tên Synapse. Synapse phần nào được ưa chuộng bởi nó cho phép các lập trình viên khác phát triển chương trình đồng hành, gọi là các plug-in, nhằm cung cấp các tính năng bổ

sung. Trên thực tế, Synapse là một tiểu nền tảng. Từ nỗi ám ảnh trước đây với ứng dụng

Wirehog ưa thích của mình, Zuckerberg đã bắt đầu nghĩ đến việc phát triển Facebook thành một nền tảng. Trên thực tế, Wirehog là một ứng dụng độc lập đầu tiên chạy trên Facebook.

Việc trở thành nền tảng phát triển các ứng dụng khác là một trong những chén thánh vĩ đại của ngành công nghệ. Microsoft thống trị ngành công nghệ trong gần hai thập kỷ do vị trí hệ điều hành máy tính độc tôn của phần mềm Windows. Bất cứ ai muốn xây dựng các ứng dụng máy tính đều phải sử dụng hệ điều hành Window. (Thực chất, chính Bill Gates là người đã đưa “nền tảng” này trở nên phổ biến đối với người dùng). Và khi một công ty đứng ở vị trí trung tâm của cả hệ sinh thái, những đối thủ khác sẽ gặp phải khó khăn vô cùng lớn nếu muốn chiếm lĩnh vị

trí đó. Apple không chỉ thành công xuất sắc với hệ điều hành Macintosh, mà một lần nữa, lại thành công với iPod và sau đó là sản phẩm iPhone kỳ diệu.

Khi trở thành một nền tảng, Facebook cũng tháo bỏ được nhiều gánh nặng trong mọi hoạt động của mình. Facebook không bao giờ có thể tạo ra những ứng dụng tốt nhất trên mọi lĩnh vực mà người sử dụng quan tâm. Ví dụ, những công ty tập trung nhiều nguồn lực để phát triển phần mềm chat, sản phẩm của họ sẽ tốt hơn của Facebook. Vừa rồi, tôi có hỏi Clara, cô con gái mười bảy tuổi của mình, xem nó có hay không dùng ứng dụng chat của Facebook – một phần mềm mở rộng đầy tâm huyết ra mắt vào giữa năm 2008. “Không”, cô bé trả lời, nó vẫn thích dùng AIM và iChat của Apple hơn (đây là câu trả lời mà chúng ta sẽ nhận được từ đa số thanh thiếu niên Mỹ, trừ những đứa trẻ quá nghiền Facebook). “Chat bằng Facebook cũng chẳng khác gì dùng mật mã Morse”, con bé giải thích. Nó không có đủ các tính năng và cũng chẳng dễ sử

dụng. Zuckerberg khẳng định việc tốt nhất Facebook đã làm chính là duy trì trang cá nhân cũng như mạng lưới bạn bè của người dùng. Với những việc còn lại, nhiều công ty có thể làm tốt hơn.

Facebook có những bước tiến đầu tiên để biến thành nền tảng kể từ tháng 8 năm 2006. Thế

giới đã chú ý tới chuyện này. Lúc đó, tin tức quan trọng là vụ lộn xộn liên quan đến News Feed.

Lập trình viên Dave Fetterman đã hướng mũi nhọn phát triển đến một phần gọi là Facebook API, hay còn gọi là giao diện lập trình ứng dụng. Nó cho phép người dùng đăng nhập vào các trang web với tên tài khoản và mật mã Facebook của mình, từ đó người khác có thể tiếp cận các dữ liệu của mình bao gồm cả danh sách bạn bè. Một số người ở công ty Facebook – hầu hết là nhân viên cấp cao lớn tuổi – phản đối việc thông tin cá nhân của người dùng có thể thoát ra ngoài theo cách này. Họ cho rằng công ty đã phải mất đi một số thứ đáng giá trong khi chẳng được nhận lại điều gì. Tuy nhiên Zukerberg đẩy nhanh việc phát triển tính năng này. Để giới thiệu API, Facebook đã tạo ra một ứng dụng website bên ngoài gọi là Facebank, sau này đổi tên là Moonchspot, để theo dõi các khoản nợ nhỏ giữa bạn bè với nhau.

Hàng nghìn lập trình viên lãng phí công sức cho API, nhưng chỉ ít người trong số đó cũng như

những người dùng Facebook sử dụng.

Vấn đề thực sự của API là không giúp được gì nhiều cho những người dùng ứng dụng bên ngoài, bởi nó không bao gồm sự “phân phối” được mọi người tán thưởng. Nó không tận dụng được đầy đủ lợi thế của biểu đồ xã hội. Bạn có thể loại một số người ra khỏi danh sách bạn bè trên Facebook nhưng lại không thể truyền tải thông tin của mình cho họ qua trang này. Bạn và bạn bè có thể theo dõi các khoản nợ trên Moochspot, nhưng nó sẽ không gửi bất kỳ thông tin nào vào trang cá nhân của bạn.

Tuy nhiên chẳng bao lâu sau, Facebook cũng thành công lớn với News Feed. Ứng dụng nay cho phép bạn bè dễ dàng cập nhật hoạt động trên Facebook của bạn – bao gồm cả những ứng dụng bạn mới cài đặt vào trang cá nhân của mình. Với việc phát triển News Feed, Facebook đã trở

thành một nền tảng thành công. Quá trình đăng ký mở rộng cũng mở đầu cho thời kỳ thịnh vượng. Dễ thấy rằng các lập trình viên phần mềm sẽ quan tâm tới các ứng dụng Facebook hơn nếu nó được chạy trên quy mô lớn và bao quát mọi thành phần người dùng.

Ngay khi sự hỗn độn của News Feed được dàn xếp ổn thỏa, công ty chuyển sang ưu tiên xây dựng nền tảng. D’Angelo và Charlie Cheever đã nỗ lực lớn trong những bước lập trình trọng yếu. Dave Morin đảm nhiệm việc “marketing nền tảng” – làm việc với các đối tác tiềm năng.

(Công việc trước đó của anh ở Apple, người ủng hộ Facebook, là tìm kiếm con đường đưa Facebook phát triển trên hệ điều hành Mac đã không mấy hiệu quả). Morin và Fetterman đã tìm hiểu nhiều công ty thành công trong tạo dựng nền tảng như eBay, Apple và Salesforce.com.

Bất chấp áp lực từ các mô hình bên ngoài, nhóm làm việc tiếp tục trở lại với chính mô hình tham khảo trong nội bộ công ty. “Chúng tôi luôn sử dụng tranh ảnh như một mô hình”, Morin nói. “Chúng ta hãy nhìn vào đó và hỏi làm thế nào đểp hát triển các ứng dụng giống ứng dụng ảnh.” Mỗi trang cá nhân đều có một hộp chứa album ảnh. Khi kích vào một bức ảnh, người dùng sẽ mở ra một trang mới giống một website. Khi bạn tải một bức ảnh, ứng dụng sẽ cập nhật một đường dẫn cá nhân vào profile của bạn cũng như News Feeds của bạn bè có liên quan. Nhóm làm việc quyết định rằng họ sẽ cho phép những người phát triển phần mềm bên ngoài đặt những hộp tương tự trên trang cá nhân và thiết lập các trang hoàn chỉnh bên trong Facebook. Tất nhiên, mọi hoạt động trên ứng dụng sẽ tạo ra mẩu tin trên News Feed.

Tiến xa hơn với logic này, nhóm làm việc đã tiến tới một quy tắc là những gì người phát triển phần mềm bên ngoài không làm được với ứng dụng do Facebook tạo ra thì Facebook cũng sẽ

không làm gì. Đó là một sân chơi công bằng, Zuckerberg đã giải thích vào năm 2007 như vậy.

Anh nói: “Chúng tôi muốn có một hệ sinh thái công bằng, không thiên vị cho ứng dụng của chính mình”. Chính sách này đã tiến quá xa đến mức nhiều tính năng bị gỡ bỏ khỏi những ứng dụng ảnh của Facebook bởi người phát triển phần mềm bên ngoài không thể sử dụng được.

Công ty mở rộng tính tự do cho cả các đối tác mới của mình. Thật bất ngờ khi công ty để cho người phát triển phần mềm kiếm tiền nhờ vào các ứng dụng của mình, nhưng lại không yêu cầu họ trả bất cứ chi phí nào để đổi lấy quyền chạy ứng dụng đó trên Facebook. Vào khoảng thời gian cho ra mắt nền tảng này, Zuckerberg đã phát biểu: “Mọi người có thể phát triển những ứng dụng này miễn phí và làm bất cứ điều gì họ muốn. Họ có thể kinh doanh trên Facebook. Họ có thể cho chạy các quảng cáo. Họ có thể nhận tài trợ. Họ có thể buôn bán, có thể

kết nối với các trang khác. Chúng tôi không can thiệp gì. Sẽ có nhiều công ty mà sản phẩm duy nhất của họ chính là những ứng dụng trong Facebook.”

Nhưng liệu việc này có giúp cho sự kinh doanh của Facebook phát đạt hơn? Đó không phải ưu tiên hàng đầu. “Chúng tôi không bao giờ ép buộc bản thân phải trả lời câu hỏi về việc mình đang kiếm tiền ra sao dựa vào bản quyền của trang này khi mà nó vẫn đang giúp củng cố vị trí của chúng tôi trên thị trường.” Anh cũng nói thêm rằng: “Sau này chúng ta sẽ biết.”

Như vậy Zuckerberg đã thấy được điều đó. Nhưng một số đồng nghiệp của anh, đặc biệt là những người kinh doanh quảng cáo cho trang web, rất giận dữ. Tại sao các đối tác kinh doanh ứng dụng khác lại được phép cạnh tranh với Facebook trong việc bán quảng cáo? Nhiều cuộc họp tranh luận đã diễn ra. Nhưng dù gió có thổi chiều nào, Zuckerberg vẫn không xoay chuyển.

Anh cho rằng các hoạt động trên ứng dụng sẽ mở rộng phạm vi hoạt động trên Facebook. Nó sẽ thu hút nhiều lượt truy cập hơn, kể cả vào những trang ứng dụng mà Facebook đặt chỗ cho việc kinh doanh quảng cáo của mình. Zuckerberg cũng ủng hộ một công ty khác là Darwinism.

Anh cho biết mình muốn các ứng dụng ngoài giúp Facebook giữ được tính trung thực bằng việc buộc chúng phải tạo ra những ứng dụng tốt nhất của chính mình để cạnh tranh thành công.

Quay lại lúc tôi nói chuyện với Zuckerberg tại nơi riêng tư của anh – một phòng họp toàn màu trắng được trang trí nội thất hiện đại từ khoảng giữa thế kỷ bởi công ty thiết kế DesignWithin Reach, cách Đại lộ University vài tòa nhà. (Tuy không tự mình trang trí nhưng anh rất thích căn phòng này). Những chiếc ghế tựa màu trắng, những chiếc bàn Saarinen trắng với chân bàn kim loại rất duyên dáng, rèm trắng, mành trắng, sofa và thảm màu ghi xám, ghế nệm lớn màu đen bên trong có những hạt đậu. Nhân viên công ty gọi nơi đó là “phòng chất vấn” bởi vì Zuckerberg nổi tiếng với những câu hỏi có tính tra khảo và cũng bởi sự mộc mạc của căn

phòng gợi lên hình ảnh của nhà giam. Khi tôi gặp Zuckerberg tại đó, chính là ngày sinh nhật lần thứ hai mươi ba của anh. Anh đi chân trần và không cạo râu, mặc một chiếc áo phông A&W

Root Beer và quần bò. Trong góc phòng có một chiếc hộp đồ chơi robot đại chiến chưa được mở. Zuckerberg đang vẽ những biểu đồ lên một tấm bảng trắng phủ kín các bức tường, và đột nhiên không thể tìm ra chiếc tẩy, anh đã nhặt chiếc mũ len trên sàn nhà và dùng để lau bảng.

Vào tháng 4, Zuckerberg có buổi nói chuyện tại hội nghị cấp cao với các nhân viên News Corp.

tại khu nghỉ ở bãi tắm Pebble, cách Palo Alto hai giờ đồng hồ lái xe về phía nam. Rupert Murdoch gần đây đã nói vài điều trước công chúng về việc ông băn khoăn liệu có phải mình đã mua nhầm một mạng xã hội không. Vào bữa tiệc tối, Zuckerberg và Murdoch đứng tụm lại với nhau, trong khi CEO của MySpace Chris DeWolfe ngồi ở bàn bên cạnh vô cùng lo lắng. Cuối cùng Zuckerberg đứng dậy, tuyên bố rằng anh phải trở về để đưa bạn gái đi xem phim. Jeff Jarvis, một blogger và nhà văn tham dự vào bữa tối đã miêu tả: “Sau khi anh ta rời khỏi đó, những chàng trai của MySpace chạy vội tới phía Rupert”. “Giống như nói rằng: Bố, hãy nhìn con này!”

Khi thời điểm ra mắt nền tảng đến gần, Zuckerberg cũng không gây ra bất cứ tranh cãi nào khi cho biết sản phẩm này được tạo ra một phần để đánh bật MySpace, hiện vẫn giữ vị trí thống trị

trong mạng xã hội ở Mỹ. Gần đây MySpace đã tuyên bố rằng một số ứng dụng ở cấp gián tiếp thứ ba sẽ không thể chạy được trên trang này. Thậm chí MySpace đã cho đóng cửa một ứng dụng vì nghi ngờ kinh doanh quảng cáo. Zuckerberg giải thích: “Chúng tôi có những triết lý và cái nhìn riêng về thế giới, khác với họ. Chúng tôi là công ty về công nghệ trong khi MySpace là công ty truyền thông. Họ nhìn nhận công việc của mình dưới góc độ sở hữu và phân phối.”

Để thành công với việc giới thiệu nền tảng này tới người dùng, Facebook đã phải bắt đầu quảng bá bản thân tới những nhà phát triển phần mềm. Dave Morin và Matt Cohler đã đi khắp thế giới, tham quan những công ty truyền thống lớn, tìm kiếm và thuyết phục họ sản xuất các phần mềm cho Facebook. Công ty đã lên kế hoạch tổ chức sự kiện ra mắt sản phẩm vào ngày 24 tháng 5 năm 2007, trong một đại sảnh ở San Francisco. Facebook gọi đó là sự kiện f8. Cái tên này phần nào tuyên bố rằng “định mệnh” của Facebook là trở thành một nền tảng.

Zuckerberg thậm chí đã ra khỏi cái vỏ ốc của mình trước sự chú ý của giới báo chí, trong đó có tôi, người được anh mời đến để kể một câu truyện của riêng công ty mà anh đã chuẩn bị sẵn cho f8. Tôi đã xuất bản một bài báo với tiêu đề “Kế hoạch tấn công thế giới của Facebook” trên tạp chí Fortune và đăng lên mạng ngay những phút đầu sự kiện f8 diễn ra.

Facebook đã tuyển dụng một nhân viên tổ chức sự kiện giàu kinh nghiệm là Michael

Christman để bao quát phần hậu cần cho f8. Trong chuyến viếng thăm văn phòng lần đầu tiên, ông đã có một cuộc họp kéo dài, ngồi gần cửa ra vào của một phòng hội nghị lớn, có ti vi màn hình phẳng và máy Nintendo Wii. Bỗng nhiên cánh cửa mở ra và đập vào lưng Christman. Hai chàng trai trẻ xuất hiện, nhưng khi nhận ra là căn phòng đang có người dùng, họ lập tức đi ra.

Sau đó vài phút hai anh chàng quay lại với hi vọng rằng cuộc họp đã xong, và lần nữa lại đập vào ghế của Christman. Họ muốn chơi game. Khi việc này tái diễn đến lần thứ ba, Christman đã quay lại và nói “Này những chàng trai, nếu các cậu muốn chơi với máy Wii thì hãy vào đi, nhưng đừng có đập vào ghế của tôi lần nữa”. “Ngay lúc đó, Meagan Marks, một nhân viên của Facebook phụ trách quản lý chương trình f8 lên tiếng: “Nào Michael, đã đến lúc anh giới thiệu bản thân với CEO của chúng tôi, anh Mark Zuckerberg”.

Những ngày chuẩn bị cho sự kiện f8 là quãng thời gian đầy háo hức xen lẫn lo lắng. Nhân viên công ty tràn đầy năng lượng với cảm giác rằng họ đang làm nên lịch sử. Hành lang chằng chịt hình graffiti ồn ào với những tuyên ngôn tầm cỡ như “Chúng ta sẽ thay đổi mạng Internet”,

“Chúng ta sẽ mang tính xã hội vào mạng Internet”, “Cuối cùng chúng ta cũng đưa mọi người đến với Internet”, “Chúng ta đang tạo ra một nền kinh tế thật sự trên trang web này!”. Dave Morin, nhân viên lâu năm của Apple nhớ lại một lần lái xe về nhà lúc bốn giờ sáng sau một buổi lên kế hoạch tăng cường đặc biệt, đã nghĩ rằng: “Đây là những điều chắc chắn phải xảy ra, cũng giống như xây dựng hệ điều hành Macintosh đầu tiên vậy.” Để chuẩn bị cho một Facebok mới, Morin đã đọc tác phẩm Nền dân chủ Mỹ của Alexis de Tocqueville, một cuốn sách kinh điển của thế kỷ XIX, theo sát hệ thống chính trị và kinh tế Mỹ, cũng như cuốn The Wealth of Nations (Sự thịnh vượng của các quốc gia) của Adam Smith. Sự kìm nén hoài bão chưa bao giờ là đặc trưng cho những nhà lãnh đạo tài ba và thành công của Facebook.

Đó là một cuộc thi chạy marathon lập trình. Adam D’Angelo và nhóm cộng sự đã tạo ra một nền tảng hoạt động bảy ngày trong tuần, liên tục trong ba tháng. Đêm trước khi diễn ra sự kiện f8, họ gần như – chứ chưa thực sự hoàn toàn – sẵn sàng. Nhóm chủ chốt tập trung trong một căn phòng tại khách sạn W, San Francisco, để chạy lại lần cuối những phần chưa hoàn chỉnh.

Hầu hết những nhân viên đó chưa ngủ trong nhiều ngày. Tuy nhiên, điểm cốt lõi của phần mềm cơ sở này vẫn chưa chạy tốt.

Một số lập trình viên đã phải sử dụng thuốc giúp tỉnh táo có tên là Provisual để có thể thức thêm một đêm nữa. Họ đã gần như nửa tỉnh nửa mê, và còn nói đùa rằng nên trộn thuốc Provisual với cocaine và gọi nó là Blow-visual. May mắn thay, chất lượng sản phẩm lập trình của họ còn cao hơn nhiều so với những lời tếu táo. Họ đã thức suốt đêm để tạo ra nó. Chỉ vài giờ đồng hồ trước khi f8 bắt đầu theo dự kiến, họ mới giật dây cắm ra khỏi ổ điện. Phần mềm

đã hoạt động rồi! Bộ não của chương trình đã thật sự được khởi động.

Bên ngoài Facebook, không ai biết được điều gì đang đến, ngoại trừ một vài đối tác đồng ý phát triển ứng dụng từ trước đó. Công ty đã giữ vững mục tiêu là để f8 trở thành bí mật đến phút chót. Điều duy nhất mà hầu hết mọi người ở Thung lũng Silicon biết được là Facebook sắp sửa đưa ra một thông báo quan trọng. Facebook chưa từng làm việc gì tương tự như thế

trước đây. Hàng trăm nhà báo tập trung ở các hàng ghế phía trước. Có vẻ như mọi công ty mạng và phần mềm từ nhiều nơi xa xôi đều đưa đến một đoàn đại biểu.

Khi f8 bắt đầu, 750 người có mặt trong căn phòng kín có tâm trạng căng thẳng nhưng Zuckerberg lại xuất hiện rất thoải mái trong chiếc áo phông quen thuộc, cùng với áo khoác lông cừu và dép xăng đan. Anh bước lên sân khấu và bắt đầu bài phát biểu: “Cùng với nhau, chúng ta đang bắt đầu một bước tiến mới.” Đây là câu nói xuất phát từ chiến lược tân tiến của San Francisco và công ty tư vấn tiếp thị Stone Yamashita.

Màn giới thiệu cho nền tảng hệ thống của Zuckerberg chắc chắn là bài thuyết trình được chuẩn bị và tập dượt tốt nhất của anh từ trước tới giờ. Anh kiểm soát chặt chẽ từng ngôn từ của mình nhưng không ngừng thay đổi slide trình chiếu cho tới vài phút trước khi quyết định xuất hiện.

Anh ấy đã thực sự lo lắng. Mọi người sẽ quan sát anh, kể cả cha mẹ anh, người đang ngồi ở

hàng ghế khán giả. Nhưng không may khi anh đã phải trả giá cho những sửa đổi ở phút cuối của mình. Khi anh bước lên sân khấu, các slide lại xuất hiện không đúng thứ tự và bài phát biểu của anh trở nên thiếu đồng bộ. Anh ngừng lại và trông rất bối rối. Nhân viên phụ trách sự kiện và nhân viên cấp cao của Facebook đều nín thở. “Ồ, vừa rồi trong văn phòng của tôi nó còn hoạt động rất tốt…”, anh hài hước nói. Sự căng thẳng vơi bớt. Slide đúng cũng xuất hiện, và anh ấy đã hoàn thành bài phát biểu rất trôi chảy.

Nền tảng này đã làm hài lòng đám đông, quả thực không thể chê vào đâu được. Nó đã giúp Facebook vượt qua cả MySpace. Không một trang web tiêu dùng nào làm được điều tương tự.

Sự say mê bao trùm khắp nơi trên mọi trang blog và báo chí.

Hệ sinh thái vững vàng đã bắt đầu xuất hiện. Hơn 40 công ty cùng giới thiệu các ứng dụng. Hai trong số đó được tập đoàn hùng mạnh Microsoft đưa ra để hỗ trợ kết nối phần mềm Internet hiện tại với Facebook. Washington Post (còn ai vào đây khác nữa) đưa ra “la bàn chính trị” để

so sánh quan điểm chính trị giữa bạn và bạn bè của bạn. Sean Parker đã cùng một người cùng phòng ký cũ trong ký túc xá của Zuckerberg là Joe Green lập một đội thiết kế ứng dụng gọi là Causes, nhằm giúp các tổ chức phi lợi nhuận quyên góp tiền. Một đối tác khác trong buổi ra mắt nền tảng là iLike, trước đó đã xây dựng một mạng xã hội nhằm chia sẻ các bài hát và âm

nhạc yêu thích.

Ngay sau đó, f8 đã trở thành một sự kiện công cộng kéo dài tám tiếng đồng hồ, nơi mà các nhà phát triển phần mềm có thể làm việc lâu dài với Zuckerberg và những lập trình viên Faceboook để sáng tạo các phần mềm. (Đấy là một lý do khác của tên gọi f8). Nhưng khi sự

kiện kết thúc lúc 12 giờ, đêm dài vẫn chưa qua đối với đội ngũ nhân viên Facebook.

Họ trở về khách sạn W, nơi diễn ra quá trình mà như họ nói là: “đưa nền tảng vào cuộc sống”, nghĩa là khởi động nó. Nhân viên tập trung quanh phòng họp, làm nhiều nhiệm vụ khác nhau, trong không khí đó Moskovits và Morin ngồi trên ghế sofa của sảnh chờ, làm việc trên máy xách tay và Wi-Fi của khách sạn. Chắc chắn, khi nền tảng này hoạt động ổn định, họ sẽ tổ chức một bữa tiệc chưa từng có.

David Morin thức giấc buổi sáng hôm sau, còn đang mơ màng thì nhận được dòng tin nhắn đầy lo âu từ điện thoại di động. Một trong số chuyên viên của iLike nói “Chúng tôi bị nghẽn mạng quá và chẳng biết phải làm gì nữa”, “Anh có thể giúp chúng tôi có thêm một vài máy chủ

không?” Rõ ràng là bởi mỗi ứng dụng ra mắt hôm trước đều gặp rắc rối dưới sức nặng của lượng truy cập khổng lồ của người dùng. Morin đứng đầu các vấn đề quan hệ với các nhà phát triển phần mềm, do đó các công ty đều mong chờ vào sự giúp đỡ của ông. Nhân viên của iLike bay từ Seattle tới và thuê một chiếc xe tải U-Haul, sau đó lái tới Thung lũng Silicon để mượn vài máy chủ từ nhiều công ty công nghệ khác nhau. Đây là một cách giải quyết tình trạng quá tải. Vào thứ năm, một ngày sau sự kiện f8, 40.000 người dùng Facebook đã cài đặt ứng dụng iLike. Hai ngày sau, con số này đã lên tới 400.000.

Một công ty sử dụng trung tâm dữ liệu Facebook ở Nam San Francisco đã giúp đỡ Morin. Bản thân Facebook chứa rất nhiều những thứ được gọi là “những chiếc lồng” – những khu vực kín có hàng rào bao quanh, chứa đầy máy chủ và thiết bị mạng. Một chiếc lồng kiên cố luôn sẵn sàng trợ giúp bất cứ nhà phát triển phần mềm nào khi họ cần giải quyết tình trạng nghẽn mạng. Cuối cùng Facebook cũng giải quyết ổn thỏa với bộ phận điều hành trung tâm dữ liệu lớn để mở cửa các cơ sở cho đối tác làm ứng dụng “ngang hàng” với Facebook, theo tiếng lóng của thế giới mạng. Nghĩa là xét trên bản đồ trắc địa điện tử, các đối tác này đứng ngay cạnh Facebook.

Phản ứng trong ngành công nghệ đối với sự kiện f8 có thể nói là kỳ diệu. Sự ra mắt nền tảng của Facebook cùng với sự ra mắt iPhone của Apple một tháng sau đó là hai sự kiện công nghệ

được bàn luận nhiều nhất trong năm. Nó không chỉ là các trò chơi cho các cậu bé trong trường đại học nữa. Trang blog nổi tiếng TechCrunch đã gọi nền tảng này là một “ý tưởng đầy cảm

hứng”. Trước khi f8 diễn ra, Zuckerberg và đồng nghiệp hy vọng rằng vào năm sau sẽ có 5.000

lượt ứng dụng kết nối với Facebook và một nửa trong số những người sử dụng sẽ cài đặt chúng. Nhưng thực tế chỉ trong vòng sáu tháng đã có tới 250.000 người phát triển phần mềm đăng ký cộng tác, cho chạy 25.000 ứng dụng.

Như Zuckerberg đã dự đoán, Facebook cho phép các ứng dụng có một khả năng đặc biệt kết nối tới những người dùng mới. Nó được tán dương là “sự phân phối”. News Feed sẽ thông báo cho người dùng nếu bạn bè của họ cài đặt một ứng dụng mới. Do đó, một ứng dụng hữu ích từ

nhà phát triển phần mềm, có thể chỉ qua một đêm sẽ đến được với hàng triệu người sử dụng mà không cần đến bất cứ chi phí nào cho việc tiếp thị và quảng cáo. Mặc dù News Feed được lựa chọn bằng một thuật toán nhưng Facebook điều chỉnh phần mềm để đảm bảo rằng mọi ứng dụng mới cài đặt đều được thông báo. Chỉ sau sáu tháng, một nửa số người dùng Facebook đã cài ít nhất một ứng dụng trên trang cá nhân của mình.

Hầu như mọi công ty về phần mềm và mạng đều đột nhiên nói đến chuyện phát triển ứng dụng Facebook – từ những gã khổng lồ trong ngành công nghiệp đến những cậu nhóc trong phòng ký túc xá. Cơ sở nền tảng của Facebook đã giúp những kẻ đầu cơ độc lập ấy dễ dàng phát triển các ứng dụng, như cho hãng Microsoft. Khi cho ra mắt nền tảng này, Facebook đã đóng cửa ứng dụng Courses của chính mình. Đây là ứng dụng giúp sinh viên đại học theo dõi thời khóa biểu của lớp khác. Một học sinh trung học tại bang New Jersey là Jake Jarvis, nhìn ra cơ hội đã nhanh chóng viết ra phần mềm tương tự và sáu tháng sau bán nó để kiếm được một khoản tương đối. Bố của cậu bé nói rằng “số tiền đó đủ để trả cho một năm học phí ở đại học”.

Nền tảng đã mang lại cho Facebook một trọng lượng mới mà công ty chưa từng sở hữu. Nó khiến cho cả những chuyên gia công nghệ và người sử dụng thông thường cảm thấy dịch vụ

này đáp ứng được nhiều hơn những gì họ mong đợi. Tại Thung lũng Silicon và trong khắp giới công nghệ, nếu bạn không sở hữu một trang Facebook thì sẽ trở nên rất thiếu hợp thời.

Nền tảng này cũng thay đổi mọi khái niệm đã biết về Facebook. Một sự mở rộng bất tận, một bầu không khí cho những phát kiến mới. Nếu việc thêm ứng dụng ảnh vào Facebook khiến bạn cảm thấy như đây là nơi bạn muốn dành nhiều thời gian hơn, thì việc biến Facebook thành một nền tảng cho các ứng dụng khác lại khiến người dùng cảm thấy như mình đang thao tác trên chính một website. Facebook đã trở thành một vũ trụ tự chứa đựng bản thân mình.

Với sinh viên đại học và học sinh trung học, dành phần lớn thời gian online của mình vào Facebook cũng đã sớm trở thành một thói quen, nhưng giờ đây, người dùng ở mọi thành phần và lứa tuổi đều như vậy. Vào ngày f8 diễn ra, ngày 24 tháng 5 năm 2007 – Facebook đã có 24

triệu người dùng và 150.000 người dùng mới mỗi ngày. Nhóm đối tượng sử dụng trang cũng mở rộng với một triệu người trong độ tuổi từ ba mươi lăm tới bốn mươi tư, và 200.000 người dùng trên sáu mươi lăm tuổi. Trong một năm, Facebook đã thu hút hơn 70 triệu người đăng ký sử dụng.

Trong quá trình chuẩn bị phức tạp và tất bật cho sự kiện f8, Zuckerberg và nhóm cộng sự đã đưa ra những ý kiến đầy bất ngờ về loại ứng dụng nào chắc chắn sẽ phát triển tốt nhất trên Facebook. Đây là trường hợp thường xảy ra trong công ty, khi công việc hướng theo một lý tưởng nhất định, được lãnh đạo bởi các CEO, ám ảnh nhân viên trong thời gian dài, và cuối cùng những sản phẩm tầm cỡ sẽ thắng thế. Đội ngũ nhân viên Facebook đều cho rằng những ứng dụng mang mục đích tổng quát, với tầm mở rộng chức năng lớn sẽ đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái mới này. Khi chuẩn bị cho f8, ví dụ như khi lựa chọn các đặc điểm phù hợp từ một ứng dụng ảnh, các lập trình viên tin rằng, một đối thủ tài giỏi có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, với ứng dụng tốt hơn và sẽ chiến thắng họ trong quá trình cạnh tranh. Ý kiến của họ là phải tạo ra một diễn đàn cho những ứng dụng tốt nhất, nhiều chức năng nhất, và tinh tế nhất.

Trong khi tôi làm báo cáo vào thời gian trước sự kiện f8, Facebook đã giúp tôi có buổi nói chuyện với một trong những liên minh thân thiết nhất với công ty, người đã nói với tôi rằng

“Facebook đang tạo ra cơ hội phát triển cả một thế hệ mới của Adobe, Electronic Arts và Intuits, những phần mềm sẽ sống trên Facebook”. Đó là những gã khổng lồ của ngành công nghiệp. Như thường lệ, công ty đã đặt ra một mục tiêu rất cao.

Tuy nhiên, Facebook chưa có gì hơn tập hợp các hoạt động của người sử dụng. Những gì xảy ra trên trang Facebook, nói cho cùng, đều phụ thuộc vào mối quan tâm của người dùng, chứ

không phụ thuộc vào những gì Mark Zuckerberg nghĩ và cho rằng người ta sẽ thích thú. Với nền tảng Facebook, anh đã nhận được một bài học có phần cay đắng.

Trên Facebook nhanh chóng xuất hiện sự hâm mộ đến phát cuồng những ứng dụng mới, nhưng rất ít trong số đó thực sự đạt được thành công lâu dài. Những sản phẩm cất cánh nhanh nhất lại thường có phần ngớ ngẩn; tuy vậy, chúng lại mang tính xã hội nội tại mà các trò chơi trên Web chưa từng có trước đây. Một trong những ứng dụng được yêu thích đầu tiên có tên là Fluff Friends. Nó chẳng có chức năng gì khác ngoài việc cho phép sử dụng công nghệ điện tử để

nuôi chó hoặc mèo ảo. Nhưng nếu bạn cho con chó của bạn mình ăn, thì hình ảnh của bạn sẽ

xuất hiện trên trang cá nhân của người bạn đó. Đó là cách mới để gửi một thông điệp đơn giản, với số người sử dụng lên tới năm triệu người. Một ứng dụng khác cho phép bạn gửi cho bạn bè của mình một “vết cắn của ma cà rồng”. Ứng dụng khác là Food Fight giúp bạn có thể ném thức ăn vào bạn bè, đã đạt đến con số hai triệu người dùng chỉ trong vòng vài tuần. Một ứng dụng

ngớ ngẩn khác là Graffiti – cho phép bạn viết nguệch ngoạc lên trang của người khác – lại trở

thành ứng dụng được yêu thích thứ hai. Hai chàng trai trẻ ở San Francisco đã viết nên phần mềm này chỉ trong vòng hai ngày, tại chính căn hộ của họ.

Đây là những ứng dụng xã hội có tính chân thực – bởi nó đã thành công khi mang những hoạt động offline vào thế giới online mới. Đó là sự phản ánh thiên hướng của một bộ phận thanh thiếu niên và sinh viên – thành phần luôn chiếm số đông trong giới sử dụng Facebook.

Vài tuần trước sự kiện f8, Morin đã ngồi uống cà phê với Mark Pincus, người sáng lập ban đầu của Tribe.net, đồng sở hữu sáu bằng sáng chế về mạng xã hội, và là người đầu tư ngay từ ban đầu của Facebook. Pincus đã háo hức nói với Morin rằng ông dự định phát triển một ứng dụng chơi bài poker trên nền tảng mới. Morin khẳng định cương quyết “Nó sẽ không hoạt động đâu.

Trò chơi không có tính lan truyền.” Pincus vẫn tiến hành theo dự định và sớm cho ra mắt trò chơi Texas Holdem Poker trên Facebook, sau đó thành lập công ty Zynga, bắt đầu cho những thành công vang dội. Bản thân Zuckerberg rất thất vọng về sự ngớ ngẩn của nhiều ứng dụng.

Anh muốn công ty của mình giúp mọi người giao tiếp và trao đổi với nhau về những vấn đề

thực sự có ý nghĩa chứ không phải tạo điều kiện để họ đùa nghịch.

Sau đó một hiện tượng có tên Scrabulous đã xuất hiện. Hai anh em đến từ Kolkata, Ấn Độ, là Rajat và Jayant Agarwalla, đã mô phỏng gần như chính xác trò chơi Scrabble để chạy trên Facebook. Bạn có thể chơi nhiều trò với bao nhiêu người mà bạn muốn, và chọn lượt chơi thuận tiện nhất theo ý mình. Srabulous thực sự là hiện tượng. Tạp chí PC World đã xếp ứng dụng này ở vị trí thứ mười lăm trong danh sách “100 sản phẩm tuyệt vời nhất năm 2008”, đứng ngay sau Craigslist và trước Nintendo Wii. (Bản thân Facebook đứng ở vị trí thứ ba).

Trong nhiều ngày, đã có tới 342.000 người chơi trò này.

Scrabulous thậm chí đã thu hút được chú ý của Zuckerberg. Anh chưa từng thành công trong việc thuyết phục ông bà mình dùng Facebook, nhưng giờ thì họ đã đồng ý – như thế họ có thể

chơi Scrabulous cùng với anh. Ác cảm của anh về những trò chơi trên Facebook bắt đầu rạn nứt. Một điều rõ ràng mà anh không thể phủ nhận là khi chơi game Scrabulous, nghĩa là bạn cũng đang tương tác với những người mà bạn quan tâm.

Và sau cùng, Scrabble là trò chơi của ngôn từ và trí tuệ – trò chơi của những người học ở

Harvard. Tuy nhiên, những háo hức này không khiến người sở hữu Scrabble vui vẻ. Không lâu sau khi Scrabulous ra mắt, Hasbro, công ty sở hữu bản quyền ở Mỹ và Canada, cố gắng mua lại trò chơi online. Theo báo cáo, số tiền được đề nghị để mua lại lên tới 10 triệu đô-la. Anh em nhà Agarwalla đã từ chối bán lại, sau đó công ty Hasbo đã khởi kiện họ và trò chơi bị đóng cửa.

Vào lúc đó, Mattel, công ty bán trò Scabble ở các khu vực khác trên thế giới lại cho ra mắt một phiên bản khác của trò chơi này trên Facebook, áp dụng cho những người dùng ngoài khu vực Bắc Mỹ. Cuối cùng, Hasbro cũng cho sản xuất một bản Scrabble hợp pháp ở Mỹ cho Facebook.

Anh em nhà Agarwalla sau này thay đổi trò chơi của họ để ít giống Scrabble hơn và đặt tên là Lexulous. Trò này cũng duy trì được sự hâm mộ của người dùng.

Texas HoldEm của Pincus chính là trò chơi tiếp theo cất cánh. Linh cảm của Morin là chính xác, các trò chơi không thể lan truyền nhanh như các ứng dụng. Tuy nhiên, chúng mang đến một sự trung thành kỳ lạ - khi người dùng bắt đầu trò chơi, họ thường phải quay lại với trò chơi đó. Zynga đã bổ sung thêm một số trò chơi khác, bao gồm Farmville và Mafia Wars, cả hai trò này hiện đều có hàng triệu người chơi. Pincus kiếm được tiền từ những nhà tư bản liên doanh và sau đó đầu tư rất mạnh tay. Hiện nay Zynga là công ty sản xuất ứng dụng trên Facebook lớn nhất với 250 nhân viên và thu nhập hàng năm vượt trên 200 triệu đô-la. Pincus nói rằng Zynga làm ăn rất có lãi. HoldEm có 20,3 triệu người đăng ký sử dụng trên Facebook tính đến tháng 12 năm 2009, chiếm lĩnh vị trí hàng đầu trong những những trang chơi bài Poker trên mạng. Nhưng trò chơi của Zynga là Farmville còn gây ấn tượng mạnh hơn. Trong Farmville, người chơi được quản lý và phát triển một nông trại, tự chăm sóc các loại hoa màu và nuôi súc vật, v.v… Bạn có thể trao đổi buôn bán với hàng xóm và ra nhập cộng đồng những nông dân, tất cả đều cố gắng xây dựng một nông trại lớn nhất và năng suất nhất. Trò chơi này đã có tổng số 80 triệu người sử dụng. Theo công ty nghiên cứu Inside Network, nếu gộp các trò chơi lại, Zynga đã đạt tới con số 241 triệu người sử dụng vào tháng 2 năm 2010.

Tới giờ, trò chơi đã trở thành loại ứng dụng thành công nhất trên Facebook, tạo ra một lượng người chơi lớn tới mức hiện tượng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa, kể từ khi chơi game trở thành một hoạt động xã hội cơ bản. Facebook cho phép bạn chơi bất cứ trò nào với bất cứ người bạn nào cùng tham gia ứng dụng. Theo thông tin của công ty, vào tháng 2 năm 2010, đã có mười hai trò chơi trên Facebook với hơn hai mươi triệu người chơi. World of Warcraft có tính phức tạp cao, đứng ở vị trí thống trị làng game online trong nhiều năm với lượng người chơi lên tới con số 11,5 triệu người. Tuy nhiên chơi game trên Facebook là một hành động thông thường.

Gareth Davis, người quản lý phần game của nền tảng Facebook, cho biết: “Hiện chúng tôi có hàng chục triệu người chơi game không tự nhận là game thủ. Họ chơi game đơn giản vì muốn vui vẻ với bạn bè.”

Davis đã làm việc với mọi công ty chế tạo trò chơi điều khiển hàng đầu để cho phép các trò video game thịnh hành kết nối với Facebook và hợp tác để tạo ra yếu tố xã hội. Ông dự đoán:

“Trong vòng ba năm, mọi trò chơi đều sẽ mang tính xã hội.” Ông cũng cho rằng “mọi thiết bị

độc lập – dù là máy điều khiển hay điện thoại, ti vi, đều sẽ được kết nối với Facebook và cho phép sự hợp tác cũng như chia sẻ thông tin. Một trò chơi được chính công ty tạo ra là Social Gaming Network cho phép người dùng chơi tennis. Chiếc iPhone của họ khi được kết nối với Facebook sẽ trở thành chiếc vợt, đối thủ của họ dù ở nơi nào trên thế giới, nếu đang dùng Facebook, cũng có thể xoay chiếc iPhone của người đó như để đỡ bóng.

Trò chơi và những ứng dụng ngớ ngẩn vẫn tiếp tục lan tràn trong năm đầu tiên Facebook giới thiệu nền tảng mới, nhưng rồi công ty cũng nhận ra thật không đơn giản để quản lý và giữ an ninh hệ sinh thái của những đối tác. Bất cứ ai cũng có thể phát triển ứng dụng trên đây, do đó, nền tảng này sẽ không thể thu hút những người sáng tạo có lý tưởng như Zuckerberg, mà đa số

sẽ chỉ quan tâm đến việc làm sao kiếm được tiền bằng con đường ngắn nhất.

Một cuộc cạnh tranh giữa các ứng dụng đã diễn ra ở mọi mức độ. Ứng dụng được thiết kế sao cho vừa có giá trị, vui vẻ, vừa dễ tiếp cận tới người dùng nhất. Điểm cốt lõi là tìm ra cách vận dụng các phần mềm trên Facebook để các tin sẽ theo News Feed tiếp cận người dùng, mời họ

tải các ứng dụng. Nhiều ứng dụng vô cùng khéo léo khi tạo ra những câu chuyện tràn ngập trên trang chủ của mọi người. Một sản phẩm có tên Funwall cho phép bạn tạo ra hoạt hình hoặc download video về trang cá nhân. Điều đó rất tốt. Tuy nhiên, nó có một giao diện khá xảo quyệt khi sử dụng kiểu ngôn ngữ mập mờ, có thể đánh lừa bất cứ người dùng nào. Khi kích chuột vào đó, họ sẽ vô tình gửi đi những lời mời đến bạn bè của mình. Kể cả những chuyên gia trong ngành công nghệ cũng không tránh khỏi bị lừa.

Facebook không ngừng cố gắng loại bỏ những kẻ spam và khuyến khích các ứng dụng được ưa thích phát triển. Tuy nhiên, những đổi mới nhằm trừng phạt một số ứng dụng bất hợp pháp lại thường làm suy yếu những ứng dụng hợp pháp khác. Morin đã nói: “Chúng tôi đã học được nhiều điều về mối quan hệ với những nhà phát triển phần mềm, việc xây dựng chính sách và những điều mà chúng tôi không hiểu. Chúng tôi phần nào đã sai lầm khi tìm cách giải quyết vấn đề với những ứng dụng phi pháp đó.”

Công ty đã áp dụng rất nhiều quy tắc nhằm kiểm soát các ứng dụng và đưa chúng vào khuôn khổ. Họ muốn người dùng phải phàn nàn nếu bị spam. Họ cũng thay đổi phần mềm nhằm giảm số lượng những chuyện phiếm tràn vào News Feed của người dùng. Facebook cũng thuê một nhân viên kỳ cựu trong ngành công nghệ để quản lý nền tảng hệ thống. Ben Ling, một anh chàng người Mỹ gốc Hoa mảnh khảnh và lòe loẹt, đã điều hành một hệ thống chi trả mang tên Google Checkout. Anh ta là nhân viên có trình độ cao nhất mà Facebook đã lôi kéo được về từ

Google. Ban lãnh đạo gọi anh ta là “ngôi sao nhạc rock”.

Vào mùa hè năm 2008, vấn đề đã vượt quá tầm kiểm soát. Nền tảng của Facebook chẳng khác nào Miền Tây hoang dã. Vào thời điểm diễn ra f8 tháng 6 năm đó, Facebook đã tuyên bố tiến hành việc tinh lọc và thay đổi nhiều quy tắc, bao gồm cả hệ thống đánh giá. Facebook đã có thể

loại bỏ những ứng dụng tồi bằng cách “kiểm chứng” những ứng dụng tốt. Công ty muốn khuyến khích phát triển những ứng dụng mang lại sự vui vẻ và hữu ích. Chỉ những ứng dụng quan trọng và có ích mới được trụ lại. Trong số đó có Visual Bookshelf, một ứng dụng khá phổ biến cho phép bạn liệt kê những cuốn sách đã đọc, đánh giá và viết những lời cảm tưởng ngắn gọn.

Tuy nhiên, ứng dụng được Zuckerberg ưa thích nhất chính là Causes, sản phẩm của Parker and Green. Nó được định hướng bởi một động cơ – giúp những tổ chức phi lợi nhuận quyên góp tiền. Người quyên góp thông qua Facebook sẽ tạo ra một đường dẫn tới News Feed của bạn bè họ. Đây là biện pháp lý tưởng để lôi kéo bạn bè cùng tham gia vào việc quyên góp. Joe Green giải thích: “Từ thiện cũng là một vấn đề xã hội được quan tâm. Tên của những người tham gia quyên góp với số tiền lớn có thể được gắn vào tòa nhà của bệnh viện. Với ứng dụng Causes này, bạn có thể thể hiện những gì mình quan tâm trên trang cá nhân”. Theo ông, việc này giống như bạn đeo chiếc vòng tay cao su màu vàng có in hai chữ Live strong. Những người dùng sẽ

có phản ứng nhiệt tình trước sản phẩm này. Hiện giờ, Causes vẫn giữ vị trí là ứng dụng được ưa chuộng rộng rãi nhất trên Facebook.

Qua thời gian, hệ sinh thái nền tảng đã trở nên tối quan trọng. Có hơn 500.000 ứng dụng chạy trên Facebook, được tạo ra và đăng ký bởi hơn một triệu nhà phát triển phần mềm đến từ 180

quốc gia. Hơn 250 trong số những ứng dụng này thu hút tối thiểu một triệu lượt người dùng mỗi tháng. Các nhà đầu tư có quyền hy vọng lớn vào mô hình công ty phần mềm mới này.

Lượng đầu tư vào nhóm năm công ty ứng dụng hàng đầu trên Facebook là Zynga, Playfish, Rock You!, CrowdStar và Causes – đã đạt xấp xỉ 359 triệu đô-la. Trong đó bao gồm con số

khổng lồ 180 triệu đô chảy vào Zynga cuối năm 2009 từ các nhà đầu tư cá nhân mà đứng đầu là công ty Digital Sky Technologies của Nga. Justin Smith, người điều hành Inside Facebook, ứng dụng đã được hiến tặng cho cộng đồng phát triển phần mềm, ước tính rằng có khoảng năm mươi công ty cổ phần về phần mềm đạt được mức lãi đáng kể nhờ vào sáng tạo và chạy các ứng dụng trên Facebook. Zynga là đơn vị lớn nhất. Có khoảng 200 công ty nhỏ hơn, gồm hai hoặc ba nhà phát triển, có lợi tức hàng năm vào khoảng 700 nghìn đô-la. Và ít nhất 300 đơn vị

độc lập khác kiếm đủ tiền để đảm bảo cuộc sống cho mình dựa vào viết ứng dụng trên Facebook.

Các công ty phát triển ứng dụng Facebook đã làm ăn rất tốt, và thu nhập ước tính của các công ty này gộp lại trong năm 2009 cũng tương đương với doanh thu của chính Facebook, hơn 500

triệu đô-la. Những ứng dụng này kiếm được tiền bằng nhiều cách. Việc kinh doanh quảng cáo mang lại cho họ 200 triệu đô. Một số lại phát triển thành trang chủ để quảng cáo cho các ứng dụng Facebook khác, họ được trả 50% số tiền có được mỗi lần người sử dụng kích vào ứng dụng hoặc cài đặt ứng dụng.

Các giao dịch trong ứng dụng thậm chí còn mang lại nhiều lợi nhuận hơn. Justin Smith của Inside Facebook ước tính rằng những giao dịch này mang lại khoảng 300 triệu đô trong năm 2009. Hầu hết số tiền này được dùng vào việc nâng cấp để đạt được cấp độ cao hơn trong trò chơi, hoặc mua hàng hóa ảo, như một đôi giày kỳ diệu có thể đá bạn mình trong trò KickMania.

Với trò Playfish’s Pet Society, công ty phát triển thường tung ra các mặt hàng mới vào thứ Hai hàng tuần. Ở đây, người chơi có thể xây nhà và chăm sóc thú cưng của mình. Vào ngày lễ

Valentine năm 2009, một công ty đã bán được năm triệu hình bông hồng mà người dùng có thể gửi đến cho bạn bè. Mỗi bông hồng có giá khoảng hai đô-la. Với trò Texas HoldEm của Zynga, nếu người chơi muốn có nhiều khoai tây chiên hơn số họ được chia mỗi ngày, thì sẽ

phải trả tiền thật để mua chúng, mặc dù chẳng có cách nào để đổi lấy tiền được cuộc nếu có chiến thắng trong những trò chơi này của Facebook. Rất nhiều trò chơi đã đạt được mức doanh thu 3 triệu đô một tháng.

Nhân viên tiếp thị của Savvy cũng nhận ra rằng những ứng dụng trên Facebook là con đường miễn phí để tiếp cận người tiêu dùng. Đấy là lý do tại sao Công ty Washington Post tạo ra sản phẩm Political Compass (la bàn chính trị). Khi Bob Dylan phát hành album năm 2008, nhãn hiệu thu âm của anh đã tạo ra một ứng dụng bằng cách dùng một cảnh quay từ thời anh còn trẻ, cầm nhiều biển báo khác nhau. Người dùng Facebook có thể ghi những thông điệp của chính mình lên những tấm biển đó và biến trang cá nhân của mình trở thành trang chủ của một bộ phim.

Bằng việc chuyển mạng lưới của mình thành một nền tảng cho những người phát triển phần mềm bên ngoài thỏa sức sáng tạo, Facebook đã tạo ra nhiều khả năng mới, nhưng cùng với đó cũng là nhiều rủi ro kèm theo. Các ứng dụng Facebook có giá trị sử dụng và giải trí cao, nhưng người dùng lại thường không coi trọng cách họ xử lý dữ liệu. Thông thường, khi người dùng cài đặt ứng dụng, họ sẽ cho phép ứng dụng đó tùy ý lấy đi thông tin từ trang cá nhân của mình.

Nhưng một khi thông tin đã nằm trong tay nhà sản xuất ứng dụng, người dùng sẽ mất khả năng kiểm soát chúng. Facebook mới chỉ bắt tay vào giai đoạn đầu tiên để giải quyết vấn đề này.

Giới hạn của những điều có thể hay không thể chấp nhận vẫn chưa rõ ràng, những ứng dụng tiên phong vẫn tiếp tục phát triển và đề ra một sự dân chủ không cần thiết, khiến cho thông tin cá nhân dễ dàng lọt vào tay những nhà tiếp thị tự do – những người sẵn sàng trả tiền để có

quyền truy cập. Đây chỉ là phần nhỏ trong câu đố hóc búa về tính riêng tư của Facebook. Marc Rotenberg, từ trung tâm thông tin điện tử cá nhân đã nói: “Facebook và các đối tác kinh doanh biết nhiều về chúng tôi, nhưng chúng tôi lại biết quá ít về họ và những thông tin của chúng tôi mà họ đã thu thập được và đang sử dụng”.

Khi mà ngày càng nhiều công ty phần mềm vây quanh nền tảng này và khi sự thống trị của Facebook đối với mạng xã hội còn lan rộng khắp thế giới, thì mọi chiến lược về nền tảng của công ty sẽ nhanh chóng được phát triển. Kế hoạch dài hạn của công ty là để cho ngày càng ít ứng dụng chạy trên wall của Facebook hơn. Hiện nay một dịch vụ gọi là Facebook Connect đang cho phép bất cứ website nào kết nối truy cập vào thông tin người dùng và mạng lưới bạn bè của họ, cũng như gửi báo cáo về các hoạt động của người dùng vào News Feed của họ trên Facebook. Công ty không ngừng khuyến khích các đối tác của mình kết nối với Facebook theo cách thức này. Cho tới nay, hơn 80.000 website đi theo con đường đó, bao gồm hơn một nửa số website lớn nhất trên thế giới. Chiến lược dài hạn về nền tảng của Zuckerberg đã và đang ở

đỉnh cao của nó.

12. 15 TỶ ĐÔ-LA

“Một người giới thiệu đáng tin cậy là chiếc chén thánh của ngành quảng cáo.”

Việc mở rộng Facebook tới tất cả mọi đối tượng đã đạt được thành công rực rỡ. Mùa thu năm 2007, hơn một nửa số người sử dụng trang web nằm ngoài lãnh thổ Mỹ. Sự tăng trưởng bùng nổ trên phạm vi quốc tế là minh chứng mạnh mẽ cho sức hấp dẫn ngày càng tăng của Facebook đối với thế giới, cho dù công ty không thực hiện bất kỳ một biện pháp nào để hỗ trợ

cho sự gia nhập của những người không phải công dân Mỹ. Toàn bộ nội dung đều được trình bày duy nhất bằng tiếng Anh.

Nhưng sự tăng trưởng đó cũng là dấu hiệu của một vấn đề kinh doanh nghiêm trọng. Facebook bắt đầu phải tìm cách tạo ra lợi nhuận – trong khi việc cung cấp dịch vụ cho toàn thế giới thực sự rất đắt đỏ. Tất cả các quảng cáo đều chỉ nhắm tới người Mỹ, điều đó có nghĩa là Facebook đã không tạo ra dòng doanh thu đáng kể nào từ hơn một nửa số người sử dụng. Hợp đồng quảng cáo mà Facebook ký với Microsoft từ hơn một năm trước chỉ được áp dụng trong lãnh thổ Mỹ.

Nếu muốn tận dụng lợi thế mới có được do sự hiện diện toàn cầu của mình, Facebook cần một đối tác kinh doanh giúp công ty bán quảng cáo trên phạm vi quốc tế. Microsoft công khai bày tỏ rằng họ sẵn sàng trở thành đối tác đó bằng việc mở rộng hợp đồng tại Mỹ thành một hợp đồng toàn cầu.

Zuckerberg đã từng không ưa quảng cáo. Nhưng hiện tại, Facebook có tới 50 triệu người dùng thường xuyên và nền tảng này đã biến nó trở thành đứa con cưng của ngành công nghiệp. Công ty cần phải tìm ra cách để trả ơn nghĩa đó. Mỗi tuần có hàng trăm ngàn người dùng mới gia nhập Facebook. Và Facebook vẫn đang tiếp tục xây dựng cơ sở hạ tầng dựa trên giả định rằng công ty sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai. Điều đó đồng nghĩa với hàng triệu đô-la đầu tư vào hệ thống máy chủ mới. Nếu phải kinh doanh quảng cáo, Zuckerberg hy vọng có thể sáng tạo ra hình thức quảng cáo mới chỉ hoạt động hiệu quả trên Facebook, một hình thức không làm gián đoạn trải nghiệm của người sử dụng. Mong ước cuối cùng của Zuckerberg là trải nghiệm trên Facebook cũng giống như xem truyền hình, nơi mà các chương trình đều đặn bị xen ngang bởi những đoạn quảng cáo vô vị và không liên quan.

Hợp đồng quảng cáo trong phạm vi lãnh thổ Mỹ đã cho phép Microsoft được độc quyền bán các biển quảng cáo trên Facebook. Sự độc quyền đó đã tới lúc phải thay đổi. Việc dựa chủ yếu vào Microsoft để thu một phần lợi nhuận từ trang web là quá bấp bênh. Facebook cần phải tự

mình quản lý các dòng doanh thu.

Zuckerberg và hội đồng quản trị đều quyết định một cách độc lập rằng đây là thời điểm thích hợp để tạo ra lợi nhuận. Đặc biệt, Peter Thiel muốn triển khai thực hiện ngay trong mùa thu năm đó. Kể từ thời kỳ bong bóng dot-com, mọi loại cổ phiếu đều không thịnh hành trong khi các nhà đầu tư đang rất lạc quan. Danh tiếng và tốc độ tăng trưởng của Facebook đã biến đổi nhờ f8 và sự ra đời của nền tảng hệ thống, đây là lúc lợi dụng tâm lý hưng phấn của các nhà đầu tư. Tuy nhiên, Thiel cũng hiểu rằng nếu họ tiếp cận và đề nghị các nhà đầu tư bỏ tiền, một trong số đó sẽ cố gắng mua lại toàn bộ công ty. Đối với Thiel và Jim Breyer, đó quả là một ý tưởng hấp dẫn song sẽ làm Zuckerberg khó chịu (người sở hữu hai ghế trống trong hội đồng quản trị vẫn giữ vững quyền kiểm soát của mình như là một hình thức bảo hiểm thảm họa).

Chàng CEO đã hỏi Van Natta và Gideon Yu, giám đốc tài chính mới được tuyển dụng của anh (trước kia từng là CFO của YouTube), về những hình thức lợi ích có thể được sử dụng để thu hút sự tham gia vào công ty. Yu trả lời rằng theo anh, Facebook có thể khiến các nhà đầu tư

mua cổ phiếu với mức giá vào khoảng 4 tỷ đô-la. Đó thực sự là một bước nhảy vọt đáng kể.

Hơn một năm trước đây, trong giai đoạn tài trợ vốn thứ ba (được gọi là Series C), công ty chỉ

huy động được 27,5 triệu đô-la, giá trị của Facebook lúc này là 525 triệu đô-la.

Nhưng, như thường lệ, công ty không đáp ứng những kỳ vọng thông thường. Một số công ty cổ

phần tư nhân và công ty đầu tư mạo hiểm sẵn sàng mua lại một phần Facebook với giá 10 tỷ

đô-la. Con số đó đủ làm Yu sáng mắt. Ông ta rõ ràng đã suy nghĩ quá nhỏ. Nhưng Zuckerberg vẫn chưa hài lòng. Anh và Van Natta quyết định thử đưa ra mức 15 tỷ đô-la. Để chắc chắn hơn, họ tìm kiếm sự quan tâm, chứ không phải sự nhiệt tình, từ nhiều bên khác nhau. Sẽ không ai đầu tư ở mức giá đó mà không tiến hành đàm phán cẩn thận về các điều khoản hợp đồng. Yu nói: “Chúng ta đã tìm ra thị trường. Chúng ta sẽ có một hợp đồng trị giá 15 tỷ đô-la.”

Điều đó đã đúng vào cùng thời điểm các cuộc đàm phán với Microsoft về hợp đồng quảng cáo quốc tế bắt đầu một cách nghiêm túc. Người khổng lồ của ngành phần mềm vẫn muốn tiếp tục hợp đồng trong phạm vi Mỹ với Facebook, nhưng các giám đốc của Microsoft cảm thấy rằng họ

cần phải có sự thay đổi. Họ cần phải đàm phán lại hợp đồng đó một cách chi tiết như cách mà Facebook đã làm. Các quảng cáo tại Mỹ đang khiến Microsoft lỗ tới 3 triệu đô-la mỗi tháng.

Tập đoàn đã đặt một số lượng lớn biển quảng cáo của mình trên các trang Facebook có hiển thị hình ảnh, nhưng trong môi trường đó, người sử dụng không mấy chú ý tới chúng. Do đó, Microsoft chỉ có thể trả cho các nhà quảng cáo ở mức giá thấp. Dù vậy, tập đoàn vẫn chấp nhận chi cho Facebook một khoản phí tối thiểu được bảo lãnh – vào khoảng 30 xu cho mỗi một

nghìn lượt xem, bất chấp những con số nhận được từ các nhà quảng cáo.

Về cơ bản, tất cả những điều Microsoft đang làm với quảng cáo trực tuyến chính là sự đáp trả

lại sức mạnh không ngừng gia tăng của Google. Các quảng cáo tìm kiếm của Google đang thu về

hơn một nửa số doanh thu của quảng cáo trực tuyến, không những thế, cỗ máy tìm kiếm trực tuyến khổng lồ đầy lợi nhuận này còn đang bắt đầu kinh doanh trên các loại phần mềm có tính cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm chủ đạo dành cho máy tính cá nhân của Microsoft. Để

đáp trả và bảo vệ lãnh địa của mình, hiện Microsoft đã chuẩn bị đối đầu trực diện với Google trên chiến trường quảng cáo trực tuyến. Một trong những nỗ lực đó là Microsoft đã đầu tư

hàng tỷ đô-la để nâng cấp phần mềm tìm kiếm trực tuyến của mình. Bên cạnh đó, vào tháng 5, tập đoàn đã tiến hành một thương vụ lớn nhất trong lịch sử – chi 6 tỷ đô-la để mua lại aQuantive, một công ty phần phối quảng cáo trên Internet. Hiện nay, khi đã sở hữu cỗ máy phân phối này, Microsoft rất cần có thêm quảng cáo để bán.

Steve Ballmer, CEO của Microsoft, đã chán với việc phải để mất hàng loạt hợp đồng vào tay Google. Gần đây, ông đã đánh mất hai cơ hội hợp tác quan trọng nhất trong ngành công nghiệp này sau khi đã tiến rất gần tới thỏa thuận. Trong cả hai lần đó, Google đều đột ngột tham gia vào phút chót và giành lấy các hợp đồng. Tháng 12 năm 2005, Ballmer đã bay tới New York để

đàm phán về một thỏa thuận hợp tác lớn với AOL của Time Warner. Ông rời thành phố với suy nghĩ rằng mình sẽ có trong tay hợp đồng đó. Google đã tung ra đội quảng cáo của mình, đứng đầu là Tim Armstrong và vào cuộc với lời đề nghị hấp dẫn hơn trong nhiều ngày, để rồi kết thúc bằng việc đóng dấu vào một hợp đồng đầu tư trị giá 1 tỷ đô-la với AOL, một công ty chỉ trị

giá 20 tỷ đô-la. Tiếp đó, theo một trong những nhà đàm phán, vào tháng 8 năm 2006, Microsoft đã đạt được thỏa thuận với MySpace của News Corp., đồng thời sẵn sàng đảm bảo khoản thanh toán trị giá 1,15 tỷ đô-la. Google bất ngờ xuất hiện vào giờ chót với sự đảm bảo trong vòng ba năm cho News Corp. với tổng trị giá là 900 triệu đô-la. Hiển nhiên News Corp. mong muốn có được danh nghĩa là đối tác của Google tới mức sẵn sàng từ bỏ doanh thu để đạt được điều đó.

Microsoft thậm chí còn cay đắng hơn khi vào đầu năm 2007, Google đã càn quét DoubleClick, một mạng quảng cáo bằng hình thức banner trên Internet, bằng 1,3 tỷ đô-la. Lần này, Ballmer quyết tâm không để tình trạng đó xảy ra thêm một lần nào nữa.

Sở trường của Van Natta là tìm kiếm thỏa thuận. Ông đã lạnh lùng hạ gục Microsoft ngay trước đối thủ của mình. Ông hiểu rằng việc thốt lên từ “Google” giống như đọc một câu thần chú có tác dụng chế ngự bản năng đàm phán tham lam của Microsoft. Và trên thực tế, khi Google hay tin rằng Facebook đang tìm kiếm đối tác quảng cáo quốc tế, nó cũng bắt đầu theo đuổi hợp đồng này một cách quyết liệt.

Ngày 10 tháng 10 năm 2007, Google tổ chức một sự kiện thường niên dành cho các khách hàng quảng cáo lớn nhất – gọi là Google Zeitgeist. Không chỉ các nhà marketing và các công ty quảng cáo lớn mới tới trụ sở của Google để tham gia cuộc hội thảo kéo dài trong hai ngày, mà hội đồng quản trị của Google cũng có mặt để tiến hành một trong các cuộc họp quý. Đây là thời điểm thích hợp để đạt được các thỏa thuận. Tim Armstrong, giám đốc quảng cáo của Google, đã nói chuyện với Van Natta và biết rằng Microsoft đã đàm phán trong thời gian dài để giành được hợp đồng quảng cáo quốc tế với Facebook. Nhưng tình cờ, Mark Zuckerberg là một trong những diễn giả nổi bật tại Zeitgeist. Armstrong đã trao đổi với hội đồng quản trị của Google và chính thức được phép tận dụng cơ hội này để khởi động các cuộc đàm phán nghiêm túc với Facebook trong nỗ lực giành lấy hợp đồng này từ tay Microsoft. Hội đồng quản trị thậm chí đã chấp thuận các cuộc đàm phán về việc mua lại Facebook, nếu thấy phù hợp.

Google không che giấu sự quan tâm của mình dành cho hợp đồng quảng cáo với Facebook.

Trong một cuộc họp báo tại Zeigeist, Eric Schmidt, CEO của Facebook đã gọi mạng xã hội là

“một hiện tượng rất thực tế”. Ông nói thêm: “Mọi người không đánh giá cao số lượng lượt xem trên Internet đến từ các mạng xã hội”. Đó là biểu hiện ban đầu của những điều sẽ trở thành mối quan tâm lâu dài – Google không thể tìm kiếm những nội dung nằm sau những bức tường độc quyền trên Internet. Mối quan hệ thân thiết với Facebook có thể giúp đạt được những mục tiêu cao hơn việc chỉ đơn thuần giành được những không gian quảng cáo mới. Nó giúp Google tiếp tục giữ vị trí thống trị trước sự phát triển của Internet.

Buổi tối, mọi người được xe buýt đưa tới một công viên gần đó, nơi mà Google đã cho dựng một chiếc rạp trắng khổng lồ. Sau chương trình cocktail dài dòng, tất cả 250 khách tham dự đã cùng ngồi xuống để thưởng thức một bữa tiệc xa hoa, gần giống với lễ hội Bacchanalia . Món chính đầu tiên được đặt trên những chiếc đĩa dày làm từ đá lạnh. Google đang ở trên đỉnh cao quyền lực – tiền bạc đang chảy về như lộc trời cho. Chính tại đây, công ty muốn cảm ơn những người đã chi hàng tỷ đô-la vào quảng cáo đồng thời tự khẳng định Google đang ngày càng trở

nên giàu có.

Tại chiếc bàn trung tâm, đắm mình trong cuộc trò chuyện sôi nổi là người đồng sáng lập ra Google Larry Page, Armstrong, chuyên gia đàm phán Megan Smith, cùng Zuckerberg, Van Natta và giám đốc phát triển doanh nghiệp Dan Rose. Facebook nói rằng họ đã tiến rất xa trong cuộc thương lượng với Microsoft. Armstrong gây ấn tượng với các nhà lãnh đạo của Facebook rằng Google thực sự mong muốn thay thế Microsoft thực hiện hợp đồng đó.

Bữa tối xa hoa kết thúc lúc khoảng 10 giờ tối, bộ ba của Facebook và các giám đốc điều hành

của Google đã tới tòa nhà trụ sở gần đó của công ty để tiếp tục đàm phán thêm một cách nghiêm túc. Họ làm việc tới nửa đêm cho tới khi thu được bản phác thảo sơ bộ nội dung hợp đồng. Google sẽ tiếp quản cả hợp đồng quảng cáo tại Mỹ cũng như quốc tế. Nó cũng đồng ý xem xét việc đầu tư một khoản trị giá 15 tỷ đô-la vào Facebook. Đối với Google, việc mua lại cổ

phần giống như một hình thức mua chuộc có ý nghĩa bởi Facebook sẽ phải vượt qua không ít khó khăn để đánh bật Microsoft. Nếu Facebook gạt Microsoft ra khỏi hợp đồng quảng cáo tại Mỹ vốn vẫn còn hiệu lực, chắc chắn sẽ dẫn tới một hậu quả pháp lý không dễ chịu. Nhưng Google đã tiến xa hơn. Các giám đốc điều hành nói với Zuckerberg rằng họ sẵn sàng cân nhắc việc mua lại toàn bộ Facebook, mặc dù ở mức giá thấp hơn đáng kể so với con số 15 tỷ đô-la.

Tuy nhiên, lần này, Zuckerberg rất cứng rắn. Facebook không phải để bán.

Thậm chí liên quan tới hợp đồng quảng cáo, nhiều thành viên của Google đã phát hiện ra sự

thiếu cam kết từ phía Zuckerberg. Họ nhận thấy rằng anh đã liên tục thúc đẩy những điều khoản nhượng bộ rất chi tiết như kích thước và hình dạng của các quảng cáo hiển thị – điều thường được giao cho các nhân viên cấp thấp giải quyết. Dường như đối với họ, anh có thể

đang tìm kiếm những cam kết cụ thể từ Google để ép Microsoft thừa nhận những điểm tương tự. Trong toàn bộ cuộc trao đổi, Google hiểu được rằng mối quan hệ từ trước của Microsoft và Facebook đã cho nó một lợi thế rất lớn. Cơ hội kéo được Facebook về phía mình vẫn rất nhỏ.

Microsoft đã chăm sóc Zuckerberg một cách cẩn thận. CEO Steve Ballmer đã hai lần bay tới Palo Alto để thăm vị đối tác trẻ của mình. Ray Ozzie, kiến trúc sư trưởng về phần mềm của Microsoft cũng liên tục đến thăm Palo Alto. Biết rõ thói quen của Zuckerberg, ông cùng anh đi dạo trong nhiều giờ. Anh nói với Ballmer rằng Facebook hiện đang huy động khoản vốn trị giá 15 tỷ đô-la.

Nhưng Ballmer đã nghĩ tới một điều rất cụ thể. Theo một nguồn thạo tin, ông đã hỏi: “Tại sao chúng tôi không mua lại công ty anh với giá 15 tỷ đô-la nhỉ?” Zuckerberg, như thường lệ, không tỏ ra ấn tượng, thậm chí với lời đề nghị cao tới khó tin này. Mức giá đó cao tới mức nếu được chấp thuận, các cổ đông của Microsoft có thể sẽ tạo ra những trở ngại lớn cho việc hoàn thành nó.

Zuckerberg nói, như anh luôn nói trong những tình huống như vậy: “Tôi không muốn bán công ty trừ khi tôi vẫn được nắm quyền kiểm soát.” Anh hiểu rằng giữ được quyền kiểm soát ngay cả khi Facebook đã bị bán đi là điều hầu như không tưởng, bởi vậy đối với anh, đây là một cách hiệu quả để kết thúc cuộc trò chuyện.

Ballmer coi câu trả lời này là một thách thức. Ông đã nhấn mạnh rằng Microsoft muốn mua

Facebook. Ông trở về trụ sở của Microsoft tại Redmond và xây dựng một kế hoạch phức tạp để

khởi động tiến trình mua lại mà không làm ảnh hưởng tới khả năng thực hiện quyền điều hành của Zuckerberg. Theo những người hiểu rõ về cục diện lúc đó, Ballmer đã đề xuất rằng Microsoft sẽ mua lại cổ phần thiểu số tại Facebook với giá 15 tỷ đô-la. Sau đó, với một điều khoản được mô phỏng lỏng lẻo theo một hợp đồng được ký kết từ hai thập kỷ trước giữa Hoffman-LaRoche – một hãng dược phẩm lớn của Thụy Sỹ và Genentech – ngôi sao về công nghệ sinh học của Thung lũng Silicon, Microsoft sẽ được quyền chọn mua 5% cổ phần của Facebook sau mỗi sáu tháng. Cuộc tiếp quản sẽ được hoàn thành trong vòng từ 5 đến 7 năm, phụ thuộc vào việc ngay từ đầu Microsoft đã mua bao nhiêu phần của công ty. Mức giá Microsoft cam kết chi trả sẽ tăng dần lên theo thời gian, do đó giá trị cuối cùng của Facebook sẽ cao hơn rất nhiều so với con số 15 tỷ đô-la. Tuy nhiên, theo quan điểm của Ballmer, thỏa thuận này đã giải quyết mối quan tâm chính của Zuckerberg – đó là nó cho phép anh duy trì quyền kiểm soát của mình, ít nhất trong vài năm nữa.

Ballmer lại bay tới San Francisco cùng với Kevin Johnson, người đã giám sát toàn bộ hoạt động kinh doanh liên quan tới quảng cáo của Microsoft. Van Natta đề nghị rằng họ sẽ gặp nhau tại nhà ông ở Palo Alto để tránh thu hút sự chú ý. Ballmer đã không làm việc gì dễ dàng hơn thế. Ông đến trong một chiếc Cadillac Escalade lớn màu đen với nhóm nhân viên an ninh đeo tai nghe và micro. Khi các nhân viên an ninh đứng canh trong sân, Van Natta thông báo cho Ballmer và Johnson một tin tức xấu, trong lúc đó Zuckerberg ngồi im lặng và kiến trúc sư

trưởng Ray Ozzie lắng nghe qua loa.

Van Natta tuyên bố Facebook muốn thay đổi hợp đồng tại Mỹ. Trên thực tế, công ty sẽ sớm bán quảng cáo của riêng mình, dù Microsoft có muốn hay không. Ballmer cảm thấy bối rối. Van Natta tiếp tục, nếu muốn giành được hợp đồng quốc tế, Microsoft phải chấp thuận nhượng bộ

hợp đồng tại Mỹ. Facebook cần thử nghiệm một số định dạng quảng cáo mới của riêng nó. Nếu Microsoft không đồng ý, tốt thôi, Google đang đợi sau cánh gà.

Cuộc gặp gỡ giữa Van Natta và Ballmer đáng ra phải có một cảnh để xem. Van Natta có thể là một nhà thương thuyết hung hăng, không biết sợ và không khoan nhượng, nhưng bản thân Ballmer là người quyền lực, cương quyết và đầy sức thuyết phục. Bạn đừng hòng lừa gạt ông ta.

Chưa kể tới việc ông là CEO của một công ty công nghệ quyền lực nhất trên thế giới theo ngôn ngữ của giới tài chính. Van Natta có lẽ phải có một trực giác hết sức tinh tế để biết được ông nên thúc bách ở mức độ nào, bởi Ballmer không bao giờ mất bình tĩnh. Ông nhắc lại rằng Microsoft không hứng thú với việc mở lại hợp đồng quảng cáo tại Mỹ. Điều mà ông thực sự

quan tâm là mua lại Facebook.

Zuckerberg tỏ ra thận trọng. Vị CEO trẻ tuổi đã học được bài học từ một năm trước với Yahoo

– một khi đã mở cửa cho một thương vụ tiềm năng, bạn khó có thể đóng nó lại. Zuckerberg thể

hiện rõ quan điểm rằng anh không muốn bán công ty, nhưng cũng gợi ý rằng Microsoft sẽ phải chấp nhận một loạt các điều kiện, trong đó bao gồm quyền tự chủ nhiều hơn cho Facebook so với dự kiến trong bản đề xuất ràng buộc, và quyền điều hành vô thời hạn dành cho Zuckerberg.

Một thành viên của Microsoft, người biết thông tin về những điều đã xảy ra, khi đề cập tới Zuckerberg, đã nói: “Đó không phải là ‘Nếu bạn trả X tỷ đô-la, chúng tôi sẽ bán nó’. Chàng thanh niên này không phải là bên bán. Kỳ vọng của anh ta quá cao.” Bất chấp tất cả những điều khoản mà Ballmer đưa vào bản đề xuất mua lại, Zuckerberg đã không cắn câu.

Trong khi Microsoft đang khao khát tìm kiếm một hợp đồng quốc tế, Facebook đã lợi dụng tính dễ bị tác động của gã khổng lồ ngành phần mềm để giải quyết một mâu thuẫn khác, một vấn đề với Hotmail, dịch vụ thư điện tử miễn phí trên Internet của Microsoft. Công cụ mạnh nhất cho sự tăng trưởng của Facebook là phần mềm nhập thông tin liên hệ mà nó đã giới thiệu tại thời điểm đăng ký miễn phí. Người sử dụng mới sẽ nhập tên đăng ký email và mật khẩu, và Faceboook sẽ giúp gửi lời mời kết bạn tới bất ai trong danh sách email của họ. Cho tới thời điểm này, Hotmail là nguồn giới thiệu người sử dụng lớn nhất. Tuy nhiên, nó nhận diện nhiều lời mời kết bạn qua email được gửi đến từ Facebook như là thư rác – những tin nhắn thương mại không mong muốn. Vào một ngày, Hotmail đã ngăn chặn hoàn toàn việc sử dụng chức năng nhập thông tin liên hệ. Ngay sau đó, theo Moskovitz, tốc độ tăng trưởng về số người sử

dụng của Facebook ngay lập tức giảm xuống còn 70%. Vì vậy, trong quá trình đàm phán về hợp đồng quảng cáo, các nhà thương thuyết Van Natta, Moskovitz và D’Angelo đã cùng có mặt tại trụ sở của Microsoft tại Redmond, Washington để giải quyết mâu thuẫn đó. Moskovitz nói:

“Đó chắc chắn không phải là điều mà chúng tôi muốn bỏ qua”. Sau khoảng một ngày đàm phán, Van Natta đã khiến Microsoft đồng ý ngừng can thiệp vào các thao tác nhập thông tin liên lạc cho dù Facebook hầu như không đổi lại một lợi ích gì cả.

Trong một động thái brinksmanship cổ điển, các giám đốc điều hành của Microsoft đã nói với Van Natta rằng họ sẽ không bao giờ để cho Facebook bán một số loại quảng cáo tại Mỹ. Van Natta từ chối nới lỏng cho Microsoft các khoản thanh toán tối thiểu đối với những quảng cáo đặt cạnh các bức ảnh. Giám đốc quảng cáo Johnson của Microsolf trả lời rằng đối với ông, việc giữ vững số lượng quảng cáo tại Mỹ đóng vai trò tối quan trọng. Để làm được điều đó, ông sẵn sàng đánh đổi hợp đồng quảng cáo quốc tế. “Tốt thôi”, Van Natta nói, “Chúng tôi sẽ làm việc với Google”.

Johnson trở lại trụ sở của Microsoft tại Redmond, Washington. Nhưng Hank Vigil, nhà thương

thảo hàng đầu của tập đoàn, vẫn ở lại Palo Alto tiếp tục đàm phán với Van Natta. Ông đã tạo ra một sự đột phá. Van Natta từng nói với các thành viên trong phái đoàn của Microsoft rằng công việc của ông phụ thuộc vào sự thành công của cuộc đàm phán. Giờ thì ông ta lảng tránh.

Vigil đề xuất rằng Microsoft sẽ để Facebook sử dụng 15% số quảng cáo tại Mỹ nếu Facebook chấp thuận nhượng bộ một số điều khoản. Tối thứ bảy, Vigil sắp xếp một cuộc hội đàm với Kevin Johnson và Van Natta để mở rộng lời đề xuất. Johnson nói ông đồng ý để lại một phần số

lượng quảng cáo nếu Microsoft có được hợp đồng quốc tế và nếu Facebook xóa bỏ định mức tối thiểu cho quảng cáo đặt cạnh các bức ảnh đồng thời đồng ý sử dụng công cụ tìm kiếm của Microsoft cho Facebook. Johnson yêu cầu Vigil đưa các thành viên trong phái đoàn tới văn phòng của Facebook vào sáng thứ hai và không được rời đi cho tới khi ông đạt được thỏa thuận.

11 giờ sáng thứ hai, tất cả những thành viên tham gia đều tập trung tại phòng họp tầng hai của văn phòng Facebook trên đại lộ University ở Palo Alto. Ngồi quanh chiếc bàn kính lớn, dưới những tia nắng chiếu qua các bức tường kính, phái đoàn của hai công ty tiến hành vòng đàm phán tối mật sẽ làm thay đổi danh tiếng của Facebook. Tại một tòa nhà khác của Facebook, một phái đoàn nhỏ hơn đến từ Google đã gặp để thảo luận về một thỏa thuận hợp tác tiềm năng.

Trong 12 giờ tiếp theo, phái đoàn của Microsoft và Facebook thảo luận lần lượt về mọi vấn đề.

Microsoft đạt được thỏa thuận tiến tới cung cấp công nghệ tìm kiếm tích hợp cho Facebook, một cú đánh đáp trả trong trận chiến lâu đời với Google. Facebook yêu cầu Microsoft không được đặt các banner quảng cáo ở phía trên và ở góc trái bên dưới màn hình, chỉ được hiển thị

ở góc phải bên dưới. (Sự chấp thuận của Google về điều kiện này đã tạo cho Facebook thêm lý lẽ thương lượng.) Không giống như hợp đồng quảng cáo tại Mỹ một năm về trước, sẽ không có sự đảm bảo trước rằng Microsoft sẽ đặt bao nhiêu quảng cáo cũng như sẽ phải trả cho Facebook bao nhiêu. Thay vào đó, hai công ty sẽ chia sẻ khoản doanh thu từ các quảng cáo được bán. Facebook đã thành công trong việc giành lấy tỷ lệ phần trăm cao hơn thông lệ đối với những hợp đồng như vậy. Và mạng xã hội đã có được toàn bộ sự linh hoạt để có thể thử

nghiệm và cách tân trên những định dạng quảng cáo mới với 15% tổng số quảng cáo hiển thị

tại Mỹ.

Phái đoàn của Facebook – gồm có Van Natta, Rose, Yu, và luật sư Rudy Gadre – đôi khi tiến lại trao đổi nhanh với Zuckerberg tại bàn làm việc của anh chỉ cách đó vài bước chân. Chàng CEO

tham gia vào vòng đàm phán này nhiều hơn những cuộc đàm phán trước. Mỗi khi cuộc đối thoại bị sa lầy, Van Natta lại khiến cho Microsoft bớt căng thẳng với sự ám chỉ mơ hồ đến

Google. Ông ám chỉ, nhưng không nói chính xác, rằng Google đã sẵn sàng làm tất cả những gì Microsoft không làm. Dù sao thì sự thật cũng gần như vậy.

Vào khoảng 11 giờ đêm, có thể thấy rõ rằng thỏa thuận đã được định hình, dù nhiều chi tiết vẫn còn đang bỏ ngỏ. Nhiệt huyết của mọi người đều đã suy giảm. Ngay sau đó, một điệu nhạc House mạnh mẽ xâm chiếm lấy phòng họp yên tĩnh. Một số nhà thương thảo bước ra khỏi phòng họp và đi vào một văn phòng ở tầng áp mái để xem chuyện gì đang xảy ra. Họ nhìn thấy một lập trình viên của Facebook đang đứng trên bục DJ, và âm nhạc đã được bật lên. Đối với các kỹ sư của Facebook, đó là dấu hiệu cho biết một cuộc hackathon sắp bắt đầu. Sự kiện này sẽ kéo dài suốt đêm và đã trở thành huyền thoại trong văn hóa lập trình của Facebook, là nơi nhiều sáng tạo đột phá thú vị nhất của trang web ra đời. Không giống như những cuộc hackathon thông thường, sự kiện được gọi là “convertathon” này có một chương trình nghị sự

cụ thể – đó là thay đổi mã phần mềm nền tảng của Facebook để làm cho việc dịch ra ngôn ngữ

khác ngoài tiếng Anh trở nên dễ dàng hơn. Quá trình dịch trang web được sắp xếp để bắt đầu trong vài tháng nhằm tiếp tục thúc đẩy tốc độ tăng trưởng quốc tế vốn đã rất nóng.

Quay trở lại phòng họp, các nhà lãnh đạo bắt đầu lắc lư và nhún nhảy. Điều đó trông thật lố

bịch, nhưng giúp truyền năng lượng. Một nhà đàm phán từ Microsoft đứng dậy và đi vào hàng ngũ của các lập trình viên Facebook một cách thân mật để đợi tới lượt lấy đồ ăn từ các thùng đồ ăn nhanh Trung Quốc. Khi tiếng nhạc tắt dần, vòng đàm phán lại được tiếp tục. 3 giờ sáng, họ đã đạt được thỏa thuận. Về cơ bản, Facebook có tất cả những gì nó muốn. Các nhà thương thảo để mặc các kỹ sư làm công việc của họ và lên giường đi ngủ.

Vấn đề đầu tư đi kèm vẫn chưa trở thành chủ đề của các cuộc đàm phán trong phòng họp, nhưng ngay sáng hôm sau, Van Natta đã thẳng thắn đề cập tới nó. Sau đó, Rose, phó giám đốc của ông, cho biết: “Chúng tôi đã nói với họ: ‘Nhìn xem, nếu các ông muốn tận dụng cơ hội này để gắn kết mối quan hệ, chúng tôi muốn để các ông nắm vai trò chủ động.’ Chúng tôi cũng nói

‘Chúng tôi có thể đàm phán với đối thủ cạnh tranh của các ông”. Microsoft tiếp tục làm rõ rằng nếu Facebook sẵn sàng bán công ty, Microsoft rất quan tâm tới việc mua lại. Nhưng Zuckerberg không có ý định đó. Van Natta đã hối thúc Microsoft mua một phần nhỏ công ty.

Trên thực tế, Ballmer đã đồng ý rằng Facebook xứng đáng với 15 tỷ đô-la, bởi vậy vấn đề định giá không gây nhiều tranh cãi. Với con số khổng lồ đó, thậm chí chỉ một tỷ lệ phần trăm nhỏ

của công ty cũng sẽ mang lại cho Facebook hàng triệu đô-la để bảo lãnh cho các hoạt động kinh doanh đang thua lỗ. Tỷ phú Hồng Kông Lý Gia Thành, người thường được mệnh danh là

“Warren Buffett của châu Á” đã sớm tiếp cận Facebook với mục đích đầu tư, đồng thời tiến hành đàm phán kỹ lưỡng trong cùng thời gian với Microsoft và chấp thuận đầu tư ở mức giá

đó. Ông Yu chia sẻ: “Đó quả là một thời kỳ điên cuồng.” Tất cả mọi người đều hành động như

thể Facebook sắp trở thành một biểu tượng tài chính, cho dù trong thời điểm hiện tại, con số

khổng lồ duy nhất của công ty là tốc độ tăng trưởng thành viên.

Sau những thời điểm điên cuồng xảy ra phần lớn trong cùng một ngày, Microsoft đã đồng ý đầu tư 240 triệu đô-la, tương đương với 1,6% của Facebook ở mức định giá 15 tỷ đô-la, cùng với Lý Gia Thành, người sẽ bỏ 60 triệu đô-la để mua lại 0,4%. Các giám đốc của Microsoft tỏ ra hài lòng. Một thành viên nói: “Tất cả là vì cuộc chiến công cụ tìm kiếm với Google. Khoản đầu tư 240 triệu đô-la có thể giúp chúng tôi đánh bại họ thực sự xứng đáng.” Áp lực phải đạt được thỏa thuận là rất lớn, bởi vậy Microsoft có rất ít thời gian để tiến hành rà soát tài chính cặn kẽ.

Tuy nhiên, đối với Microsoft, điều quan trọng là đã có một nhà đầu tư khác song hành với họ

trong cuộc đầu tư này. Microsoft phải có khả năng chứng minh rằng họ đã không trả cái giá quá cao cho một hợp đồng quảng cáo. Hoặc, nếu sau đó giá trị của Facebook được xác định ở

mức thấp hơn 15 tỷ đô-la, các chuẩn mực kế toán sẽ yêu cầu Microsoft ghi giảm phần chênh lệch theo tỷ lệ giữa 15 tỷ đô-la và giá trị thật của Facebook như là một khoản lỗ trên sổ sách kế

toán. Bởi vậy, cổ phần của Lý, tuy nhỏ, nhưng cũng đóng vai trò trọng yếu.

Xét về mặt pháp lý, Microsoft cũng không đạt được một thỏa thuận thực sự hấp dẫn. Để nhanh chóng tiến tới một vòng được gọi là Series D, tập đoàn đã chấp nhận tuân thủ các văn bản pháp luật tương tự như đã áp dụng cho các nhà đầu tư ở Series C khi một số nhà đầu tư mạo hiểm tiến hành đầu tư vào giữa năm 2006. Số cổ phiếu ưu đãi có thể chuyển đổi mà tập đoàn mua có một quyền lợi được gọi là “quyền ưu tiên thanh toán không tham gia cấp 1X”, điều đó có nghĩa là trong trường hợp Facebook bị bán toàn bộ, Microsoft sẽ được nhận lại khoản đầu tư tiền mặt trị giá 240 triệu đô-la của nó hoặc 1,6% tổng giá trị hợp đồng mua lại, tùy xem giá trị nào lớn hơn. Tuy nhiên, Microsoft không thể tác động để ngăn chặn đợt đầu tư tiếp theo tại một mức giá thấp hơn. Nếu Facebook thực hiện phát hành cổ phiếu ra công chúng, Microsoft sẽ bị

buộc phải chuyển đổi số cổ phiếu ưu đãi của nó thành cổ phiếu thường tương ứng với quyền sở hữu, không phụ thuộc vào giá trị của Facebook tại thời điểm đó là lớn hơn hay nhỏ hơn 15

tỷ đô-la. Microsoft đã sẵn sàng chấp nhận tất cả các điều kiện đó bởi mục tiêu chính của tập đoàn là đạt được hợp đồng quảng cáo. Tuy nhiên, tới phút chót, Microsoft lại đưa ra một điều kiện quan trọng: Facebook không được phép nhận bất cứ khoản đầu tư nào từ Google. Và nếu Facebook có kế hoạch bán lại toàn bộ công ty cho cỗ máy tìm kiếm đối thủ này, Microsoft phải được thông báo trước.

Thỏa thuận này được công bố vào thứ tư, ngày 24 tháng 10, và ngay lập tức gây ra sự phản đối kịch liệt trong kinh ngạc. Tờ Wall Street Journal gọi Facebook là “người tình mới của Internet”

và viết rằng thỏa thuận này đã “gợi nhớ lại thời kỳ bong bóng Internet kết thúc năm 2000”. Tờ

Los Angeles Times mô tả con số 15 tỷ đô-la bằng từ “đáng kinh ngạc”. Một blog có tầm ảnh hưởng lớn, TechDirt đã viết: “Nó đã thổi phồng quy mô với những mức định giá thực sự vô lý.”

Con số đó thậm chí còn lớn hơn nhiều so với mức định giá cao nhất đã từng được xác định cho một công ty công nghệ tư nhân, và một công ty không hề có lợi nhuận để khởi động. Hoặc Steve Ballmer của Microsoft là một gã điên khùng, hoặc tầm quan trọng của Facebook lớn hơn bất cứ ai có thể nhận ra. Nhưng nếu sự kiện nền tảng f8 xảy ra năm tháng trước đã đưa Facebook lên bản đồ ngành công nghệ một cách vững vàng và thuyết phục, thì khoản đầu tư

này cũng sẽ làm như vậy với Facebook trên phố Wall. Cổ phiếu của Microsoft tăng đáng kể.

Hợp đồng quảng cáo dẫn tới khoản đầu tư hầu như không được chú ý tới trong cuộc tranh cãi ồn ào về mức định giá.

Theo hợp đồng, lịch trình thời gian của Facebook không thể tốt hơn được nữa. Chỉ hai tuần trước, thị trường cổ phiếu đã thiết lập một đỉnh cao mới chưa từng có. Năm 2008, thế giới rơi vào cuộc suy thoái tồi tệ nhất từ sau chiến tranh thế giới. Nhưng Zuckerberg đã có rất nhiều tiền trong tay để có thể vượt qua những thời khắc khó khăn. Ngoài khoản 300 triệu đô-la ban đầu trong Series D, vài tháng sau đó, Lý Gia Thành đã đầu tư thêm 60 triệu đô-la, cùng thời gian đó, ba nhà đầu tư mạo hiểm đến từ Munich, anh em nhà Samwer, đã đầu tư 15 triệu đô-la, nâng tổng số vốn Facebook huy động được từ Series D lên 375 triệu đô-la. Zuckerberg đã có sự

lý giải đơn giản cho kết quả tài chính đáng ngạc nhiên mà Facebook đã đạt được. Anh nói:

“Peter [Thiel] đã giúp chúng tôi hoạch định về thời gian. Nhìn chung, ông ấy đã bảo ‘Đây là thời điểm thích hợp để huy động vốn.’”

Giờ đây, Microsoft không còn là trở ngại đối với Facebook trong việc bán quảng cáo trên trang web riêng của nó, Zuckerberg và công ty đã không tốn thời gian cho ra đời một loại hình kinh doanh quảng cáo mới. Chỉ hai tuần sau khi kết thúc hợp đồng với Microsoft, ngày 6 tháng 12, Facebook đã tổ chức một sự kiện lớn chưa từng có cho giới quảng cáo tại New York. Bản thông báo bao gồm một số phần. Bất cứ đơn vị kinh doanh thương mại nào cũng có thể tạo một

“trang” trên Facebook miễn phí, trang này có nhiều đặc điểm giống với trang profile của cá nhân, trong đó bao gồm khả năng nhận đơn ứng tuyển. Mô hình “trang được tài trợ" đã thể

hiện tính hữu dụng của nó một cách vượt trội. Chiến lược của công ty là thu hút nhiều nhất có thể các doanh nghiệp tham gia vào hệ thống, với giả định rằng một khi đã hoạt động được trong hệ thống, các doanh nghiệp sẽ nhận thấy cần phải quảng cáo nói cách khác là chi tiền cho trang profile của mình, ngay cả khi nó được miễn phí.

Người dùng có thể trở thành “người hâm mộ” của một trong những trang này thay vì trở thành

“bạn” như đối với các trang cá nhân. Hoạt động của người dùng trên những trang thương mại mới này sẽ được thông tin cho mạng lưới bạn bè của họ trên Facebook qua chức năng News Feed. (Chẳng hạn, ngay khi tôi trở thành người hâm mộ của trang New York Times, các bạn của tôi đã thấy được thông tin đó qua News Feed trên trang của họ.) Có một thực tế hầu như

không được đề cập tới là sự xuất hiện dịch vụ có tên gọi Beacon cũng đã cho phép 44 công ty, sau này còn nhiều hơn nữa, thiết lập hệ thống báo hiệu tương tự ngay trên những website bên ngoài của họ. Hoạt động trên những website bên ngoài này cũng có thể xuất hiện trong mục News Feed trên trang Facebook.

Phần chính trong lễ công bố dịch vụ quảng cáo của Facebook, ít nhất trong tâm trí những người lập kế hoạch cho nó, là Facebook sẽ tung ra một loại hình tự quảng cáo cho phép bất cứ

công ty nào, thậm chí cả những công ty nhỏ hay một cá nhân, cũng có thể lên Internet, thiết kế

và mua các vị trí quảng cáo trên Facebook có thể giúp họ tiếp cận một chính xác đối tượng mục tiêu của họ. Trên thực tế, hình thức tiếp cận tùy chỉnh mà Moskovitz đã khởi xướng từ ba năm trước – chẳng hạn, khi Interscope Records muốn mục tiêu của chiến dịch quảng cáo cho ca khúc Hollaback Girl của Gwen Stefani là các đội cổ vũ – hiện đã đi vào thị trường đại chúng.

Giả định là chủ sở hữu của các trang mới cũng là người thường xuyên sử dụng các quảng cáo này như một hình thức thúc đẩy sự hiện diện của họ trên Facebook. Một bộ phận khác của dịch vụ tự quảng cáo mà công ty gọi là “Quảng cáo Xã hội” đã gắn thông điệp thương mại được trả

tiền với sự chứng thực của người dùng Facebook.

Trong lễ công bố, Zuckerberg đã thu hút đông đảo sự quan tâm – và cả sự chế nhạo – với màn giới thiệu hoành tráng của mình. Đây là lần đầu tiên anh thực hiện một bài diễn thuyết có tính chất quảng cáo lớn bên ngoài địa phận Thung lũng Silicon. Khi anh nói, bạn có thể sẽ nghĩ anh đã trải qua những đêm dài từ chỗ khinh ghét quảng cáo tới ước muốn sở hữu toàn bộ ngành công nghiệp quảng cáo thế giới. Anh mở đầu: “Cứ mỗi một trăm năm, ngành truyền thông lại biến đổi. Một trăm năm trước được ghi dấu bằng truyền thông đại chúng. Một trăm năm sau, thông tin sẽ không chỉ đơn thuần được tung ra cho mọi người. Nó sẽ được chia sẻ qua hàng triệu kết nối mà chúng ta có… Không gì tác động mạnh tới con người hơn lời giới thiệu từ một người bạn đáng tin cậy… Một lời giới thiệu đáng tin cậy chính là chiếc Chén Thánh của quảng cáo.” Thật không may, từ ý định ban đầu của Facebook là quảng cáo cho dịch vụ tự quảng cáo mới đã trở thành chủ đề làm thế nào để việc định vị gần gũi hơn với công chúng thay vì chủ đề

về những lời giới thiệu đáng tin cậy, phần mở đầu của Zuckerberg đã gây hiểu lầm.

Beacon ra đời nhằm hỗ trợ hoạt động quảng cáo trên Facebook. Tuy nhiên chính ứng dụng này cùng cách sử dụng bên ngoài tầm kiểm soát của Facebook đã biến mùng 6 tháng 11 trở thành

một ngày đen tối. Beacon là dịch vụ cảnh báo có thiết kế tồi. Đây thậm chí cũng không phải một sản phẩm của ngành quảng cáo, vì nó chẳng hề mang lại lợi nhuận. Đội ngũ nhân viên Facebook chứ không phải công ty quảng cáo nào đã tạo ra nó. Beacon ban đầu được phát triển cho các hoạt động liên quan đến trò chơi, hoặc thêm một đơn thuốc vào mục công thức trực tuyến. Nhưng trên thực tế, nó lại đưa ra thông báo về mọi hoạt động mua sắm của bạn tới trang cá nhân của bạn bè. Qua đó, người dùng cũng nhận ra danh sách đối tác làm ăn của Facebook. Có thể nói, nếu bạn thuê một đĩa phim ở Netflix, hay đã mua một đôi giày mới ở

Zappos.com, một vé xem phim ở Fandango, bạn đã cho phép những trang web này công khai hoạt động của mình với bạn bè thông qua News Feed. Beacon là ứng dụng được bổ sung vào phút chót trước lúc ra mắt các quảng cáo và chưa được người sử dụng kiểm tra tính hiệu quả.

Zuckerberg và nhân viên công ty đã không xem xét kỹ mọi hệ quả của sản phẩm này.

Beacon còn một lỗi thiết kế lớn nữa. Ví dụ, khi bạn mua giày ở Zappos, trang web không hỏi xem bạn có chắc chắn muốn gửi thông tin này đến bạn bè hay không, mà chỉ có một menu nhỏ

bất ngờ rơi xuống để bạn lựa chọn nếu không muốn gửi chúng đi. Nếu bạn không chủ động tắt thông báo, nó sẽ nhanh chóng thực hiện công việc truyền tin. Theo tiếng lóng của web, hiện tượng được gọi là “opt-out” chứ không phải là “opt-in”. Và menu “opt-out” chỉ hiển thị trong vài giây trước khi biến mất. Đa số người dùng đều không kịp tắt chúng đi.

Sau khi Beacon ra mắt, những thông báo bắt đầu tràn ngập trên trang của người dùng, chỉ vì vô tình để thông tin về hoạt động mua bán lọt vào Facebook, để lại hậu quả xấu. Một người đàn ông ở Massachusetts mua chiếc nhẫn mới, chẳng mấy chốc thông tin này xuất hiện trên News Feed của vợ anh ta: “Sean Lance đã mua một chiếc nhẫn Eternity Flower bằng bạch kim 14k và kim cương 1/5 cara tại overstock.com.” Vợ của Lane là Shannon đã vô cùng bất ngờ. Chỉ hai tiếng sau, chị gửi tin nhắn đến cho anh để hỏi: “Chiếc nhẫn là cho ai vậy?” Lẽ ra đây đã có thể là món quà Giáng sinh bất ngờ, theo lời của Washington Post. Lane kể với tờ báo rằng anh đã “tiu nghỉu” khi sự bất ngờ của mình dành cho vợ bị phá hỏng (và có khả năng là News Feed kết nối với Overstock của Shannon cũng nói cho chị biết rằng chiếc nhẫn chồng chị mua đã được giảm giá 51%). Một mối quan hệ khác đã đổ vỡ khi cô gái biết anh chàng người yêu ở New York đã mua vé của Fandango để xem phim cùng cô vào tuần sau. Nhiều người dùng Facebook đã phát hiện ra nội dung món quà giáng sinh mà họ mua từ những website có liên kết với Beacon, đều đã bị công khai với bạn bè của họ.

Beacon nhận thấy thông tin cá nhân của người dùng đã bị chiếm đoạt và sử dụng sai mục đích.

Có vẻ như với nhiều người, Facebook cố tình tiết lộ thông tin cá nhân của họ để kiếm tiền. Khi sự việc bắt đầu đi theo hướng sai lệch, báo chí coi sự ngạo mạn của Zuckerberg khi giới thiệu

sản phẩm như lời giải thích – Facebook chỉ chú trọng đến sức mạnh của mình và Zuckerberg không hề quan tâm tới người dùng. Đây chỉ là hiểu lầm về vị CEO trẻ, nhưng Facebook phát triển quá nhanh và rộng lớn đến mức báo chí mới chỉ đang bước đầu hiểu về công ty.

Phản ứng dữ dội lan ra rất nhanh giữa số người dùng. Công cụ phân phối của Facebook đã phát huy tác dụng trong việc chống lại chính mình bằng việc khiến những tranh cãi quanh Facebook ngày càng tiến xa. Nhóm hoạt động chính trị tự do MoveOn.org đứng đầu bộ phận phản đối Beacon. Nhóm này mở ra biển quảng cáo mới (sử dụng công cụ tự phục vụ ) để hỏi người sử

dụng: “Facebook có xâm phạm quyền riêng tư của bạn không?” Nhóm cũng mời người dùng tham gia vào nhóm phản dối, và đã thu hút được 68.000 người. Thực tế, tỷ lệ người dùng phản đối tương đối nhỏ, chỉ khoảng 0,1% so với 10% ở thời kỳ tranh cãi về News Feed. Nhưng MoveOn đã nhận được nhiều sự chú ý. Trang này cùng với nhiều nhóm hoạt động khác đã thu thập hồ sơ về người dùng phàn nàn Beacon và gửi lên Ủy ban Thương mại Liên bang. Một vụ

kiện tụng sắp sửa xảy ra.

Và lúc đó, bất cứ điều gì xảy ra tại Facebook đều là tin tức quan trọng. Bởi trang này có tới 57

triệu người sử dụng và được Microsoft đầu tư một khoản tiền lớn. Báo chí muốn Zuckerberg phải xin lỗi và dỡ bỏ Beacon. Nhiều cây viết đã tranh luận rằng giá trị mới đầy ngạc nhiên này đã bất ngờ chứng minh được tính lợi nhuận cao của Facebook. Josh Quitter của tờ Fortune đã viết một bài báo để chỉ ra việc đánh mất hình tượng của Facebook với tiêu đề: “Facebook có sụp đổ hay không?”. Tác giả cho rằng công ty đang trong quá trình “dỡ bỏ”. Quitter đã so sánh quyết định hấp tấp về phát triển Beacon của Zuckerberg năm 23 tuổi với việc “quan sát một đứa trẻ không ai trông nom đang đùa nghịch với diêm trong căn nhà gỗ”.

Beacon là vụ tranh cãi tồi tệ và gây nhiều thiệt hại nhất mà Facebook từng đối mặt, bởi nhiều lý do. Thứ nhất, khác với News Feed, công ty của Zuckerberg đã phạm phải lỗi thiết kế nghiêm trọng. Beacon đã dẫn đến việc thông tin người dùng bị sử dụng sai mục đích. Do đó, nó cũng vi phạm vào quy tắc mà Zuckerberg đưa ra về tầm quan trọng của tính riêng tư cá nhân và hoạt động quản lý thông tin. Nhưng thiệt hại còn phức tạp hơn bởi trong vòng ba tuần, Zuckerberg không hề đưa ra một động thái phản ứng nào trước sự phàn nàn của người dùng. Anh càng im lặng, mọi người càng giận dữ. Lúc đó, vị giám đốc trẻ đang kiểm tra lại các số liệu của người dùng như thường lệ và nhận ra rằng Beacon không hề ảnh hưởng tới hoạt động của các dịch vụ.

Nhưng sự thật này đi ngược lại với những gì tồi tệ mà một nhóm nhỏ người dùng đã trải qua cũng như sự bất bình của giới báo chí.

Những người đặt lòng tin vào Zuckerberg không nhiều, và cũng chẳng giúp được gì cho anh

trong những hoàn cảnh như thế này. Nhưng trớ trêu là từ trước đến giờ, anh luôn phản đối mọi kiểu biển quảng cáo hoặc tin nhắn bừa bãi trên Facebook. Anh là người trong nhiều năm vẫn kiên trì rằng mình chỉ muốn những điều tốt đẹp nhất nhằm phục vụ người dùng, nhưng bây giờ

anh lại hành động như thể anh biết rõ điều gì là tốt.

Khi nhìn lại, Zuckerberg thừa nhận rằng mình đã quá tự phụ. Anh rầu rĩ nói: “Chúng tôi đã không phản ứng kịp thời, cũng do quá quen với lời phàn nàn từ phía người dùng, rồi đến phút chót, chúng tôi lại chính là những người đúng. Chúng tôi đã cho rằng, như mọi lần: Này, sao cũng được, rồi sẽ vượt qua cả thôi. Nhưng thực tế, kết quả lại là: này, ôi không, chúng ta đã làm mọi việc rối tinh lên rồi.”

Sau cùng, vào ngày 29 tháng 11, ba tuần sau khi Beacon trình làng, Facebook đã tái thiết kế nó để trở thành một hệ thống “opt-in” triệt để. Không tin nhắn nào về bạn bị gửi đi nếu bạn chưa cho phép. MoveOn đã thận trọng xác nhận thành công này. Và một tuần sau, Zuckerberg đưa ra lời phát biểu đầu tiên trước công chúng về vụ việc, với một bài đăng hối lỗi trên trang Facebook với tiêu đề: “Những suy nghĩ về Beacon”.

“Chúng tôi đã phạm nhiều sai lầm khi phát triển tính năng này, nhưng còn sai lầm lớn hơn khi cố gắng khắc phục nó”, anh viết trên bài đăng của mình. “Với việc cho ra đời sản phẩm này, chúng tôi đã thất bại, và tôi xin lỗi về điều đó… Mất nhiều thời gian để đưa ra một giải pháp đúng đắn… Tới giờ, Facebook đã phần nào thành công bởi nó cho phép người dùng quyết định những thông tin mà họ muốn chia sẻ, và cách họ chia sẻ… Để trở thành một tính năng tốt, Beacon cũng cần làm những điều tương tự”. Anh cũng thông báo, Facebook đã tháo dỡ hoàn toàn Beacon như MoveOn yêu cầu.

Beacon đã in một vết đen lên Facebook và vẫn chưa biến mất hẳn. Trong công ty, sự ra mắt quảng cáo trên Facebook gắn liền với cái tên của dự án, đó là “Dịch bệnh”. Nó thực sự đã biến thành một căn bệnh khó xóa sổ – bệnh nhận thức tiêu cực, còn dây dưa trong thời gian dài sau khi sản phẩm đã được chỉnh sửa. Lượng người tham gia sử dụng trang giảm rõ rệt sau đó, dưới ảnh hưởng của báo chí ở khắp nơi; và chỉ tăng lại không đáng kể vào đầu năm 2008. Dan Rose, cựu nhân viên Amazon, là người đứng đầu hoạt động tiếp thị quảng cáo của Facebook và liên quan mật thiết đến việc ra mắt các biển quảng cáo, mà sự tranh cãi quanh chúng đã “tàn phá”

công ty. “Khi chúng tôi khắc phục Beacon, thì meme đã xuất hiện trên mạng và người dùng không hề kiểm soát sự lưu hành thông tin của chính mình. Ông cũng cho biết thêm: “Chúng tôi chỉ xiết chặt vấn đề hơn. Sẽ mất một thời gian dài để chúng tôi lấy lại danh tiếng trước đây”.

Nhưng Beacon cũng thành công trong việc làm sáng tỏ hướng đi mà Facebook kỳ vọng trong

tương lai – đó là trở thành một trung tâm xã hội nơi mọi thông tin về hoạt động trên mạng của bạn được chia sẻ với bạn bè. Nếu bạn mua hàng, bạn đưa ra một lời nhận xét hoặc cho biết bạn ưa thích điều gì, thì mục tiêu cuối cùng của Facebook chính là để bạn bè của bạn biết được những hoạt động đó. Thực tế, đến cuối năm 2009, khi vụ kiện liên quan được dàn xếp ổn thỏa, Beacon mới dừng hoạt động, nhưng sự phản đối dành cho nó thì kết thúc rất lâu trước đó.

Zuckerberg cho rằng có thể anh đã cho ra mắt Beacon quá sớm. “Mặt không tốt của Beacon là người dùng chưa sẵn sàng chia sẻ thông tin của họ trên Facebook.” Vào năm 2008, công ty cũng đưa vào sử dụng một công nghệ được triển khai rộng rãi mang tên Facebook Connect, nhằm giúp người dùng chia sẻ thông tin với bạn bè trên trang web. Nhưng cơ bản sản phẩm này không bị phản đối, đơn giản vì Connect cho phép người sử dùng quản lý lượng thông tin về

bản thân họ mà nó gửi đi.

Không lâu sau khi vụ việc Beacon lắng xuống, thành viên ban quản trị là Jim Breyer đã nói chuyện nghiêm túc với Zuckerberg. “Chúng ta đã sai. Chúng ta phải xin lỗi ngay. Mark ạ, với tôi thì đây là ví dụ về tầm quan trọng của một giám đốc sản xuất mới mà chúng ta cần tìm kiếm”.

Owen Van Natta là một anh chàng tài ba, không có đối thủ trong lĩnh vực phát triền kinh doanh. Tuy nhiên, theo Breyer, anh ta chưa phải một một người kiên định, vững vàng, đặt cả

đôi tay lên bánh lái, chưa phải một người mà vị CEO 23 tuổi và vẫn đang trong quá trình học hỏi cần đến. Hơn thế, công ty cũng cần một nhân viên từng trải trong ngành kinh doanh quảng cáo trực tuyến vốn vô cùng phức tạp. Zuckerberg đã nghĩ suốt hai tuần về điều này, sau đó nói với Breyer, và ông đồng ý. Anh sẽ nói với Van Natta về quyết định của họ vào đầu tháng một và bắt đầu tìm kiếm người mới.

Vào bữa tiệc Giáng sinh giữa tháng 12, Zuckerberg đã gặp Sheryl Sandberg. Cô là nhà điều hành cấp cao tại Google, người đã phát triển lĩnh vực kinh doanh quảng cáo tự phục vụ cho Google với một nhóm trang web kinh tế mạnh. Hai người họ lui vào góc phòng, Zuckerberg hỏi chuyện Sheryl suốt một tiếng đồng hồ về cách cô quản lý tổ chức công nghệ đang phát triển lớn mạnh. Họ đồng ý thỉnh thoảng ra ngoài ăn tối cùng nhau.

Trong thời gian đó, sau lần trao đổi không mấy dễ dàng với Van Natta, Zuckerberg bắt đầu gặp gỡ những ứng cử viên tiềm năng cho vị trí COO. Một trong số đó là Dan Rosensweig, cựu COO

của Yahoo, người mới chỉ một năm trước đây còn cùng CEO Terry Semel của Yahoo khao khát theo đuổi việc mua lại Facebook. Anh cùng với vợ, chính là chủ nhà của buổi tiệc Giáng sinh nơi Zuckerberg gặp gỡ Sandberg. Một ứng cử viên khác là Jeff Weiner, nhân viên hàng đầu khác của Yahoo, nổi tiếng với khả năng suy xét và tài năng quản lý.

Sandberg là nữ nhân viên làm việc cho Google từ năm 2001 và kiếm được nhiều tiền từ cổ

phiếu của mình ở đây. Cô cho rằng đã đến lúc mình sẵn sàng tìm cơ hội mới. Công ty truyền thông lớn East Coast đã đưa ra lời đề nghị hấp dẫn, và cô đang suy nghĩ nghiêm túc về nó.

Sandberg đã dành một buổi chiều để gặp gỡ Roger McNamee, một hiền nhân trong ngành và một nhà đầu tư nổi tiếng của Thung lũng Silicon. Cô hỏi xin lời khuyên của ông về công việc truyền thông. McNamee nói với cô: “Đó là một ý kiến hay, cô nên thử sức”. Nhưng ông cũng đôi chút do dự khi nói “tuy nhiên, việc cô thực sự nên làm là cộng tác với Mark Zuckerberg”.

McNamee đã đưa ra vài lời khuyên cho Zuckerberg trước đây, và biết anh đang tìm kiếm COO

mới cho công ty mình. Thật trùng khớp khi vào tuần sau đó, Sandberg và Zuckerberg cùng gửi email cho nhau để mời ăn tối. Trước đó, Sandberg chưa từng nghĩ rằng bữa tối sẽ diễn ra với mục đích tuyển dụng, dù nhân viên phụ tá của Zuckerberg ở Facebook là Cohler, đã nhắc đi nhắc lại với cô về lời đề nghị. Lần nào gặp cô, Cohler cũng hỏi: “Bao giờ thì cô đến làm việc với chúng tôi?”

Trước lúc Sandberg xuất hiện ở một nhà hàng nhỏ trong Thung lũng Silicon, McNamee đã nói chuyện với Zuckerberg và khẳng định về tài năng của Sandberg. Trong suốt bữa tối, hai người chỉ nói và nói. Sau 10 giờ, nhà hàng đóng cửa, Zuckerberg lại về nhà của Sandberg để tiếp tục câu chuyện. Sandberg là mẹ của hai đứa trẻ và cô thường đi ngủ sớm lúc 9 giờ 30 phút. Tới nửa đêm, cô buộc phải đẩy anh về để có thể lên giường đi ngủ. Những bữa tối như thế vẫn tiếp tục.

Zuckerberg không hề vội vàng. Anh muốn biết rõ hơn về người sẽ làm việc cùng anh trong mười hoặc hai mươi năm tới. Lần này, anh muốn tuyển được một người làm việc lâu dài cùng mình. Sandberg cho rằng những buổi nói chuyện với Zuckerberg kéo dài bất tận, nhưng theo anh thời gian tổng cộng chỉ vào khoảng năm mươi tiếng đồng hồ. Cô phàn nàn trong buổi phỏng vấn: “Anh ta chẳng bao giờ chịu ra về. Các anh nhớ viết vào trong sách của mình đấy.

Anh ta đúng là chẳng bao giờ chịu rời khỏi nhà tôi.”

Sandberg là một phụ nữ bốn mươi tuổi thanh lịch, tinh thần luôn vui tươi và có chút phấn khích. Cô có khuôn mặt tròn, với mái tóc đen buộc lại, chấm đến vai. Trước khi dành sáu năm tại Google, cô đã có thời gian nắm vị trí quan trọng – nhân viên chính dưới quyền Laurence Summer, khi ông còn là bộ trưởng tài chính trong chính quyền tổng thống Clinton. Cô đã gặp ông khi còn là một sinh viên khoa Kinh tế tại Harvard – lại là ngôi trường này. Cô đã viết bài luận về yếu tố kinh tế dẫn đến việc phụ nữ chấp nhận người chồng bạo hành. (Zuckerberg luôn muốn tìm kiếm những ngôi sao trong giới học thuật, không kể đến chính bản thân anh). Cô nói với tốc độ nhanh đến kinh ngạc mà không bỏ qua bất cứ ngữ điệu uyển chuyển nào, giống như

dòng nhạc chảy xiết của ngôn từ. Cô ăn mặc hợp thời trang khi tôi tới gặp cô, với đôi bốt cao

gót màu đen hiệu Prada, quần đen, áo len casơmia, sự bóng bẩy của cô tương phản với vẻ giản dị của Zuckerberg hay với hầu hết mọi người ở Facebook.

Giữa cộng đồng gắn bó khăng khít ở Thung lũng Silicon, Sandberg thấy thích thú khi giữ bí mật cho riêng mình về những buổi gặp mặt với Zuckerberg. Một lần, cô cùng với chồng là Dave Goldberg, nhân viên hàng đầu của Yahoo, đã gặp gỡ và ăn tối với Zuckerberg và bạn gái của anh, Priscilla Chan trong một nhà hàng mờ ảo gần sân bay San Francisco, nơi không ai có thể

nhận ra bọn họ. Zuckerberg đã đưa ra nhiều câu hỏi, và Sandberg trả lời lịch sự. Những chủ đề

trong buổi thảo luận của họ liên quan đến nhiều vấn đề, từ vị thế của Facebook trong năm năm nữa, tới kinh nghiệm của Sandberg trong chính phủ, hay lý thuyết quản lý, lịch sử công tác cá nhân. Anh đang tìm hiểu rất kỹ về cô, và cũng cần phải thuyết phục bằng được cô. Không lâu trước khi họ gặp mặt lần đầu, tạp chí 02138 của trường Harvard đã cho công bố nguồn gốc những cơ sở phức tạp hình thành nên Facebook. Nó ủng hộ ý kiến của Winkelvoss về giá trị bề

mặt và cho rằng Zuckerberg chỉ là một kẻ đánh cắp tri thức. Bài báo kết luận: “Chúng ta không biết được chuyện gì đã thực sự xảy ra trong ký túc của Harvard bốn năm trước”. Câu hỏi vẫn còn đó: Ý tưởng là của ai? Sandberg đã đọc được bài báo và tới chất vấn McNamee, người bạn đã khẳng định với cô về tính trung thực của Zuckerberg. Cuối tháng 1, cả hai cùng tham gia vào Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Điển. Sandberg đã mời Zuckerberg đi cùng mình trong chuyến bay từ San Francisco tới Zurich, trên chiếc phi cơ Google One, một chiếc Boeing 767 – có chủ sở hữu là hai người đồng sáng lập công ty, Larry Page và Sergei Brin. Zuckerberg và Sandberg có vẻ bí ẩn khi nói chuyện trong suốt chuyến bay, một vài đồng nghiệp của cô ở

Google không che giấu việc họ tỏ ra quan tâm về nội dung trao đổi giữa hai người.

Khi những cuộc thảo luận trở nên nghiêm túc hơn, Sandberg đã gọi cho người bạn thân ở

Washington Post là Don Graham để hỏi về Zuckerberg và Facebook. Graham cũng nằm trong số những người muốn mời Sandberg tới làm việc khi cô rời Bộ tài chính vào năm 2000 (Những công ty khác bao gồm New York Times và tổ chức phi lợi nhuận Sáng kiến vắc xin phòng chống AIDS). Có vẻ như Zuckerberg trước đó đã gọi cho Graham để hỏi về cô. Vị CEO này đưa ra những lời tán dương về cả hai người. Trước khả năng Sandberg tới làm việc tại Facebook, Graham đã nói: “Ồ, đó quả là một cuộc tuyển dụng xuất sắc”. Jim Breyer cũng dành nhiều thời gian trao đổi với Sandberg và những người cạnh tranh vị trí COO này. Cô ấy là một trong số ít những người không nói về khả năng trở thành CEO của mình trong tương lai. Chính họ là những người phá hỏng cuộc thỏa thuận. Breyer nói: “Mark sẽ giữ vị trí CEO lâu dài trong công ty. Chúng tôi chỉ đang tìm kiếm một cộng sự kinh doanh, và hài lòng với vị trí đó.”

Ngoài việc cô ấy vui vẻ ở vị trí thứ hai, và những mối liên kết giữa hai người như Harvard hay Graham, ngoài vai trò của cô trong việc phát triển kinh doanh quảng cáo của Google, hay kinh nghiệm quản lý của cô, còn một điều khác nữa từ Sandberg đã thu hút Zuckerberg. Anh nói:

“Chúng tôi đã dành nhiều thời gian trò chuyện về kinh nghiệm của cô ấy khi làm việc trong chính phủ. Và theo nhiều cách nhìn nhận, Facebook giống với một chính phủ hơn là một công ty bình thường. Chúng tôi có một cộng đồng đông đảo ở đây, và không giống các công ty về

công nghệ khác, chúng tôi đang thực sự xây dựng chính sách. Tất nhiên, Beacon là một ví dụ

của việc thiết lập chính sách tồi”. Anh đã thành công trong việc tuyển dụng và cô bắt đầu công việc tại Facebook vào cuối tháng 3 năm 2008. Nếu việc đầu tư của Microsoft tuyên bố với cả

thế giới rằng Facebook là một sức mạnh kinh tế ghê gớm, thì việc tuyển dụng thành công một siêu sao về Internet lại cho thế giới biết họ là một công ty có hệ thống quản lý rất tốt. Với mọi thăm dò và dự định, Sandberg vẫn có chút hồi hộp trong ngày đầu tới công ty. Mọi chuyện sẽ

thế nào khi làm việc với vị giám đốc trẻ mới hai mươi ba tuổi, và hàng ngày đều phải gặp mặt.

Vào ngày đầu tiên đó, Sandberg, Zuckerberg, và nhóm tám người gồm những lãnh đạo của công ty, mang tên Đội M – đã thảo luận về hệ thống đánh giá sắp sửa được dùng cho bộ phận nhân sự. Câu hỏi được đặt ra: Hệ thống đánh giá tốt nhất phải được xây dựng như thế nào?

Sandberg đã tiếp xúc với nhiều hệ thống đánh giá ở Google, cô lên tiếng và nói rất nhanh: Các anh luôn có năm mức độ: hai ở vị trí đầu, hai ở vị trí cuối, và một ở giữa”. Có người hỏi cô tại sao. Cô đáp: “À, ba thì quá ít, bảy thì quá nhiều, sáu lại là số chẵn, bởi vậy anh cần một số ở

giữa để làm tiêu chuẩn xác định.” Cô khẳng định “ai cũng hiểu về năm mức độ này”. Không lâu sau khi buổi họp kết thúc, Zuckerberg bước đến phía Sandberg.

Anh nói: “Tôi thực sự xin lỗi.”

“Vì điều gì?”

“Vì tôi đã trợn mắt.”

“Tôi không chú ý tới điều đó.”

Zuckerberg nói tiếp: “Tôi đã đưa cô đến đây, và tôi biết mình cần trao quyền cho cô, cần để

mọi người biết chắc rằng tôi tin tưởng ở cô và tôi không nên trợn mắt.”

Zuckerberg gây ấn tượng cho cô khi nhận lỗi về mình chỉ vì một sơ suất rất nhỏ. Cô nhớ lại:

“Tôi đã nói với bản thân, đây là công việc.” Hai người luôn thẳng thắn với nhau như vậy. Vài lần trong tuần họ gặp riêng nhau để bàn công việc. Trong buổi họp thứ sáu hàng tuần, họ thường dành vài phút để trao đổi những ý kiến phản hồi. Trước đó, Sandberg muốn nhận được thông

tin thường xuyên từ Zuckerberg, nhưng anh muốn thực hiện việc đó theo cả hai chiều.

Kể từ khi đến công ty, Sandberg đã trở thành nhân viên kinh doanh hàng đầu và nhà vô địch trong lĩnh vực quảng cáo. Cô rất giàu kinh nghiệm làm việc với các nhà quảng cáo Google, và nhận thức rõ tầm quan trọng cũng như tiềm năng của quảng cáo trên mạng. Theo một số

người ở Facebook, trong tuần làm việc đầu tiên của cô, mọi người đã dùng những lời khen có cánh dành cho cô mà hiếm người nào trước đó nhận được. Ngoài những vụ làm ăn với Microsoft, những biển quảng cáo của Facebook, sự cần thiết phát triển lợi nhuận của một dịch vụ đang đâm chồi nảy lộc, công ty cần giải quyết một vấn đề khác luôn tồn tại. Đó chính là mâu thuẫn sâu sắc liên quan tới việc phát triển Facebook thành một doanh nghiệp thực thụ dựa trên hoạt động kinh doanh quảng cáo. Mâu thuẫn này xuất phát từ chính vị CEO, người có niềm tin vững chắc rằng sản phẩm và trải nghiệm của người dùng mới là điều quan trọng trước nhất. Sandberg sẽ còn rất nhiều điều phải làm ở nơi này.

13. KIẾM TIỀN

“Chúng ta kinh doanh trong ngành nào?”

Làm thế nào để Facebook, một mạng xã hội thành công, trở thành một cỗ máy kiếm tiền không ngừng nghỉ? Câu hỏi đầy ẩn ý này gợi ra hàng loạt câu trả lời thú vị từ phía các nhà điều hành cấp cao của Facebook khi Sheryl Sandberg tới. Mặc dù không có đáp án cho câu hỏi trên nhưng điều đó cũng chẳng khiến Zuckerberg phiền lòng. Tuy nhiên, Sandberg, một nhà quản lý cẩn trọng lại có ý định thiết lập mối liên kết trong bộ máy lãnh đạo của Facebook. Cô tham gia vào Facebook với mục tiêu biến nó thành công ty kinh doanh quảng cáo. Sheryl muốn tất cả các nhân viên và ban quản trị đoàn kết trong công việc. Cô không mảy may nghi ngờ việc Facebook sẽ trở thành một trong những công cụ quảng cáo lớn nhất mọi thời đại.

Vấn đề này hầu như không liên quan tới học thuật, cái mà Facebook cần là tiền. Tổng số tiền đầu tư từ Microsoft, Lý Gia Thành, và anh em nhà Samwer vượt ngoài sức tưởng tượng của mọi người, ước tính lên tới 375 triệu đô-la. Một số đồng minh của Zuckerberg trong ban quản trị cho rằng thật là một sai lầm khi không chấp thuận mức định giá thấp hơn vì điều đó sẽ cho phép Facebook kiếm được nhiều tiền hơn từ nhiều nhà đầu tư khác sẵn sàng móc túi để mua.

Công ty nhanh chóng thuê thêm nhiều nhân viên, và hiện tại con số này đã lên tới 500 người, đồng thời mua thêm hàng trăm máy chủ cho các trung tâm dữ liệu. Chẳng bao lâu sau, Facebook cũng xây dựng các trung tâm dữ liệu bên ngoài nước Mỹ để vươn tới thị trường quốc tế. Nó cũng xây một quán ăn tự phục vụ mới dành cho nhân viên trong một tòa nhà biệt lập, một dãy nhà, hoặc các tòa nhà chính, với các đầu bếp thuê từ Google và thực đơn phong phú –

hoàn toàn miễn phí. Các kế hoạch nhằm thu hút nhân viên ra khỏi mười hai tòa nhà, tản mác xuống khu phố Palo Alto và bước vào một không gian mới lớn hơn.

Sau năm tuần Sandberg tới công ty, cô đã quyết định tổ chức hàng loạt cuộc họp ban quản trị

tập trung vào chủ đề cơ hội quảng cáo trên mạng xã hội Facebook. Zuckerberg không tham dự, vì anh đang trong chuyến hải trình vòng quanh thế giới kéo dài nhiều tháng, sau khi đã hoàn thành cuộc tìm kiếm số hai. Anh muốn nghỉ ngơi một thời gian. Zuckerberg đi du lịch một mình kèm theo túi hành lý tới Berlin, Istanbul, Ấn Độ, Nhật Bản, và nhiều nơi khác. Tại Ấn độ, anh đã thực hiện một chuyến hành hương ngắn bằng xe buýt địa phương tới đền thờ của người Hindu trên đỉnh Himalaya, nơi mà Steve Jobs, Baba Ram Dass đã tìm ra tri thức của nhân loại.

Các đồng nghiệp khác tin rằng, Zuckerberg đã cố tình lên kế hoạch cho chuyến đi này với mục

đích cho phép Sandberg tự do điều hành công ty mà không có sự can thiệp của anh. Nhưng hiển nhiên rằng các cuộc họp bàn về cách thức biến Facebook từ một mạng xã hội thành một doanh nghiệp hùng mạnh đều nằm trong suy nghĩ của Zuckerberg – mặc dù anh cảm thấy mâu thuẫn về ý tưởng đặt quảng cáo trên Facebook. Các nhà điều hành trong tổ chức chưa từng cùng nhau suy ngẫm về việc làm thế nào để kiếm tiền dựa vào những người sử dụng Facebook.

Các cuộc họp thường xảy ra một hoặc hai lần một tuần, kéo dài từ 6 tới 9 giờ tối. Cuộc họp đầu tiên chỉ bao gồm một nhóm nhỏ các nhà điều hành phụ trách về mảng quảng cáo của công ty: Mike Murphy – trưởng bộ phận chào bán quảng cáo, Chamath Palihapitiya – trưởng bộ phận phát triển và hợp tác quốc tế, Tim Kendall – trưởng bộ phận kinh doanh quảng cáo tự phục vụ

trực tuyến; Dan Rose – phụ trách mảng cộng tác với Microsoft, Kent Schoen - trưởng bộ phận quảng cáo sản phẩm, Kang-Xing Jin – kỹ sư chịu trách nhiệm về các phần mềm quảng cáo (bạn thân của Zuckerberg từ thời còn học ở Harvard); và Matt Cohler, quân sư của Zuckerberg. Trên chiếc bảng trắng, Sandberg viết to dòng chữ “Chúng ta kinh doanh trong ngành nào?”

Đầu tiên đó chỉ là những cuộc tọa đàm thân mật, cho phép mọi người đưa ra ý kiến của họ. Về

sau, số lượng người tham dự các cuộc họp tăng lên đều đặn. Mọi người đồn thổi nhau rằng không nên bỏ lỡ các cuộc đối thoại này. Toàn bộ ban quản trị và nhiều trưởng nhóm quảng cáo đã tham dự, con số này thường lên tới 15-20 người mỗi tối.

Tại thời điểm đó, các chiến dịch tìm kiếm lợi nhuận của Facebook rất khác nhau. Và hẳn nhiên, cuối năm 2007, Microsoft cũng đang chào bán các biển quảng cáo trực tuyến, đây là một thương vụ mới mang tầm cỡ quốc tế chiếm gần 25% tổng doanh thu của hãng này. Ban lãnh đạo Facebook muốn con số này còn phải cao hơn nữa, vì nó sẽ quyết định số phận của cả công ty. Các biển quảng cáo tự phục vụ trực tuyến ra đời cùng lúc với Beacon – một loại công cụ

thông báo trung gian – rất phổ biến ngày nay. Facebook cũng có “sponsored story” – các quảng cáo được chèn vào phần New Feeds của người sử dụng trông như thể một thông báo từ bạn bè, nhưng thực chất đó là thông báo của Coca-cola hoặc một công ty nào đó. Món quà ảo chỉ chiếm một phần doanh thu tuy nhỏ nhưng có xu hướng tăng trưởng rất nhanh vì mọi người sẵn sàng trả tiền cho các biểu tượng minh họa bằng đồ thị. Kết quả là Facebook có một thị trường riêng, một hệ thống quảng cáo được phân loại, và nhận được nhiều phản ứng tích cực gần đây từ phía người dùng.

Sandberg viết ra một số lựa chọn trên bảng. Facebook có thể trở thành một doanh nghiệp kinh doanh quảng cáo. Nó có thể bán dữ liệu của người sử dụng. Ngoài ra, Facebook còn có thể bán avatar và các sản phẩm ảo cho người dùng. Đồng thời cho phép thực hiện một số giao dịch

hoặc thanh toán bằng tài khoản Paypal. Các nhân viên nghiên cứu nhiều thị trường khác nhau và mang tới buổi họp tiếp theo một số biểu đồ được soạn thảo chi tiết chỉ ra quy mô của từng thị trường, tỷ lệ tăng trưởng ước tính, các đối thủ cạnh tranh lớn, và hoạt động đặc trưng của riêng Facebook. Sau vài tuần, trong buổi họp cuối cùng, Sandberg đã cố tình đi khắp phòng và hỏi từng người về tỷ lệ doanh thu mà Facebook có thể thu được tùy theo từng lĩnh vực kinh doanh. Mọi người đều nhất trí rằng quảng cáo chiếm 70% doanh thu, thậm chí có thể nhiều hơn.

Tất cả họ đều biết Zuckerberg chỉ thông qua các dự án nếu như chúng phù hợp với kế hoạch dài hạn của Facebook. “Mark rất chú trọng phương hướng dài hạn. Anh ta không muốn lãng phí bất kỳ nguồn lực nào trừ phi nó củng cố cho phương hướng dài hạn. Nếu bạn không hiểu mình đang kinh doanh trong ngành nào thì mọi cách bạn làm để kiếm tiền sẽ trở nên lãng phí vì chúng sẽ không kéo dài mãi mãi”, một người tham gia cuộc họp cho biết. Do hiện thực khách quan, Zuckerberg đã bị buộc phải chấp nhận bán quảng cáo trên Facebook, và anh ta làm vậy chỉ để có tiền trả các hóa đơn. Khi bất cứ ai hỏi Zuckerberg về những ưu tiên hàng đầu, anh luôn trả lời dứt khoát rằng đó là tăng trưởng bền vững và việc không ngừng cải thiện trải nghiệm của khách hàng đóng vai trò quan trọng hơn kiếm tiền. Zuckerberg luôn tin rằng thành công dài hạn về mặt tài chính phụ thuộc vào tăng trưởng không ngừng, thậm chí anh còn tuyên bố rằng các mẩu quảng cáo xuất hiện trên Facebook đồng nghĩa với việc công ty đang bắt đầu tìm hướng đi mới. Và sự thất bại của Beacon đã củng cố thêm lòng tin của mọi người.

Nhằm làm rõ chiến lược kinh doanh gắn liền với phương hướng dài hạn của Zuckerberg, các nhà điều hành tham gia cuộc họp đã bàn luận sâu hơn về chủ đề quảng cáo. Họ đã khám phá ra điểm khác biệt chủ yếu nhằm làm rõ và phân biệt cơ hội của Facebook. Trong khi Google –

trường học về doanh nghiệp của Sandberg và là công cụ tìm kiếm hàng đầu trên Internet ngày nay – giúp mọi người tìm thấy những thứ họ đã quyết định mua thì Facebook giúp họ quyết định thứ họ muốn. Khi bạn tìm kiếm thứ gì đó trên Google, nó sẽ hiện lên một quảng cáo phù hợp với từ khóa mà bạn gõ trên thanh công cụ tìm kiếm. Thường thì những thứ đó rất đúng ý bạn và điều này mang lại hàng tỷ đô-la cho Google. Tuy nhiên, những quảng cáo mà bạn kích vào là những thứ bạn biết rằng mình đang cần tìm kiếm. Trong ngôn ngữ quảng cáo, các từ

khóa tìm kiếm quảng cáo của Google là “thỏa mãn nhu cầu” của bạn.

Trái lại, Facebook tạo ra nhu cầu cho bạn. Giống như những thương hiệu quảng cáo tốn tiền thường thấy trên truyền hình. Mục đích của quảng cáo thương hiệu của Facebook là reo rắc vào đầu bạn một ý tưởng mới, chẳng hạn như “Kìa! bạn nên mua sản phẩm này”. Các quảng cáo kiểu này thường không hiệu quả trên Google. Bạn có thể tìm máy quay hiệu Cannon trên

Google nếu bạn gõ từ khóa “máy quay kỹ thuật số” lên thanh công cụ tìm kiếm, nhưng đó không phải là cách để thuyết phục rằng bạn muốn chiếc máy quay kỹ thuật số này. (Nỗ lực của Google nhằm tìm ra một số phương thức tiếp cận ví dụ như dịch vụ thư điện tử Gmail có chứa phần mềm quan sát các từ trong email của bạn và sẽ hiển thị những tin nhắn mà nó cho là bạn sẽ phản hồi.)

Google đã thành công mặc dù nó hầu như chỉ hoạt động trong một mảng tương đối nhỏ của ngành quảng cáo. Các nhà nghiên cứu do Sandberg chỉ định đã khám phá ra rằng 20% trong 600 tỷ đô-la doanh thu hàng năm của Google đều đến từ những mẩu quảng cáo hướng tới đối tượng khách hàng đã biết họ muốn gì. Phần còn lại, 80% tương đương với 480 tỷ đô-la/năm, vẫn đang bị bỏ ngỏ, và ngày càng nhiều quảng cáo sinh lợi trên Internet.

Viễn cảnh về quảng cáo trên Facebook trông có vẻ khả quan trong con mắt của các nhà điều hành. Internet kéo khách hàng ra khỏi truyền hình và báo chí. Facebook sẽ chiếm thị phần thời gian trên Internet và trở thành nơi mà người dùng sử dụng hầu hết thời gian vào mạng của họ

tại Mỹ cũng như nhiều quốc gia khác. Như Dan Rose, chuyên gia về lĩnh vực marketing từng phát biểu, nếu một công ty quảng cáo kết hợp với khả năng ưu việt của Facebook để hướng tới những quảng cáo dựa trên thông tin về người dùng, nó sẽ tạo ra sức hút ngày càng lớn đối với

“quảng cáo sinh nhu cầu”. Đang tồn tại một tình trạng mất cân đối giữa nơi mà đồng đô-la được sử dụng và nơi mà khán giả dành thời gian để xem. Trong vòng mười năm qua, đồng đô-la đang có xu hướng chảy về phía Internet. Rose đã gây ấn tượng mạnh tới mức Sandberg đã trao cho anh một chức danh mới – phó giám đốc phụ trách phát triển kinh doanh.

Phiên họp thứ tám về mô hình doanh nghiệp của Sandberg đưa ra kết luận khi Zuckerberg quay trở lại sau chuyến đi nghỉ vòng quanh thế giới. Và anh thực sự bị ấn tượng trước kết luận này. “Giờ đây Mark hiểu rằng chúng tôi có một mô hình doanh nghiệp chỉ ra phương hướng dài hạn. Vậy nên anh ta sẵn sàng đầu tư” một nhà điều hành cho biết.

Zuckerberg giải thích chi tiết về ý tưởng quảng cáo trên Facebook. Trong phiên họp tiếp theo về chủ đề tìm kiếm lợi nhuận, anh đã chỉ ra cách để khiến Facebook trở nên khác biệt so với các website khác đó là khả năng giúp người sử dụng hội thoại hai chiều với một đối tượng khác hoặc một công ty muốn quảng cáo. “Ý tưởng cơ bản ở đây là các mẩu quảng cáo nên chứa đựng nội dung. Người xem cần những thông tin thiết thực mà họ viết trên blog. Đa số thông tin đó vốn dĩ mang tính thương mại. Nếu bạn nhìn vào profile cá nhân của một ai đó, bạn sẽ thấy các đặc điểm nổi trội chỉ ra rằng họ là ai, chẳng hạn như – âm nhạc, phim ảnh, sách, sản phẩm, trò chơi. Đó là đặc tính nhận dạng con người qua sở thích, nhưng chúng cũng chứa đựng giá trị

thương mại.

Từ những cuộc thảo luận với Zuckerberg, engagement ads (quảng cáo tương tác) đã ra đời tại Facebook. Đây là một tin nhắn đơn giản từ công ty quảng cáo trên trang chủ của người sử dụng nhằm mời họ thử xem qua website. Nó có thể đề nghị bạn bình luận một video với hy vọng bạn bè của bạn sẽ tham gia vào cuộc đối thoại này. Đó có thể là một sản phẩm miễn phí. Starbucks mời cà phê miễn phí. Engagement ads cho phép bạn tham gia vào cuộc hội thoại với bạn bè ngay trên mẩu quảng cáo và trở thành người hâm mộ sản phẩm đó trên Facebook chỉ sau một kích.

Chẳng bao lâu sau, engagement ads đã thay thế sponsored story và trở thành sản phẩm chính để các nhân viên quảng cáo của Facebook chào hàng. Theo cách nói của Zuckerberg, sponsored story không phải là thông tin do người sử dụng tạo nên. Engagement ads đã trở nên phổ biến rộng rãi trên toàn thế giới. Chỉ trong năm đầu tiên, chúng đã tạo ra gần 100 triệu đô-la doanh thu. Facebook trả 5 đô-la/1.000 lượt người xem cho các quảng cáo này. Với 400 triệu người sử dụng vào trang chủ của họ nhiều lần trong mỗi tháng, lượng tiền kiếm được ngày càng tăng lên. Nếu một công ty quảng cáo thiết lập mối quan hệ với một người sử dụng, thì điều đó sẽ mang lại rất nhiều giá trị phái sinh. Các nhà điều hành cho rằng nếu một thương hiệu kết nối với một khách hàng thì trung bình sẽ mang lại 200 ấn tượng thặng dư – cơ hội người dùng Facebook nhìn thấy thông tin về thương hiệu đó.

“Chúng ta sẽ không bao giờ bán lại các khẩu hiệu quảng cáo. Engagement ads đã củng cố sức mạnh của Internet cho phép các chuyên gia marketing có cơ hội tiếp xúc với người dùng. Nó rất khác các khẩu hiệu quảng cáo truyền thống trên web. Những gì các công ty quảng cáo đã cố

gắng thực hiện trên truyền hình và báo chí trong 50 năm qua đã tác động tới trải nghiệm của bạn”. Năm 2009, engagement ads đã mang về cho Facebook 50 triệu đô-la, nhưng hợp đồng này sẽ kết thúc vào đầu năm 2010, và Microsoft sẽ tham gia nhiều hơn vào quá trình tìm kiếm trao đổi trên Facebook.

Tuy nhiên, công ty đang tích cực phát triển và nâng cấp engagement ads, và cải thiện mối quan hệ với Microsoft. Phần lớn doanh thu quảng cáo bắt nguồn từ mảng thứ ba: quảng cáo tự phục vụ, nơi mà các công ty quảng cáo nhỏ lẻ mua quyền quảng cáo trên Face book bằng thẻ tín dụng. Bất kỳ ai cũng có thể mua chúng, nhưng các quảng cáo này thường được các doanh nghiệp trong nước mua.

Facebook trao cho các công ty quảng cáo nhiều sự lựa chọn hơn hầu hết các website khác bởi vì mọi người đều sẵn sàng cung cấp thông tin cá nhân của họ trên mạng xã hội này. Các thành

viên dành rất nhiều thời gian và tham gia mọi hoạt động trên Facebook, chính điều đó tạo ra cơ hội quảng cáo cho website này. Nếu trên Google bạn mua một quảng cáo bằng cách gõ dòng chữ “máy quay kỹ thuật số”, thì trên Facebook quảng cáo đó sẽ hiện lên blog của một người đã kết hôn và có con sống tại California nhưng chưa bao giờ đăng bất kỳ tấm ảnh nào lên mạng xã hội này.

Đối với mọi người, quảng cáo đóng một vai trò hết sức quan trọng, thậm chí trong các cuộc họp do Sandberg tổ chức có một mục riêng trong phần doanh thu mà nhiều người tin rằng nó sẽ ngày càng phát triển. Rose gọi nó là “kiếm tiền nhờ người dùng”, có nghĩa là người sử dụng sẽ trực tiếp trả cho Facebook khi chơi trò chơi và các phần ứng dụng khác trong gói dịch vụ.

Ngoài bánh sinh nhật ảo với giá một đô-la, Facebook còn có nhiều cách khác để kiếm tiền từ

người sử dụng. Chẳng hạn như, tiền ảo mà thành viên dùng để mua sắm các sản phẩm và dịch vụ trên Facebook. Công ty hiện đang thử nghiệm hệ thống này. Trên các mạng xã hội khác, xuất hiện một thị trường lành mạnh chuyên về các loại sản phẩm trang trí ảo và hóa đơn ảo xác nhận thanh toán. Sandberg tin rằng 20-30% doanh thu của Facebook sẽ bắt nguồn từ việc bán các sản phẩm ảo và hoạt động tiền tệ trực tuyến. Năm 2009, doanh thu từ việc bán các sản phẩm ảo ước tính lên tới 30 triệu đô-la.

Vào đầu năm 2010, Facebook bắt đầu tập trung làm mới phần “Facebook Credit” (Tín dụng Facebook), dành cho các thành viên mua sản phẩm, chủ yếu là trò chơi ảo. Justin Smith, giám đốc điều hành Inside Network, một hãng phân tích hàng đầu, cho biết khoản tín dụng này sẽ

trở thành nguồn thu chính trong tương lai của Facebook, “Ý tưởng ở đây là Facebook Credit sẽ

cho phép phát triển doanh thu bởi vì người sử dụng sẽ ngày càng cảm thấy thoải mái khi trả

tiền cho Facebook hơn các website khác”. Smith thậm chí còn tin rằng trong tương lai Facebook sẽ cho phép người sử dụng dùng Facebook Credit để chi trả trên Internet. Tuy nhiên, Zuckerberg lại cho biết mục đích sử dụng Facebook Credit là để cuộc sống của các lập trình viên ứng dụng trở nên thoải mái hơn. “Chúng tôi không có ý định kiếm tiền bằng cách này sớm.

Nếu sau này nó trở nên phổ biến, thì đây sẽ là cơ hội đầu tư tốt.”

Facebook hiện đang nằm trong phần trung tâm chủ nghĩa tư bản. Dựa vào trực giác, Mark Zuckerberg, cũng giống như những người cùng thế hệ với anh, đã hiểu điều này từ khi sáng lập ra Facebook tại Harvard. Marketing không còn hoạt động theo kiểu chào hàng trực tiếp, không phải bởi phương pháp này sai mà là vì nó không còn mang lại hiệu quả. Cụm từ quảng cáo không còn mang đúng nghĩa đen của nó trên Facebook. Trong các cuộc họp do Sandberg tổ

chức, quảng cáo được định nghĩa ngắn gọn là một quy trình trong đó các công ty sử dụng tiền để sản phẩm của họ trở nên thu hút khách hàng.

Các chuyên gia marketing không còn kiểm soát bài viết. Từ những năm 2001-2002, người viết blog kiểm soát nội dung của chính họ. Độc giả bắt đầu tạo nên giới truyền thông. Giờ đây Facebook khuyến khích xu hướng đó trở nên phổ biến với các khách hàng có trình độ kỹ thuật công nghệ cao. Người sử dụng Facebook có trang chủ riêng và các công cụ để gửi tin nhắn, tạo ra và chuyển tiếp nội dung. Bài viết đó chủ yếu chứa đựng các sản phẩm và dịch vụ thương mại. Bất cứ ai cũng có thể tạo ra một trang chủ trên Facebook vì bất kỳ mục đích gì.

Sức mua của khách hàng chính là động lực thúc đẩy nền kinh tế. Facebook đã chứng minh rằng khách hàng giờ đây không chỉ mua sắm mà còn tham gia vào nhiều hoạt động khác. Ngày càng có nhiều người kiểm soát bài viết của chính họ.

“Dù thích hay không thích các thương hiệu có sẵn trên Facebook, người dùng đều có thể tạo nhóm để bàn bạc và đăng bình luận của họ về chúng.” Tom Bedecarre, một fan cuồng nhiệt của Facebook đồng thời là trưởng chi nhánh AKQA, công ty quảng cáo kỹ thuật số độc lập lớn nhất trên thế giới. Khi thử bán các mẩu quảng cáo cho một công ty nào đó, Mike Murphy thường sử

dụng công cụ marketing của Facebook, đó chính là cơ sở dữ liệu, nhờ vậy anh có thể chỉ ra tình trạng hỗn độn của công ty đó trên Facebook. Chẳng hạn như McDonald’s, một công ty nổi tiếng, có tới hàng triệu lời bình luận.

Một số công ty nỗ lực tuyệt vọng nhằm đè bẹp ý kiến của khách hàng. Chuỗi cửa hàng cà phê Canada Tim Hortons phản hồi với Facebook về việc công ty bị chỉ trích bằng cách đề nghị luật sư gửi thư tạm dừng hoạt động tới các thành viên. Một hành động không mang lại hiệu quả.

Không luật sư nào có thể ngăn cản bất cứ thành viên nào của Facebook ngừng chỉ trích hoặc chê bai một thương hiệu hoặc một sản phẩm nào đó. Như Randall Rothenberg, chủ tịch Interactive Advertising Bureau, từng tuyên bố, “Không thể kiểm soát mọi cuộc đàm luận. Các công ty chỉ có thể tham gia cùng mà thôi.”

Thay vì can thiệp vào các cuộc đàm luận trên Facebook, giờ đây các công ty quảng cáo phải xác định cách thức tạo ra một cuộc đàm thoại trên Facebook và làm thế nào để tham gia. Những công ty thành công giúp người sử dụng kết nối với nhau và trao đổi ý kiến. Bedecarre cho biết:

“Đây là một hình thức trao đổi giá trị mới đối với các chuyên gia marketing. Tôi trao cho bạn giá trị và bạn sẽ cảm thấy thoải mái hơn”.

Mazda đã hỏi ý kiến người hâm mộ xe của hãng trên Facebook với mục đích thiết kế mẫu xe mới cho năm 2018. Các sinh viên khoa thiết kế trên khắp thế giới đã đóng góp ý tưởng. Công ty kem Ben&Jerry đề nghị khách hàng gợi ý mùi vị nên sản xuất tiếp theo. Mỗi lần một người hâm mộ Mazda hoặc Ben&Zerry viết lời bình lên trang chủ của các công ty này, thì tin nhắn đó cũng

hiện lên trên trang chủ của họ và được chuyển tiếp sang phần New Feeds của bạn bè. Việc khách hàng gửi tin nhắn cho bạn bè đem lại lợi ích cho các chuyên gia marketing. Ý tưởng về

chương trình mùi vị nào tiếp theo do công ty quảng cáo Edelman Digital phát triển đã giúp cho lượng người hâm mộ Ben&Jerry tăng từ 300.000 lên một triệu người chỉ trong vòng sáu tuần.

Chiến dịch này tình cờ xuất hiện cùng lúc với engagement ads trên Facebook.

Người sử dụng Facebook thường nhận được các khuyến mại cụ thể khi xem quảng cáo. Thực tế, đây là các phần thưởng mà họ nhận được trên tivi hoặc báo chí trước đây. Starbucks trao cho khách hàng trung thành trên Facebook các phiếu mua hàng miễn phí. Ben&Jerry’s tặng những que kem ốc quế miễn phí. Sản phẩm miễn phí cũng đem lại hiệu quả cho các công ty quảng cáo thương mại. AKQA giúp khách hàng sử dụng thẻ Visa tạo ra mạng lưới doanh nghiệp dùng thẻ Visa trên Facebook. Một thẻ Visa cho phép mỗi công ty quảng cáo miễn phí trên Facebook trong phạm vi 100 đô-la. Hàng ngàn công ty nhỏ đã tham gia mạng lưới này.

Giờ đây, một số công ty định hướng khách hàng bớt chú trọng tới website của họ và tập trung hơn vào trang chủ trên Facebook, nơi họ có thể tận hưởng nhiều ứng dụng của Facebook, nơi người hâm mộ định hướng cho bạn bè họ. Chẳng hạn như, Vitamin Water hướng khách hàng sử dụng Facebook bằng cách quảng cáo địa chỉ Facebook.com/vitaminwater trên tivi hoặc trên các biển hiệu đăng trên website của công ty. Sự khác biệt này thể hiện trên thứ tự bảng xếp hạng của Facebook.

Mối quan hệ giữa khách hàng và các công ty sẽ nhanh chóng được cải thiện nhờ Facebook, và lợi nhuận theo đó sẽ tăng lên một cách đáng kinh ngạc. Có một sự thật ngày càng hiển nhiên là bằng cách kêu gọi các khách hàng tham gia vào quá trình phát minh, thiết kế, và thậm chí tạo ra sản phẩm, các công ty có thể giảm chi phí, tạo ra sản phẩm cần thiết, và chiếm được lòng tin của khách hàng. Facebook có thể được xem là một mạng xã hội khổng lồ. Nó là nền tảng hoàn hảo để đổi mới. Ben&Jerry’s và Mazda đã làm dấy lên xu hướng này, mặc dù từ năm 2009 một công ty nhỏ có tên là Mass Animation đã cộng tác với Facebook, và biến ý tưởng này tiến xa hơn.

Mass Animation sản xuất các bộ phim hoạt hình do người sử dụng Facebook tạo ra. Tiểu phẩm kéo dài năm phút có tên Live Music, bao gồm nhiều phân đoạn do 51 người từ 17 quốc gia bao gồm Kazakhstan và Columbia sản xuất. Một số người chỉ chừng 14 tuổi. Mass Animation tạo ra cốt truyện, âm thanh, phân cảnh đầu tiên, đó là cách phác thảo đồ họa. Trang chủ của Mass Animation đã thu hút hơn 57.000 thành viên, 17.000 người trong số họ đã tải phần mềm đặc biệt xuống. Các thành viên tham gia vào Mass Animation bầu chọn phân cảnh nào nên đưa vào

bộ phim. Những người thắng cuộc sẽ nhận được 500 đô-la và sự công nhận trong bộ phim -

được hãng Sony giới thiệu trong nhà hát vào cuối năm 2009 với tư cách là người mở đầu cho trào lưu hoạt hình này. Don Tapscott, tác giả của Wikinomics và Grown Up Digital nhận định:

“Mạng xã hội trở thành nơi sản xuất. Nó không chỉ là cơ hội kết bạn mà nó còn thay đổi cách chúng ta sắp xếp các năng lực xã hội để đổi mới nhằm tạo ra hàng hóa và dịch vụ”.

Facebook là trạm trung chuyển dễ xác định đích đến nhất trong lịch sử. Các công ty muốn quảng cáo cho khách hàng có nhu cầu. Trước khi Facebook xuất hiện, họ đã phải lần theo dấu vết kỹ thuật số của người sử dụng thông qua Internet để có thể đoán ra giới tính, tuổi và sở

thích dựa trên cơ sở: nơi họ sống, chủ đề họ kích. Nhưng trên Facebook, các thành viên sẽ chia sẻ chính xác về thông tin bản thân vì họ tin rằng chỉ bạn bè mới có thể nhìn thấy chúng. Josh James, CEO của Omniture, một dịch vụ quảng cáo hướng tới đối tượng người dùng đang cộng tác với Facebook nhận xét: “Facebook là kho chứa dữ liệu phong phú nhất trên thế giới. Đó là nơi đầu tiên mà khách hàng sẵn sàng nói ‘đây là thông tin về tôi, bạn có thể sử dụng nó’”.

Sandberg nói: “Chúng tôi có nhiều thông tin hơn bất cứ hãng quảng cáo nào. Facebook biết tuổi tác, giới tính, địa chỉ có thật – trái ngược hoàn toàn với những lời mọi người đồn đoán”.

Cô cho biết việc các công ty quảng cáo sử dụng suy luận về đích đến thật sai lầm.

Người dùng Facebook tình nguyện cung cấp hàng loạt dữ liệu về bản thân họ, và tiếp tục tạo ra thông tin qua hành vi của bản thân trên website bằng cách tương tác với những thành viên khác, nhóm, và các website khác. Facebook ghi lại tất cả vào cơ sở dữ liệu, và sử dụng để đặt quảng cáo. Chính sách của Facebook không phải là theo dõi dữ liệu của bất kỳ cá nhân nào, ngoại trừ trường hợp nhằm đảm bảo rằng thành viên không vi phạm các điều khoản dịch vụ.

Facebook cam kết không chia sẻ bất kỳ thông tin có thực nào cho các công ty quảng cáo.

Facebook chỉ cho phép các công ty quảng cáo tiếp cận với dữ liệu tổng hợp để lựa chọn từ hàng loạt thông số và tìm thấy mục tiêu phù hợp với tuýp người mà họ đang cố gắng tiếp cận.

Bất kỳ ai cũng có thể lựa chọn thông qua các kết nối vô tận trên trang quảng cáo tự phục vụ của Facebook. Bạn có thể đặt quảng cáo của mình hiện lên trang chủ của một người phụ nữ 35

tuổi, đã kết hôn, sống tại phía bắc Ohio. Hoặc gửi quảng cáo tới các nhân viên trong một công ty tại một thành phố vào một ngày nhất định. (Các công ty có ý định chọn lựa những nhân viên tốt nhất từ phía đối thủ thường thực hiện theo phương pháp này). Đối tượng khách hàng của engagement ads với giá cao hơn có thể lựa chọn chi tiết hơn, chẳng hạn như, những phụ nữ có gia đình thường bàn luận về tã lót, nghe nhạc Coldplay và sống ở thành phố. “Hướng tới một mục tiêu trong sáng và đơn giản ngày nay là động lực để chúng tôi phấn đấu và là lý do khiến Facebook phát triển,” Sandberg cho biết.

Tôi là một đứa trẻ sinh ra trong thời kỳ bùng nổ dân số và liệt kê nhiều nhạc sĩ tôi thích lên profile trên Facebook. Vì vậy, tôi thường xem một quảng cáo trên Facebook về USB (bộ nhớ di động) có thể chuyển các bài hát ghi âm bằng đĩa sang định dạng kỹ thuật số MP3. Mục tiêu của công ty quảng cáo là hướng tới các đối tượng khách hàng yêu âm nhạc ở độ tuổi của tôi vì chúng tôi sở hữu nhiều đĩa nhạc.

Những thông tin mà Facebook sở hữu về người sử dụng giúp ích cho các công ty quảng cáo khi nghiên cứu thị trường. Chẳng hạn như, một công ty sẽ quyết định sử dụng bài hát nào cho mẩu quảng cáo trên truyền hình. Facebook có thể khảo sát các profile của tất cả những người yêu âm nhạc trong trang chủ của các công ty và báo cáo bản nhạc nào được ưa thích nhất. Nếu bạn mua engagement ads, Facebook có thể đưa ra cho bạn bản phân tích số liệu chính xác về số

người đã kích vào quảng cáo đó. “Ví dụ như, khi tôi nói với một công ty quảng cáo cho rằng đối tượng độc giả của nó là nữ giới tuổi từ 18-24, nhưng thực tế lại là nam giới độ tuổi từ 19-38

thích bóng đá và đây là ba bộ phim ưa thích của họ. Bạn có thể xây dựng chiến lược truyền thông xung quanh những dữ liệu mà chúng tôi cung cấp. Đó là tài sản vô hình chẳng thể mua ở

bất cứ đâu trên thế giới.” Mike Murphy cho biết. Giờ đây, công ty đang sử dụng dịch vụ Nielsen Homescan để so sánh dữ liệu mà Nielsen sưu tập về sản phẩm bán cho hàng nghìn hộ gia đình tại Mỹ với hành vi của những cư dân Facebook. Công ty quảng cáo có thể nhìn thấy những mẩu quảng cáo mà người sử dụng Facebook xem và sản phẩm và họ mua. Nếu Facebook có thể

chứng minh hiệu quả rõ ràng, thì các công ty muốn quảng cáo sẽ ngày càng hứng thú với mạng xã hội này.

Khả năng sắp xếp dữ liệu người dùng của Facebook khiến cho một số người tin rằng nó có thể

kiếm được rất nhiều tiền. “Facebook có cơ hội mà Google chỉ dám mơ ước – đó là khả năng xây dựng một thị phần dành cho các thương hiệu lớn nhất thế giới. Giờ đây, giá trị của Steve Ballmer không hề nhỏ chút nào.” Alan Gould, nhà điều hành hãng Nielsen IAG nhận xét. “Tôi tin rằng Facebook sẽ thay đổi marketing một cách cơ bản và trở thành một doanh nghiệp lớn”, Mike Lazerow, CEO của hãng truyền thông Buddy, nhà thiết lập các ứng dụng khuyến mại của Facebook và các trang chủ cho các công ty muốn quảng cáo cho biết, “Khi kết nối bốn triệu người trên thế giới thông qua dữ liệu về nơi họ sống, bạn bè của họ là ai, họ thích gì, và làm gì trên Internet – Facebook có một dự án trực tuyến đầy tiềm năng”.

Từ trước tới nay hầu hết các thành viên Facebook không mấy khi kháng cự việc sử dụng dữ

liệu của họ để đăng quảng cáo đích. Tuy nhiên, vì lý do đó tính riêng tư có thể dễ dàng bị xâm phạm nhất. Đơn giản hãy thử tưởng tượng như một lỗi nào đó khiến cho nhầm đích đến hoặc chẳng may có một khe hở quảng cáo xuất hiện và bôi nhọ tiếng tăm của công ty.

Vấn đề không chỉ dừng lại ở đó. Trong thế giới thực, marketing đóng vai trò trung tâm giữa những người thích và không thích, hiểm nguy lớn nhất đó là khi người sử dụng xuất hiện để

chứng thực hoặc khởi xướng việc truyền những tin nhắn mà họ không tán thành. Peter Smith, một người đàn ông tới từ Lynchburg, Virginia đã trở thành hiện tượng trên Facebook vào tháng 7 năm 2009 do một dòng quảng cáo “Peter này, gái đẹp đang chờ anh đây!” Tiếp theo dó là bức hình một người phụ nữ đang mỉm cười trông rất hấp dẫn – tình cờ làm sao đó là vợ anh ta. Hóa ra Cheryl Smith chơi trò chơi trên Facebook. Cô đã cho phép trò chơi tiếp cận với dữ

liệu cá nhân, và thông qua một quy trình nhận dạng kém hiệu quả, Facebook đã sử dụng để kết nối người dùng với các ứng dụng khác. Công ty trò chơi sử dụng một mạng lưới khác, để đăng quảng cáo lên trò chơi.

Rõ ràng, mạng lưới quảng cáo phù hợp với bức tranh cô đăng lên trên trò chơi và được gắn vào trong mẩu quảng cáo hẹn hò. Mạng lưới quảng cáo đã ăn cắp bức tranh và vi phạm luật lệ của Facebook. Sau đó, Facebook phân loại hướng dẫn quảng cáo để làm rõ rằng việc chia sẻ này là không hợp lệ. Tuy nhiên, việc mọi người tương tác với các ứng dụng và sử dụng Facebook theo nhiều phương thức khác nhau khiến cho công ty ngày càng khó khăn trong việc kiểm soát dữ

liệu người dùng. Vì thế nên ngày càng có nhiều lỗi xuất hiện.

Những tháng sau khi Sandberg đến Facebook, cơ cấu lãnh đạo công ty được sắp xếp lại một cách cơ bản. Một loạt phòng ban ra đời. Owen Van Natta là người đầu tiên ra đi – đây không phải là điều đáng ngạc nhiên. Hẳn nhiên, dù có điều gì xảy ra, sự xuất hiện của Sandberg cũng khiến cho Owen không còn nằm trong tầm ngắm của CEO. Trong vòng một năm Van Natta đã trở thành CEO của Myspace (mặc dù anh ta ở đó chưa đầy một năm).

Khi Sandberg gia nhập và tái tập trung Facebook vào cơ hội quảng cáo thì các cộng sự của Zuckerberg – những người đã giúp anh sáng lập nên Facebook – cũng bắt đầu tan rã. Đầu năm 2005, Matt Cohler đã rời Facebook để gia nhập hãng đầu tư mạo hiểm danh tiếng Benchmark Capital và trở thành nhà tư bản sẵn sàng chấp nhận rủi ro, điều mà anh luôn mong muốn thực hiện. Matt vẫn giữ mối quan hệ thân thiết với Zuckerberg. Adam D’Angelo, bạn thân của Zuckerberg ở Exeter đã đến và đi nhiều lần ở Facebook, cũng lại rời đi và thành lập một công ty mới có tên là Quora và mang theo kỹ sư hàng đầu, Charlie Cheever.

Nhưng hầu hết sóng gió đều xuất phát từ bộ phận của Dustin Moskovitz, người đã từng là cánh tay phải của Zuckerberg thủa ban đầu, và hiện tại vẫn là một trong những cổ đông lớn nhất công ty với 6% cổ phần. Moskovitz, cũng giống như D’Angelo vẫn giữ mối quan hệ thân thiết với Zuckerberg. Moskovitz rời Facebook để sáng lập một công ty phần mềm riêng có tên là

Asana – ý tưởng mà anh đã nung nấu từ lâu. Moskovitz muốn xây dựng một phần mềm kết nối với Facebook để cạnh tranh với Google Docs, Microsoft Office, và các đối thủ khác. Đó là một tầm nhìn lớn đầy tham vọng. Anh đã suy ngẫm trong một thời gian dài là liệu có nên ở lại Facebook để theo đuổi ý tưởng mới này hay không, nhưng rồi Moskovitz kết luận rằng nó sẽ

làm sao lãng công ty.

Sự ra đi của Moskovitz với vai trò là kỹ sư trưởng không gây nên tâm lý xáo trộn mặc dù số

lượng nhân viên trong công ty lên tới 1.000 người và công việc trở nên chuyên nghiệp hơn. Có một thời gian dài Moskovitz tham gia nắm quyền định hướng công ty. Tuy nhiên, khi công ty ngày một lớn mạnh, quyền lực của Zuckerberg cũng ngày một tăng lên, và ảnh hưởng của Moskovitz cũng theo đó giảm dần. Mặc dù, nắm một lượng lớn cổ phần song anh không gây ra nhiều ảnh hưởng như trước. “Hai người đó bất đồng ý kiến về vấn đề định hướng cho công ty và khi ai đó nắm quyền một mình thì mâu thuẫn khó có thể hòa giải”, một người bạn của họ

cho biết. Vậy nên, Moskovitz có lý khi sáng lập Asana độc lập với Facebook bởi vì Zuckerberg đã nhấn mạnh nhiều lần về việc anh ta không hứng thú với những tính năng bổ sung khiến cho Facebook trở nên hữu dụng hơn tại chốn văn phòng.

Trong mọi trường hợp, những người bạn thân với Zuckerberg – họ vẫn tự nhận như vậy – cho biết họ rời đi không phải vì xung đột với Mark. D’Angelo giải thích rằng anh chỉ không phù hợp với các doanh nghiệp lớn vì chúng yêu cầu liên tục phải thỏa hiệp. Mặc dù D’Angelo vẫn rất yêu quý Facebook nhưng anh cảm thấy bối rối với tệ quan liêu mà anh phải đối mặt hàng ngày.

Zuckerberg “thông cảm với điều đó hơn là việc ai đó không cảm thấy thích công ty”.

Chris Hughes, một người đồng sáng lập khác, đã rời công ty sớm hơn, nhưng phát biểu thẳng thắn hơn. Anh ta cho là hầu hết những người bạn thân của Zuckerberg rời đi là vì cũng giống như anh, họ cảm thấy chán nản. Hugh cho rằng “Cộng tác với Mark rất khó khăn. Bạn sẽ không bao giờ chắc chắn liệu anh ta có thích những việc bạn đang làm hay không. Làm bạn với Mark tốt hơn là làm việc với anh ta.”

CEO của Facebook cảm thấy hơi buồn vì sự ra đi của bạn bè. Mark cho biết anh cảm thấy buồn khi Moskovitz nói rằng muốn ra đi mặc dù một năm sau đó Moskovitz mới rời khỏi Facebook.

Dần dần, Mark cũng từ bỏ việc thuyết phục mọi người. Còn đối với Cohler và D’Angelo, Zuckerberg cho biết: “Tôi ước gì chúng tôi có thể tiếp tục tìm ra một vai trò thích hợp cho họ.”

Việc trao cho Sandberg vị trí quyền lực thứ hai trong công ty dường như không khiến các cộng sự phiền lòng, trừ Moskovitz – người tỏ ra không đồng thuận trong các phiên họp mà Sandberg tổ chức. Anh đã trả lời trực tiếp khi tôi hỏi về ảnh hưởng của Sandberg tại Facebook. Ban đầu,

Moskovitz khẳng định: “Tích cực về mọi mặt, chắc chắn rồi”. Sau đó, anh lại nói nước đôi: “Tôi khó có thể tỏ ra quá tích cực, vì tôi cảm thấy vai trò của cô ta trái ngược với thứ mà tôi cho là đường hướng tự nhiên của công ty. Đồng thời, tôi hiểu rất rõ. Nhưng tôi tin tưởng sâu sắc rằng đầu tư càng nhiều vào sản phẩm, thì càng ít xích mích nảy sinh giữa những người tham gia hoặc không thích trải nghiệm đó. Điều đó nảy sinh mâu thuẫn trực tiếp với quảng cáo trên Facebook, công việc mà cô ta đang thực hiện. Anh cho rằng thật tốt khi Sandberg biết cách quảng cáo làm thế nào để hiện lên trên Facebook, nhưng cũng chêm vào: “Có thể bây giờ nó là sự cân bằng cần thiết.”

Mặc dù nhất trí rằng ngành kinh doanh của Facebook là quảng cáo, song Zuckerberg vẫn thường xuyên nhấn mạnh – phát triển cơ sở dữ liệu người dùng quan trọng hơn việc kiếm tiền.

Moskovitz và D’angelo cũng đồng quan điểm với anh. “Hôm nay bạn kiếm một đô-la từ một thành viên nhưng nếu bạn có thể khiến cho anh ta mời 10 người bạn sử dụng Facebook, thì bạn sẽ kiếm được 11 đô-la. Sự phát triển của Facebook đang còn ở dạng tiềm năng khó xác định, đây là điểm bạn bắt đầu thỏa hiệp”, Moskovitz nhận xét. “Cá nhân tôi chọn phương án tăng số lượng người dùng. Ý tôi là nếu bạn đồng ý với tôi rằng Facebook sẽ tồn tại lâu dài, thì bạn sẽ chọn cách xuất hiện ở khắp mọi nơi và khiến cho cả thế giới sử dụng. Hiển nhiên, đó là kiếm ra bộn tiền từ một sản phẩm mà cả thế giới đang dùng.”

Các đồng minh có cùng tư tưởng chống quảng cáo đã rút lui, nhưng Zuckerberg vẫn cam kết rằng mục đích lâu dài của Facebook là tăng số lượng thành viên. “Mọi người cần phải hiểu rằng những gì chúng ta đang làm mới chỉ là bắt đầu. Những hãng thành công và có ảnh hưởng lớn nhất, có thể đánh bại các đối thủ khác đều có đường hướng phát triển bền vững. Peter Thiel, một thành viên hội đồng quản trị luôn luôn tin tưởng rằng cần phải nhấn mạnh việc gia tăng số

lượng người dùng. Thậm chí đôi lần khi Zuckerberg tập trung vào vấn đề khác, Thiel vẫn lặp lại luận điểm của mình: “Phát triển cơ sở dữ liệu. Phát triển cơ sở dữ liệu.”

Mike Murphy, cựu chiến binh của Facebook, một gã bán hàng khó đào tạo, thừa nhận vào đầu năm 2006 sau anh ta khi tới Facebook, một tình trạng căng thẳng đã xảy ra, xoay quan vấn đề

“liệu doanh thu có quan trọng như việc tăng số lượng người dùng hay không”, điều khiến Mike đau đầu suy ngẫm. “Mức độ phân vân của tôi giảm xuống nhanh chóng vì Mark chưa bao giờ

phá bỏ lời hứa cung cấp nguồn lực cho chúng tôi.” Công ty có khoảng 260 nhân viên làm trong mảng quảng cáo. Trước khi Sandberg tới, Facebook chỉ có văn phòng tại Palo Alto, New York, và London, nhưng trong những năm tiếp theo Sandberg đã mở thêm nhiều văn phòng đại diện mới ở Atlanta, Detroit, Chicago, Dallas, Dublin, Los Angeles, Madrid, Milan, Paris, Sydney, Stockholm, Toronto, và Washington. Chẳng bao lâu sau, công ty dự kiến mở thêm một số văn

phòng đại diện ở Boston, Đức, Hồng Kông, Ấn Độ và Nhật Bản. Trụ sở quốc tế của Facebook được đặt tại Dublin.

Sandberg cho rằng tập trung vào tăng số lượng người dùng không mâu thuẫn với tăng doanh thu. “Các mục tiêu của chúng tôi lần lượt là: Có bao nhiêu người trên thế giới chia sẻ thông tin?

Facebook có bao nhiêu thành viên? Và cuối cùng là doanh thu. Chúng thực sự là những nhân tố

thiết yếu để hoàn tất nhiệm vụ đề ra. Nhưng bạn không thể thực hiện mục tiêu này mà thiếu mục tiêu kia.”

Ngành quảng cáo đang chuyển hướng chú ý tới Facebook. Số lượng các công ty muốn sử dụng quảng cáo trực tuyến tự phục vụ đã tăng lên gấp ba lần kể từ năm 2008 đến 2009. Một cuộc khảo sát vào năm 2009 do Hiệp hội các công ty quảng cáo quốc gia thực hiện đã phát hiện ra rằng 66% chuyên gia marketing sử dụng các mạng xã hội, so với 22%vào năm 2007. Ngày nay, điều này gần như có nghĩa là Facebook. Phần lớn các thương hiệu nổi tiếng nhất tại Mỹ đã bắt đầu sử dụng quảng cáo trên Facebook bao gồm PepsiCo, Procter&Gamble, Sears, và Unilever.

Các thành viên Facebook chấp nhận sự hiện diện ngày càng nhiều quảng cáo trên website này.

Trang chủ của các công ty đăng quảng cáo có khoảng 5,3 tỷ người hâm mộ vào tháng 2 năm 2010 và mỗi ngày có khoảng 20 triệu người trở thành người hâm mộ của các công ty này. Các công ty có hơn 3 triệu người hâm mộ bao gồm Coca-Cola, Disney, Nutella, Skittles, Starbucks, và YouTube.

Nhân viên Facebook lạc quan vào viễn cảnh tươi sáng của công ty. Marc Andressen, người được Zuckerberg đề nghị tham gia vào ban giám đốc trong đầu năm 2008 (để lấp vào một chỗ

trống), không thể đưa ra nhận xét về quy mô tiềm năng của Facebook. Anh cho biết: “Tôi thấy rõ ràng đây là thời cơ kiếm tiền của Facebook. Mọi việc diễn ra theo đúng quy luật ngày tiếp nối đêm. Doanh thu từ truyền hình, radio, báo chí đang giảm sút, 200 tỷ đô-la chi phí dành cho quảng cáo đang đổ vào Internet. Facebook có tất cả dữ liệu về hoạt động của các thành viên và nó sẽ sử dụng để hướng tới mục tiêu ngược lại.” Truyền hình chiếm phần lớn doanh thu từ

quảng cáo vì đó là nơi tập trung sự chú ý của mọi người. Nếu sự chú ý đó chuyển sang một phương tiện truyền thông khác, như dữ liệu chẳng hạn, tiền cũng sẽ theo đó mà bốc hơi.

Sandberg ngạc nhiên vì Facebook đã đứng vững trong suốt thời kỳ khủng hoảng kinh tế. Vào mùa thu năm 2008, công ty bỏ qua nhiều mục tiêu tăng trưởng và cắt giảm chi tiêu. “Thế giới dường như chao đảo và tôi vô cùng lo lắng”, Sandberg cho biết. Đáng lẽ, khủng hoảng kinh tế

thế giới phải gây khó khăn không nhỏ cho Facebook. Vậy mà thực tế lại không phải vậy. Trong một cuộc phỏng vấn vào giữa năm 2009, Sanberg phát biểu: “Tỷ lệ quảng cáo của chúng tôi cơ

bản không đổi trong khi tỷ lệ của các doanh nghiệp khác giảm xuống nhanh chóng. Chúng tôi đang ngày càng trở nên tốt hơn.” Báo cáo của comScore chỉ ra rằng tại Mỹ quảng cáo trực tuyến đang đổ xô vào các mạng xã hội – hiện chiếm 23% tổng số quảng cáo – Facebook thu về

53 tỷ đô-la vào tháng 12 năm 2009, tương đương với 14% quảng cáo trực tuyến.

Nỗ lực của Sandberg trong việc làm rõ ngành kinh doanh mà Facebook tham gia vào đã được đền đáp. Cô đã tìm thấy chỗ đứng của mình trong nền văn hóa mới. Các nhà quản lý dù đang làm việc hay đã rời khỏi công ty, đều ngưỡng mộ cách Sandberg quản lý Facebook, đối xử với mọi người, và hoàn thành mọi công việc.

Giờ đây số thành viên Facebook đang tăng lên nhanh chóng. Facebook không thông báo tình hình tài chính và tổng doanh thu, nhưng theo một nguồn đáng tin cậy, thì doanh thu của Facebook năm 2009 đã tăng lên 550 triệu đô-la, so với 300 triệu đô-la năm 2008. Một tỷ lệ

tăng trưởng đáng kinh ngạc – gần 100%. Nguồn tin cũng cho biết năm 2010 doanh thu của công ty có thể lên tới 1 tỷ đô-la.

Doanh thu của Facebook ngày một tăng nhờ quảng cáo tự phục vụ xác định mục tiêu trực tuyến, khách hàng chủ yếu của nó là các công ty nhỏ lẻ, tuy nhiên, các thương hiệu nổi tiếng hơn vẫn chiếm phần lớn doanh thu của Facebook khoảng 300 – 400 triệu đô-la. Ngoài phí dịch vụ khá rẻ, Facebook còn chứng minh cho khách hàng thấy nó đang trở thành một doanh nghiệp tốt. Theo một nguồn đáng tin cậy từ trong công ty, “Mọi người thường đánh giá thấp hai nhân tố có ảnh hưởng lớn tới doanh thu của chúng tôi đó là – số lượng thành viên và tỷ lệ

sử dụng”. comScore kết luận rằng ở Mỹ trung bình một thành viên Facebook dành 6 giờ/tháng sử dụng dịch vụ này.

Phần doanh thu lớn tiếp theo đến từ engagement ads và các thương hiệu khác, chiếm khoảng 100 triệu đô-la. Doanh thu từ thị phần quảng cáo của Microsoft chiếm hơn 50 triệu đô-la. Cuối cùng, là doanh thu từ các sản phẩm ảo và các dịch vụ khác, chiếm khoảng 30 – 50 triệu đô-la.

Sandberg cho biết: “Mọi người thường truyền miệng nhau rằng chúng tôi có một mô hình doanh thu. Đúng vậy. Mô hình đó chính là quảng cáo. Facebook tham gia vào ngành kinh doanh này và nó hoạt động hiệu quả.” Giờ thì chỉ còn một số ít người trong công ty không đồng tình với ý kiến này.

14. FACEBOOK VÀ THẾ GIỚI

“Mở cửa thế giới không phải là điều diễn ra một sớm một chiều”

Mark Zuckerberg cùng với các cộng sự ở trong ký túc xá của trường đại học danh tiếng Navarra, tại Pamplona, Tây Ban Nha. Vào tháng 10 năm 2008, anh kết thúc bài thuyết trình kéo dài một giờ đồng hồ trong khán phòng lớn nhất trường với sức chứa 400 người, nhưng thực tế

có tới 600 sinh viên chen chúc. Trước khi nhóm cộng sự di chuyển, đám đông tập trung lại, tất cả họ đều vẫy tay cuồng nhiệt và căng thẳng chờ đợi ánh mắt của Zuckerberg. Khi nhóm cộng sự bắt đầu di chuyển, một nhóm gồm 5 - 6 cô gái chạy đằng trước. Khi anh đến văn phòng hội trưởng hội sinh viên các cô gái đã có mặt ở đó. Zuckerberg đồng ý chụp ảnh với họ (đương nhiên tấm ảnh này sẽ được đăng lên Facebook) sau đó đám đông tản ra trong tiếng cười khúc khích và liếc nhìn nhau không tin nổi rằng họ may mắn đến vậy. “Anh đúng là một ngôi sao nhạc rock”, Anikka Fragodt, trợ lý thân cận của Zuckerberg (kể từ năm 2006) trêu đùa. Anikka cùng với ba nhân viên khác của Facebook và tôi đã tham gia chiến dịch quảng bá hình ảnh Facebook vòng quanh châu Âu.

Tháng 3 năm 2009, Nielsen Company đã thông báo về một thay đổi lớn trên Internet. Lần đầu tiên trong lịch sử những người sử dụng Internet dành nhiều thời gian cho mạng xã hội hơn thư

điện tử. Một phương thức giao tiếp mới đang dần trở nên phổ biến. Năm 2008 tổng số thời gian dành cho mạng xã hội tăng lên 63%. Tuy nhiên, Facebook là một trường hợp đặc biệt. Nó vượt xa mọi dịch vụ khác mà Nielsen nghiên cứu. Thời gian sử dụng tăng lên 566%, tương đương với 20,5 tỷ phút.

Trong những năm gần đây, khó có thể ước tính được quy mô của Facebook. Từ mùa thu năm 2006, khi nó cho phép những thành viên không phải sinh viên sử dụng thì những người nói tiếng anh trên toàn thế giới bắt đầu gia nhập vào mạng xã hội này. Vào đầu năm 2008, Facebook giới thiệu một dự án dịch thuật, và tới cuối năm 2008 nó có thể được sử dụng bằng 35 ngôn ngữ. Mặc dù mới thực hiện được 70% dự án quốc tế hóa này và chỉ có 145 triệu thành viên Facebook sống ngoài nước Mỹ, nhưng Nielsen ước tính rằng 30% số người sử dụng Internet có tham gia vào Facebook, tăng 28,9% so với năm ngoái. Dịch vụ duy nhất có nhiều người sử dụng hơn Facebook là Google.

Công ty kỳ vọng rằng sự vượt trội này sẽ tiếp tục duy trì trong những năm tiếp theo. Vào đầu năm 2009, mục tiêu đầy tham vọng của Facebook là đạt được số lượng thành viên 275 triệu

người vào cuối năm. Chỉ một vài người trong công ty nghĩ rằng điều đó là có thể thực hiện. Tuy nhiên, đến tháng 8, Facebook đã đạt được mục tiêu này và tới cuối năm số lượng thành viên của Facebook lên tới 350 triệu người, nghĩa là xấp xỉ 1 triệu thành viên mới/ ngày tại 180

quốc gia.

Các số liệu thống kê ngày càng tăng lên. Theo Facebook Global Monitor, hơn 30% công dân tại 17 quốc gia trên toàn thế giới đang sử dụng Facebook bao gồm: Nauy (46%), Canada (42%), Hongkong (40,5%), Vương quốc Anh (40%), Chile (35%), Israel (32,5%), Quatar (32%), Bahamas (30,5%). Tại Iceland, 53% người sử dụng dịch vụ này. Facebook là mạng xã hội số

một tại Brunei, Campuchia, Malaysia, Singapore và một số quốc gia khác. Theo comScore, vào tháng 5 năm 2008, số lượt người truy cập Facebook đã vượt qua MySpace. Vào giữa năm 2008

từ khóa Facebook đã vượt qua từ khóa sex về số lượng tìm kiếm trên Google.

Mọi người trong công ty thường đùa nhau rằng Facebook đang muốn thống trị toàn bộ. Tuy nhiên lý do này xuất phát từ một sự thật đáng kinh ngạc. Cách đây khá lâu Zuckerberg nhận ra rằng hầu hết những người sử dụng không muốn tốn thời gian tạo ra nhiều profile trên các mạng xã hội khác nhau. Anh đã rút ra điều này từ những buổi thảo luận gay cấn tại Harvard và Palo Alto về hiệu ứng mạng xã hội – một khi sự thống nhất bắt đầu trên một nền tảng một nền tảng giao tiếp nó có thể nhanh chóng khiến cho một mạng xã hội trở thành kẻ chiếm lĩnh thị

trường. Mọi người sẽ tham gia và sử dụng các công cụ giao tiếp mà phần lớn những người khác đã sử dụng. Chính vì vậy mà Zuckerberg đã đặt ra mục tiêu tạo ra công cụ không chỉ dành riêng cho nước Mỹ mà cho toàn thế giới. Mục tiêu đó là chiếm lĩnh toàn bộ các mạng xã hội để giành lấy số thành viên và trở thành một tiêu chuẩn không chính thức. Theo quan điểm của anh, thì Facebook hoặc là tồn tại hoặc là biến mất.

Một số mạng xã hội khác có nhiều người sử dụng hơn Facebook tại Brazil, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga và vài nơi khác. Các mạng xã hội địa phương chiếm lĩnh thị trường này.

Đối với Zuckerberg, giảm ảnh hưởng của các dịch vụ địa phương là một nhu cầu chiến lược.

Trong một chuyến đi tới Madrid, Tây Ban Nha, Zuckerberg đã phát biểu: “Mở cửa thế giới không phải là điều diễn ra một sớm một chiều. Việc đó đòi hỏi 10-15 năm”.

Làm thế nào để Facebook phát triển nhanh đến vậy. Không lâu sau khi chuyển tới California, Zuckerberg bắt đầu nghĩ về việc Facebook có thể trở thành một hiện tượng trên toàn thế giới.

Do ảnh hưởng bởi Sean Parker, một con người đầy tham vọng, Zuckerberg cho rằng nếu dịch vụ được quản lý tốt, thì Facebook có thể trở thành một gã khổng lồ. Mark đã làm rất nhiều điều đúng đắn để tạo ra một nền tảng cho sự phát triển vượt bậc tiếp theo trên toàn thế giới.

Zuckerberg luôn giữ cho diện mạo của Facebook đơn giản, gọn gàng và ngăn nắp. Cũng giống như Google, Facebook thành công nhờ một giao diện đơn giản nhưng đằng sau đó là một loạt công nghệ phức tạp nhằm thỏa mãn nhu cầu của người sử dụng. Trong một lần dừng chân tại Tây Ban Nha, Zuckerberg tóm tắt chiến lược của mình như sau: “đó chỉ là một sản phẩm đơn giản nhất và tốt nhất cho phép mọi người chia sẻ thông tin dễ dàng như mong đợi”.

Facebook cũng có một đặc điểm cơ bản khiến cho nó trở nên phổ biến tại nhiều quốc gia – đó là bạn chỉ nhìn thấy bạn bè trên mạng xã hội này. Ngay từ lúc ban đầu, chính tính chất cơ bản hoạt động dựa trên nhận dạng đã khiến cho Facebook khác với phần lớn các mạng xã hội khác và biến nó trở thành hiện tượng duy nhất. Đây là dịch vụ ít mang lại cảm giác về nước Mỹ nhất trên thế giới. Chẳng hạn như, số lượng thành viên Facebook tại Italia có thể tăng lên hàng triệu người mà không cần phải thường xuyên nhìn thấy những người không cùng quốc tịch. Tương tự như vậy giá trị, sở thích, giọng nói, và hành vi của những thành viên đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, Chile, hay Philippines trên Facebook cũng sẽ là những thứ thân thuộc với họ hàng ngày trong thế giới thực.

Ngôn ngữ sử dụng trên Facebook cũng được các thành viên áp dụng vào cuộc sống thực. Công cụ dịch thuật xuất hiện vào đầu năm 2008 là phát kiến lớn nhất về sản phẩm của công ty, đã ảnh hưởng lớn tới việc tăng số lượng thành viên. Vào đầu năm 2010, Facebook sử dụng 75

ngôn ngữ, đại diện cho 98% dân số thế giới.

Công cụ dịch thuật của Facebook thông qua phương thức mới để tận dụng lợi thế – đó là sự

nhiệt tình của các thành viên trên toàn thế giới. Thay vì sử dụng nhân viên và các nhà cung cấp để lãng phí nhiều năm dịch 300.000 từ và cụm từ ra nhiều thứ tiếng, Facebook đã chuyển nhiệm vụ đó cho người dùng.

Để tạo ra một phiên bản theo một ngôn ngữ mới, phần mềm của Facebook trao cho các thành viên một danh sách những từ cần dịch. Bất cứ ai sử dụng website đó, đều có thể truyền tải nghĩa của một hoặc nhiều từ trong bản dịch bằng tiếng Tagalog, Swahili, Đức, Tây Ban Nha tùy thích. Mỗi từ được dịch bởi nhiều thành viên khác nhau. Sau đó, phần mềm sẽ yêu cầu người sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ bầu chọn cho từ hoặc cụm từ được dịch chính xác nhất để lấp đầy chỗ

trống.

Công cụ này lần đầu tiên được sử dụng tại Tây Ban Nha vào năm 2008, tại thời điểm đó đã có 2,8 triệu thành viên tại các quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha sử dụng Facebook bằng tiếng Anh.

Trong vòng bốn tuần, 1.500 người nói tiếng Tây Ban Nha trên thế giới đã hoàn tất phiên bản Facebook bằng tiếng Tây Ban Nha. Các kỹ sư đã sử dụng nó và phiên bản Facebook bằng tiếng

Tây Ban Nha đã ra đời vào ngày 11 tháng 2 năm 2008. Tiếp theo là phiên bản Facebook bằng tiếng Đức với 2.000 người tham gia dịch và bắt đầu đi vào hoạt động vào ngày 3 tháng 3. Phiên bản bằng tiếng Pháp được 4.000 người dịch chỉ trong vòng chưa đầy hai ngày. Bổ sung thêm một ngôn ngữ mới giờ đây không tiêu tốn bất kỳ chi phí nào của Facebook. Các thành viên quyết định thuật ngữ của Facebook, poke (cú chọc) nghĩa là dar un toque trong tiếng Tây Ban Nha, anklopfen trong tiếng Đức, và envoyer un poker trong tiếng Pháp.

Đây là dự án mà Zuckerberg không giám sát. “Tôi tự hào vì tôi thậm chí còn không tham gia”, anh phát biểu khi các dịch giả bắt đầu triển khai dự án. “Chẳng phải đó là điều mà các bạn muốn khi xây dựng một doanh nghiệp? Sẽ có những người tạo ra những thứ phù hợp với giá trị

của công ty mà chẳng cần bạn phải nêu yêu cầu.”

Chiến lược cơ bản của Facebook là cho phép những người không phải là nhân viên trong công ty sử dụng bất cứ ứng dụng nào mà họ muốn dựa trên nền tảng có lợi cho xu hướng mở cửa thị

trường quốc tế. Tháng 7 năm 2008, công ty cho phép các lập trình viên sử dụng phần mềm dịch thuật trên các ứng dụng của Facebook, và thế là chúng được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau. Vào mùa thu năm 2008, khi Zuckerberg tới Tây Ban Nha, đã có khoảng 6.000 ứng dụng bằng tiếng Tây Ban Nha. Thành viên tại các quốc gia như Chile và Columbia cũng thích thú với dịch vụ bằng tiếng Tây Ban Nha này. Tám tháng sau khi phiên bản dịch này xuất hiện lần đầu, số lượng thành viên nói tiếng Tây Ban Nha trên Facebook đã tăng lên 12 triệu người. “Chúng tôi cho là mình có thể khiến 30-40% dân số sử dụng Facebook”, Zuckerberg phát biểu trước giới phóng viên tại Madrid (Chỉ riêng tại Tây Ban Nha con số này đã lên đến 46 triệu người).

Có một câu hỏi mang tính đạo đức được đặt ra có liên quan tới tính toàn cầu hóa của Facebook. Trong khán phòng chật ních người của trường Đại học Navarra, Zuckerberg đã phát biểu như sau: “Facebook dành cho mọi người ở mọi lứa tuổi trên toàn thế giới”. Cung cấp cho mọi người thêm thông tin về những người xung quanh “sẽ tạo ra nhiều sự đồng cảm hơn”.

Trong phạm vi Facebook có quyền giúp cho mọi người thấu hiểu nhau hơn, Zuckerberg có một đồng minh đáng kính – người cố vấn, đồng thời là thành viên ban giám đốc Peter Thiel. Nhà quản lý quỹ đầu cơ và đầu tư mạo hiểm này cho rằng Facebook là một công cụ thiết yếu để

khiến thế giới trở nên nhỏ bé hơn. “Mọi người sống trong một thế giới toàn cầu hóa sẽ cảm thấy gần nhau hơn”, Thiel giải thích. “Theo tôi, giá trị cốt lõi đó là cảm thông hơn. Thứ tôi thích trên mô hình Facebook đó là nó đặt loài người vào trung tâm và cho phép họ kết bạn với những người khác không chỉ trong bối cảnh hiện tại mà còn trong các bối cảnh khác. Toàn cầu hóa không nhất thiết phải có nghĩa là bạn kết bạn với mọi người trên toàn thế giới. Nhưng ở

một khía cạnh nào đó, điều này có nghĩa là bạn mở lòng mình với nhiều người trong nhiều bối

cảnh khác nhau hơn trước.” Trong một cuộc họp khác tại Tây Ban Nha, Zuckerber đã trả lời một phóng viên về lý do thành công của Facebook: “Nếu bạn trao cho mọi người một cách thức tốt hơn để chia sẻ thông tin, thì nó sẽ khiến cuộc đời họ thay đổi.”

Tuy nhiên, Facebook của Zuckerberg vẫn mang nhiều giá trị Mỹ dù nó không phải luôn như vậy trong con mắt của các thành viên. Facebook ra đời không chỉ bởi một số thiếu niên Azerbaijan muốn gặp một người bạn ở Oklahoma, mà còn vì giả định có thực về hành vi con người nên thực hiện. Facebook phản ánh tự do kiểu Mỹ trong các bài diễn thuyết. Facebook mang theo những giá trị này tới mọi nơi trên thế giới, và nó tạo ra ảnh hưởng tích cực lẫn tiêu cực.

Tại Mỹ, mọi người có quyền phát biểu tự do và thoải mái, nhưng ở một số quốc gia khác thì không vậy. Khi một ông bố ở Saudi Arabia bắt gặp con gái đang nói chuyện với một người đàn ông trên Facebook, ông ta sẽ giết cô bé. Thành viên Facebook tại các tiểu vương quốc Ả Rập tạo ra một số nhóm phản đối mang tên “Gulf Air Suck” và “Boycott Dubai’s Dolphinariums”.

Hành động này rõ ràng là nằm trong giới hạn cho phép, tuy nhiên có vài nhóm phát triển bao gồm “Lesbian in Dubai” với 138 hội viên, khiến cho chính phủ cũng nỗ lực cấm Facebook.

Các chính phủ trên toàn thế giới đang cố gắng tìm ra cách để kiểm soát thành viên Facebook khi họ tận dụng quyền tự do ngôn luận. Sau khi một nhóm thành viên Facebook người Italia nổi dậy kêu gọi trả tự do cho các trùm mafia, thì một thượng nghị sỹ đã giới thiệu dự thảo buộc các websites phải gỡ bỏ nội dung “xúi giục hoặc thanh minh” cho các hành vi phạm tội.

Dự thảo này không được thông qua. (Các chính sách của Facebook khá chi tiết. Nó sẽ tháo bỏ

các nội dung mang tính xúi giục hằn thù, bạo lực, vi phạm pháp luật.) Tại khu vực Bờ Tây, các thành viên Facebook đã trực tiếp bày tỏ sự phẫn nộ và đưa vào các vấn đề nhạy cảm liên quan tới chính trị quốc tế. Những người định cư Do thái trong khu vực bị

chiếm đóng đã bị xúc phạm khi Facebook yêu cầu họ nói họ sống ở Palestine. Tháng 3 năm 2008, một nhóm mang tên “It’s not Palestine, it’s Israel” đã tuyển mộ được 13.800 hội viên.

Sau vài ngày, Facebook đã đồng ý cho phép những người định cư ở một số khu nhất định tuyên bố rằng họ là người Israel. Trong khi đó, một nhóm khác có tên là “All Palestinians on Facebook” có số lượng hội viên lên tới 8.800 người phàn nàn rằng Facebook đã bắt những người Palestine sống ở Đông Jerusalem tuyên bố rằng họ sống ở Israel, trong khi việc sáp nhập của Đông Jerusalem chưa được quốc tế công nhận. Giờ đây, Facebook cho phép người sử dụng ở khu vực Bờ Tây có thể tuyên bố họ sống ở Palestine hoặc Israel.

Giá trị Mỹ của tính minh bạch không phải lúc nào cũng được truyền đạt tốt, tuy nhiên mọi người ở các nền văn hóa khác nhau đang thể hiện đầy đủ hơn về bản thân. Tại Philippines, có

một thói quen đang dần hình thành trong tầng lớp trung lưu là đăng những tấm ảnh chụp kỳ

nghỉ hè vào tháng 4-5 lên Facebook, và thông báo liên tục cho bạn bè về chuyến đi này bằng cách thường xuyên cập nhật tình trạng. Vào cuối năm 2008, hoạt động giao tiếp trên Facebook phổ biến đến mức Post Italiane – dịch vụ điện tín tại Italia, bắt đầu chặn Facebook. (Riêng các nhân viên tại thành phố Naples vẫn được phép truy cập Facebook 1 giờ/ngày).

Sự khác biệt về văn hóa dường như không ngăn cản mọi người ở các quốc gia khác nhau tìm kiếm những cách sử dụng hiệu quả dịch vụ này. Vào tháng 4 năm 2008, Thủ tướng Đan Mạch, Anders Fogh Rasmussen có 12.000 người ủng hộ trên trang chủ và ông thường tự trả lời các bình luận trên Facebook. Sau đó, Rasmussen quyết định lập một nhóm trò chuyện với những thanh niên ông gặp trên Facebook. Đây được coi là một biện pháp hỗ trợ tuyệt vời để giúp đại biểu có thể kết nối trực tiếp với cử tri. Các ban nhạc rock Columbia ít tiếng tăm, như Koyi K

Utho, chơi thể loại havy-metal lấy cảm hứng từ truyện tranh anime Nhật bản, đã tìm thấy khán giả trên Facebook để tiến hành các buổi biểu diễn và ra album.

Giá trị Mỹ của Facebook là một lợi thế, đặc biệt là trong những năm đầu đối với các học sinh không sống tại Mỹ. Xuất xứ từ Harvard và Ivy League đã khiến cho Facebook trở nên thú vị và hấp dẫn. Jared Cohen, tác giả cuốn Children of Jihad, một tác phẩm miêu tả về cách nhìn của các thanh niên ở khu vực Trung Đông về văn hóa và công nghệ, nhận xét: “Tôi nghe nói rằng trên Facebook người ta lo ngại là mình sẽ tỏa sáng nhưng thực tế thì nhiều bạn trẻ trên thế

giới học tại các trường này”. Đến giữa năm 2007, Facebook đã được 20.000 người Ai Cập biết nói tiếng Anh sử dụng, chẳng hạn như, các sinh viên đã và đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng phương Tây. “Tôi thường đăng nhập ba giờ/ngày vào buổi tối” Sherry El-Maayirgy, giám đốc marketing tại Cairo phát biểu trên tạp chí tiếng Anh Egypt Today số tháng 5 năm 2007. “Đó thực sự là một nơi tuyệt vời để gặp gỡ những người bạn mới và nắm bắt thông tin về

những người bạn cũ bị thất lạc lâu ngày.” Hầu hết các hành vi trên Internet đều mang tính tự

do dân chủ thái quá. Theo tạp chí, một nhóm người địa phương bình luận: “Nếu thành viên thứ

1.000 gia nhập nhóm, bạn gái tôi sẽ ngủ với tôi.” Và rồi các cuộc thi sắc đẹp mọc ra như nấm, chẳng hạn như “The hottest girl at the American University of Cairo”.

Sự tăng trưởng của Facebook trên thế giới khiến cho nhiều người Mỹ hiểu lầm rằng đó là nơi dành cho các thanh niên trẻ. Trong khi, tại Mỹ, nhiều người lớn từ chối dịch vụ và nhanh chóng cảm thấy chán Facebook thì tại nhiều quốc gia trên thế giới các thành viên sử dụng nó thuộc mọi lứa tuổi khác nhau. Theo Nielsen, 2008 là năm mà số lượng thành viên Facebook từ độ

tuổi 30 tới 40 tăng lên nhiều nhất. Giờ đây số lượng thành viên nằm trong độ tuổi này chiếm 1/3 số lượng thành viên của Facebook. Báo cáo của Nielsen Company về mạng xã hội toàn cầu

cho biết “Facebook được xem là mạng xã hội dành cho mọi lứa tuổi, còn MySpace có vẻ chú trọng tới giới trẻ nhiều hơn”. Facebook dường như phản ánh các điều kiện trong thế giới thực.

Phụ nữ chiếm hơn một nửa số người sử dụng Facebook trên toàn thế giới, ngoại trừ tại một số

quốc gia tại vùng Trung Đông và châu Phi, nơi mà quyền lợi của họ bị hạn chế một cách nghiêm trọng.

Tại một số quốc gia, việc Facebook trao quyền cho các cá nhân có thể đóng vai trò quan trọng hơn những nơi khác. Những thanh niên được giáo dục ở vùng Trung Đông thường yêu thích và chủ động dùng Facebook. “Các bạn trẻ thường có một số profile rất phức tạp nhất là tại các quốc gia kìm hãm tự do ngôn luận, nơi mà những người trẻ tuổi hầu như không có quyền thể

hiện ý kiến của mình vì thế họ cảm thấy cuộc sống trên mạng có thực hơn cuộc sống bên ngoài.” Facebook trở thành một cách để con người đòi hỏi quyền lợi của chính bản thân họ.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ và Chile, Facebook quá phổ biến tại các trường học đến nỗi nó bị khai trừ. Lý do có thể là vì cách đây không lâu tại hai quốc gia này việc chống đối chính phủ có thể khiến bạn biến mất mãi mãi.

Facebook tiếp tục đối mặt với những đối thủ tiềm năng. Tuy nhiên, MySpace không phải là một trong số chúng, lý do là vì dưới thời lãnh đạo của Owen Van Natta, cựu kỹ sư trưởng của Zuckerberg, chiến lược của nó đã thay đổi. MySpace giờ đây tập chung vào vai trò là một cổng thông tin âm nhạc và giải trí. Các đối thủ đáng lo ngại hơn đang thống trị tại một đất nước hoặc vùng lãnh thổ. Mixi, mạng xã hội hàng đầu tại Nhật Bản, cung cấp dịch vụ đa chức năng –

chuyên về các trò chơi – được sử dụng phổ biến trong điện thoại di động và máy tính để bàn.

Mạng xã hội Orkut vẫn chiếm lĩnh thị phần lớn tại Brazil. Nó cũng dẫn đầu trong một thời gian dài tại Ấn Độ, mặc dù theo báo cáo của dịch vụ cung cấp dữ liệu Alexa, Facebook đã vượt qua nó về số lượng người dùng vào cuối năm 2009. Thành công vượt trội của mạng xã hội Orkut tại hai thị trường này đã dẫn đến những chuyến đi xa đáng kinh ngạc của những thanh niên trẻ

người Ấn Độ - họ bắt máy bay tới Brazil để gặp những phụ nữ họ đã làm quen trên Orkut. Tại Ấn Độ, Facebook đã giới thiệu các phiên bản không chỉ bằng tiếng Hindi – ngôn ngữ được sử

dụng nhiều nhất, mà còn bằng tiếng Bengali, Malayalam, Punjabi, Tamil và Telugu.

Việc thế chỗ của Orkut tại Brazil có thể sẽ khơi mào cho cuộc chiến quan trọng để giành giật số

lượng người dùng, tuy nhiên trong thời gian đó Facebook cũng phải cạnh tranh tại các nơi khác. Tại Đức, Tây Ban Nha, Nga và Trung Quốc, các doanh nhân địa phương tạo ra các mạng xã hội theo mô hình rõ ràng tập trung vào đối tượng sinh viên sau khi Facebook trở nên phổ

biến tại Mỹ vào năm 2004-2005. Giờ đây Facebook đã vượt qua đối thủ của nó là Tuenti ở Tây

Ban Nha, thì những mạng xã hội tại Trung Quốc, Đức và Nga vẫn đang kiểm soát ngày càng nhiều thành viên.

Mạng xã hội Friendster đã từng bị lãng quên ở Mỹ nhưng lại là một đối thủ đáng gờm của Facebook tại Đông Nam Á nơi mà 90% số lượng thành viên Friendster, tương đương với 105

triệu người sử dụng, đang định cư vào giữa năm 2009. Tuy nhiên vào cuối năm 2009, Facebook đã đánh bại Friendster và trở thành website số một tại Indonesia, Malaysia, Philippines – ba thị trường lớn nhất của Friendster.

Vào năm 2008, đối thủ lớn nhất của Facebook tại Trung Quốc là Xiaonei (nghĩa là: ở trường) đã được Japan’s Softbank Venture Capital đầu tư 430 triệu đô-la vào công ty mẹ. Sau đó nó đổi tên thành Renren (nghĩa là: mọi người) để thu hút thêm người dùng. Kể từ ngày 4 tháng 6 năm 2009, nhân lễ kỷ niệm 20 năm thảm họa Thiên An Môn, Facebook đã bị chính phủ Trung Quốc đóng cửa hoàn toàn.

Sức mạnh mà Facebook có được để chống lại Renren và Friendster một phần là nhờ đối tác thân cận, tỷ phú Hồng Kông Lý Gia Thành. Trong số nhiều công ty, Hutchison Whampoa là nhà cung cấp lớn về dịch vụ điện thoại di động tại Nam Á. Hutchison đã cho ra đời điện thoại Facebook. Các mạng xã hội được sử dụng chủ yếu bằng điện thoại di động tại các quốc gia như

Ấn Độ và Indonesia, vậy nên Facebook cố gắng tạo ra mối quan hệ đối tác với các hãng di động trong khu vực. Nó cũng giới thiệu một phiên bản tiện lợi cho phép các thành viên sử dụng các tính năng cơ bản (không có video, chat và một số tính năng khác) mà hầu như không cần băng thông. Nó có thể được sử dụng bằng điện thoại di động hoặc ở những nơi khó truy cập Internet.

Facebook mới bắt đầu thiết kế mô hình phù hợp với sở thích của các thành viên tại từng quốc gia. Chẳng hạn như ở Đức, Facebook thỏa thuận với một nhà cung cấp thư điện tử chiếm thị

phần lớn tại đây để cho phép nó dễ dàng đăng ký và kết nối với bạn bè thông qua danh sách địa chỉ email. Tại Nhật Bản, Facebook cũng sẽ sớm trở nên dễ dàng truy cập và hoạt động bằng điện thoại di động. Các nhà điều hành đang cân nhắc các cách nhằm thay đổi sự miễn cưỡng của người Nhật trong việc sử dụng tên thật của họ để hoạt động trên Internet, mặc dù sẽ vẫn duy trì cách sử dụng Facebook.

Facebook đã bùng nổ tại châu Á cách đây vài năm với những lý do khác nhau tại từng nước. Tại Indonesia, Friendster từng là mạng xã hội lớn nhất, nhưng khi truy cập Internet bằng điện thoại di động, thì nó không có phần mềm ứng dụng thích hợp. Trái lại, Facebook có phần mềm ứng dụng giúp người dùng truy cập Internet, vậy nên chẳng bao lâu sau nó trở nên phổ biến.

Tại Đài Loan, Facebook bùng nổ vào năm 2009 nhờ máy tính để bàn vì lý do: trò chơi Nông trại từ Zynga. Trò chơi này nhanh chóng trở thành nỗi ám ảnh, nhiều người tham gia Facebook chỉ

đơn giản là vì trò này. Chẳng mấy chốc, từ con số 0 lượng thành viên Facebook tăng lên 5,6

triệu người, tương đương với 26% dân số vào cuối tháng 2 năm 2010. Tại Malaysia, Facebook ảnh hưởng lớn tới cộng đồng thiểu số người Hoa trong khi số người gốc Malay lại có xu hướng trung thành với Friendster. Theo Facebook Global Monitor, vào tháng 2 năm 2010, tỷ lệ tăng trưởng của Facebook tại Malaysia là 10%/tháng. Tom Crampton, chuyên gia truyền thông về

mạng xã hội của Ogilvy Public Relation có trụ sở đặt tại Hồng Kông, cho rằng lý do khiến tỷ lệ

tăng trưởng này đáng ngạc nhiên là vì không hề có dấu hiệu đầu tư nào từ phía các công ty của Mỹ, “Thắng lợi của Facebook tại châu Á là một câu chuyện đáng kinh ngạc, phá vỡ mọi quy tắc về quốc tế hóa. Khi Yahoo xâm nhập vào thị trường này nó đã phải cử nhiều nhóm nghiên cứu tới từng quốc gia”.

Bản thân quy mô phát triển là một lợi thế ngày càng lớn của Facebook. Những tính năng phức tạp của mạng xã hội đòi hỏi tiêu tốn nhiều chi phí để phát triển. Tuy nhiên, từ trước cho tới nay, mỗi mã nguồn của Facebook đều được nhiều người sử dụng hơn mã nguồn của bất cứ

dịch vụ nào. Giờ đây, các đối thủ khó có thể ăn cắp mã nguồn của Facebook như trước. Thế nên cơ sở dữ liệu thành viên của Facebook sẽ tốn ít chi phí quản lý hơn và hiếm khi phải nâng cấp.

Chính điều này sẽ làm nản chí các đối thủ.

Sức mạnh của các đối thủ cạnh tranh nước ngoài là lý do lớn nhất vì sao Zuckerberg nhấn mạnh tăng số lượng người dùng quan trọng hơn lợi nhuận ngắn hạn. Dù không phải tuýp người hay lo lắng, nhưng Mark vẫn e ngại chủ nghĩa dân tộc và văn hóa địa phương thiển cận sẽ tạo điều kiện cho các mạng xã hội như Renren và Orkut đánh bại Facebook. Cách đó vài ngày, tôi đã tới Madrid cùng Mark, anh đưa cho tôi bài phỏng vấn, trong đó nêu “tăng số lượng người dùng là ưu tiên hàng đầu, doanh thu chỉ xếp vị trí thứ hai.” Lời tuyên bố đó ngay lập tức bị cộng đồng mạng chỉ trích là ngây thơ. Tại tất cả những nơi tôi đến cùng Zuckerberg, báo chí và các blogger luôn săn đón anh.

Lý do duy nhất khiến Mark sẵn sàng chịu đựng sự bất tiện của chuyến đi vòng quanh châu Âu này là vì anh luôn mong muốn Facebook sẽ phát triển trên toàn thế giới. Mark không thích đứng và phát biểu trước đám đông. Nhưng nếu cần thì anh sẽ làm. Trên đường đi tới cuộc họp với một nhóm các doanh nhân người Tây Ban Nha tại Madrid, viên chủ tọa cuộc họp chào đón anh nói: “Chúng tôi kỳ vọng rất nhiều vào chuyến thăm của anh”, Mark đáp lại bằng giọng nghiêm túc khi nhân viên của anh tỏ ra khúm núm: “Thật là không may”.

Zuckerberg lên đường với một mục đích duy nhất, nhưng anh sẽ thực hiện nó theo cách riêng, đôi khi gây tổn hại cho chính bản thân. Đối với Mark, đây là một chuyến đi dài. Anh thường làm việc qua email và nhận các tin nhắn từ đêm hôm trước cho tới bốn giờ sáng. Trợ lý Anikka Fragodt khuyên anh nên đi ngủ nhưng Mark không cho là điều đó mang lại hiệu quả. Dù thế

nào đi chăng nữa, anh cũng ghét bị mất liên lạc. Tại điểm dừng tiếp theo, trường đại học Madrid’s University of Comillas, hai vị hiệu trưởng đã ra đón anh. Một trong số họ mời anh mặc áo đội tuyển bóng đá in hình logo của trường song Mark từ chối. Anh trả lời, “Đây là đồ tôi thường mặc”, rồi chỉ vào chiếc áo khoác lông cừu hiệu North Face, sơ mi, quần bò, và giày thể

thao của mình. Vài ngày sau đó tại trường đại học Navarra, trong hội trường ngột ngạt, Mark nói với đám đông rằng anh “đang cháy”, rồi bước lên bục diễn thuyết, nhưng không hề cởi áo khoác. Sau đó, thú nhận rằng anh gần như ngất trước khi lên sân khấu.

Tháng 5 năm 2009, trong khi Zuckerberg vẫn chưa tìm được đồng minh hùng mạnh nào để

tiến hành kế hoạch mở rộng ra thị trường quốc tế thì Digital Sky Technologies có trụ sở tại Moscow đã đầu tư 200 triệu đô-la cho Facebook. Digital Sky chuyên đầu tư vào các công ty hoạt động dựa trên Internet, là chủ sở hữu đầu tiên của mạng xã hội Vkontakte (nghĩa là: liên lạc) – một phiên bản Facebook bằng tiếng Nga. Thực tế, lý do khiến Yuri Milner, giám đốc điều hành mạnh dạn tiến hành đầu tư vào Vkontakte là bởi đó là mạng xã hội lớn nhất từ trước tới nay – nó chiếm hơn 50% số lượng người sử dụng Internet tại Nga, và có vẻ mang lại lợi nhuận nhờ bán các sản phẩm ảo. Doanh thu của Vkontakte từ mỗi người dùng gấp hơn năm lần so với Facebook (xấp xỉ 2 đô-la/năm). Milner cho biết: “Điều chúng tôi thấy đó là khi thị trường đạt tới độ chín bạn có thể kiếm được rất nhiều tiền nhờ cơ sở dữ liệu người dùng. Nếu Facebook có thể đạt được điều mà chúng tôi mong đợi ở Nga, thì thực là tuyệt.”

Milner tin rằng cuối cùng Facebook cũng sẽ thành công trong việc kiếm tiền trên quy mô khổng lồ, đó cũng chính là lý do khuyến khích anh đầu tư vào công ty trị giá 10 tỷ đô-la này.

Tháng 10 năm 2007, Facebook trị giá gần 15 tỷ đô-la – mức giá mà Microsoft và Lý Gia Thành dự tính chấp thuận. Những nghi ngờ xung quanh khả năng Facebook sẽ trở thành một doanh nghiệp dần dần biến mất, và thị trường tài chính phát sốt kể từ sau thương vụ của Facebook với Microsoft. Tuy nhiên, Digital Sky không chỉ muốn mua cổ phiếu từ Facebook, Milner còn dành 300 triệu đô-la để mua thêm cổ phiếu của Facebook từ nhân viên và các nhà đầu tư nước ngoài. Milner cho biết anh cam kết đầu tư lâu dài vào Facebook và sẽ không bán cổ phần kể cả

trong lần đầu tiên phát hành cổ phiếu ra công chúng – khi mà các nhà đầu tư khác đổi cổ phiếu sang tiền mặt.

Hiện tượng bùng nổ của Facebook đã thách thức năng lực kỹ thuật cũng như quản lý của

Zuckerberg. Do hai trung tâm chứa cơ sở dữ liệu vẫn ở Mỹ và mọi thứ mà người sử dụng thấy trên Facebook đều bắt nguồn từ đây nên bạn có thể mất nhiều thời gian để trang chủ của mình hiện lên. Đó chính là lý do Facebook phát triển cơ sở dữ liệu người dùng khổng lồ ra ngoài phạm vi nước Mỹ. Công ty sẽ bổ sung thêm nhiều máy chủ đắt tiền. Khi bắt đầu mở thêm văn phòng, thì cơ sở hạ tầng cũng sẽ tăng lên theo. Facebook có trụ sở chính tại Dublin và ngày càng nhiều văn phòng bán hàng ở khắp nơi trên thế giới.

Khó có thể đảm bảo rằng hàng triệu người dùng và hàng ngàn lập trình viên ứng dụng tôn trọng điều khoản dịch vụ của Facebook. Chẳng hạn như, Facebook không thể chú ý tới nội dung trao đổi giữa các nhóm người Ả rập về “pig Jews” trong khi người Israel có thể chỉ ra.

Đương nhiên, các nhóm này bị đóng cửa do đã vi phạm điều khoản cấm xúi giục hằn thù của Facebook. Nhưng vẫn có một câu hỏi mở, đó là làm thế nào để Facebook có thể kiểm soát, ví dụ như, các nhóm xúi giục hằn thù trong tiếng Tamil (những con hổ giải phóng Tamil đã làm dấy lên cuộc nội chiến tại SriLanka trong 30 năm qua). Từ trước tới nay, Facebook luôn để cho người dùng tự quản lý nội dung và tự dịch.

Vào giữa năm 2009, xuất hiện một dấu hiệu đáng suy ngẫm về tương lai của Facebook tại Indonesia. Vào thời điểm đó, với 8,5 triệu thành viên, Facebook đã trở thành website phổ biến nhất tại Indonesia. Sự phổ biến của Facebook đã khiến cho 700.000 lãnh tụ của quốc gia Hồi giáo này phải tổ chức một cuộc họp kéo dài hai ngày để bàn về việc có cho phép nó hoạt động hay không. Người phát ngôn cho giới tăng lữ trong cuộc họp phát biểu: “Giới tăng lữ cho rằng cần phải đưa ra một sắc lệnh về mạng ảo do các mối quan hệ trên Internet có thể dẫn đến ham muốn tình dục – điều cấm kỵ trong giới hồi giáo.” “Facebook sẽ bị cấm” nếu nó sử dụng vì mục đích buôn dưa lê, tán tỉnh, tuyên truyền những điều dối trá, đề nghị quan hệ tình dục, hoặc những hành vi thiếu văn hóa. Tuy nhiên, nhìn chung giới tăng lữ không phản đối gay gắt. Họ

nhấn mạnh rằng Facebook không thể “xóa nhòa thời gian và không gian”, nhưng nó có thể giúp cho các cặp đôi dễ dàng tìm hiểu xem liệu họ có phù hợp với nhau trước khi cưới hay không.

Tới tháng 2 năm 2010, có hơn 17 triệu người Indonesia sử dụng Facebook.

15. THAY ĐỔI THỂ CHẾ

“Bạn có quen với khái niệm nền kinh tế biếu xén?”

Trong một bữa ăn khuya, tôi hỏi Mark về ảnh hưởng của Facebook tới xã hội – đặc biệt là chính trị, chính phủ, truyền thông, và kinh doanh. Anh trả lời bằng cách nói về lễ hội Potlatch, một lễ hội truyền thống của người bản xứ sống tại bờ biển phía tây bắc, Bắc Mỹ. Mỗi người tham dự góp đồ ăn và hàng hóa của họ, sau đó bất cứ ai cũng có thể lấy thứ mình muốn. Người giữ chức vị cao nhất sẽ là người cho đi nhiều nhất.

“Anh có quen với khái niệm nền kinh tế biếu xén (gift economy)?” Zuckerberg hỏi. “Đó là một sự thay thế thú vị cho nền kinh tế thị trường tại các quốc gia kém phát triển. Tôi sẽ góp một tặng phẩm bằng cách đưa cho ai đó, và theo bổn phận và tính hào phóng họ sẽ trao lại cho tôi một thứ khác. Nền văn hóa đó hoạt động dựa trên khuôn khổ trao đổi lẫn nhau. Thứ gắn kết các cộng đồng lại với nhau và khiến cho Potlatch diễn ra thường xuyên là nhờ các cộng đồng đủ nhỏ để cho người này có thể nhìn tặng phẩm của người khác. Tuy nhiên, nếu một trong những xã hội đó vượt quá quy mô cho phép, hệ thống đó sẽ đổ vỡ. Mọi người có thể không còn trông thấy điều gì đang xảy ra và bạn tha hồ lấy miễn phí.”

Zuckerberg cho biết Facebook và các công ty hoạt động dựa trên Internet, đang cố gắng tạo ra tính minh bạch đủ để nền kinh tế biếu xén hoạt động trên quy mô lớn. “Khi cởi mở hơn, mọi người sẵn sàng thể hiện ý kiến của mình một cách nhanh chóng, ngày càng nhiều nền kinh tế

bắt đầu hoạt động như nền kinh tế biếu xén. Nó đòi hỏi các công ty và tổ chức phải trở nên tốt hơn, đáng tin cậy hơn.” Theo Mark, tính minh bạch, hành động chia sẻ và trao đổi này đều có ẩn ý ngấm sâu vào trong xã hội. “Nó sẽ thay đổi cách làm việc của chính phủ”, anh nhận xét.

Một thế giới minh bạch sẽ được quản lý tốt và công bằng hơn. Đối với Mark, đây mới là niềm tin cốt lõi.

Trong khi nhiều người nghi ngờ về khái niệm lý tưởng của Zuckerberg – liệu một thế giới minh bạch hơn có cần được quản lý tốt hơn và công bằng hơn? Hiệu ứng Facebook xứng đáng được kiểm nghiệm. Mark lập luận rằng bất cứ cá nhân nào thể hiện mình trên Facebook cũng là một món quà đối với người khác. Tùy vào nội dung thể hiện mà nó có nhiều định dạng khác nhau.

Trong quá trình trao đổi lặp lại, khi một học sinh cấp ba viết lên wall của người khác “LOL đó là một bình luận thú vị”, thì đó chính là một món quà thể hiện bản thân họ trước những người khác, bao gồm cả bạn bè trong cuộc sống. Và thông tin đó hiếm khi mới mẻ. Hiện tượng này

thường xuyên diễn ra trên Facebook.

Khi dùng để vận động chính trị, Facebook đưa ra nhiều bối cảnh thay đổi liên tục. Họ tên dùng để nhận dạng trong phần lớn các trường hợp. Khi đưa ra nhận xét về chủ đề chính trị, chúng ta thể hiện quan điểm của mình. Những người khác không nhất thiết phải chia sẻ quan điểm của họ. Món quà ở đây chính là hành động công bố quan điểm của chúng ta cho những người khác biết và biến bản thân thành nơi hứng chịu búa rìu dư luận trên Facebook vì sử dụng tên thật.

Theo quan điểm của Zuckerberg, về mặt bản chất, bạn đang góp một món quà vào nền kinh tế

chia sẻ ý kiến miễn phí, chẳng hạn như, bạn bình luận trên Facebook về nỗ lực cải cách hệ

thống chăm sóc sức khỏe của tổng thống Obama. Hãy nghĩ rằng món quà chính là những góp ý nhằm củng cố xã hội.

Tham gia vào một nhóm biểu tình trên Facebook không giống như hành động đứng trong đám đông và giương cao biểu ngữ phản đối. Hành động đó dễ dàng thực hiện hơn nhưng cũng mang tính cam kết cao hơn. Tương tự như việc bạn ký vào đơn khuyến nghị bằng tên và địa chỉ khiến nhiều người khác ngay lập tức nhìn thấy. Hãy nghĩ xem Oscar Morales đã ngần ngại ra sao trong đêm trước khi anh ta tạo ra phe đối lập chống lại FARC (Lực lượng Vũ trang Cách mạng Columbia). Lần đầu tiên, Facebook trao cho anh ta một nơi thoải mái để tự do ngôn luận, trong khi trước đây những phát ngôn kiểu đó tại Columbia bị coi là quá mạo hiểm.

Hành động thể hiện thường không mang tính phòng bị khi chúng tôi đề cập tới ý kiến về hành vi thương mại – những gì họ nghĩ về một công ty hoặc sản phẩm nào đó – hoặc khi chúng tôi chuyển tiếp một câu chuyện mới thú vị. Facebook luôn thể hiện cử chỉ để chứng minh tình bằng hữu và sự hào phóng mặc dù đó là điều thường xuyên xảy ra. Chính cử chỉ đó đã thay đổi bối cảnh kinh doanh và truyền thông bằng cách cải thiện mối liên hệ giữa khách hàng với công ty hoặc thể chế. Nói chung, bạn sẽ được thưởng vì đã đóng góp các hành động đem lại nhiều lợi ích thông qua chính đóng góp của bạn bè, thậm chí là của những người bạn chưa hề quen.

Đương nhiên, Facebook không phải là dịch vụ duy nhất có khả năng đem lại ảnh hưởng này trong kinh tế và chính trị. Twitter là một tên tuổi đáng chú ý khác. Tuy nhiên, Facebook là công cụ mạnh nhất cho tới ngày nay.

Đầu năm 2008, Will Anderson, một sinh viên trường đại học Florida, đã nếm trải sức mạnh của Facebook và trở nên hoảng sợ khi nghe nói về một dự thảo luật. Theo đó, tiền học bổng cho những sinh viên nghệ thuật tự do như anh sẽ được chuyển cho những sinh viên theo học ngành toán và khoa học. Tương tự như Morales, Anderson đăng bài phản đối chính sách này.

Anderson khởi xướng một nhóm Facebook có tên “Bảo vệ tương lai tươi sáng của bạn” và mời

200 người bạn trên Facebook tham gia. Trong vòng 11 ngày, số lượng thành viên của nhóm này đã lên tới 20.000 người. Sau đó, Anderson nhận được một cuộc điện thoại từ Jeremy Ring, thượng nghị sỹ đã đưa ra dự luật này. Ring đã rút lui và phát biểu trên tờ South Florida Sun-Sentinel rằng “Bạn không thể phớt lờ 20.000 người.”

Tại Ai Cập, vào năm 2009 nhiều người đã biểu tình trên Facebook để phản đối dự luật hạn chế

người dùng tiêu thụ băng thông trên Internet. Ngay sau đó, bộ trưởng bộ truyền thông đã sửa lại kế hoạch để chứng tỏ sự quan tâm của họ. Tại một đất nước như Ai Cập, nơi mà những người tham gia các cuộc biểu tình công cộng có thể bị tra tấn và bắt giữ, thì thành công này thực đáng kinh ngạc. Tại Indonesia, một phụ nữ bị bắt vì đã phạm một tội “cực kỳ vô lý” đó là chỉ trích một bệnh viện qua một lá thư gửi cho bạn bè. Sau khi 10.000 người tham gia Facebook phàn nàn về hành động bất công này, cô ta đã được phóng thích và mọi người chuyển sự chú ý sang hành động phi pháp của các ủy vên công tố. Đây đều là hai quốc gia mà biểu tình công cộng dưới tên thật là rất mạo hiểm trong quá khứ.

Giờ đây Facebook trở thành một trong những nơi để mọi người phàn nàn, truyền bá, và biểu tình. Các chiến dịch trên Facebook hoạt động hiệu quả là bởi các công cụ truyền thông mang tính virus cho phép nhiều thành viên biết về sự kiện và nhanh chóng tham gia. Vào cuối năm 2008, khi cảnh sát thực hiện một số cuộc đột kích để tìm ma túy tại ba câu lạc bộ đêm ở

Stellenbosch, Nam Phi, một nhóm người trên Facebook đã thành lập nhằm phản đối phương thức hành động này – chỉ trong 36 giờ đồng hồ số lượng người ủng hộ đã lên tới 3.000. Nhà hài kịch David Letterman đã kể một câu chuyện đùa về giới tính của con gái Sarah Palin, và 1.800

người đã tham gia phản đối trên Facebook chỉ trong vòng vài ngày. (Sau đó, Letterman đã đứng ra xin lỗi). Các công dân tham gia Facebook để phản đối mở rộng nhà tù ở San Diego; bãi đỗ xe mới ở Dunedin, New Zealand; khu đất cắm trại cho người gypsy ở Bournemouth, Anh; kế

hoạch sửa đổi hiến pháp của hạ viện Philippines; và việc chuyển giao tù nhân Mỹ từ nhà tù quân đội ở vịnh Guantanamo tới Bermuda.

“Tôi cho đó là dân chủ kỹ thuật số”, Jared Cohen nhận định. Là cựu sinh viên từng được Bộ

trưởng Bộ ngoại giao dưới thời chính quyền Bush, bà Condoleezza Rice, tuyển làm nhân viên Bộ ngoại giao phụ trách vấn đề lập chính sách, Cohen cho biết: “Facebook là một trong những công cụ cổ vũ phong trào dân chủ có tổ chức nhất trên thế giới mà tôi từng biết”. Cuối năm 2006, khi mới tới Bộ ngoại giao Mỹ anh thậm chí còn miễn cưỡng khi đề cập tới Facebook trong các cuộc họp. Mọi người ở đó hiếm khi nghe nói về nó. Nhưng sự phổ biến của Facebook đã lan tỏa trên toàn thế giới. Tới cuối năm 2008, nó đã được thảo luận trong Phòng Tình hình của Nhà trắng, nơi mà tổng thống Bush và các nhân viên thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia

thường nhóm họp trong suốt thời kỳ khủng hoảng.

Trong thời gian làm việc dưới thời chính quyền Bush, Cohen, Rice và các quan chức cao cấp khác của Bộ ngoại giao đã chú ý tới tình hình xảy ra tại Columbia. Họ ngạc nhiên về việc làm thế nào mà Facebook có thể cho phép mọi người tụ tập và thực hiện một hành động chính trị

tại một trong những xã hội hà khắc nhất? Nói cho cùng thì Un Millon de Voces Contra Las FARC

của Morales là một phong trào chống khủng bố.

Bộ ngoại giao bắt đầu chú ý nhiều hơn tới các nhóm chẳng hạn như Young Civilians ở Thổ Nhĩ

Kỳ. Mục tiêu của tổ chức nổi dậy này là xây dựng lòng khoan dung và dân chủ ở một đất nước hồi giáo đa dạng, trong đó hầu hết những người tham gia là tầng lớp học sinh, sinh viên và những thanh niên trẻ. Biểu tượng của Young Civilians là chiếc giầy cao cổ màu đỏ nhấn mạnh sự khác biệt của nó với quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đang chi phối đời sống hàng ngày của nhân dân.

Facebook đã thâm nhập sâu vào dân chúng – hầu hết những người được giáo dục tại Thổ Nhĩ

Kỳ đều tham gia vào mạng xã hội này. Young Civilians có 13.000 thành viên trên Facebook và trở thành công cụ truyền thông tự do đầu tiên tại quốc gia này. Tại một đất nước bị chia cắt bởi thái độ thù địch về tôn giáo và sắc tộc, Young Cilivians tự hào vì có thành viên thuộc tất cả

các nhóm dân tộc thiểu số và tín ngưỡng bao gồm người Kurd, Armenian, và các nạn nhân bị

phân biệt chủng tộc trong một thời gian dài. Young Civilians sử dụng Facebook để tổ chức các cuộc diễu hành nơi mà người đồng tính đứng cạnh các phụ nữ hồi giáo che mặt.

Tháng 12 năm 2008, Facebook, AT&T, MTV, Google, và Net video company Howcast đã tập hợp đại diện của các nhóm thanh niên hoạt động trên Facebook từ tất cả các quốc gia, bao gồm cả Young Civilians, tới trường đại học Columbia dự một hội thảo kéo dài hai ngày có tên là Alliance of Youth Movements Summit (Hội nghị Cấp cao của Khối liên minh các Phong trào Thanh niên). Mục tiêu của ý tưởng này là giúp các nhóm chống khủng bố và các nhóm khoan dung giao lưu, sau đó quay trở về củng cố tổ quốc. Oscar Morales tới New York và trò chuyện về dân chủ cộng đồng với các nhóm này cùng với James Glassman, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ dưới thời chính quyền Bush.

Trong bài phát biểu của mình, Glassman nêu rõ “Đây là phiên bản dân chủ cộng đồng 2.0”. “Các công nghệ mới đã tạo ra cho nước Mỹ một lợi thế cạnh tranh quan trọng trong công cuộc chống khủng bố. Cách đây không lâu tôi có nói rằng Al Qaeda đang “ăn bữa trưa của chúng ta trên Internet.” Nhưng giờ đây mọi chuyện đã đổi khác. Al Qaeda đang mắc kẹt trong Web 1.0.

Ngày nay, Internet là nơi hoạt động tương tác và đàm thoại. Nó đang dần trở thành địa điểm của phiên bản Xã hội Dân sự 2.0. Trong khi, Al Quaeda tiếp tục duy trì hệ tư tưởng sùng bái cái

chết vốn ngăn cấm mọi bàn luận và chỉ trích. Glassman cũng nhắc nhở các nhóm thanh niên tham gia vào Facebook đến từ Burma, Colombia, Cuba, Ai Cập, Li Băng, Mexico, Saudi Arabia, Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và Anh – “Các bạn là hy vọng tốt nhất của tất cả chúng ta.” Ông cũng cổ vũ hành động sẵn sàng chấp nhận rủi ro để nêu lên quan điểm chính trị trên Facebook. Hoạt động chính trị trên Facebook minh họa cho “sự nổi dậy của những người còn lại” trong cuốn The Post-American World (Thế giới Hậu Mỹ) của tác giả Fareed Zakaria. Các lực lượng mới trỗi dậy đang gây ảnh hưởng trên toàn thế giới, bao gồm các tổ chức phi chính phủ, chẳng hạn như các nhóm hoạt động trên Facebook, Zakaria giải thích.

Trước khi Facebook xuất hiện, khó có thể tìm thấy nơi nào trên Internet người sử dụng lại dùng tên thật. Các trường hợp nặc danh thường chiếm đa số. Điều này dẫn tới các kết cục không may. Như Glassman nhận định, Al Quaeda và những kẻ khủng bố trên thế giới muốn duy trì tính biệt lập và tránh bàn luận cởi mở với kẻ thù. Mặc dù ít gây nguy hại hơn, nhưng hãy nghĩ về những lời bình luận nặc danh đầy hằn học và bốc đồng trên nhiều blog, hoặc các hoạt động tương tác vô trách nhiệm, những hành vi tiêu biểu thường thấy trên các phòng chat AOL.

Bạn sẽ thấy rằng trên Facebook cần phải dũng cảm thú tội.

Nếu tìm kiếm những nhóm hoạt động trên Facebook, thì bạn không khó tìm thấy các ví dụ điển hình về việc tạo điều kiện để hiểu biết văn hóa lẫn nhau. Chẳng hạn như việc Facebook đã được sử dụng để kết nối mọi người trên toàn thế giới tham gia vào một nhóm có tên Các nhà lãnh đạo tương lai của phe Hồi giáo với 300 thanh niên hồi giáo từ 17 quốc gia, bao gồm nhà thiết kế thời trang người Ả Rập, rapper người Iran, nhà cải cách trường dòng người Pakistan, blogger người Mỹ và luật sư người Đan Mạch. Năm 2009, Muslism Leaders of Tommorow có mặt tại một hội nghị quốc tế bàn về công bằng và hòa bình ở Doha, Quata, đồng thời tiếp tục làm việc nhóm trên Facebook.

Tuy nhiên, cũng có nhiều phe hiếu chiến thể hiện sự cảm thông với Al Quaeda trên Facebook.

Tuy nhiên, miễn là những người này không dùng ngôn ngữ xúi giục rõ ràng, và không tuyên truyền các hành động phi pháp, thì họ vẫn tuân thủ điều khoản dịch vụ của Facebook. Những tin nhắn tích cực không không đảm bảo là sẽ chi phối Facebook.

Trong khi có những người ngưỡng mộ hành động sẵn sàng bày tỏ quan điểm trước công chúng của bạn, thì số khác lại cho rằng quá dễ để tham gia vào một nhóm chính trị trên Facebook.

Khi sẵn sàng thể hiện quan điểm chỉ bằng một cái kích chuột, thì sức thuyết phục đằng sau lời bình luận có phần yếu hơn, liệu số người tham gia vào nhóm đó có thực sự vì một mục đích rõ ràng hay không? Với nỗ lực nhằm trả lời câu hỏi trên, năm 2009 ba nhà khoa học chính trị tại

Đại học California ở Santa Barbara đã xuất bản một ấn phẩm mang tên là “Facebook đang …

đẩy mạnh tham gia vào chính trường: Một nghiên cứu về việc tham gia vào các mạng xã hội và các hoạt động trong thực tế.” Bằng cách so sánh số lượng sinh viên tham gia vào các nhóm chính trị trên Facebook với hiệu quả khi tham gia vào các hoạt động trong thế giới thực, người ta rút ra kết luận rằng: “Số lượng thành viên tham gia vào các nhóm chính trị thông qua Facebook sẽ khuyến khích hoạt động tương tự trong thế giới thực”.

Các nhà chính trị cũng có thể hưởng lợi từ nền kinh tế biếu xén của Facebook. Chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2008 của Barack Obama đã tận dụng triệt để lợi thế này của Facebook.

Người đồng sáng lập ra Facebook, Chris Hughes, từng chính thức làm việc cho công ty sau khi tốt nghiệp, đã rời đi để giữ một vị trí cao cấp trong nhóm chiến lược trực tuyến của chiến dịch tranh cử này. Hiển nhiên, Obama có một trang chủ riêng trên Facebook với hàng triệu người hâm mộ gia nhập. Ngoài ra, chiến dịch tại các bang và vùng miền cũng mời những người ủng hộ tham gia vào Facebook để có thể huy động nhiều người ủng hộ thành một nhóm có tổ chức.

Obama sử dụng rất thành thạo các công cụ kỹ thuật số đến nỗi mà một số người đã gọi năm 2008 là “Bầu cử qua Facebook”. Nick Clemons, giám đốc chiến dịch vận động tranh cử đầu tiên của Hillary Clinton đã thành công ở New Hampshire và nhiều bang khác, cho rằng Facebook là một điều bất lợi. “Trong chiến dịch của Hillary, chúng tôi cảm thấy sự khác biệt hoàn toàn bởi vì Obama sử dụng các công cụ kỹ thuật số”, ông giải thích. “Một số người nói ‘Tôi sẽ vận động cho Obama’ với 30 người bạn trên Facebook. Giả sử năm trong số ba mươi người đó cũng thực hiện hành động tương tự, thì con số này sẽ nhân lên gấp bội. Họ nhận ra công nghệ này sớm hơn bất kỳ ai khác, và nó đã trợ giúp rất nhiều trong việc thúc đẩy nhiệt huyết và cam kết của những người trước đây chưa từng tham gia vào chiến dịch.

Obama vẫn là chính trị gia nổi tiếng nhất trên Facebook với số lượng người ủng hộ lên tới 7

triệu người vào đầu năm 2010. (“Loại nhạc ưa thích: Miles Davis, John Coltrane, Bob Dylan, Stevie Wonder, Johann Sebastian Back (cello suites), và The Fugges.”) Chính trị gia nổi tiếng đứng thứ hai là Sarah Palin, ứng viên vị trí phó tổng thống của đảng Cộng hòa với hơn 1,4 triệu người ủng hộ.

Sự thành công của Palin chứng tỏ rằng Facebook không phải là một vùng trời riêng của bất kỳ

xu hướng chính trị nào. Palin là bậc thầy chính trị trên Facebook. Sau khi từ chức thống đốc bang Alaska, bà bắt đầu kiểm soát sự xuất hiện trước công chúng của mình trên Facebook.

Tháng 8 năm 2009, Palin khởi xướng phong trào chống lại các kế hoạch đổi mới dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe của Obama bằng cách đăng lên Facebook một bình luận, nơi mà Obama

muốn tạo ra “death panel” - những người quyết định sự sống, chết. Hành động này khuấy động một cuộc bút chiến trên toàn nước Mỹ, tuy nhiên năm ngày sau đó Palin không hề hồi đáp và vẫn chưa đăng thêm bài viết nào liên quan tới “death panel”. Điều đó chứng tỏ sự dũng cảm của bà trước giới truyền thông truyền thống, và thu hút hàng trăm người ủng hộ mới. Ari Fleicher, người phát ngôn cho tổng thống George W. Bush nhận định trên website Politico:

“Facebook rất phù hợp với những người nổi tiếng như Sarah Palin. Đó là cách lý tưởng để Palin giữ liên lạc, hoàn thiện hình ảnh bản thân và tiếp xúc với giới truyền thông”. Một chính trị gia khác cũng thành thạo Facebook và Twitter, đó là Scott Brown, một ứng cử viên đảng Cộng hòa xa lạ đã đánh bại Ted Kennedy trong cuộc bầu cử thượng nghị sỹ bang Massachusetts.

Nhiều chính phủ đã coi Facebook là một công cụ hữu hiệu để liên hệ mật thiết hơn với người dân và nhân viên trong các bối cảnh lớn, nhỏ. Đầu tháng 9 năm 2008, sau khi cơn bão Gustav đổ bộ vào bang Lousiana, các thành viên Facebook sống tại vùng ảnh hưởng đã ra một thông báo đặc biệt đề nghị tất cả mọi người ở đó cập nhật tình trạng của họ để đảm bảo an toàn.

Facebook trao thông tin này cho các cơ quan có thẩm quyền trong bang và liên bang để cung cấp dữ liệu thực tế về nhu cầu của người dân vùng bão. Facebook cũng dự định sẽ hành động như vậy trong tương lai. Trong ngày nhậm chức của Tổng thống Barack Obama vào tháng 1

năm 2009, hàng nghìn người đã không thể tới dự vì bị mắc kẹt tại đường hầm tàu điện ngầm, và một số người đã lập nên nhóm Surviors of the Purple Tunnel of Doom (Những kẻ sống sót sau tai họa dưới đường hầm). Chẳng mấy chốc đã có 5.000 người gia nhập nhóm này. Và không bao lâu sau, Terrance William Gainer, truy úy cảnh sát của Thượng viện Mỹ, người chịu trách nhiệm an ninh của buổi lễ đã lên trang chủ của nhóm này trên Facebook viết một lời xin lỗi dài và tham gia trò chuyện với những nạn nhân bị mắc kẹt dưới đường hầm.

Liên lạc qua Facebook đang dần trở thành thói quen của các cơ quan trong tất cả các cấp chính phủ. Khi Sở Y tế thành phố New York muốn tuyên truyền việc sử dụng bao cao su để phòng chống HIV, họ đã lập một trang chủ trên Facebook và dùng ứng dụng cho phép các thành viên gửi một hình ảnh nhỏ về e-condom cho người khác. Sỹ quan chỉ huy U.S Coast Guard (Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ) đã cập nhật tình trạng trên Facebook bằng điện thoại di động khi đi du lịch, và tổng tư lệnh Mỹ tại Iraq vẫn duy trì một trang chủ trên Facebook để trả lời các câu hỏi liên quan tới hoạt động của Mỹ ở đó. Nhà Trắng đăng tải các cuộc họp báo của Tổng thống Obama lên Facebook, cho phép thành viên bình luận trực tiếp về các hoạt động tiếp theo sự

kiện. Thậm chí, bộ trưởng Bộ Thông tin của Saudi Arabian cũng có một trang chủ trên Facebook, nơi ông đồng ý chấp nhận các nhà báo là bạn, sẵn sàng nhận các yêu cầu phỏng vấn, và công bố thông tin. Ngày nay, các nhà lãnh đạo chính phủ ở rất nhiều nơi, đang bắt đầu bàn

về việc làm mới lại bằng lái xe và tương tác theo nhiều cách khác nhau với chính phủ trên Facebook.

Facebook là mạng xã hội lớn nhất dùng để lọc tin tức do các cá nhân bình thường đưa ra và bạn bè họ là đối tượng tiếp nhận. Tôi cung cấp thông tin cho bạn, bạn cung cấp thông tin cho tôi –

hoạt động này giống như nền kinh tế biếu xén mà Zuckerberg mô tả.

Facebook ra mắt lần đầu tại Harvard vào năm 2004 với một profile chứa danh sách các mục từ

kho dữ liệu Harvard Crimson (một đội điền kinh của Harvard). Tính năng này nhanh chóng bị

loại bỏ. Trong một bài báo trên Nieman Journalism Lab của Zachary Seward, một sinh viên Harvard khi đó, có nêu: “Zuckerberg… nhận ra rằng Facebook không phải là công cụ dùng để

theo dõi các hoạt động đã xảy ra. Mà chính là công cụ để tạo ra tin tức”. Đó là điều mà Mark trông đợi ở News Feed – nguồn tin tức phù hợp với thực tế về bạn bè và về thế giới. Khá lâu trước khi Facebook giới thiệu News Feed vào năm 2006, Zuckerberg đã miêu tả nó một cách chi tiết và rõ ràng trong nhật ký riêng – làm thế nào để xác nhận thông tin cập nhật là có thực, cách tạo bảng kiểu và các quy tắc ngữ pháp cho News Feed.

Tin tức trên News Feed mang tính cá nhân hơn bất kỳ tin tức nào mà các tổ chức truyền thông chuyên nghiệp từng cung cấp. Đó là các thông tin thường ngày về những gì bạn bè của bạn đang làm và điều gì khiến họ chú ý. Zuckerberg hồi tưởng lý do đưa ra cho News Feed: “Một con sóc chết trước cửa nhà sẽ gây ra cho bạn nhiều sự chú ý hơn những người chết ở châu Phi.”

Ngày nay nhất cử nhất động của bạn cũng đều trở thành thông tin đối với bạn bè.

Tại các ký túc xá, sự xâm nhập của Facebook gần như đã hoàn tất tại các trường cấp ba, cao đẳng, đại học – nó đang dần thay thế cho phương tiện truyền thông truyền thống như tạp chí, cuốn kỷ yếu. Mọi người thấy điều gì đang diễn ra, ai đang làm gì trên Facebook. Dường như

mọi người quan tâm đến tin tức thường nhật nhiều hơn là các thảm họa cách xa nơi họ ở –

chẳng hạn như những người chết ở châu Phi. Đây là một trong những vấn đề mang tính xã hội quan trọng có liên quan tới Facebook và đáng để nghiên cứu.

Sean Parker, người đã giúp Zuckerberg phát triển các quan điểm chính về dịch vụ, đánh giá cao tầm quan trọng của Facebook trong việc thay đổi bối cảnh truyền thông. Việc các cá nhân quyết định nội dung bài viết thay vì biên tập viên tại một tờ báo địa phương đã khiến cho mọi chuyện đơn giản hơn rất nhiều. Trong phạm vi ảnh hưởng nhất định nào đó, Facebook cho phép bạn xây dựng một cổng thông tin cá nhân – một sản phẩm có nhiều chức năng giống như

các cổng thông tin khác bao gồm Yahoo, AOL hoặc Microsoft. Nếu tôi nhìn thấy một người bạn đăng một đường link đề cập tới những lĩnh vực thuộc chuyên môn hoặc sở thích của họ, tôi sẽ

kích vào đó thay vì kích lên một biểu tượng nào đó trên trang chủ MyYahoo của chính mình.

Tiếp đó, tôi thường đăng các đường link mà tôi cảm thấy thú vị và hữu dụng lên Facebook.

Parker gọi nó là “bộ lọc tính thích hợp phi tập trung”. Một phương thức chia sẻ tương tự nhưng mang tính nặc danh cao hơn so với các websites khác như Digg, Reddit, hay Twitter.

Nếu một thông điệp đủ hấp dẫn, thì chẳng mấy chốc nhiều người sử dụng sẽ biết đến cho dù nó là của ai. Chris Cox, phó giám đốc phụ trách sản phẩm này của Facebook, người được Zuckerberg nâng đỡ, cho biết “Chúng tôi muốn trao cho mọi thành viên quyền lực tương tự

như các phương tiện truyền thông đại chúng mỗi khi truyền đi một thông điệp”. Rõ ràng là sân chơi đang ở thế cân bằng. Ví dụ như, khi các phát thanh viên của CNN biết về vụ động đất tại Haiti vào tháng 1 năm 2010 thì nó cũng được cập nhật trên mục tình trạng của Facebook.

Làm thế nào để các phương tiện truyền thông truyền thống tìm thấy cấu trúc thông tin lấy con người làm trung tâm? Nghịch lý là ở chỗ, nếu được hưởng lợi ích từ môi trường Facebook, thì họ sẽ phải học cách sử dụng nó như các thành viên khác. Sân chơi đang lập lại thế cân bằng nhờ nhiều kênh trung lập đưa tin. Bất cứ phương tiện truyền thông, báo chí, truyền hình nào cũng có thể tạo ra một trang chủ trên Facebook. Tuy nhiên, sau đó chúng sẽ phải kiểm soát các thông điệp thú vị và hữu dụng như các cá nhân khác. Trước tiên, cần có “người hâm mộ” hay còn gọi là “bạn”. Mục tiêu tiếp theo là đăng thông tin để mọi người đều có thể nhìn thấy và bình luận hoặc kích vào mục “thích”. Theo đó, thông điệp của bạn sẽ được chuyển tiếp tới nhiều người bạn khác và tồn tại lâu hơn. Nhờ quá trình này mà Facebook trở thành một trong những trung tâm lớn nhất có chức năng điều khiển giao thông của các website truyền thông trên mạng, chỉ sau Google. Facebook và các websites truyền thông khác cạnh tranh với các phương tiện truyền thông truyền thống và giành mất một phần doanh thu đáng kể từ việc quảng cáo cho các thương hiêu nổi tiếng – từng là khách hàng lớn của truyền hình, báo chí.

Đối mặt với thách thức này, các phương tiện truyền thông truyền thống cố gắng cộng tác với Facebook thay vì chống lại nó. Chẳng hạn như, NBC đã đăng trước một loạt các tập phim hài Community lên Facebook vào mùa hè năm 2009. Chỉ những ai là người hâm mộ có tên trong danh sách của NBC trên Facebook mới có thể xem trước các đoạn phim này. NBC quảng cáo trên chính website của nó và trên Facebook về các tập phim này. Sự xâm nhập của dịch vụ này vào giới trẻ và người hâm mộ trung thành với NBC được coi là một buổi trình diễn của riêng người hâm mộ chứng tỏ sự thống trị của những người xem tiềm năng đã có trên Facebook.

Việc chỉ cho phép chiếu trước Community trên Facebook không cản trở người xem nhiều như

việc cung cấp thông tin chính xác về người xem, bởi vì Facebook có thể kết nối người hâm mộ

với công ty.

Ranh giới giữa Facebook và các phương tiện truyền thông truyền thống đang ngày càng mờ

dần. Verizon đã gộp Facebook cùng với Twitter và một vài mạng xã hội khác vào lần giới thiệu truyền hình băng thông rộng FIOS. Bạn có thể truy cập Facebook trên tivi bằng chiếc điều khiển, cập nhật tình trạng và chia sẻ thông tin với bạn bè về chương trình mà bạn đang xem trên màn hình chia kênh. Một số công ty truyền thông như, Huffington Post đã tích hợp Facebook vào các trang web của mình để người sử dụng có thể dùng nhân dạng trên Facebook chia sẻ và bình luận các câu chuyện và video với bạn bè.

Bước tiếp theo sẽ gắn kết Facebook với các phương tiện truyền thông chặt chẽ hơn, đặc biệt là truyền hình. Chính phần mềm tích hợp FIOS đã gợi ý rằng Facebook nên tạo ra một nơi cùng bạn bè xem tivi. Có nhiều cách khác nhau để thực hiện một việc. Facebook tạo điều kiện cho các video dễ dàng được truyền phát trên web kèm theo những bình luận trực tiếp của các thành viên thông qua tin nhắn trên mục tình trạng nếu được tích hợp. Ví dụ điển hình là CNN

cho phép người dùng bình luận trực tuyến trong lễ nhậm chức của tổng thống Obama. Bạn có thể xem những bình luận cập nhật của mọi người (8.500 người/phút) hoặc bạn bè. ABC.com cũng cho phép tích hợp như vậy trong chương trình Academy Awards.

Một thế giới nơi mà mỗi cá nhân có quyền đóng góp ý kiến, một lễ hội Potlatch, sẽ khác biệt với cách điều hành của nhiều công ty. Trong khi nhân viên của các công ty ở Mỹ làm việc trên Facebook, thì điểm giao với mô hình công ty cổ điển đang ngày càng yếu dần. Gary Hamel, một trong những nhà học giả vĩ đại về quản lý hiện đại cho rằng đó là điều không thể tránh khỏi.

“Hiện tượng biến đổi xã hội trên mạng Internet sẽ làm chúng ta thay đổi hoàn toàn về khái niệm lớn nhỏ của các tổ chức.” Ông giải thích rằng có hai nhân tố cơ bản để “tập hợp và khuếch tán khả năng của con người”. Đó là tính quang liêu và thị trường. Trong vòng mười năm vừa qua, chúng ta đã thêm vào nhân tố “mạng”. Điều đó giúp chúng ta cùng hợp tác để hoàn thành những nhiệm vụ phức tạp, nhưng đồng thời nó cũng hủy bỏ quyền quyết định người nghe của giới chóp bu. Một số công ty đã và đang chống lại xu thế này. Chẳng hạn như các nhà quản lý tổng công ty hiếm khi sẵn lòng đầu hàng quyền lực và sức mạnh. John Hagel, cố vấn chiến lược cho biết “Các công ty đang phải đối mặt với những vấn đề mà nhiều cá nhân gặp phải – mức độ

minh bạch và cởi mở thế nào là phù hợp? Nhưng nhìn chung, các cá nhân đang thích nghi và phát triển các thông lệ xã hội nhanh hơn các thể chế. Đây là một trong những lý do vì sao các công ty ngày nay thường hạn chế việc sử dụng Facebook tại văn phòng. Tốc độ lan tỏa của Facebook – một phương tiện truyền thông đại chúng – nhanh hơn cả những gì mà các nhà quản lý có thể hiểu.

Tuy nhiên, một số nhà điều hành cho phép sử dụng Facebook trong doanh nghiệp. Khi làm vậy, họ phải đối mặt với phản ứng của xã hội, và điều này có thể đảo lộn trạng thái cân bằng trong quyền hạn của công ty. Năm 2007, Jemery Button, CEO mới của Serena Software, một công ty chuyên cung cấp phần mềm cho máy vi tính ở Thung lũng Silicon, đã đánh thức văn hóa truyền thống đang bị mai một dần bằng cách khuyến khích cho nhân viên sử dụng Facebook. Thậm chí Serena còn dành hai tiếng vào các ngày thứ Sáu mỗi tuần để cho phép nhân viên kết nối Facebook với đồng nghiệp, nhà cung cấp, khách hàng, và bất kỳ ai họ muốn.

Button trở thành bạn trên các trang chủ của hàng trăm nhân viên trong số 900 người của Serena. Kết quả là, Button biết được những thông tin hữu dụng về hoạt động hàng ngày của Serena. Các nhân viên thường đăng tải chi tiết về công việc hàng ngày của họ và thẳng thắn gửi tin nhắn góp ý trên Facebook. “Mọi người cảm thấy thoải mái tâm sự với CEO trên Facebook hơn là qua email hoặc trực tiếp gặp mặt. Họ cảm thấy như thế thân mật hơn.” Tuy nhiên, sự

thân mật này cũng phải trả giá. Thi thoảng, em trai của Button cãi nhau với anh trai trên Facebook trước sự chứng kiến của nhân viên và mọi người.

Khủng hoảng kinh tế xảy ra bắt đầu từ năm 2008. Serena, cũng lâm vào tình cảnh tương tự các công ty khác, doanh thu sụt giảm mạnh. Button đã cho nghỉ việc 10% nhân công. Theo đó, anh ta phải quyết định có nên ngừng mối quan hệ bạn bè với các nhân viên đã nghỉ việc hay không.

Button chia sẻ cảm xúc về việc quá trình sa thải đã đảo lộn nhiều thứ. Một vài nhân viên bị sa thải đã tỏ ra thông cảm với những thách thức mà anh phải đối mặt và bày tỏ rằng thời gian ở

Serena thực sự có ý nghĩa đối với họ dù cho kết thúc không có hậu. Button vẫn duy trì tình bạn với nhiều nhân viên đã bị anh sa thải.

Tại một công ty hoạt động trong một lĩnh vực hoàn toàn khác, hãng thông tấn nổi tiếng Thomson Reuters, chuyên cung cấp các thông tin tài chính, David Schlesinger, chủ biên cũng nhìn ra sự thay đổi tương tự. Anh ta sùng bái Facebook đến nỗi kiểm tra dịch vụ “dễ đến hai lần/ngày”. Với tư cách là nhà quản lý một trong những hãng tin lớn nhất thế giới, David thừa nhận rằng, “Tôi thực sự cho rằng New Feeds của Facebook là thông tin có thực. Nó cung cấp những tin tức mà tôi cần”. Anh sử dụng Facebook chủ yếu là để liên lạc với đồng nghiệp, nhân viên cho dù họ ở đâu. “Nhờ Facebook mà tôi có mối quan hệ mật thiết với những nhà báo kém tôi tới sáu cấp trong cấu trúc nhân sự”. Một phóng viên tập sự có thể hỏi tôi lời khuyên trên Facebook trong khi chưa bao giờ dám trò chuyện, gọi điện thoại, hay gửi email cho tôi.

Schlesinger, cũng giống như Button, là một nhà quản lý đáng tin cậy muốn trao quyền cho nhân viên trong tổ chức của mình. Các nhà điều hành muốn chứng tỏ quyền lực của mình sẽ

không thích Facebook. Hầu hết trong số họ – theo chúng tôi được biết – đều tránh xa

Facebook.

Các công ty thường sẵn lòng cho nhân viên marketing, giám đốc bán hàng tham gia Facebook và coi đây là một phần quan trọng trong một thế giới văn minh. Năm 2006, Sony Pictures, khách hàng quảng cáo đầu tiên của Facebook, yêu cầu các giám đốc điều hành có profile thông tin trên Facebook. Tại Intel, một hãng sản xuất chip điện tử dành cho máy vi tính, các phòng marketing và bán hàng tiến hành một cuộc săn tìm kho báu với giải thưởng là một chiếc Ipod.

Để tham gia bạn phải bắt đầu bằng một số gợi ý trong profile giả tưởng trên Facebook. Nhưng để nhìn thấy profile đó, bạn phải lập một profile khác của riêng mình.

Ngay từ lúc ban đầu, nhiều công ty đã đề nghị Facebook bổ sung các tính năng để doanh nghiệp có thể sử dụng, nhưng Zuckerberg chưa bao giờ thích thú với ý tưởng này. Chẳng hạn như, các công ty muốn cô lập nội dung cuộc trò chuyện giữa các nhân viên trong công ty để bạn bè họ không nhìn thấy. Đó vẫn đang là điều không thể. Các nhà điều hành Facebook giải thích rằng khả năng đó sẽ được hoàn tất, tuy nhiên ưu tiên hàng đầu của công ty bây giờ là tăng số

lượng thành viên. Nhưng nhà đồng sáng lập Facebook, Moskovitz rất tán thành việc xây dựng những tính năng giúp các công ty hợp tác trong nội bộ giống như cách Facebook giúp mọi người kết bạn. Asana, công ty có trụ sở tại San Francisco do Moskovitz sáng lập mong muốn phát triển các sản phẩm điện tử tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thành công hoạt động. Tại Facebook, Moskovitz thường xuyên khuyến khích trao cho nhân viên công cụ để họ có thể tự

quản trong các doanh nghiệp, nhiều sáng chế của anh ngày nay vẫn còn sử dụng.

Microsoft, công ty kinh doanh phần mềm hàng đầu trên thế giới, đồng thời là một nhà đầu tư

kiêm đối tác lớn của Facebook, vận động Facebook ứng dụng một phiên bản dịch vụ kết hợp với Microsoft Office. Ý tưởng đó thường bị Facebook phớt lờ trước sự kinh ngạc của Microsoft.

Ngày nay, Salesforce.com, một đối thủ cạnh tranh nhỏ hơn nhưng khá nhanh nhạy của Microsoft, đã cho ra đời một mạng xã hội dành cho các doanh nghiệp có tên là Chatter. Nhiều công ty đang bắt đầu thử ứng dụng sản phẩm này.

Bản thân Facebook vừa là kẻ đắc lợi vừa là nạn nhân của các thay đổi trong nền kinh tế biếu xén, và CEO của nó cũng hứng chịu phần nào. Càng nhiều người sử dụng muốn đóng góp ý kiến, càng nhiều hoạt động được thực hiện, và Facebook càng có nhiều trang chủ để đăng quảng cáo.

Nhưng do Zuckerberg trao cho người sử dụng các công cụ có quyền giúp họ thể hiện quan điểm, nên bản thân công ty thường xuyên hứng chịu làn sóng phản đối của dư luận khi họ

không đồng tình với quan điểm của nó. Dân chủ kỹ thuật số ảnh hưởng tới cuộc sống thực của Facebook hơn bất kỳ nơi nào khác.

Zuckerberg chấp nhận rằng đó là điều không thể tránh khỏi. “Chúng ta là một phương tiện trao quyền chia sẻ thông tin cho mọi người, thế nên chúng ta phải dẫn đầu xu hướng đó. Chúng ta cũng chung sống với nó”, anh giải thích. Thật khó khi phải đối mặt với sự phản đối gay gắt lúc mới giới thiệu News Feed với 10 triệu người dùng. Tuy nhiên, giờ đây gánh nặng do 400 người dùng tạo ra khiến cho cuộc sống của Zuckerberg ngày càng trở nên phức tạp hơn do các công cụ tuyệt vời mà anh trao cho họ sử dụng.

16. SỰ TIẾN HÓA CỦA FACEBOOK

“Những gì chúng ta đang làm hiện giờ mới chỉ là bắt đầu.”

Vào ngày làm việc đầu tiên của năm 2009, Mark Zuckerberg – một người vốn chỉ quen xỏ xăng-đan cao su, mặc áo phông và áo khoác lông cừu – đã đóng bộ đàng hoàng với cà vạt và áo sơ mi trắng cổ cồn. “Đây là một năm nghiêm túc”, đó là câu trả lời của Mark cho những ai hỏi về sự

thay đổi ấy. Anh giải thích rằng sẽ đeo cà-vạt cả năm để nhấn mạnh những vấn đề mà Facebook đối mặt khi phát triển đạt đến các cấp độ cao.

Nhưng không phải tốc độ phát triển từng giây là nguyên nhân khiến Zukerberg cảm thấy anh cần đưa ra một dấu hiệu mới thể hiện tính nghiêm túc cho những cộng sự của mình. Cũng chẳng phải do nhu cầu ‘kiếm tiền’. Chính xác thì đó là những thách thức đến với Facebook khi trở thành một nền tảng giao tiếp phát triển nhanh chóng, vốn đã và đang được đại chúng ưa chuộng.

Zuckerberg vẫn coi Facebook đang trong quá trình hoàn thiện. Cuối năm 2008, tôi đã hỏi anh rằng thách thức lớn nhất đối với Facebook là gì. “Thách thức nhất của chúng tôi là làm sao để

giúp dữ liệu người dùng vượt qua được những thay đổi cần phải tiếp tục xảy ra”, Mark trả lời không hề chần chừ. “Mỗi khi chúng tôi cho ra mắt bất kỳ sản phẩm chính nào thì đều vấp phải sự chỉ trích. Vì vậy, cần phải chắc chắn rằng chúng tôi có thể cho ra đời các sản phẩm thường xuyên thay đổi và kiểm soát được cơ sở người dùng khổng lồ này. Tôi muốn Facebook tiếp tục phá vỡ giới hạn và vươn thật xa.”

Mặc dù chưa tròn năm năm hoạt động, nhưng Facebook đã đem lại cho người sử dụng hàng loạt các thay đổi đáng kể bao gồm đăng ảnh, giới thiệu News Feed và việc mở rộng Facebook thông qua nền tảng các ứng dụng và các công cụ dịch thuật, mỗi thay đổi tùy theo từng cách riêng, về cơ bản đã thay đổi không chỉ sản phẩm mà còn cả trải nghiệm của người sử dụng. Giờ

đây, Zuckerberg và các kỹ sư của mình đang lên kế hoạch cho những thay đổi ấn tượng hơn.

Anh sẽ không từ bỏ. Và 2009 sẽ là một năm nghiêm túc.

Cuối năm 2008, ngay cả khi Zuckerberg thừa nhận mối lo ngại về việc làm thế nào để Facebook luôn phát triển thì anh vẫn đưa ra hàng loạt các thay đổi dự định giúp người sử dụng trao đổi nhiều thông tin hơn nữa. Vào tháng 9 năm 2008, chỉ hai tuần sau khi liên hoan ăn mừng bằng một bữa tiệc toga đơn giản, nhân dịp có 100 triệu người sử dụng, Facebook lập tức sắp xếp lại các profile theo cách mà nhiều người cho là phức tạp. Và giống như mọi lần, việc này dẫn đến

sự phản đối ầm ĩ từ phía người sử dụng. Bên trong công ty, ý tưởng này được đặt tên là “FB

95”, nhại theo Windows 95 – hệ điều hành Microsoft đã biến Windows trở thành sản phẩm đại chúng và độc chiếm thị trường hệ điều hành máy tính cá nhân trên toàn thế giới. Tương tự, việc thay đổi các trang profile cũng được cho là có khả năng giúp Facebook thống trị cả thế

giới.

Mục tiêu đầu tiên của công cuộc tái thiết là tăng tốc độ lưu chuyển thông tin giữa các thành viên – hay chính là “chia sẻ”, theo cách nói của Facebook – và đơn giản hóa thiết kế giao diện nhằm tạo thuận lợi cho việc tiếp nhận khối lượng thông tin ngày càng tăng. Thay đổi nổi bật nhất bao gồm hai cấu phần riêng biệt trong profile kết hợp giữa – ‘wall’, nơi bạn bè gửi các thông điệp công cộng trực tiếp cho bạn và ‘Mini-feed’, phần News Feed được cá nhân hóa nhằm trình bày các thông tin về bản thân bạn. Như vậy, mọi thứ về bạn đã ở cùng một chỗ. Mục tiêu chính là tạo lập nhiều hơn nữa các nền tảng để thảo luận. Cũng trên profile của bạn, xuất hiện một hộp có tên là ‘publisher’ (người phát hành) – phiên bản nâng cấp của nơi mà bạn thường đăng các tình trạng mới. Nhưng chiếp hộp này giờ đây chứa mọi nội dung, từ các thông tin mới thường nhật kiểu truyền thống như “Tôi đang tắm” cho tới hình ảnh, video, các đường link, các bài báo và các website. Nếu như trước đây, hộp thông tin tình trạng cũ của Facebook thường bắt đầu sẵn bằng câu như “David Kirkpatrick đang…,” thì hộp ‘phát hành’ mới này đưa ra câu hỏi mở hơn: “Bạn đang nghĩ gì?”

Để khuyến khích người sử dụng Facebook, những người đang ngày càng khó tính, quen với thiết kế mới, công ty đã cung cấp cho họ một phiên bản dùng thử gần hai tháng trước khi yêu cầu thay đổi toàn bộ. Bản thử này có cả bản mới và bản cũ. Như Zuckerberg từng nói, “Công nghệ là phần dễ dàng nhất.” Quản lý Facebook đã trở thành một bài tập môn tâm lý đám đông.

Nhưng những người sử dụng kỹ tính đã quen với kiểu cũ. Nhiều người ghét việc thiết kế lại.

Hàng ngàn người một lần nữa tham gia vào các nhóm phản đối ý tưởng này, mặc dù cũng không nhiều như lần phản đối News Feed. Một vài ngày sau khi việc thiết kế lại được thực hiện, thậm chí chuyên gia máy tính Michael Dell cũng đã gia nhập một nhóm có tên là Petition Against the “New Facebook” (Kiến nghị phản đối Facebook mới). Giới trẻ đặc biệt gắn bó với wall phiên bản cũ, vốn cũng đã thay đổi vài lần từ cuối năm 2004.

Vào một ngày tháng 7 năm 2008, khi Facebook lần đầu thử nghiệm việc thay đổi thiết kế, Michael Arrington, một phóng viên công nghệ uy tín đã viết một bài phân tích trên trang tin TechCrunch nổi tiếng của mình. Bài báo đó có tên là “The Friendfeedization of Facebook.”

(Quá trình biến thành Friendfeed của Facebook). FriendFeed là một website nhỏ được xây

dựng vào tháng 10 năm 2007 bởi những người từng là kỹ sư hàng đầu của Google. Như

Arrington chỉ ra, “Facebook là mạng xã hội đầu tiên chuyên phổ biến ý tưởng kết hợp các hoạt động với xu hướng blog vi mô do Twitter giới thiệu.” Và giờ, với việc thiết kế lại, Arrington cho rằng Facebook đang bắt chước FriendFeed, bằng cách lấy nội dung truyền thống ở News Feed kết hợp với hình thức cập nhập tình trạng nhanh chóng giống như các dòng tweets trên Twitter.

Lần đầu tiên kể từ khi ra đời, Facebook bị buộc phải bắt chước, ít nhất là phần nào đó, ý tưởng của các sản phẩm khác. Mặc dù Facebook có vẻ hơi giống FriendFeed nhỏ bé, nhưng thực chất đối thủ của vế bên kia phép so sánh chính là Twitter. Ra đời năm 2006, Twitter cung cấp cho người sử dụng một diễn đàn để cập nhập một bài viết dài không quá 140 ký tự. Đối với nhiều người, đặc biệt là những người không sử dụng cả hai, thì Twitter có vẻ giống Facebook, vì cả

hai đều chú trọng đến việc chia sẻ thông tin nhanh chóng giữa các cá nhân. Nhưng trên Twitter, mọi người không trở thành “bạn”. Thay vào đó, bạn có thể đăng nhập để ‘theo’ tweets (tên chỉ những cập nhập của người sử dụng) của bất kỳ ai. Những đối tượng sử dụng Twitter không nhất thiết phải là một cá nhân. Nhiều tài khoản Twitter là bí danh hoặc tên của một công ty nào đó. Và không giống như Facebook, các mối quan hệ ở Twitter mang tính một chiều. Điểm đặc sắc của Facebook chính là nền tảng nhận dạng có khả năng kết nối bạn với những người thân quen trong cuộc sống thực, trong khi đó nền tảng của Twitter là truyền dẫn

– một phương tiện hoàn hảo cho các công ty, các nhãn hiệu, các blogger, những người nổi tiếng, hoặc bất kỳ ai có những điều muốn chia sẻ cho nhiều người.

Rõ ràng là có một số điểm tương đồng giữa hai sản phẩm. Đặc điểm cập nhập tình trạng là yếu tố chính của cả hai. Twitter, giống như Facebook, đã sớm phát triển thành nền tảng sử dụng nhiều ứng dụng khác. Thực sự thì nhiều người sử dụng tweet và xem tweets của những người khác trên các trang độc lập như Tweet-Deck. Quan điểm của Twitter về vấn đề doanh thu cũng có phần thắng thế hơn so với Facebook – vào năm 2009, ba năm sau khi thành lập, Twitter vẫn chưa thu được gì. Sự tăng trưởng chính là năng lượng của Twitter và rõ ràng là công ty này tràn ngập thứ năng lượng đó.

Lợi thế của Twitter với người sử dụng còn tiếp tục được bổ sung thêm trong nhiều tháng sau.

Facebook hiện giờ đã lớn mạnh và ổn định, và từ góc nhìn của bài báo, thì nó đã ‘già’. Twitter là nấc tiếp theo trong quá trình phát triển và nhanh chóng trở thành công ty công nghệ xuất sắc, vị thế mà Facebook đã từng nắm giữ trong năm 2007 và 2008. Những dự đoán về việc Twitter sẽ soán ngôi của Facebook xuất hiện nhiều vô kể. Zuckerberg và đội của anh đã bám sát Twitter. Họ đặc biệt tập trung vào mức độ nhiệt tình của báo chí và của các chuyên gia của

Thung lũng Silicon chuyển sang cho Twitter.

Trong cuộc phỏng vấn trên sân khấu tại hội thảo Web 2.0 vào đầu tháng 11, hai tháng sau khi Facebook tiến hành thiết kế lại, Zuckerberg đã nói rằng anh “thực sự ấn tượng” với Twitter và đã gọi dịch vụ của Twitter là “hình mẫu tao nhã”. Cùng thời điểm, Facebook có các cuộc bàn bạc bí mật để mua lại Twitter với giá là 500 triệu đô-la cổ phiếu. Phi vụ làm ăn này không thành, một trong những lý do là lãnh đạo của Twitter không tự tin vào giá trị tiềm năng của cổ

phiếu Facebook.

Tuy nhiên, Facebook lại có một bước chuyển lớn vào cuối năm 2008. Zuckerberg dự định

‘nhúng’ Facebook vào cấu trúc mạng Internet. Khi tiến hành thay đổi cơ bản nền tảng hệ thống, công ty đã giới thiệu Facebook Connect. Việc giới thiệu sản phẩm này đã thu hút các lập trình viên bắt đầu xây dựng Facebook theo một phong cách mới.

Dễ dàng kết nối với bất cứ website nào cho phép bạn đăng nhập vào tài khoản Facebook. Bên cạnh đó Facebook Connect còn mang lại một số tính năng khác. Nó cho phép bạn mang theo nhận dạng của mình tới bất cứ nơi đâu. Bởi vì bạn có thể đề nghị Connect (kết nối) gửi lại thông tin vào Facebook feed. Đây là cách trình bày thông tin về các hành động mà bạn thực hiện ở một số website khác cho bạn bè Facebook, như thể là các hành động này được thực hiện trên Facebook. Connect cũng tạo điều kiện để các website khác có thể tận dụng Facebook như

một phương thức lan truyền thông tin vô cùng hiệu quả từ một người sử dụng sang bạn bè của họ.

Đối với những người sử dụng, Facebook Connect cung cấp dịch vụ đăng nhập Internet toàn cầu. Trên 80.000 website ưa thích sử dụng sản phẩm này, và vào tháng 2 năm 2010, 60 triệu thành viên Facebook hiện đang tích cực tiếp nhận sản phẩm này. Ethan Beard, nhà điều hành Facebook đã kể với một khán giả trong cuộc hội thảo rằng các đối tác của Connect chiếm một nửa trong số 100 website hàng đầu thế giới theo nghiên cứu của comScore. Các website này rất đa dạng, từ Yahoo, website có nội dung lớn nhất thế giới, đến các trang phương tiện truyền thông như CNN, the Huffington Post, Gawker, và TechCrunch, các website nổi mới thành lập như Fanbase và Foursquare, và các thiết bị như iPhone và Xbox. “Chúng tôi mong muốn sản phẩm này trở thành một công nghệ mà mọi người dùng để kết nối những thứ họ quan tâm mà không cần phải để ý xem mình đang ở đâu”, Beard phát biểu trong cuộc hội thảo. (Hãy nhớ

Zuckerberg đã tự hào như thế nào, vào mùa thu năm 2003, khi anh ấy nói với CourseMatch:

“Bạn có thể kết nối với người khác qua đồ vật”?)

Khi người đọc đăng nhập để nhận xét hoặc tương tác với một trong những website hay thiết bị

sử dụng Facebook Connect, họ được nhận diện nhờ ảnh và tên thật trên Facebook. Việc này đã giải quyết được một vấn đề đã từng gây sóng gió ở các blog và các website mới – có nhiều bài đăng của người đọc cực đoan, xúc phạm, và nặc danh. Khi những người đưa ra nhận xét đăng nhập dưới tên thật của họ để vào Connect thì câu chuyện sẽ trở nên văn minh hơn.

“Facebook Connect là cách thức hoạt động của nền tảng hệ thống trong tương lai. Tôi không cho rằng điều đó ám chỉ các ứng dụng nhỏ trên Facebook. Mà là toàn bộ các website chỉ sử

dụng thông tin của các thành viên Facebook để chia sẻ thêm thông tin”, Zuckerberg nhận định.

Giờ thì anh cho rằng nền tảng hệ thống nội bộ của Facebook, nơi cho phép những ứng dụng vận hành trong khu vực dịch vụ, chính là “một bước đào tạo cơ bản”.

Mặc dù Facebook Connect nhiệt tình đưa ra nhiều cơ hội để lấy thông tin của hàng trăm triệu người sử dụng, song một vài đối tác vẫn còn nghi hoặc. CEO của một công ty truyền thông có trụ sở tại New York, người rất quan tâm tới Facebook nhưng không hề có ý định khai thác Connect nhận xét rằng “Đây là chiến lược Chú ngựa gỗ thành Troy”. Ông cho rằng Connect là một phương pháp chen ngang giữa công ty và khách hàng. CEO này dự đoán rằng một khi Facebook khiến các website phụ thuộc vào thao tác đăng nhập và tiếp cận với người sử dụng thì sản phẩm này sẽ bắt đầu đưa ra các yêu sách. Tuy hiện tại sử dụng Connect chưa phải mất phí, nhưng ông dự đoán việc này sẽ thay đổi.

Connect cũng sẽ trở thành phương tiện truyền phát quảng cáo. Khả năng này vốn bị các nhà điều hành coi nhẹ. Nhưng Dustin Moskovitz, người thường có những phát ngôn thẳng thắn do đã rời công ty, lại cho rằng các trang sử dụng Connect sẽ được phép trưng các quảng cáo trên Facebook. “[Họ] sẽ biết người sử dụng Facebook nào đang vào trang của mình”, ông giải thích,

“do đó (họ) có thể sử dụng mọi thông tin về mục tiêu quảng cáo của Facebook. Đây chính là điểm cốt lõi của chiến lược Connect”. Chia sẻ doanh thu từ các quảng cáo theo mục tiêu của các website khác là một thương vụ quan trọng đối với Facebook.

Một chức năng khác của Connect là cung cấp cho Facebook nhiều thông tin về người dùng hơn, trong đó các dữ liệu không chỉ giới hạn ở những hoạt động mà người dùng thực hiện trên Facebook.com.

Vào tháng 1, một cuộc khủng hoảng có nguy cơ nghiêm trọng đã xảy ra ở Facebook. Khi Tổng thống Obama tái cơ cấu nội các và ban cố vấn, ông đã bổ nhiệm Lawrence Summers làm Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia tại Nhà Trắng. Khi Summers làm Bộ trưởng Bộ Tài chính dưới thời Bill Clinton, cánh tay phải của ông ta là Sheryl Sandberg. Summers và Sheryl vẫn giữa mối quan hệ mật thiết, do đó một số nhân viên cao cấp của công ty lo ngại rằng Sheryl có thể sẽ

tham gia bộ máy quản lý mới và khả năng chuyện này xảy ra khá cao. Tuy nhiên, Sheryl đã quyết định ở lại và trở thành cộng sự chủ chốt của Zuckerberg.

Mọi chuyện trở nên nghiêm trọng hơn vào tháng 2 khi Phòng pháp lý của Facebook đưa ra một vài thay đổi liên quan tới “các điều khoản dịch vụ” của công ty. Hoạt động này được tiến hành nhằm đảm bảo công ty không vướng vào các vụ kiện tụng của những người sử dụng thiếu thiện chí. Phiên bản mới yêu cầu các thành viên đọc và nhất trí với điều khoản dịch vụ trước khi tham gia – điều mọi người thường bỏ qua. Ban đầu thì chẳng ai để ý gì tới phiên bản mới các điều lệ này. Cho đến 6 giờ tối ngày chủ nhật, 15 tháng 2, một trang blog có tên là The Consumerist của Hiệp hội Người tiêu dùng đã nhận ra những điều thay đổi và đã cho đăng một bài báo có tên “Các điều khoản dịch vụ mới của Facebook: ‘Chúng tôi có toàn quyền can thiệp vào nội dung của bạn. Vĩnh viễn.’’

Bài báo đã lên tiếng cảnh báo về các điều khoản và trích dẫn một điều khoản về những gì xảy ra đối với nội dung người dùng đăng lên Facebook: “Tại đây bạn trao cho Facebook quyền sử

dụng, sao chép, phát hành, lưu hành, lưu giữ, công bố hoặc trưng bày… một cách liên tục, toàn bộ, được phép chuyển giao, được chi trả hoàn toàn trên toàn thế giới.” Trên thực tế, những câu chữ nghe đáng sợ này không hề thay đổi so với bản cũ, nhưng trong lần thay đổi quan trọng này thì một điều khoản nhỏ đã bị cắt bớt. Đó là nếu như xóa các nội dung của bạn khỏi Facebook, thì quyền này sẽ hết hiệu lực. Việc cắt bỏ điều khoản này đã thay đổi mọi thứ, theo ý kiến của The Consumerist. Blog này đã đưa ra kiến nghị rằng: “Hãy chắc chắn rằng bạn không bao giờ đăng tải bất cứ thứ gì mà bạn không cảm thấy thoải mái trừ khi phải từ bỏ mãi mãi, bởi bây giờ nó sẽ là của Facebook.”

Bài báo này đã nhanh chóng được đăng trên nhiều blog khác cũng như báo chí chính thống.

Đột nhiên, Zuckerberg phải chịu một áp lực bất ngờ. Vô số các bài báo trên khắp thế giới đã đưa ra câu hỏi rằng, làm thế nào mà anh ta có thể khẳng định rằng Facebook sở hữu toàn bộ

thông tin của những người sử dụng đã đăng tải trên đó? Anh ta không thể. Và theo như

Zuckerberg nói thì anh không hề làm vậy. Nhưng không giống như các sự việc trước đó, Mark sẵn sàng phủ nhận ngay lập tức. Vào hồi 5 giờ chiều ngày thứ hai, anh đã đăng một bài trả lời dài và sâu sắc trên Facebook Blog, có tên là “Trên Facebook, Mọi người Sở hữu và Kiểm soát Thông tin của Mình.” “Trên thực tế, chúng tôi sẽ không chia sẻ thông tin của bạn theo cách mà bạn không mong muốn,” Zuckerberg viết như vậy nhằm trấn an người sử dụng. Sau đó, anh tiếp tục giải thích về môi trường pháp lý mới đầy phức tạp mà một dịch vụ như Facebook đang hoạt động. Người sử dụng muốn kiểm soát thông tin của bản thân nhưng họ cũng muốn kiểm soát và đôi khi di chuyển thông tin của những người sử dụng khác đã gửi cho họ – ví dụ như số

điện thoại di động, ảnh, v.v…

Mọi rắc rối chưa dừng lại ở đó. Một người dùng hai mươi lăm tuổi đến từ Los Angeles tên là Julius Harper đã nhanh chóng lập nên một nhóm có tên là ‘Những người Phản đối Điều khoản Dịch vụ Mới’. Nhóm này sau đó nhanh chóng nhập cùng một nhóm phản đối khác do Anne Kathrien Petteroe đến từ Oslo, Na Uy thành lập. Vào thứ Ba, tổng số thành viên của cả hai nhóm đã lên tới 30.000. Đến thứ Tư, con số đó lên tới 100.000 người. Bất chấp những công cụ

truyền thông cũng như cách tổ chức mau lẹ mà Facebook đã cung cấp, những người sử dụng dịch vụ này vẫn tẩy chay nó. Trong khi đó, Trung tâm Thông tin Bảo mật Điện tử và 25 tổ chức bảo vệ người tiêu dùng đang chuẩn bị đệ đơn kiện lên Ủy ban Thương mại Liên bang vào thứ

Tư.

Zuckerberg nhanh chóng đầu hàng sau chưa đầy ba ngày bài báo xuất hiện. Vào hồi 1 giờ sáng thứ Tư, anh tuyên bố trên blog rằng Facebook sẽ tạm thời quay lại sử dụng các điều khoản dịch vụ cũ trong khi cân nhắc về những bước tiếp theo. Ngay cả trong bài viết trước đó, Mark cũng nhất trí rằng ngôn ngữ trong các điều khoản có lẽ quá trang trọng và cần đơn giản hóa hơn. Trong bài viết tiếp theo, anh mời những người sử dụng Facebook tham gia một nhóm mà công ty mới hình thành để bàn bạc về những điều khoản nào nên được đưa ra, và hứa rằng

“người dùng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các điều khoản dịch vụ”.

Tuần sau đó, Zuckerberg công bố Facebook đã xây dựng hai văn bản mới: Các Nguyên tắc Facebook để tạo nên “khung hướng dẫn” cho các chính sách của công ty, và “Tuyên bố về

Quyền hạn và Trách nhiệm” thay thế cho các điều khoản dịch vụ cũ. Anh yêu cầu mọi người nhận xét về cả hai văn bản, và tuyên bố rằng người dùng sẽ được mời để bỏ phiếu ủng hộ hay phản đối hai văn bản trước khi chúng có hiệu lực. Anh kết thúc bằng một bài diễn văn ngắn mà hiếm khi nghe được từ các CEO: “Lịch sử đã dạy chúng tôi rằng các hệ thống được quản lý công bằng nhất khi bên đưa ra quyết định đối thoại cởi mở và minh bạch với bên bị ảnh hưởng bởi các quyết định đó. Chúng tôi tin một ngày nào đó lịch sử sẽ chỉ ra rằng nguyên tắc đó cũng đúng với các công ty, và chúng tôi hi vọng sẽ đi theo đường hướng đó cùng các bạn.”

Trong các tuần tiếp theo, Facebook đã giữ đúng lời hứa. Website này mời những người đứng đầu các nhóm phản đối, Harper và Petteroe, giúp đánh giá và sắp xếp các nhận xét về hai văn bản. Zuckerberg cho biết một ý kiến bình chọn sẽ hợp lệ nếu có ít nhất 30% người sử dụng Facebook tham gia. Do tuần trước đó, anh đã nói rằng Facebook hiện có tới 200 triệu người sử

dụng, có nghĩa là 60 triệu người phải tham gia bình chọn, một con số không tưởng. Nhưng ít nhất về mặt lý thuyết thì anh đã làm hài lòng mọi người.

Cuối cùng, chỉ có 666.000 phiếu bình chọn, với 74% số người dùng đồng ý với Tuyên bố về

Quyền hạn và Trách nhiệm. The Consumerist tuyên bố đã hài lòng. Các nhà hoạt động Internet cũng ấn tượng. Jonathan Zittrain, giáo sư của trường Luật Harvard và tác giả của cuốn sách Tương lai của Internet và Làm thế nào để ngăn chặn nó, viết một bài báo khen ngợi Zuckerberg đã khuyến khích những người dùng Facebook coi bản thân họ là những công dân của Facebook.

Zuckerberg rất vui vẻ khi tôi nói chuyện với anh hai tuần sau khi kết quả được công bố. Anh dự

định sẽ có nhiều những cuộc bình chọn như vậy trong tương lai. “Nếu chúng tôi làm điều gì đó gây tranh cãi thì điều đó thực sự có nghĩa là chúng tôi cần có trách nhiệm với người dùng”, anh nói với tôi. “Chúng tôi giờ cần nói rõ cho họ về điều đó. Tôi nghĩ làm như vậy sẽ giữ cho chúng tôi luôn trung thực.” Đó là một năm đầy sóng gió, nhưng rõ là anh ấy đã có một sự nghiêm túc thích hợp để đương đầu.

Tháng 3 năm 2009, Facebook lại thực hiện một loạt thay đổi lớn khác. Lần này rõ ràng là nhắm vào Twitter. Những thay đổi trong lần thiết kế này rõ ràng là không phải ở profile hay “wall”

mà là ở trang chủ, nơi bạn đặt chân đến đầu tiên khi vào Facebook và đọc thông tin về bạn bè mình. Đầu trang này giờ có một hộp phát hành y như ở trang profile của bạn. Thông điệp thì to hơn – Chia sẻ! Phía dưới hộp thoại, phần News Feed đã chuyển thành cái mà Facebook gọi là

“Stream”, một danh sách liên tục các cập nhập và các thông tin khác từ bạn bè. Nhưng danh sách này cũng có cả các cập nhập từ một nguồn mới: các trang mà bạn trở thành “fan”. Vậy là giờ đây trở thành fan của một trang thương mại trên Facebook cũng gần giống như ‘theo’ một người hay một công ty ở trên Twitter.

Phiên bản News Feed mới này khác với phiên bản cũ ở hai điểm cơ bản. Nó được cập nhập theo thời gian thực (giống Twitter), và nó không dựa vào thuật toán (cũng giống Twitter).

News Feed bản cũ phụ thuộc vào phần mềm theo dõi các hành vi trong quá khứ của bạn và đoán xem bạn thích những gì. Bạn sẽ không thể chắc chắn về những gì sẽ xuất hiện trên phần này. Ngược lại, phiên bản mới được những cái đầu thông minh ở Facebook thích gọi là “kẻ

quyết đoán”. Bạn quyết định những gì sẽ xuất hiện trên News Feed. Facebook bổ sung thêm những bộ lọc ở phía bên trái trang chủ để giúp bạn kiểm soát những gì xuất hiện trong danh sách của bạn. Ví dụ, bạn có thể dùng chúng để xem video, hoặc ảnh, hoặc các cập nhập tình trạng. Bạn cũng có thể nhóm bạn bè và các trang vào thành từng nhóm để tạo lập các theo dõi cá nhân của danh sách. Ví dụ, hiện tại, bạn sẽ chỉ xem về các thành viên trong gia đình, hoặc bạn bè cấp ba, hoặc các nhân viên trên Facebook, hoặc bạn thân của bạn.

Đây thực sự là một sự kết hợp ấn tượng nhưng có phần phức tạp. Có một phần xây dựng theo thuật toán vẫn được giữ lại ở trang chủ là các Highlight (Điểm nhấn), một danh sách không mấy nổi bật các đề mục nhỏ và các bức ảnh bé xíu nằm ở phía dưới bên phải trang. Chẳng mấy ai thấy phần này hữu dụng. Và lần này, Facebook cắt bỏ quá trình giới thiệu khá nhẹ nhàng về

việc thiết kế lại như lần trước. Không hề có các bản thử hay các bản song song cả cũ và mới để

cho người sử dụng làm quen với sự thay đổi. Nhưng ngay lập tức có thể nhận thấy rất nhiều trong số 175 triệu người sử dụng Facebook không thích những thay đổi này.

Và đội ngũ nhân viên ngày càng trở nên hoài nghi của công ty cũng không hề mong đợi rằng người sử dụng thích thay đổi. Ngay khi Facebook bắt đầu thực hiện thiết kế mới, một ai đó đã lập một nhóm khiêu khích có tên là TÔI TỰ ĐỘNG THẤY GHÉT TRANG CHỦ CỦA FACEBOOK.

Nhiều thành viên của nhóm này đã làm việc ở Facebook. Dòng miêu tả bản thân của nhóm này viết: “TÔI GHÉT THAY ĐỔI VÀ MỌI THỨ LIÊN QUAN TỚI NÓ. TÔI MUỐN MỌI THỨ GIỮ

NGUYÊN TRẠNG SUỐT CUỘC ĐỜI TÔI.” Những nhân viên đã đăng những lời nhận xét châm chọc kiểu, “HÃY ĐƯA FACEBOOK VỀ VỚI NHỮNG VINH QUANG TRƯỚC ĐÓ. HARVARD LÀ DUY

NHẤT.” Hay, “Tôi sẽ ghét giao diện mới này cho đến khi nào có một giao diện mới ra đời. Khi đó tôi sẽ yêu giao diện này và kịch liệt phản đối cái mới.”

Hai tuần sau khi thay đổi thiết kế, một đặc điểm khác giống Twitter được bổ sung – những cài đặt riêng tư mới cho phép bạn công khai một phần hoặc tất cả profile của bạn cho mọi người trên Facebook. Và đòn chí mạng chính là việc tạo điều kiện cho người sử dụng trở thành “fan”

của các cá nhân. Việc bổ sung thêm những liên kết bất đối xứng như vậy đã hoàn thiện công cuộc bắt chước của Facebook và giúp sản phẩm này hoạt động hiệu quả y như bạn đang dùng Twitter vậy. Nhưng mặc dù Zuckerberg thực ra đã dự định bổ sung thêm đặc điểm này từ

tháng 6 năm 2009 nhưng phải đến tận tháng 2 năm 2010 anh mới thực hiện.

Đến giữa năm 2009, Twitter có 50 triệu thành viên, và Facebook tiếp tục lo sợ. “Mỗi khi tôi đi chơi với một nhân viên của Facebook họ đều hỏi tôi nghĩ gì về Twitter.” Moskovitz nói với tôi như vậy vào tháng 5.

Một điều mà thậm chí đến ông cũng lo lắng là những kỹ sư hàng đầu cũng bắt đầu chọn đến làm ở Twitter chứ không phải ở Facebook (hoặc công ty mới tự xây dựng của ông). “Ở Facebook chúng tôi cảm thấy như nếu chúng tôi có thể giải quyết được vấn đề này thì chúng tôi nhất định có thể thắng”, ông nói, “nhưng rõ là chúng tôi sẽ thấy khó chịu kinh khủng nếu chúng tôi kiểu như đang không quan tâm và Twitter làm điều mà chúng tôi không hiểu và vượt qua chúng tôi.” Cũng vào khoảng thời gian đó, Marc Andreessen, thành viên trong ban giám đốc

của Facebook và cũng là nhà đầu tư của Twitter cũng nói với tôi rằng hai công ty giống như

“cuộc đụng độ của voi”. “Đã quá muộn để đua tranh với Facebook trên địa bàn của Facebook,”

ông nói. “Rõ ràng là khi các mối đe dọa xuất hiện chúng thường sẽ rất phiền nhiễu, đúng không? Những mối đe dọa khó chịu này thường xuất phát từ dưới lên. Chúng len lỏi từ ngoài vào, thay vì tấn công trực diện. Do đó, Twitter là thứ mà Facebook cần phải hết sức đề phòng.”

Sean Parket, người cố gắng rất nhiều để tham gia vào các quyết định sản phẩm của Facebook từ xa, từ lâu đã ủng hộ việc chuyển News Feed sang hình thức stream giống với Twitter. Trên thực tế, Zuckerberg đã kìm giữ ý tưởng này trong một thời gian dài nhưng chính áp lực cạnh tranh ngày càng tăng từ phía Twitter, cùng với việc vận động không mệt mỏi của Parket và những người khác như Adam D’Angelo cuối cùng đã thuyết phục anh. “Mark luôn nói với tôi rằng anh ấy sẽ không làm thế,” Parker nói, “nhưng theo đúng phong cách cổ điển của Mark thì anh ấy lắng nghe, lắng nghe và lắng nghe và rồi tới thời điểm anh ấy sẽ tự đưa ra quyết định đó là cách cần phải làm.”

Quá trình tự định nghĩa dài hàng năm trời của Facebook để trở thành một nơi để kết nối con người mà bạn biết trong thế giới thực đang trở nên, tuy chậm nhưng chắc chắn, ít tính trung tâm hơn. Để trở thành “bạn” cần phải có tương tác từ hai phía. Cả bạn và bạn của bạn phải nhất trí với điều đó, như Parker giải thích. Nhưng hiện giờ có nhiều kiểu quan hệ hữu dụng khác trên Facebook. Parker dự đoán rằng Facebook sẽ, dần dần, chính thức tách bạch ba cấu phần để trở thành bạn với ai đó trên Facebook, đó là – tuyên bố bạn biết họ, cho phép họ được biết thông tin của bạn, và đăng ký để được biết mọi thông tin của họ.

Zuckerberg thừa nhận rằng “khái niệm một ‘người bạn’ rõ ràng đang trở nên đa nghĩa”. Anh ấy nói từ đó đã trở nên hữu dụng “giúp con người ta vượt qua được hàng tá khó khăn”. Quan trọng nhất là nó khiến con người ta quen với việc chia sẻ nhiều thông tin về bản thân họ – mà rõ là chỉ có bạn bè mới nhìn thấy được những thông tin đó. Nhưng Facebook đã cung cấp không chỉ hai sự lựa chọn cho các mối quan hệ của bạn với người khác: là bạn và không là bạn.

Nó sẽ dần dần cung cấp nhiều hơn nữa các phương thức thông minh để điều chỉnh các tương tác giữa người và người. Việc kết bạn sẽ trở nên tinh tế hơn để phản ánh chính xác hơn các cấp độ khác nhau của các mối quan hệ chúng ta có với mọi người. Tất cả chúng ta những ai đã từng rất đau đầu khi phải quyết định có nên chấp nhận yêu cầu kết bạn của một ai đó mà chúng ta mới chỉ biết chút ít sẽ có nhiều sự lựa chọn hơn.

Nhưng còn có một thứ khác cũng sẽ xảy ra – dần dần Facebook sẽ không chỉ về tình bạn mà

còn về nhiều thứ khác nữa. Minh họa đầu tiên cho điều này chính là khi Facebook bổ sung thêm các trang hâm mộ (fan page) và gửi các cập nhập trang vào phần News Feed của bạn cùng với các cập nhập của các cá nhân. Ethan Beard, một cựu nhân viên của Google, hiện phụ

trách marketing cho nền hệ thống Facebook và là một thành viên chủ chốt trong đội của Zuckerberg, giải thích: “Khi chúng tôi tiếp tục phát triển suy nghĩ của mình, chúng tôi đã nhận ra ngoài con người, biểu đồ xã hội của bạn còn có nhiều thứ khác nữa – đó là các sự vật, các tổ

chức, và các ý tưởng. Bất kỳ thứ gì. Bằng việc vạch ra mọi thứ mà chúng tôi có thể phát hiện ra nhận thức cực kỳ mạch lạc của một con người.” Nói cách khác, việc bạn là fan của U2, của một quán cà-phê gần nhà, và của Ayn Rand nói nhiều điều về bạn hơn là việc bạn kết thân với một ai đó bạn gặp trong một cuộc hội thảo vào năm ngoái.

Facebook trong tương lai sẽ trao cho mọi người các công cụ để khám phá những mối quan hệ

với người khác vốn được nuôi dưỡng nhờ những sở thích và ứng xử tương đồng. Đường hướng mới ấy kéo theo nguy cơ là nó có thể sẽ biến Facebook giống như một nơi để tiếp thị hơn là một nơi cho tình bạn.

Khi Facebook vạch ra mọi mối liên hệ khác và kiểm soát các tương tác của mỗi người sử dụng đối với những mối liên hệ đó thì Zuckerberg dự đoán những người sử dụng sẽ chia sẻ một khối lượng dữ liệu lớn chưa từng có. “Cứ coi việc này chỉ như một dòng thông tin khổng lồ”, anh nói,

“nó gần giống như một dòng nhận thức và giao tiếp của con người, và các sản phẩm mà chúng tôi xây dựng đơn giản là những cách nhìn khác về điều đó. Khái niệm về biểu đồ xã hội là một kết cấu rất hữu dụng, nhưng tôi cho rằng khái niệm dòng chảy xã hội – một dòng chảy tổng hòa cho tất cả mọi người – cũng sẽ ngày càng trở nên quan trọng”. Khi anh ấy nghĩ về sự tiến hóa của dòng chảy xã hội này, Zuckerberg đã so sánh với định luật của Moore, dự đoán mà Gordon Moore của Intel đưa ra vào những năm 1960 rằng số lượng bóng bán dẫn có thể sử dụng chip máy tính sẽ tăng nhanh chóng theo thời gian. Anh cho rằng sẽ có hiện tượng tương tự diễn ra trong mạng lưới xã hội. Trong một thập kỷ tới, anh tin rằng, lượng thông tin nhiều gấp một nghìn lần về mỗi cá nhân sẽ lưu chuyển qua Facebook. Giả thuyết này có những kết quả mà theo anh là rất thú vị. Anh nói: “Mọi người sẽ phải có bên mình một thiết bị [tự động] chia sẻ

mọi lúc. Bạn có thể dự đoán được điều đó.”

Khi thúc giục người dùng Facebook đăng công cộng nhiều hơn các cập nhập của họ cũng như

các đóng góp khác, và bằng việc thử điều chỉnh các hành vi thương mại của họ cũng như các tương tác của họ với bạn bè, Zuckerberg đang đánh cược rằng mọi người theo thời gian sẽ

ngày càng ít quan tâm hơn tới sự riêng tư và rằng họ sẽ thực sự muốn có mọi thông tin khác.

Đó không chỉ là việc tăng lượng thông tin vốn tiềm ẩn rắc rối. Liệu mọi người có chấp nhận

được việc quá nhiều thông tin về bản thân họ trôi nổi trên mạng? Với một phần tương đối lớn dân số thế giới sử dụng dịch vụ, Facebook có thể trở thành một thí nghiệm hoành tráng về việc bộc lộ bản thân. Zuckerberg nói rằng anh giữ vững cam kết sẽ cho mọi người quyền kiểm soát riêng tư mà họ muốn. Liệu anh có thể giải quyết những mâu thuẫn khi anh thay đổi phần mềm hay không, không dưới 400 triệu người sử dụng sẽ háo hức theo dõi những thay đổi đó.

Cuối tháng 4 năm 2009, Facebook lặng lẽ tiến hành một thay đổi lớn như bao thay đổi đã từng thực hiện. Với việc tung ra sản phẩm có tên là Facebook Open Stream API, công ty đã tạo dựng nền tảng có thể thay đổi cách mọi người sử dụng dịch vụ của mình. Stream API là một dạng hỗ

trợ của Facebook Connect. Nếu Connect là cách để mở rộng nền hệ thống của Facebook xuyên suốt trong môi trường web thì Stream API là cách để phân phối trải nghiệm sử dụng Facebook ra bên ngoài dịch vụ của chính nó. Điều này nghe có vẻ kỳ quặc. Ngày nay chúng ta hầu như

đều mặc nhiên cho rằng cách người sử dụng lấy thông tin Facebook là ở các trang chủ của họ

tại Facebook.com.

Stream API cho phép các website bất kỳ lấy feed và đăng tải ở nơi khác – kể cả để thay đổi và thêm thắt vào feed đó theo cách mà không thể thực hiện được ở bên trong Facebook. Nó sẽ để

các dịch vụ khác xây dựng các trang trông giống Facebook và mang lại cảm giác như Facebook, mặc dù các dòng dữ liệu sẽ vẫn do server của Facebook kiểm soát. Nếu tôi muốn, tôi có thể tự

xây dựng một website của mình nơi mà bất kỳ người sử dụng Facebook nào cũng có thể nhìn thấy toàn bộ News Feed của họ. Người sử dụng có thể hoạt động ở các trang mạng ngoài này như họ làm với Facebook. Dữ liệu cũng sẽ lưu chuyển trở lại phần News Feed của bạn bè.

Tweet-Deck là một trong số các dịch vụ phần mềm trợ giúp việc này. Chỉ hai ngày sau khi công bố Stream API, tôi ăn tối ở New York với Sean Parker, người đã dành phần lớn thời gian tối hôm đó để chỉ trích sản phẩm mới này. “Đó là canh bạc chiến lược ghê gớm nhất trong lịch sử

của công ty và cả trong tương lai nữa”, ông nói với giọng điệu nhanh và mạnh. “Mở dòng dữ

liệu này cho cả thế giới có thể sẽ phá vỡ hiệu quả mạng lưới của công ty. Nếu là một mạng lưới đóng thì chi phí chuyển đổi sẽ rất cao và mọi người sẽ buộc phải chỉ sử dụng Facebook. Nhưng khi anh mở dòng dữ liệu thì có nghĩa là anh đã tạo cơ hội để các khách hàng của Facebook có thể tiếp cận mọi dữ liệu giống như Facebook.”

Những lời này vẫn còn vang mãi trong tai tôi một tuần sau đó khi tôi ngồi riêng cùng Zuckerberg trong một cuộc phỏng vấn dài ở góc phòng hội thảo gần chiếc bàn của anh ở Palo Alto. Anh ấy không hề phủ nhận những gì Parker nói, mà trái lại rất bình tĩnh. Anh nói về những nguy hiểm có thể đến khi các công ty “tự xây tường bao quanh mình”. “Điều tốt nhất mà chúng tôi có thể làm là chuyển động thật hòa hợp cùng thế giới quanh ta”, anh tiếp tục, “và để ganh

đua bền bỉ, không thể xây tường. Vì chúng tôi nghĩ rằng đằng nào thì hầu hết việc chia sẻ dữ

liệu cũng sẽ xảy ra bên ngoài Facebook nên chúng tôi thực sự muốn thúc đẩy chuyện này. Tôi không thể đảm bảo được rằng chúng tôi sẽ thành công. Tôi chỉ nghĩ rằng nếu chúng tôi không làm việc này thì chúng tôi thực sự sẽ thất bại.”

Tôi hỏi anh liệu anh có lo lắng sự cứng đầu ấy có thể sẽ làm ảnh hưởng tới tình hình tài chính của công ty hay không. “Lập luận đó chỉ thích hợp nếu bạn đang cố xây dựng một thứ gì đó có giá trị hàng thập kỷ”, anh trả lời. “Mọi người thực sự cần phải hiểu rằng những gì chúng tôi đang làm hiện giờ mới chỉ là bắt đầu.” Chamath Palihapitiya, người chịu trách nhiệm về sự

phát triển của Facebook, nói: “Mark có tầm nhìn dài hạn nhất mà tôi từng biết. Chàng trai này luôn luôn, lúc nào cũng hướng tới tầm nhìn dài hạn.” Tham vọng của Facebook đối với Connect và Stream API vẫn còn rất nhiều. Nhà thiết kế hàng đầu của Facebook, Aaron Sittig nói: “Nếu chúng tôi dần dần mở rộng mọi thứ thì chúng tôi có thể có mặt ở khắp mọi nơi cùng một lúc.”

Các quản lý cao cấp của công ty đều nhất quán nói rằng Facebook sẽ còn phát triển vượt trên mức chỉ là một “website”. Dịch vụ của nó sẽ có mặt ở khắp nơi. Nó sẽ trở thành kho dữ liệu, vừa giống như ngân hàng lại vừa giống như phòng thanh toán bù trừ, là điểm chuyển tiếp, giống như bưu điện hay công ty điện thoại. Nó có thể chẳng trở thành gì ngoài một nơi đăng ký nhận dạng và một nơi để trao đổi dữ liệu giữa những người khác nhau. Nhưng đó sẽ là vị trí rất quyền lực trong hệ sinh thái kinh doanh.

Một vài quản lý nói rằng Facebook trên Internet giống như chip Intel trong máy tính cá nhân –

một thứ mà bạn dùng nhưng hiếm khi để tâm. Và Matt Cohler, dù đã rời Facebook nhưng vẫn có liên hệ mật thiết, nói: “Trong vòng 5 năm tới, sẽ không có sự khác biệt giữa việc vào hay không vào Facebook. Facebook sẽ là thứ đi cùng bạn bất cứ nơi nào bạn giao tiếp với mọi người.”

Coi nó như việc có một phần mềm trong đó có bạn bè bạn – hoặc chí ít thì sự kết nối trực tiếp và liên tục với bất kỳ ai trong số họ. “Phần mềm” đó sẽ cho phép bạn cập nhập liên tục những gì bạn bè của bạn làm, và nói với họ bất kể những gì bạn muốn nói về bản thân bạn. Bất cứ khi nào chúng ta làm gì trực tuyến và có câu hỏi, chúng ta đều có thể chuyển tới bạn bè mình.

Chúng ta cũng có thể thực sự nói chuyện với họ, qua chat, voice, hoặc video.

Trải nghiệm này sẽ ngày một gắn bó với chúng ta khi chúng ta ở thế giới thực, vì hầu hết mọi người sẽ mang những thiết bị luôn kết nối với Internet. Các ứng dụng của Facebook như

iPhone, BlackBerry, và Google Android cũng như những ứng dụng ở các máy di động khác đã được hơn 100 triệu người sử dụng trên toàn thế giới. Tại một vài nước, đây đã trở thành lựa

chọn hàng đầu khi mọi ngưởi sử dụng Facebook. Trong tương lai, cách thức chính mọi người sử dụng Facebook sẽ là trên thiết bị di động.

Đây là một viễn cảnh có thể xảy ra: Tưởng tượng rằng bạn đang ở một trận bóng đá và nhờ

thiết bị di động mà bạn thấy những người bạn nào của bạn cũng đang ở trong sân vận động –

có lẽ thậm chí ngay cả họ ngồi ở chỗ nào. Có thể nó còn cho bạn biết ai ở khu vực khán đài bạn ngồi đã cùng xem các trận bóng giống bạn trước đây. Hoặc ai là fan của những đội bóng mà bạn yêu thích. Điều này có vẻ rất sành điệu đối với nhiều người sử dụng. Đối với những người khác thì có vẻ nó hơi “Orwellian” – một xã hội mà mọi hành vi đều bị kiểm soát và theo dõi chặt chẽ.

Mua sắm cũng là một lĩnh vực khác có thể sẽ được thay đổi. Bạn chẳng nhẽ không muốn biết, mỗi khi bạn đang đắn đo mua sắm một thứ xa xỉ, như ô tô, tủ lạnh hay máy ảnh, chính xác người bạn nào của bạn đã từng mua – hoặc chỉ đang cân nhắc – sản phẩm tương tự? Một số

chuyên gia phát triển phần mềm có thể sẽ tìm ra cách khiến Facebook có thể trả lời cho bạn câu hỏi này. Nó cũng sẽ phải đảm bảo rằng mọi thông tin sẽ chỉ lưu chuyển với sự đồng ý của người dùng.

Facebook thậm chí có thể bắt đầu hoạt động như một dạng trí nhớ hỗ trợ. Khi bạn xuống phố

bạn có thể hỏi profile của bạn để biết lần cuối bạn ở đó là khi nào và với ai. Hoặc một thiết bị di động định hướng có thể thông báo cho bạn tương đối số người bạn đã tương tác trên Facebook, và nhắc bạn những tương tác đó diễn ra như thế nào. Phần mềm thậm chí có thể

thay bạn đưa ra các quyết định đơn giản. Người quảng bá nền tảng hệ thống Ethan Beard cho biết bạn sẽ có thể chỉ cần nói với chiếc TiVo của bạn ghi lại bất kỳ chương trình nào mà bạn của bạn đang ghi. Và đây là một viễn cảnh mà ông ấy đưa ra: “Tưởng tượng tôi chỉ cần vào xe và nói: ‘Tôi muốn đến nhà của David Kirkpatrick.’ Nó biết tôi là ai và có thể truy cập vào Facebook, tìm xem David sống ở đâu, và đưa tôi đến đó sử dụng GPS. Những ý tưởng như vậy thật sự tuyệt vời, làm sao chúng lại không thể xảy ra chứ?”

Đầu tháng 8 năm 2009, Facebook đã mua FriendFeed với giá khoảng 50 triệu đô-la, thương vụ

mua bán sáp nhập lớn nhất của công ty tại thời điểm đó. Đây thực sự là việc FriendFeed hóa của Facebook. Việc kết hợp trong Facebook cả công nghệ của FriendFeed lẫn những nhà cựu sáng lập và lập trình xuất sắc của Google mục đích là để nâng cao năng lực cạnh tranh của Facebook đối với Twitter.

Để có thể theo kịp hình mẫu linh hoạt hơn của bản thân, vào tháng 9, Facebook giới thiệu Facebook Lite. Với Facebook, đây là sự mở rộng thương hiệu thực sự đầu tiên cũng giống như

Diet Coke với Coke. Lite hướng tới những người sử dụng điện thoại di động hoặc không có Internet băng truyền rộng hoặc vì lý do nào đó cần một cửa sổ vào Facebook nhỏ hơn và ít dữ

liệu hơn và không tốn nhiều băng thông. Nó là phiên bản giản lược của dịch vụ và không có những thứ như video. Do Facebook nhắm tới 500 triệu người sử dụng nên Zukerberg đang chú trọng tới việc phân loại người dùng. Facebook đã thực hiện hàng loạt thay đổi không hề đơn giản khi tiếp tục phát triển nhanh chóng. Zuckerberg đã trở nên quen dần với những cuộc phản đối từ rất ít người bởi càng ngày càng có nhiều người thấy được giá trị trong dịch vụ của anh.

Anh bắt đầu nói rằng anh không thể đợi đến năm 2010, và vì thế, anh sẽ không đeo cái cà vạt vướng víu ấy nữa.

17. TƯƠNG LAI

“Mục tiêu của tôi chưa bao giờ dừng lại ở việc xây dựng một công ty”

Mark Zuckerberg đang ngồi dưới ánh đèn của một nhà hàng Thụy Sĩ cổ kính và trang nhã tại Davos vào tháng 1 năm 2009, đúng dịp diễn ra Diễn đàn Kinh tế Thế giới, một cuộc họp thường niên giữa các nhà lãnh đạo chính phủ và các ngành công nghiệp. Ngồi phía bên phải anh là Sheryl Sandberg, và ở phía đầu bàn đối diện là Larry Page, đồng sáng lập Google. Accel Partners, nhà đầu tư vốn mạo hiểm chính của Facebook, đang chủ trì buổi gặp mặt thường niên tại Davos, có tên là “Bữa tối của những kẻ nghiện máy tính”, giữa các kỹ sư công nghệ và các nhà khoa học. Năm nay, Accel đã mang đến không chỉ một mà là hai nhân viên phục vụ

rượu để giới thiệu nhiều chủng loại của rượu California trị giá 600 đô-la một chai. Zuckerberg đã uống vài ly, rướn người về phía trước.

“Larry, ông có dùng Facebook không?”, anh hỏi.

“Không, không hẳn”, Page đáp hờ hững đến độ không nghe thấy chất giọng mũi the thé của ông. Zuckerberg có vẻ thất vọng.

“Tại sao không?”, anh tiếp tục.

“Nó không thực sự thiết kế cho tôi”, Page trả lời. Zuckerberg định hỏi ông câu nữa, nhưng bị

Sandberg ngăn lại.

“Mark! Đừng nói chuyện đó trước mặt David!”, bà ấy mắng. (Tôi đang ngồi bên trái Zuckerberg.) Sandberg đầy kinh nghiệm làm việc với cánh phóng viên.

Nhưng khi hỏi người đồng sáng lập Google, ông hoàng của Thung lũng Silicon và là đối thủ của Facebook ở nhiều mặt một câu hỏi như vậy một cách thật thà, rõ ràng Zuckerberg thể hiện nhiều góc tính cách. Anh ấy có thể có phần ngây thơ, nhưng đồng thời anh ấy không hề sợ hãi, và cực kỳ tự tin, thậm chí là ngạo mạn. Anh không hề sợ Google, mặc dù anh vẫn hơi bị ám ảnh bởi nó. Anh thực sự muốn Page thích Facebook, nhưng anh cũng muốn thấy điều gì sẽ xảy ra khi anh hỏi.

Zuckerberg sẽ gần như chắc chắn tiếp tục toàn quyền lãnh đạo Facebook. Anh muốn thống lĩnh không chỉ Facebook, mà là, theo một nghĩa nào đó, cơ sở hạ tầng truyền thông đang phát triển của cả hành tinh này. Tuy nhiên, anh tin rằng thành công tiếp theo của Facebook phụ thuộc

vào khả năng duy trì sự tự tin của người dùng. Như anh đã từng nói với người dùng trong lần bỏ phiếu về các điều khoản dịch vụ, anh muốn quản lý Facebook một cách công bằng, thông qua một cuộc đối thoại “cởi mở và minh bạch”. Điều này càng quan trọng hơn với vị CEO trẻ

tuổi này để có thể nuôi dưỡng sự trung thực mà anh tin tưởng và để điều phối nhiều hơn sự

chia sẻ và giao tiếp hơn là biến Facebook thành một công việc kinh doanh kiếm lời, mặc dù anh tin là anh có thể đạt được cả hai mục tiêu.

Tôi đã từng hỏi Zuckerberg liệu có bao giờ anh lo lắng rằng Facebook sẽ gặp khó khăn về tài chính. “Có nhiều mức độ khó khăn”, anh ấy đáp. “Liệu nó có bền vững không? Nó sẽ phá sản chứ? Tôi chẳng bao giờ tốn thời gian suy nghĩ về việc đó. Facebook ổn. Nó có thể là một công ty cỡ 10 tỷ đô-la hay đại loại thế không? Tôi cho là chúng tôi thực sự có cơ hội để đạt được đến mức đó.”

Một số đồng nghiệp nói rằng khát khao ưu tiên sự cởi mở và công bằng hơn là lợi nhuận của Zuckerberg đã cho thấy anh ấy giỏi trong việc kìm giữ sự thỏa mãn. Hoặc có lẽ anh ấy cho rằng thỏa mãn là không thích hợp. “Anh ấy lúc nào cũng cố gắng làm điều tiếp theo”, một nhân viên cấp cao làm việc cùng anh nói. “Đối với hầu hết mọi người, có những nấc bình ổn và những mốc khi trải qua sẽ cho phép chúng ta ngồi lại và tận hưởng cảm giác hoàn thành. Nhưng với Mark thì không.”

Việc Zuckerberg theo đuổi sự trưởng thành chứ không phải là tiền dường như không làm giảm đi những triển vọng tài chính của Facebook. Thành viên ban giám đốc Marc Andreessen hiểu rõ những vấn đề này hơn ai hết. “Mark chưa bao giờ nói rằng Facebook sẽ không kiếm được nhiều tiền”, Andreessen chia sẻ. “Về mặt tài chính, thực sự là vấn đề thời điểm. Rất phí phạm thời gian nếu tập trung vào những thứ khác thay vì thiết lập vị thế độc quyền toàn cầu.”

Andreessen nằm trong số rất ít người Zuckerberg thường hỏi xin lời khuyên, do vậy quan điểm của ông có sức nặng. (“Marc nói và được Mark Z. tin tưởng. Tôi không nghĩ là bất kỳ ai trong chúng ta có thể làm như vậy”, David Sze của Greylock Partners, một nhà đầu tư lớn của Facebook nói.) Andreessen đã khuyên nên tiếp tục đầu tư vào sự tăng trưởng. Bản thân ông cũng đã giải thích trong một cuộc phỏng vấn vào mùa thu năm 2009 tại sảnh một khách sạn tiện nghi ở Thung lũng Silicon. Ông nói khá nhanh nhưng thật may tôi có đem theo máy ghi âm. “Tính đến giờ thì công ty đã đốt bao nhiêu tiền rồi?”, ông ấy hỏi.

“Vài trăm triệu, đúng không? Vậy họ có bao nhiêu người dùng tích cực? Ba trăm triệu? Vậy công ty đã tiêu khoảng một đô-la cho mỗi một người dùng tích cực và đã thiết lập được một thị

trường toàn cầu, một thương hiệu toàn cầu, với năng lực hiện nay cùng sự dẻo dai, các hiệu

ứng hệ thống, R&D, thế mạnh cạnh tranh, và cả một lộ trình công nghệ trong tương lai đang sẵn sàng ra mắt. Vì một đô-la một người dùng? Kiểu như anh sẽ liên tục, làm đi làm lại điều đó.”

“Được rồi, vậy hãy hỏi xem nếu mục tiêu ở đây là đạt được 500 triệu người sử dụng tích cực, hoặc một tỷ, hay hai tỷ, đúng không? Thì liệu anh có tiếp tục sử dụng một đô-la ấy để đạt đến mức đó không? Dĩ nhiên là có! Câu trả lời là dĩ nhiên! Anh sẽ làm thế. Hãy so sánh với chi phí xây dựng bất cứ thứ gì ở quy mô tương tự, anh sẽ thấy là anh có một vụ hời nhất thế kỷ này.”

Andreessen rất cao, và ông ấy ngả cả cái đầu cạo, tròn, to của ông ấy về phía tôi khi nhấn từng từ chia sẻ quan điểm của ông, một kết luận không thể bàn cãi. Thật khó để tranh luận với Andreessen. Nếu bạn có ông ấy trong ban lãnh đạo thì ông ấy sẽ có tầm ảnh hưởng lớn. Bất kể

việc gì. Ông ấy và Zuckerberg luôn đồng quan điểm.

Những người dẫn dắt và cố vấn của Zuckerberg đã trưởng thành cùng công ty, từ Eduardo Saverin, người bạn biết chút ít kinh doanh của anh, đến Sean Parker, người đã thành lập nhiều công ty và biết cách làm việc với các nhà đầu tư, đến Don Graham, người đã từng quản lý một trong những công ty truyền thông lớn nhất quốc gia, và giờ là Adreessen và Steve Jobs, nổi tiếng là một doanh nhân có tầm ảnh hưởng nhất trên thế giới. Zuckerberg ngưỡng mộ Jobs và ngày càng dành nhiều thời gian với ông.

Ban giám đốc của Facebook luôn nhỏ. Nhờ có những sắp đặt của Sean Parker vào năm 2004

mà Zuckerberg luôn quản lý được bộ phận này. Anh hi vọng bộ phận này sẽ ủng hộ phương pháp tiếp cận dài hạn của anh đối với việc quản lý công ty. Khi tôi hỏi Andreessen rằng ông nghĩ gì về cách thức quản lý công ty của Zuckerberg, ông ấy reo lên: “Ồ, tốt lắm”. Ông nói, chỉ có những CEO sáng lập rất giỏi mới có thể xây dựng được những công ty công nghệ vững mạnh.

Ông so sánh Zuckerberg với Bill Gates, Jeff Bezos, và bản thân Jobs.

Mỗi thành viên trong ban giám đốc làm việc với Zuckerberg theo một cách riêng. Jim Breyer, đã gia nhập công ty khi Accel đầu tư vào năm 2005, chú trọng vào cơ cấu tổ chức và tuyển dụng. (“Mark luôn muốn có một văn hóa hacker và một sự hỗn loạn sáng tạo”, Breyer nói.

“Quan điểm của tôi với anh ấy là anh có thể muốn những thứ đó nếu đó là về sáng tạo sản phẩm, còn nếu về những lĩnh vực như doanh số, nguồn nhân lực, hay pháp lý thì không được.”) Andreessen tham gia quản lý và cả thiết kế sản phẩm. Ông ấy luôn cảm thấy cần bảo vệ

Zuckerberg, và cố gắng giúp anh tránh mắc những sai lầm mà ông đã từng mắc khi còn là một doanh nhân trẻ tuổi. Trong khi đó, Peter Thiel, được chỉ định vào ban giám đốc khi ông đầu tư

500.000 đô-la vào năm 2004, lại không mấy hứng thú với công tác quản lý và thường nói

chuyện với Zuckerberg về chiến lược doanh nghiệp dài hạn và môi trường kinh tế tổng thể.

Zuckerberg thường nói về những cuộc thảo luận giữa hai người như sau: “Chúng tôi thường nói kiểu như ‘Bây giờ tăng tiền lên đi.’ ‘Đừng có tăng tiền lên.’ ‘Giữ chỗ đó trong ngân hàng đi.’

‘Bây giờ không nên bán công ty.’ Tôi nghe lời ông ấy về việc đó.”

Zuckerberg đã nói về việc mãi tới năm 2005 mới bổ sung Don Graham của Công ty Bưu chính Washington vào ban giám đốc, thậm chí còn sau cả khi Accel trả giá cao hơn Graham khi đầu tư vào Thefacebook. Mặc dù cả hai khi đó đều cho rằng công ty lúc đó còn quá nhỏ. Zuckerberg mời được Graham vào năm 2009, và cuối cùng cũng đã kiếm đủ 5 người cho ban giám đốc (mặc dù cả Graham và Andreessen đều do anh nài ép). Zuckerberg ngưỡng mộ tầm nhìn dài hạn về việc kinh doanh của Graham cũng như cơ cấu của Công ty Bưu chính Washington, cơ sở

của tầm nhìn đó. Tháng 11 năm 2009, Zuckerberg tiến hành sắp xếp cổ đông của Facebook theo cách của Công ty Bưu chính Washington. Cùng với sự thay đổi thì tất cả những cổ đông hiện thời sẽ chuyển sang cổ phiếu “Hạng B”. Việc này đảm bảo rằng anh và các cộng sự sẽ giữ

được quyền kiểm soát Facebook sau khi tiến hành bán cổ phần. Google cũng đã từng áp dụng cơ cấu tổ chức như vậy cho IPO vào tháng 8 năm 2004. Sau đó, quản lý và giám đốc kiểm soát 61% quyền biểu quyết của Google thông qua cổ phần, mỗi cổ phần tương đương với 10 lá phiếu; trong khi đó, các cổ phiếu thường chỉ tương đương với 1 lá phiếu. Cơ cấu cổ phần mới của Facebook cũng có tỷ lệ lá phiếu giống như vậy. Facebook sẽ không bán cổ phần cho đến khi nó đạt được doanh số một năm ít nhất là 1 tỷ đô-la, mức mà nó sẽ gần như chắc chắn đạt được vào năm 2010. Nhưng thành viên ban giám đốc Jim Breyer đã nói trong tháng 1 năm 2010

rằng công ty chắc chắn sẽ không bán cổ phần trong năm nay. Khi nào công ty mới bán cổ phần sẽ phụ thuộc vào liệu Zuckerberg có tin hay không việc IPO có thể đem lại lợi ích cho công ty theo các cách khác, ví dụ, khiến công ty có vị thế hơn trong bảng xếp hạng doanh nghiệp. Anh ấy sẽ không bao giờ làm thế nếu chỉ vì anh ấy muốn kiếm tiền. Và một khi bán cổ phần, anh ấy chắc chắn sẽ không tránh khỏi áp lực từ Phố Wall. Sẽ khó khăn hơn để anh giữ vững được lập trường kiên định, ưu tiên việc chia sẻ và sự lớn mạnh hơn là khoản lợi nhuận ngắn hạn.

Zuckerberg sở hữu 24% cổ phần của Facebook, trị giá khoảng 3 tỷ đô-la vào thời điểm giá cổ

phiếu được bán tư đầu năm 2010. Cổ đông lớn thứ hai là Accel với khoảng 10%, cộng thêm khoảng 1% của riêng Jim Breyer (kết quả của 1 triệu đô-la mà ông đã đầu tư lại vào năm 2005). Dustin Moskovitz sở hữu khoảng 6%. Tháng 5 năm 2009, công ty Digital Sky Technologies của Nga mua 2% cổ phiếu từ công ty, khoảng 1,5% từ các nhân viên, và sau đó 1,5% nữa từ các cổ đông khác, trở thành nhà đầu tư bên ngoài lớn thứ hai của Facebook.

Eduardo Saverin sở hữu 5%, Sean Parker khoảng 4%, và Peter Thiel khoảng 3% (ông ấy đã

bán một nửa số cổ phiếu của mình cuối năm 2009, chủ yếu cho Digital Sky). Greylock Partners và Meritech Capital Partners mỗi bên có từ 1 đến 2%. Microsoft sở hữu 1,3%, và nhà tỷ phú người Hồng Kông Lý Gia Thành có khoảng 0,75%. Gã khổng lồ trong lĩnh vực quảng cáo The Interpublic Group sở hữu chưa đến 0,5%, con số mỹ mãn cho hợp đồng quảng cáo-và-vốn cổ

đông với Facebook từ những ngày đầu. Một nhóm nhỏ các nhân viên cũ và hiện tại cũng sở hữu một cổ phần tương đối nhưng dưới 1%. Họ bao gồm Matt Cohler, Jeff Rothschild, Adam D’Angelo, Chris Hughes, và Owen Van Natta. Những người khác với cổ phần lớn hơn gồm có Reid Hoffman và Mark Pincus, người đã đầu tư cùng với Peter Thiel ngay từ lần huy động vốn đầu tiên của công ty, và Western Technology Investments (WTI) đã cho công ty vay một khoản tổng cộng là 3,6 triệu đô-la trong hai năm đầu và đầu tư 25.000 đô-la cũng trong lần huy động vốn đầu tiên. Các nhân viên và các nhà đầu tư bên ngoài nắm giữ khoảng 30% còn lại.

Mặc dù Digital Sky mua cổ phần từ công ty với giá khoảng 10 tỷ đô-la nhưng khó có thể nói chính xác trị giá của Facebook. Cuối năm 2008, giá thị trường hợp lý chỉ định tổng giá trị là 2,5

tỷ đô-la. Đây là mức giá mà Accel khi đó định mức cổ phiếu của Facebook với mục đích ghi chép. “Tôi biết rồi một ngày nó sẽ tăng cao”, Breyer nói với tôi vào thời điểm đó. “Chính vì thế

mà tôi không quan tâm bây giờ nó bao nhiêu.” (vào giữa năm 2009, công ty Accel VC của ông ấy đã mua một số cổ phần của các nhân viên cùng với Digital Sky với mức giá khoảng 7,5 tỷ đô-la.) Tuy nhiên, đồng sự của Breyer trong ban giám đốc là Thiel lại không chắc chắn lắm. “Biên độ tăng của giá có thể từ bây giờ sẽ cực lớn”, ông nói trong một cuộc phóng vấn đầu năm 2009.

“Có thể sẽ cao hơn rất nhiều. Hoặc cũng có thể chả đáng giá mấy.” Chắc chắn những gã này phải có những cuộc nói chuyện vô cùng thú vị ở phòng họp ban giám đốc. Thiel cũng nói về

“mức độ lo lắng cao đến kinh ngạc của mọi người về chuyện này – liệu đây sẽ trở thành sự

thành công nhất từ trước tới nay, hay sẽ rơi xuống vực xoáy thảm hại?” Kể cả mặc dù công ty vẫn là tư nhân nhưng những người bên trong công ty cũng đã bắt đầu định kỳ bán cổ phiếu của Facebook tại các sàn chuyên môn như SecondMarket và SharesPost, với những mức giá có thể

đẩy giá trị của công ty lên cao tới mức 14 tỷ đô-la vào đầu năm 2010.

Với tất cả lòng tin tưởng vào tầm quan trọng ngày càng lớn không thể phủ nhận của sự minh bạch, Zuckerberg vẫn băn khoăn về một vấn đề hậu kỳ – ai là người kiểm soát thông tin của bạn. “Giả sử không có hành động bạo lực nào trên diện rộng hoặc các mâu thuẫn chính trị khác thì thế giới chuyển mình theo hướng minh bạch hơn có thể sẽ là xu hướng đem lại sự thay đổi cơ bản nhất trong vòng 10 đến 20 năm tới”, anh nói. “Nhưng vẫn tồn tại một câu hỏi lớn là làm thế nào chuyện đó xảy ra. Khi bạn hỏi mọi người họ nghĩ gì về minh bạch, một vài người đưa ra bức tranh tiêu cực trong đầu họ – một viễn cảnh về một thế giới bị theo dõi. Bạn có thể vẽ

nên những tương lai cực kỳ u ám. Liệu sự minh bạch có bị sử dụng để tập trung hóa quyền lực hay để phân tán nó? Tôi tin rằng xu hướng về sự minh bạch là không tránh khỏi. Nhưng thành thực thì tôi không biết viễn cảnh kia [liệu chúng ta có phải chịu đựng sự giám sát thường xuyên] diễn ra như thế nào.

“Để tôi vẽ cả hai viễn cảnh cho bạn. Chúng tương ứng với hai công ty ở Thung lũng. Tuy không hoàn toàn đến mức gay gắt nhưng hai công ty này ở hai thái cực đối lập. Mặt khác, bạn có Google, chủ yếu lấy thông tin bằng cách dò theo những việc đang diễn ra. Họ gọi đó là

‘crawling’ (bò). Họ crawl Mạng và lấy thông tin rồi đem thông tin ấy vào hệ thống của họ. Họ

muốn tạo dựng bản đồ, vậy thì họ sẽ cử các xe tải chạy lòng vòng theo đúng nghĩa đen để chụp ảnh nhà bạn, lấy dữ liệu cho hệ thống Street View của họ. Và họ thu thập và xây dựng lý lịch về

mọi người để làm quảng cáo bằng cách lần theo những nơi mà bạn đến trên Mạng, thông qua các cookie, nhờ DoubleClick và AdSense. Đó là cách họ xây dựng một lý lịch về những thứ bạn quan tâm. Google là một công ty tuyệt vời…” Anh ngập ngừng. “Nhưng bạn có thể thấy là xét theo phương diện logic thì như thế quả có phần đáng sợ.

“Giờ, chúng tôi đã xây dựng một công ty cho rằng sẽ có cách khác để làm việc này. Nếu bạn cho phép mọi người chia sẻ những điều họ muốn và đưa cho họ những công cụ tốt để kiểm soát những thứ họ chia sẻ thì bạn thậm chí có thể có nhiều thông tin hơn được chia sẻ. Nhưng giả

sử rằng không phải với mọi thứ bạn chia sẻ trên Facebook bạn cũng muốn chia sẻ với tất cả

mọi người, đúng không? Bạn sẽ không muốn những thứ đó bị crawl hoặc bị lên danh sách – ví dụ như các bức ảnh của kỳ nghỉ gia đình, số điện thoại của bạn, bất kể thứ gì xảy ra trong mạng lưới nội bộ công ty, hoặc bất cứ thể loại tin nhắn hay thư điện tử riêng tư. Vậy là có nhiều thứ

càng ngày càng cởi mở nhưng cũng có nhiều thứ không thể cho mọi người biết.

“Đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong vòng 10 đến 20 năm tới. Khi thế giới đang chuyển động theo hướng chia sẻ nhiều hơn thì hãy chắc chắn rằng nó chuyển động từ

dưới lên trên, và mọi người tự đưa thông tin vào và kiểm soát cách thức thông tin của họ

tương tác với hệ thống. Như vậy là trái ngược hẳn với cách tập trung hóa – thông tin bị dò tìm bởi một hệ thống theo dõi nào đó. Tôi nghĩ điều đó rất quan trọng với thế giới.” Anh cười to nhưng có phần bẽn lẽn khi nhận thấy mình đang nói quá say mê. “Đó đơn giản chỉ là một phần thực sự quan trọng trong cá tính của tôi, và là điều mà tôi quan tâm.”

Mặc dù vậy, vị trí của Facebook trong việc này cũng không hoàn toàn tốt đẹp bất kể giọng điệu đầy chính trực của Zuckerberg. Không nói đến Google, chính Facebook cũng đã không phải lúc nào cũng bảo vệ thông tin cá nhân một cách cẩn thận. Đầu tiên công ty đã có những sự lựa

chọn sai lầm về thông tin như ở các vụ việc liên quan tới News Feed, Beacon, và các điều khoản dịch vụ. Công ty đã chịu sự chỉ trích mạnh mẽ vào cuối năm 2009 do đã tích cực khuyến khích các thành viên chọn cơ chế cài đặt “everyone” (Mọi người) cho các thông tin cá nhân của họ.

Đối với mọi hình thức bảo vệ mà Facebook có thể cung cấp để các thông tin của chúng ta không bị người khác lấy trộm thì công ty Facebook sẽ luôn có thể biết được các thông tin của chúng ta. Như vậy bản thân công ty đã là một kẻ trung ương tập quyền, tập họp mọi thông tin về chúng ta dưới một cái ô lớn. Thật vui khi cá nhân Zuckerberg lại rất nhiệt thành về tầm quan trọng của việc bảo vệ mọi người khỏi những tay săn thông tin. Nhưng liệu có gì để đảm bảo cho người sử dụng Facebook có thể biết được những dự định tốt đẹp của anh ấy là mãi mãi? Trong viễn cảnh tồi tệ nhất, có lẽ vào một ngày nào đó khi Zuckerberg đã mất khả năng kiểm soát được sản phẩm của mình thì tự Facebook sẽ có thể trở thành một hệ thống theo dõi khổng lồ.

Cố vấn chiến lược của Zuckerberg và cũng là thành viên trong ban giám đốc Thiel cũng đưa ra quan điểm tương tự về Google. Rõ ràng đây là điều mà họ thường hay bàn bạc. “Google ở nhiều khía cạnh là một công ty xuất chúng với tầm nhìn sáng tạo xuất sắc”, Thiel nói. “Nhưng điểm khác nhau cơ bản, theo tôi, chính là về bản chất Google tin rằng khi quá trình toàn cầu hóa kết thúc, cả thế giới sẽ tập trung vào máy tính, và máy tính sẽ làm tất cả. Đó có lẽ là một trong những lý do tại sao Google đã bỏ lỡ cơ hội với hiện tượng mạng xã hội. Tôi không muốn chế

nhạo gì Google. Mô hình Google là thông tin, quản lý thông tin của thế giới là việc quan trọng nhất.

“Mô hình Facebook thì hoàn toàn khác. Một trong những điều quan trọng của toàn cầu hóa hiệu quả theo tôi là ở một khía cạnh nào đó con người vẫn phải làm chủ công nghệ chứ không phải là chiều ngược lại. Giá trị kinh tế, chính trị và văn hóa của một công ty – hay bất cứ giá trị

gì – đều bắt nguồn từ ý tưởng rằng con người là điều quan trọng nhất. Giúp mọi người trên thế

giới tự mình tổ chức là điều quan trọng nhất.”

Một số điểm tương phản mà Zuckerberg và Thiel chỉ ra đã rất rõ ràng. Facebook chính là mối đe dọa rõ ràng đối với cách thức hệ thống và tổ chức thông tin thế giới. “Những gì xảy ra ở các server của Facebook thì sẽ chỉ ở các server của Facebook”, Fred Vogelstein đã viết như vậy trong một bài báo sắc sảo có tên là The Great Wall of Facebook (Vạn Lý Trường Thành của Facebook), đăng trên tạp chí Wired vào tháng 7 năm 2009. “Điều đó chính là điểm mù lớn và ngày càng phát triển đối với Google.” Những người bên trong Google đồng ý rằng đây là một nỗi lo lắng được bàn bạc rất nhiều ở công ty. Nếu dữ liệu bên trong dịch vụ mạng lớn nhất và

phát triển nhanh nhất này vượt quá tầm của Google thì khả năng hoạt động như một trang tìm kiếm hoàn hảo sẽ có thể không được duy trì. Số lượng thông tin mà chúng ta đang nói ở đây là đáng kể. Các nhân viên công ty ước tính chỉ riêng các cập nhập tình trạng trên Facebooks thôi đã nhiều gấp 10 lần số từ của toàn bộ blog trên thế giới. Công ty nghiên cứu Complete báo cáo rằng trong tháng 1 năm 2010, 11,6% toàn bộ thời gian trên mạng của nước Mỹ được sử dụng trên Facebook so với chỉ 4,1% trên Google.

Vấn đề đối với Google rất phức tạp vì ban đầu thông tin cá nhân giúp tất cả chúng ta tìm thông tin trên mạng. Nếu một người bạn trước đó thấy một nguồn dữ liệu nào đó có lợi hoặc mua được một sản phẩm mà bạn đang cân nhắc thì đó sẽ là những thứ bạn sẽ muốn biết khi bạn tìm kiếm. Trong một tuyên bố trước công chúng hiếm hoi, một nhà quản lý sản phẩm của Google đã thừa nhận với các phóng viên tại cuộc họp diễn ra vào tháng 5 năm 2009 ở Tokyo rằng đối với nhiều loại hình tìm kiếm thì người sử dụng thấy thông tin đáng tin hơn nếu thông tin đó là từ bạn bè, và rằng Facebook có thể giúp người sử dụng đạt được sự tin cậy đó tốt hơn. Sau đó, trong lần xuất hiện trước công chúng vào cuối năm 2009, CEO của Google, ông Eric Schmidt đã thừa nhận rằng một trong những thách thức lớn nhất mà công ty ông đang gặp phải chính là tìm ra phương thức tìm kiếm, sắp xếp, và trình bày nội dung truyền thông xã hội giống như

Facebook. Ông gọi vấn đề này là “thách thức ghê gớm của thời đại”.

Bản thân Facebook cũng tiếp tục phát triển những công cụ của chính mình phục vụ cho nội dung tìm kiếm trên trang mạng, nhưng họ cũng không giỏi việc này lắm. Bây giờ thì có thể tìm kiếm mọi trang thương mại của Facebook cũng như các thông tin mà các cá nhân đã bỏ kiểm soát riêng tư để “mọi người” có thể tiếp cận. Facebook chủ trương khuyến khích sử dụng nhiều hơn chế độ cài đặt “mọi người” ngay cả khi công ty phát triển các công cụ tìm kiếm. Việc này không chỉ nhéo Google một cái đau mà còn đẩy Twitter một cú mạnh khi thành công của sản phẩm này vốn dựa vào việc các tweet có thể được tìm kiếm dễ dàng. Đối với việc tìm kiếm Internet chuẩn từ bên trong dịch vụ, Facebook đã ‘xát muối vào vết thương hở’ khi sử dụng máy tìm Bing của Microsoft, đối thủ không đội trời chung của Google.

Cuộc cạnh tranh giữa Facebook và Google sẽ vẫn nóng bỏng, mặc dù nó có thể được giải quyết theo nhiều cách. Không thể bỏ qua khả năng mối quan hệ này sẽ được tái thiết lập – thậm chí có thể kiểu như một thương vụ hoặc sự kết hợp kinh doanh cho phép kết hợp dữ liệu của hai công ty theo cách nào đó, bất chấp việc phản đối của Zuckerberg và Thiel. Google có thể vẫn sẽ

muốn mua Facebook, nhưng khi cỗ máy tìm kiếm khổng lồ này gặp phải ngày càng nhiều thách thức liên quan tới việc độc đoán và chống độc quyền thì các cơ hội cho phép công ty này thực hiện thương vụ mua bán giảm đi nhanh chóng. Ngược lại, nếu Facebook thân hơn với

Microsoft đối thủ của Google thì còn đau đớn hơn. Có vẻ như Facebook sẽ tiếp tục khiến hai ông lớn này đối chọi nhau, cũng giống như nó đã từng làm khi Microsoft đầu tư.

Trong lúc đó, Facebook và Google ganh đua nhau về thị phần trực tuyến và mức độ quan tâm của người sử dụng cũng như các cán bộ quản lý và kỹ sư. Facebook rõ ràng đã trở thành công ty Internet thứ hai trên toàn thế giới về số lượng người sử dụng, chỉ sau Google, thậm chí nó đã vượt qua cả Google và mọi trang mạng khác về tổng số thời gian mà người sử dụng trên trang mạng. Về nhân sự, việc Zuckerberg tuyển dụng Sheryl Sandberg cũng như quản lý truyền thông hàng đầu của Google là Elliot Schrage cũng không hề tốt đẹp gì đối với Google. Tháng 1 năm 2008, Zuckerberg đã bay đến Davos trên máy bay của Google, nói chuyện suốt dọc đường với Sandberg, khi vừa mới tuyển dụng bà. Cả hai người đều không được mời đến vào năm 2009.

Google đã trả thù vào năm 2008 khi công ty này lôi kéo được một trong những tay ‘phản bội’

giỏi giang của mình trở về. Lập trình viên và nhà quản lý xuất sắc Ben Ling đã phụ trách nền tảng hệ thống của Facebook chỉ mới mười tháng trước khi quay trở lại Google. Rất nhiều nhân viên của Facebook là cựu nhân viên của Google.

Tôi đã cố hỏi Eric Schmidt, CEO của Google về những nhận xét của Zukerberg về Google và sự

theo dõi. “Tôi không thích bình phẩm về những điều mà người khác nói về Google”, ông đã trả

lời rất ngoại giao trong một bức thư điện tử. “Mark đã làm được một việc lớn lao khi định vị

được những vùng nước dữ trong vài năm vừa qua, và rõ ràng anh ấy là một nhà lãnh đạo và chiến lược xuất chúng, đặc biệt khi anh ấy còn khá trẻ.”

Facebook cũng sớm bắt đầu giống Google ở một điểm: sự thật là nó đã trở nên quá lớn. Các nhà quản lý ở châu Âu đã mở cuộc điều tra chống độc quyền chính thức đối với Google vào đầu năm 2010. Microsoft quyền lực đến nỗi Bộ Tư pháp đã phải dừng việc đó lại. Mặc dù nỗ lực đó thất bại nhưng tham vọng cũng như tiềm năng của Facebook trong việc kiểm soát cả người sử

dụng lẫn các đối tác chí ít cũng phải đến mức đó. “Facebook kiểm soát nền tảng hệ thống chặt chẽ hơn cả Microsoft đã từng làm”, một nhà quan sát thân cận nhận xét. “Facebook có thể đơn giản gạt công tắc và bạn tắt ngóm. Bất kỳ ai. Bất kỳ lúc nào.” Nếu Facebook tiếp tục lớn mạnh và Zuckerberg không còn ràng buộc với con đường mà anh đã định là cố vấn người sử dụng và thiện chí của doanh nghiệp thì sự phát triển như vậy có thể sẽ thu hút sự chú ý của giới điều tra chống độc quyền thế giới.

Facebook càng tiến gần tới tầm nhìn của mình là cung cấp một hệ thống nhận dạng toàn cầu cho mọi người trên Internet thì nó càng thu hút sự chú ý của chính phủ. Facebook có thể có nhiều dữ liệu về các công dân nhiều hơn các chính phủ. Ủy viên về quyền riêng tư của Canada

đã dành nguyên một năm để rà soát các chính sách về quyền riêng tư của Facebook trước khi đàm phán về những thay đổi được công bố vào tháng 8 năm 2009. Nghe nói yêu cầu đàm phán đến từ phía Canada. Canada có số phần trăm dân số sử dụng Facebook nhiều hơn bất kỳ quốc gia phát triển nào, 42%, theo The Facebook Global Monitor.

Theo quan điểm cực đoan, Facebook có thể chiếm lĩnh những chức năng quan trọng của chính phủ. Yuri Milner, nhà đầu tư lớn người Nga của công ty nói: “Facebook Connect về cơ bản chính là hộ chiếu của bạn – một hộ chiếu trực tuyến. Các chính phủ cấp hộ chiếu. Bây giờ bạn lại có một người khác trên toàn thế giới cấp hộ chiếu cho mọi người. Việc này rất rõ ràng và không có gì phải nghi ngờ về việc này cả. Vả lại có ai nói là việc cấp hộ chiếu là việc của các chính phủ đâu? Đây sẽ là quyền công dân toàn cầu.”

Các chuyên gia về quyền riêng tư và nhận dạng chắc chắn rằng việc chuyển tiếp không thể diễn ra thuận lợi. John Clippinger, một cán bộ của Trung tâm Internet và Xã hội Berkman tại Harvard và là tác giả của cuốn

A Crowd of One: The Future of Individual Indentity (Đám đông một người: Tương lai của nhận diện cá nhân) nói: “Facebook đang dần trở nên đối nghịch với cơ sở hạ tầng an ninh quốc gia, pháp lý và dân sự cơ bản. Hệ thống nhận dạng là nền tảng của sự tự do công dân. Chắc chắn, việc thiết lập các sơ đồ xã hội có thể là một cách mới xác nhận con người. Nhưng liệu Facebook có nên sở hữu điều này không? Và không hề có sự kiểm soát nào về việc này hay sao? Đây chính là một vở kịch về quyền lực Orwellian. Facebook đang cố gắng kiểm soát một nguồn lực và một quyền rất cơ bản.

Những quan điểm như vậy hứa hẹn Facebook sẽ có một con đường đầy gian truân trước mắt.

Một điều rõ ràng là: nếu Zuckerberg đóng vai trò một nhà cầm quyền thì anh ấy sẽ dành rất nhiều thời gian trong những năm sắp tới để giải thích bản thân.

Khi Facebook nhắm tới con số hàng tỷ người sử dụng thì nhu cầu phải xây dựng được thành công các nhóm điều lệ chắc chắn sẽ trở nên bức thiết hơn nữa. Tôi đã từng hỏi Thiel về nguy cơ

chính phủ sẽ can thiệp. “Facebook sẽ có phạm vi pháp lý và chính trị ở mức tối đa trong một thế giới mà nó cho là thân thiện chứ không phải đe dọa”, ông đáp. “Tôi không cho đó là điều gì đáng sợ. Nó không thực sự đang đổi chỗ bất kỳ ai. Tôi coi nó như một dấu hiệu rất đáng hy vọng rằng công ty đã tiến bộ rất nhiều và vấp phải rất ít sự phản đối. Chúng tôi hiện có 175

triệu người [lúc này là tháng 2 năm 2009] và không có nhân viên vận động hành lang nào trong Quốc hội tranh cãi rằng Facebook nên bị dẹp bỏ.”

Quả đúng thế. Nhưng việc giám sát thì rõ ràng ngày càng tăng. Ví dụ, John Borthwick, nhà đầu tư công nghệ hàng đầu ở New York (ông sở hữu một phần Twitter, trong số các công ty khác), cho rằng vào cuối năm 2008, Facebook cố tình thiết lập lại sự quản lý về việc quyết định xem người sử dụng có nên nhận thư báo về các hoạt động mới trong dịch vụ hay không. Facebook nói việc thiết lập lại chỉ là một tai nạn, do một lỗi kỹ thuật. Nhưng trong quá trình đó, Borthwick lưu ý, hoàn toàn có thể thu hồi lại tất cả những thư báo về những hoạt động kiểu như tin nhắn mà người sử dụng đã nhận. Mặc dù ông không có bằng chứng nhưng ông cho rằng đây là việc làm có chủ đích để kéo mọi người quay lại với dịch vụ để nhằm tăng lượt xem hoạt động và trang mạng.

Một vài điều mà Facebook dự định sẽ gần như chắc chắn gây nên phản ứng từ bên ngoài. Ví dụ,

“tín dụng” Facebook có thể bắt đầu hoạt động như một tiền tệ ảo, và do đó sẽ là đồng tiên xuyên quốc gia. “Đồng tiền này là một cách tiền tệ hóa các kết nối giữa những người sử dụng”, Dan Rose, người chịu trách nhiệm về việc lưu hành tiền của Facebook nói. Mọi người có thể

chuyển tiền với nhau. Vì cơ chế mua bán mới này là dựa trên nhận dạng nên nó có thể giúp giảm việc lừa đảo thẻ tín dụng. Và nó có thể đem lại nhiều thuận tiện mới. Ví dụ, bạn có thể

mua quà tặng bạn bè trực tuyến mà không cần biết địa chỉ của họ. Chỉ cần chọn món quà và nói với người bán hàng tên của người bạn đó. Hệ thống hai công ty sẽ làm nốt phần việc còn lại giúp bạn, với tiền thanh toán rút từ tín dụng Facebook của bạn. Một hệ thống thanh toán trực tuyến toàn cầu cho hàng trăm triệu người tiêu dùng có lẽ là một tiện lợi lớn. Nó có thể vượt qua biên giới quốc gia và cho phép Facebook hoạt động như một nền kinh tế toàn cầu thực sự.

Nhưng đừng ngạc nhiên khi các ngân hàng và các tổ chức tương tự băn khoăn rằng đó có phải là vai trò của Facebook hay không.

Zuckerberg thừa nhận anh có một khát khao mãnh liệt là làm sao chắc chắn được Facebook sẽ

là một thế lực tốt đẹp trên mạng và trong xã hội. “Bạn cần phải tốt đẹp để được mọi người tin tưởng”, anh nói. “Trong quá khứ, mọi người không hi vọng gì vào sự tốt đẹp của các công ty.

Tôi nghĩ là bây giờ đã thay đổi.”

“Tôi thường nói trong công ty rằng mục tiêu của tôi không bao giờ chỉ dừng lại ở việc tạo lập một công ty,” Zuckerberg vừa giải thích, vừa nhìn thẳng vào tôi khi chúng tôi đang ngồi nói chuyện với nhau trong phòng họp. Ánh nhìn của anh có chút gì đáng sợ nhưng anh đang tập trung. Anh tiếp tục: “Nhiều người hiểu lầm ý đó, theo kiểu tôi không quan tâm đến doanh thu hay lợi nhuận hay đại loại những thứ tương tự. Nhưng ý không chỉ dừng lại một công ty đối với tôi không chỉ có thế – mà là xây dựng một cái gì có thể thực sự đem lại một sự thay đổi lớn lao đối với thế giới.”

Anh bất ngờ đổi hướng: “Câu hỏi mà tôi tự hỏi bản thân mình gần như mỗi ngày là Có phải mình đang làm điều quan trọng nhất mà mình có thể không?”. “Bởi vì nếu không phải thì có nghĩa là chúng tôi đã xây dựng công ty này được tới một ngưỡng đủ tốt mà tôi không cần phải làm những điều này hay bất kỳ điều gì khác nữa. Đó là lập luận mà nhiều người đưa ra cho tôi để giải thích vì sao chúng tôi nên bán công ty. Sau đó chúng tôi có thể đi chơi. Nhưng rồi sau đó bạn đối mặt với câu hỏi điều gì là quan trọng đối với bạn. Trừ khi tôi cảm thấy tôi đang làm để xử lý những vấn đề quan trọng nhất” – anh ngưng lại một chút ở những từ này để nhấn mạnh – “mà tôi có thể làm, nếu không tôi sẽ không cảm thấy thoải mái về cách sử dụng thời gian của mình. Và đó chính là công ty này.”

Cuối cùng, tầm nhìn của Mark Zuckerberg là đem lại sức mạnh cho các cá nhân. Đối với anh, điều quan trọng nhất mà Facebook có thể làm chính là cung cấp cho mọi người những công cụ

giúp họ giao tiếp hiệu quả hơn và thành công trong một thế giới ngày càng có nhiều thông tin hơn dù cho bất kể chúng ta làm gì. Anh ấy muốn giúp những cá nhân không bị choáng ngợp khi những thể chế lớn cả ở trong kinh doanh lẫn trong chính phủ đang có được nhiều hơn bao giờ

hết những nguồn thông tin và điện toán.

Những cộng sự của anh hầu hết đều ủng hộ cách nghĩ này. “Đâu là lý do chính vì sao chúng tôi ở đây, với tất cả sự thành công này?” Kevin Colleran, quản lý bán hàng quảng cáo lâu năm nhất và cũng là bạn tốt của Zuckerberg đã hỏi vậy. “Lý do chính ở đây chính là Mark không hề bị thôi thúc bởi tiền.” Chris Cox, phó giám đốc phụ trách về sản phẩm và là người làm việc bên cạnh Zuckerberg hàng ngày, nói: “Mark thà thấy việc kinh doanh của chúng tôi thất bại vì cố gắng làm những điều đúng đắn và làm những điều tuyệt vời và ý nghĩa, còn hơn là một công ty lớn nhưng bất lực.” Phương châm làm việc trong nhiều năm qua ở Facebook là “Đừng làm kẻ bất lực.” Cox nói ‘bất lực’ ở đây có nghĩa là làm điều gì đó chỉ để kiếm nhiều tiền hoặc vì mọi người bảo bạn làm thế. Đó là vế đối lại của Facebook đối với phương châm của Google “Đừng làm kẻ

xấu xa.”

Mặc dù Facebook đang có những quản lý điều hành ở mọi lứa tuổi nhưng những thanh niên đôi mươi vẫn là lực lượng quan trọng. Họ hiểu cách Zuckerberg suy nghĩ vì họ cũng giống như anh.

Họ làm việc với một sự nghiêm túc cao độ, thậm chí có lẽ họ còn dành phần lớn thời gian trong ngày ngược xuôi quanh công ty trên những chiếc ván hai bánh RipStick. Nhiều người đến với Facebook một cách rất tự nhiên sau khi có sự tin tưởng sâu sắc vào những mối quan hệ xã hội mật thiết của dịch vụ mà họ sử dụng hàng ngày. Khi tôi bước vào công ty tôi thường cảm thấy đây có lẽ là nhóm những người trẻ tuổi thông minh nhất thế giới hiện nay. Độ tuổi trung bình của 1.400 nhân viên công ty là 31.

Tháng 5 năm 2009, công ty chuyển khỏi khu văn phòng thuê rải rác ở khu vực buôn bán Palo Alto sang một nơi cách đó vài cây số, trước đây là một nhà máy chế biến rộng khoảng hơn 12.000 km2. Nơi này được chọn chính là do nó trông khá giản dị – Zuckerberg và Sandberg không muốn chuyển tới những nơi hào nhoáng như của Google hay Yahoo. Họ đã nói về những mối nguy hiểm của những văn phòng công ty “mà bạn đã từng đến”. Quan điểm của họ là những văn phòng kiểu đó có thể khiến nhân viên trở nên thỏa mãn. Nhưng văn phòng mới này cũng nhanh chóng trở nên chật chội và công ty đã phải thuê một tòa nhà công nghiệp còn to hơn ở gần đó.

Facebook đã cho thấy sự dẻo dai kỳ lạ. Kể từ khi công ty mới thành lập, những nhà phê bình đã dự đoán rằng công ty có nguy cơ đánh mất sự ‘tự tin’ của chính mình và sẽ sớm suy yếu: “Nếu nó có đội ngũ nhân viên của Harvard… Nếu nó vượt trên tầm Harvard… Nếu nó có những sinh viên tốt nghiệp ngoài Ivy League… Nếu học sinh cấp ba có thể tham gia… Nếu người lớn được cho phép… thì mọi người khác sẽ ra đi.” Bài báo “kết thúc của Facebook” đã trở thành sáo rỗng.

Trong khi đó, dịch vụ này vẫn tiếp tục phát triển và rõ ràng là vẫn chưa mất đi sự chung thủy của người sử dụng thuộc bất kể tầng lớp nào, lứa tuổi nào hay quốc tịch nào. Xu hướng này không thể kéo dài mãi mãi nhưng nó chưa hề có dấu hiệu dừng lại, vì quá trình quốc tế hóa bền bỉ của Facebook vẫn tiếp tục. “Thậm chí chúng tôi vẫn đang cố gắng hiểu rõ quy mô và sức mạnh của thứ mà chúng tôi đã xây dựng nên”, Chamath Palihapitiya, phó giám đốc phụ trách về tăng trưởng và quốc tế hóa. “Chúng tôi cho rằng đây sẽ là một công ty xây dựng giá trị cho hàng thập kỷ, hàng thập kỷ và hàng thập kỷ.”

Facebook đang thay đổi nhận thức của chúng ta về cộng đồng, cả ở cấp độ khu vực lẫn cấp độ

thế giới. Nó có thể giúp chúng ta quay lại sự gắn bó mà chính nhịp sống ngày càng vội vã của cuộc sống hiện đại đã kéo xa khỏi chúng ta.

Đồng thời, quy mô toàn cầu của Facebook, cùng lượng thông tin cá nhân mà những người sử

dụng tin tưởng trao gửi cũng hứa hẹn một xu hướng về hình thức kết nối toàn cầu thực sự mới mẻ trong xã hội loài người. Triết gia xã hội và nhà lý thuyết truyền thông Marshall McLuhan là người được yêu thích ở công ty. Ông đưa ra thuật ngữ “ngôi làng toàn cầu”. Trong cuốn sách gây ảnh hưởng của mình xuất bản năm 1964, Understanding Media: The Extensions of Man (Thấu hiểu Truyền thông: Những sự mở rộng của con người), ông đã dự đoán về sự phát triển của một nền tảng hệ thống truyền thông toàn cầu có thể thống nhất hành tinh. “Rất nhanh chóng thôi, chúng ta sẽ tiến tới giai đoạn cuối cùng của những mở rộng của con người – sự mô

phỏng kỹ thuật của nhận thức”, ông viết, “khi đó quá trình sáng tạo của hiểu biết sẽ được mở

rộng một cách tập trung và thống nhất tới toàn xã hội.” Chúng ta vẫn chưa ở giai đoạn đó.

Facebook không phải là điều mà ông mô tả. Thế giới vẫn đang bị chia rẽ. Nhưng trước đây chưa từng có một công cụ nào có thể mở rộng “quá trình sáng tạo của hiểu biết” rộng khắp đến vậy.

Những đóng góp tổng thể của những người sử dụng Facebook đã tạo nên một tập thể toàn cầu các ý tưởng và cảm xúc. Một số người thậm chí còn nói rằng Facebook có thể phát triển trở

thành bộ não toàn cầu. Lý do mà mọi người đôi lúc nói thế là vì một khi những dữ liệu cá nhân tồn tại ở một nơi thì nó có thể được rà soát bởi phần mềm tinh vi để có thể biết được những điều mới mẻ về nhiều cảm giác và ý tưởng. Một dự án của công ty công bố vào cuối năm 2009

là Gross National Happiness Index – Chỉ số Tổng Hạnh phúc Quốc gia. Phần mềm phân tích đo tần số xuất hiện theo thời gian các từ và cụm từ trên Facebook có liên quan tới hạnh phúc và không hạnh phúc. Sau đó, theo một bài đăng trên Facebook Blog, phần mềm xây dựng được một biểu đồ dự định là “chỉ số cho thấy chúng ta cùng cảm thấy như thế nào”. Ban đầu sẽ chỉ có những dữ liệu của những người nói tiếng Anh ở Mỹ. Nhưng dần dần sẽ mở rộng ra, tạo lập được một bài kiểm tra chưa có tiền lệ về cảm giác toàn cầu. Những công cụ như vậy sẽ ngày càng trở nên hiệu quả hơn.

Facebook thể hiện được những tính chất hiệu quả đáng kinh ngạc của sự kết nối toàn cầu. Vào hộp tìm kiếm của nó, đánh tên của bất kỳ ai mà bạn đã từng gặp. Thường thì bạn sẽ được chuyển tới ngay một trang với tên và ảnh của người đó. Nếu bạn muốn, từ đó bạn có thể gửi tin nhắn cho họ. Facebook muốn hình thành một tổng đài của toàn bộ loài người, hoặc ít nhất là những nơi có kết nối Internet. Nó tạo ra đường dẫn trực tiếp giữa hai cá nhân bất kỳ.

Những khả năng trên có thể qua thời gian sẽ tạo được sự hiểu biết toàn cầu hơn. Hoặc cũng có thể không. Có lẽ chúng ta sẽ sử dụng Facebook chỉ để kết nối thân thiết hơn với những ai chúng ta đã biết. Có lẽ nếu làm như vậy sẽ thúc đẩy ý nghĩ chia tách của chúng ta.

Sau cùng thì ý tưởng độc đáo của Zuckerberg về Facebook, đã duy trì được đến tận bây giờ, là một dịch vụ để giao tiếp với những người bạn đã quen ở ngoài đời thực. Khi Facebook cần phải kiếm doanh thu thì nó chấp nhận các trang thương mại và một văn hóa tiếp thị đã cùng tồn tại bên cạnh văn hóa kết nối cá nhân. Rồi khi thử thách mang tên Twitter xuất hiện, nó mở

rộng định nghĩa bản thân đi xa hơn, trở thành một dịch vụ mà người ta có thể giao tiếp với mọi người cũng như với bạn bè họ. Ở một vài phương diện thì đây chính là một hệ quả tự nhiên của một ý tưởng sáng lập khác của Zuckerberg – đó là “chia sẻ” và minh bạch, hai yếu tố đang ngày

càng trở nên không thể thiếu được trong cuộc sống hiện đại.

Nhưng những kết nối cá nhân chung cùng với các thông tin rất riêng tư có lẽ không thể cùng tồn tại hòa hợp với sự chia sẻ tự do. Liệu có thực sự hợp lý khi kết hợp ý tưởng nguyên bản của Facebook với những thứ mà Twitter và MySpace cùng rất nhiều dịch vụ khác ít ngặt nghèo hơn thường làm? Có bao giờ một hệ thống dựa trên sự tin tưởng có thể trở nên thực sự cởi mở?

Câu trả lời cho những câu hỏi ấy sẽ phụ thuộc vào những quyết định mà Facebook đưa ra khi phát triển và hoàn thiện dịch vụ của mình. Zuckerberg quan tâm sâu sắc tới tiềm năng Facebook trở thành cầu nối giữa người và người. Anh sẽ làm việc để biến nó trở thành một quảng trường của ngôi làng toàn cầu. Nhưng như chúng ta đã biết, anh cũng còn có một khát vọng về tầm quan trọng của việc giúp đỡ mọi người bảo vệ những thông tin cá nhân nhạy cảm nhất. Gìn giữ lòng nhiệt huyết của hàng trăm triệu con người, những người tham gia ban đầu chỉ để liên lạc với bạn bè, sẽ luôn là thách thức đối với anh.

Chia sẽ ebook : http://downloadsachmienphi.com/

Tham gia cộng đồng chia sẽ sách : Fanpage : https://www.facebook.com/downloadsachfree

Cộng đồng Google :http://bit.ly/downloadsach

Document Outline

- Table of Contents

- HIỆU ỨNG FACEBOOK VÀ CUỘC CÁCH MẠNG TOÀN CẦU CỦA MẠNG XÃ HỘI

- Lời giới thiệu

- Mở đầu

- 1. KHỞI ĐẦU

- 2. PALO ALTO

- 3. MẠNG XÃ HỘI VÀ INTERNET

- 4. MÙA THU NĂM 2004

- 5. CÁC NHÀ ĐẦU TƯ

- 6. THÀNH LẬP CÔNG TY

- 7. MÙA THU NĂM 2005

- 8. TRỞ THÀNH CEO

- 9. NĂM 2006

- 10. TÍNH BẢO MẬT

- 11. NỀN TẢNG

- 12. 15 TỶ ĐÔ-LA

- 13. KIẾM TIỀN

- 14. FACEBOOK VÀ THẾ GIỚI

- 15. THAY ĐỔI THỂ CHẾ

- 16. SỰ TIẾN HÓA CỦA FACEBOOK

- 17. TƯƠNG LAI

Table of Contents

Table of Contents

HIỆU ỨNG FACEBOOK VÀ CUỘC CÁCH MẠNG TOÀN CẦU CỦA MẠNG XÃ HỘI

Lời giới thiệu

Mở đầu

1. KHỞI ĐẦU

2. PALO ALTO

3. MẠNG XÃ HỘI VÀ INTERNET

4. MÙA THU NĂM 2004

5. CÁC NHÀ ĐẦU TƯ

6. THÀNH LẬP CÔNG TY

7. MÙA THU NĂM 2005

8. TRỞ THÀNH CEO

9. NĂM 2006

10. TÍNH BẢO MẬT

11. NỀN TẢNG

12. 15 TỶ ĐÔ-LA

13. KIẾM TIỀN

14. FACEBOOK VÀ THẾ GIỚI

15. THAY ĐỔI THỂ CHẾ

16. SỰ TIẾN HÓA CỦA FACEBOOK

17. TƯƠNG LAI