https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

HƯỚNG DẪN

ÁP DỤNG VietGAP

CHO

CÁ NUÔI THƯƠNG PHẨM

TRONG AO

https://thuviensach.vn

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

Chủ tịch Hội đồng

PGS.TS. NGUYỄN THẾ KỶ

Phó Chủ tịch Hội đồng

TS. HOÀNG PHONG HÀ

Thành viên

TRẦN QUỐC DÂN

TS. NGUYỄN ĐỨC TÀI

TS. NGUYỄN AN TIÊM

NGUYỄN VŨ THANH HẢO

4

https://thuviensach.vn

TRẦN VĂN SỸ

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

Chủ tịch Hội đồng

PGS.TS. NGUYỄN THẾ KỶ

HƯỚNG DẪN

Phó Chủ tịch Hội đồng

ÁP DỤNG VietGAP

TS. HOÀNG PHONG HÀ

Thành viên

CHO

TRẦN QUỐC DÂN

CÁ NUÔI THƯƠNG PHẨM

TS. NGUYỄN ĐỨC TÀI

TS. NGUYỄN AN TIÊM

TRONG AO

NGUYỄN VŨ THANH HẢO

NHÀ XUẤT BẢN

NHÀ XUẤT BẢN

CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

NÔNG NGHIỆP

4

HÀ NỘI - 2015

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Nhằm cung cấp tài liệu cho các đơn vị, tổ chức và cá nhân nuôi trồng thủy sản nói chung, nuôi cá thương phẩm trong ao nói riêng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển một cách bền vững, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật phối hợp với Nhà LỜI NHÀ XUẤT BẢN

xuất bản Nông nghiệp xuất bản cuốn sách Hướng dẫn

áp dụng VietGAP cho cá nuôi thương phẩm trong ao

do tác giả Trần Văn Vỹ biên soạn.

Quy phạm thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nội dung cuốn sách tập trung vào vấn đề nuôi cá Nam (VietGAP) là văn bản quốc gia được ban hành theo thương phẩm trong ao, trước hết là nuôi cá thâm canh, Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 06-9-2014

nhằm kiểm soát các mối nguy gây mất an toàn thực của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông phẩm, an toàn dịch bệnh, an toàn môi trường và an thôn. Quy phạm VietGAP quy định những nguyên tắc toàn lao động trong quá trình nuôi cá thương phẩm; và yêu cầu cần áp dụng trong quá trình nuôi trồng hướng dẫn áp dụng VietGAP cho hai đối tượng cá nuôi thủy sản thương phẩm nhằm bảo đảm an toàn thực quan trọng: cá tra và cá rô phi, đây là hai đối tượng cá phẩm, giảm thiểu tác động đến môi trường sinh thái, nuôi thâm canh hiện đang chiếm sản lượng lớn và có quản lý tốt sức khỏe động vật thủy sản, thực hiện các vai trò quan trọng hàng đầu trong xuất khẩu thủy sản trách nhiệm về phúc lợi xã hội và an toàn cho người lao của nước ta. Nội dung cuốn sách theo sát các văn bản động, truy xuất được nguồn gốc sản phẩm. Quy phạm pháp quy có liên quan được cập nhật đến hết năm VietGAP hướng sự phát triển nghề nuôi trồng thủy sản 2014, là phần rút gọn của nội dung tập huấn về

của Việt Nam theo hướng phát triển bền vững và có VietGAP do tác giả - một trong các giảng viên đầu tiên trách nhiệm.

về VietGAP được Tổng cục Thủy sản công nhận, đã Theo hướng dẫn thực hiện của Tổng cục Thủy trực tiếp giảng tại nhiều lớp đào tạo về VietGAP cho sản, việc thúc đẩy áp dụng VietGAP sẽ được tiến cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật chủ chốt cấp tỉnh, hành trước hết cho các đối tượng xuất khẩu chủ lực huyện ở hầu hết các tỉnh trọng điểm về nuôi trồng và các đối tượng nuôi có sản lượng lớn; trước mắt là thủy sản trong cả nước.

khuyến khích áp dụng, sau đó rút kinh nghiệm, Cuốn sách được kết cấu thành 2 phần chính: chỉnh sửa và xây dựng thành Quy chuẩn để bắt buộc Phần thứ nhất: Giới thiệu những yêu cầu mới của áp dụng.

nghề nuôi cá thương phẩm trong ao nhằm phát triển 5

6

https://thuviensach.vn

Nhằm cung cấp tài liệu cho các đơn vị, tổ chức và cá nhân nuôi trồng thủy sản nói chung, nuôi cá thương phẩm trong ao nói riêng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển một cách bền vững, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật phối hợp với Nhà LỜI NHÀ XUẤT BẢN

xuất bản Nông nghiệp xuất bản cuốn sách Hướng dẫn

áp dụng VietGAP cho cá nuôi thương phẩm trong ao

do tác giả Trần Văn Vỹ biên soạn.

Quy phạm thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nội dung cuốn sách tập trung vào vấn đề nuôi cá Nam (VietGAP) là văn bản quốc gia được ban hành theo thương phẩm trong ao, trước hết là nuôi cá thâm canh, Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 06-9-2014

nhằm kiểm soát các mối nguy gây mất an toàn thực của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông phẩm, an toàn dịch bệnh, an toàn môi trường và an thôn. Quy phạm VietGAP quy định những nguyên tắc toàn lao động trong quá trình nuôi cá thương phẩm; và yêu cầu cần áp dụng trong quá trình nuôi trồng hướng dẫn áp dụng VietGAP cho hai đối tượng cá nuôi thủy sản thương phẩm nhằm bảo đảm an toàn thực quan trọng: cá tra và cá rô phi, đây là hai đối tượng cá phẩm, giảm thiểu tác động đến môi trường sinh thái, nuôi thâm canh hiện đang chiếm sản lượng lớn và có quản lý tốt sức khỏe động vật thủy sản, thực hiện các vai trò quan trọng hàng đầu trong xuất khẩu thủy sản trách nhiệm về phúc lợi xã hội và an toàn cho người lao của nước ta. Nội dung cuốn sách theo sát các văn bản động, truy xuất được nguồn gốc sản phẩm. Quy phạm pháp quy có liên quan được cập nhật đến hết năm VietGAP hướng sự phát triển nghề nuôi trồng thủy sản 2014, là phần rút gọn của nội dung tập huấn về

của Việt Nam theo hướng phát triển bền vững và có VietGAP do tác giả - một trong các giảng viên đầu tiên trách nhiệm.

về VietGAP được Tổng cục Thủy sản công nhận, đã Theo hướng dẫn thực hiện của Tổng cục Thủy trực tiếp giảng tại nhiều lớp đào tạo về VietGAP cho sản, việc thúc đẩy áp dụng VietGAP sẽ được tiến cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật chủ chốt cấp tỉnh, hành trước hết cho các đối tượng xuất khẩu chủ lực huyện ở hầu hết các tỉnh trọng điểm về nuôi trồng và các đối tượng nuôi có sản lượng lớn; trước mắt là thủy sản trong cả nước.

khuyến khích áp dụng, sau đó rút kinh nghiệm, Cuốn sách được kết cấu thành 2 phần chính: chỉnh sửa và xây dựng thành Quy chuẩn để bắt buộc Phần thứ nhất: Giới thiệu những yêu cầu mới của áp dụng.

nghề nuôi cá thương phẩm trong ao nhằm phát triển 5

6

https://thuviensach.vn

nghề cá bền vững và có trách nhiệm, những đặc trưng tình huống có thể xảy ra khi áp dụng VietGAP trong về kỹ thuật của nghề nuôi cá thương phẩm trong ao, nuôi thâm canh cá trong ao.

trong đó chú ý đến hai loài cá thương phẩm quan trọng Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

của Việt Nam hiện nay là cá tra và cá rô phi. Người nuôi cá có thể lấy đây làm cơ sở để có thể tự theo dõi và Tháng 7 năm 2015

giám sát quá trình nuôi thương phẩm các loài cá nuôi NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

khác trong ao theo quy phạm VietGAP.

Phần thứ hai: Là nội dung quan trọng nhất của cuốn sách, bao gồm việc nhận diện và phân tích các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm, mất an toàn dịch bệnh, mất an toàn môi trường của nuôi cá thương phẩm trong ao khi áp dụng VietGAP. Tác giả đã hướng dẫn cụ thể và chi tiết những việc mà người nuôi cá thương phẩm trong ao phải làm, đặc biệt là nuôi cá theo phương thức thâm canh, nhằm đáp ứng được 104

tiêu chí của VietGAP như đã nêu trong Quyết định số

3824/QĐ-BNN-TCTS.

Ngoài ra, trong phần Phụ lục, tác giả đã liệt kê các biểu mẫu cần thiết để người nuôi cá ghi chép và lập hồ

sơ lưu trữ khi áp dụng VietGAP; giới thiệu các loại bệnh thường gặp và các biện pháp phòng trị bệnh ở hai loài cá nuôi là cá tra và cá rô phi để giúp người nuôi xây dựng kế hoạch bảo vệ sức khỏe cho cá nuôi khi áp dụng VietGAP; danh mục các hóa chất, thuốc kháng sinh cấm và hạn chế sử dụng trong sản xuất thủy sản; danh mục các văn bản quy phạm pháp luật mà người nuôi cá trong ao cần có để lưu trữ trong bộ hồ sơ

VietGAP của cơ sở nuôi. 50 câu hỏi và đáp án ở phần cuối của Phụ lục sẽ giúp bạn đọc tự giải đáp với một số

7

8

https://thuviensach.vn

nghề cá bền vững và có trách nhiệm, những đặc trưng tình huống có thể xảy ra khi áp dụng VietGAP trong về kỹ thuật của nghề nuôi cá thương phẩm trong ao, nuôi thâm canh cá trong ao.

trong đó chú ý đến hai loài cá thương phẩm quan trọng Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

của Việt Nam hiện nay là cá tra và cá rô phi. Người nuôi cá có thể lấy đây làm cơ sở để có thể tự theo dõi và Tháng 7 năm 2015

giám sát quá trình nuôi thương phẩm các loài cá nuôi NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

khác trong ao theo quy phạm VietGAP.

Phần thứ hai: Là nội dung quan trọng nhất của cuốn sách, bao gồm việc nhận diện và phân tích các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm, mất an toàn dịch bệnh, mất an toàn môi trường của nuôi cá thương phẩm trong ao khi áp dụng VietGAP. Tác giả đã hướng dẫn cụ thể và chi tiết những việc mà người nuôi cá thương phẩm trong ao phải làm, đặc biệt là nuôi cá theo phương thức thâm canh, nhằm đáp ứng được 104

tiêu chí của VietGAP như đã nêu trong Quyết định số

3824/QĐ-BNN-TCTS.

Ngoài ra, trong phần Phụ lục, tác giả đã liệt kê các biểu mẫu cần thiết để người nuôi cá ghi chép và lập hồ

sơ lưu trữ khi áp dụng VietGAP; giới thiệu các loại bệnh thường gặp và các biện pháp phòng trị bệnh ở hai loài cá nuôi là cá tra và cá rô phi để giúp người nuôi xây dựng kế hoạch bảo vệ sức khỏe cho cá nuôi khi áp dụng VietGAP; danh mục các hóa chất, thuốc kháng sinh cấm và hạn chế sử dụng trong sản xuất thủy sản; danh mục các văn bản quy phạm pháp luật mà người nuôi cá trong ao cần có để lưu trữ trong bộ hồ sơ

VietGAP của cơ sở nuôi. 50 câu hỏi và đáp án ở phần cuối của Phụ lục sẽ giúp bạn đọc tự giải đáp với một số

7

8

https://thuviensach.vn

mà chọn đối tượng cá nuôi phù hợp, tăng giá trị

sản phẩm trên một đơn vị diện tích nuôi...).

Việt Nam đã là thành viên của Liên hợp quốc, đã gia nhập nhiều tổ chức quốc tế và từng bước

Phần thứ nhất

hội nhập vào thị trường thế giới. Chúng ta tuân thủ những quy định về phát triển nghề cá có GIỚI THIỆU CHUNG

trách nhiệm của Tổ chức Nông nghiệp và Lương VỀ NGHỀ NUÔI THÂM CANH CÁ

thực của Liên hợp quốc - FAO (CCRF, 1995), đó TRONG AO Ở VIỆT NAM

là: (1) việc sử dụng bền vững tài nguyên, hài hòa với môi trường; (2) việc đánh bắt/nuôi, trồng thủy sản không gây tổn hại đến hệ sinh thái, nguồn lợi I- NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở VIỆT NAM

và chất lượng của chúng; (3) việc chế biến sản TRƯỚC NHỮNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN MỚI

phẩm thủy sản theo hướng tăng tỷ lệ sản phẩm có giá trị gia tăng, bảo đảm an toàn thực phẩm và Nếu như những năm trước đây nghề nuôi đáp ứng yêu cầu của người sử dụng.

trồng thủy sản của nước ta nói chung, nghề nuôi Để phát triển nghề cá có trách nhiệm, các cá trong ao nói riêng, phát triển chủ yếu theo quốc gia phải thiết lập và thực thi một hệ thống hướng mở rộng diện tích, tăng sản lượng nhằm các biện pháp kỹ thuật và quản lý để phòng ngừa, sản xuất ra thực phẩm cung cấp cho thị trường ngăn chặn hoặc khống chế các mối nguy là những nội địa là chính, nhờ đó góp phần cải thiện đời tác nhân vật lý, hóa học, sinh học có ảnh hưởng sống của người lao động trong ngành và xóa đói, đến an toàn thực phẩm, đến dịch bệnh thủy sản giảm nghèo cho bà con dân tộc ở miền núi..., thì nuôi trồng, đến môi trường và đến sức khỏe và sự

ngày nay đã chuyển sang nuôi cá hàng hóa theo an toàn của người lao động.

cơ chế thị trường, phát triển phương thức nuôi Để có thể quản lý an toàn thực phẩm của thủy thâm canh, có đầu tư, nhằm mục đích thu được sản nuôi trồng, cần phân tích, xác định những tác sản lượng cá thịt tập trung, có giá trị thương nhân (vật lý, hóa học, sinh học) gây hại cho sức phẩm cao, là nguồn cung cấp nguyên liệu để chế

khỏe người sử dụng, qua đó thiết lập và thực thi biến xuất khẩu (không mở rộng thêm diện tích hệ thống biện pháp quản lý và kỹ thuật nhằm 9

10

https://thuviensach.vn

mà chọn đối tượng cá nuôi phù hợp, tăng giá trị

sản phẩm trên một đơn vị diện tích nuôi...).

Việt Nam đã là thành viên của Liên hợp quốc, đã gia nhập nhiều tổ chức quốc tế và từng bước

Phần thứ nhất

hội nhập vào thị trường thế giới. Chúng ta tuân thủ những quy định về phát triển nghề cá có GIỚI THIỆU CHUNG

trách nhiệm của Tổ chức Nông nghiệp và Lương VỀ NGHỀ NUÔI THÂM CANH CÁ

thực của Liên hợp quốc - FAO (CCRF, 1995), đó TRONG AO Ở VIỆT NAM

là: (1) việc sử dụng bền vững tài nguyên, hài hòa với môi trường; (2) việc đánh bắt/nuôi, trồng thủy sản không gây tổn hại đến hệ sinh thái, nguồn lợi I- NGHỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở VIỆT NAM

và chất lượng của chúng; (3) việc chế biến sản TRƯỚC NHỮNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN MỚI

phẩm thủy sản theo hướng tăng tỷ lệ sản phẩm có giá trị gia tăng, bảo đảm an toàn thực phẩm và Nếu như những năm trước đây nghề nuôi đáp ứng yêu cầu của người sử dụng.

trồng thủy sản của nước ta nói chung, nghề nuôi Để phát triển nghề cá có trách nhiệm, các cá trong ao nói riêng, phát triển chủ yếu theo quốc gia phải thiết lập và thực thi một hệ thống hướng mở rộng diện tích, tăng sản lượng nhằm các biện pháp kỹ thuật và quản lý để phòng ngừa, sản xuất ra thực phẩm cung cấp cho thị trường ngăn chặn hoặc khống chế các mối nguy là những nội địa là chính, nhờ đó góp phần cải thiện đời tác nhân vật lý, hóa học, sinh học có ảnh hưởng sống của người lao động trong ngành và xóa đói, đến an toàn thực phẩm, đến dịch bệnh thủy sản giảm nghèo cho bà con dân tộc ở miền núi..., thì nuôi trồng, đến môi trường và đến sức khỏe và sự

ngày nay đã chuyển sang nuôi cá hàng hóa theo an toàn của người lao động.

cơ chế thị trường, phát triển phương thức nuôi Để có thể quản lý an toàn thực phẩm của thủy thâm canh, có đầu tư, nhằm mục đích thu được sản nuôi trồng, cần phân tích, xác định những tác sản lượng cá thịt tập trung, có giá trị thương nhân (vật lý, hóa học, sinh học) gây hại cho sức phẩm cao, là nguồn cung cấp nguyên liệu để chế

khỏe người sử dụng, qua đó thiết lập và thực thi biến xuất khẩu (không mở rộng thêm diện tích hệ thống biện pháp quản lý và kỹ thuật nhằm 9

10

https://thuviensach.vn

phòng ngừa, ngăn chặn hoặc khống chế để giá trị

tăng vào vùng đất ngập nước; công nhận các chức của các mối nguy không vượt quá giới hạn gây hại năng sinh thái học, giá trị khoa học, văn hóa và cho sức khỏe người sử dụng (Chương trình quản kinh tế của các vùng đất này (Việt Nam đã ký gia lý an toàn thực phẩm).

nhập Công ước Ramsar từ năm 1989). Ngoài ra, Để quản lý sức khỏe động vật thủy sản nuôi, nghề nuôi trồng thủy sản ở nước ta cũng phải cần phân tích, xác định các mối nguy (do các tác tuân thủ các quy định của Tổ chức Liên minh nhân vật lý, hóa học, sinh học) gây hại đến sức quốc tế Bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên khỏe động vật thủy sản nuôi. Qua đó thiết lập và nhiên (IUCN), bảo vệ các loài động, thực vật thực hiện đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và quản hoang dã ngoài tự nhiên bị đe dọa tuyệt chủng (ở

lý nhằm bảo đảm giống tốt, thức ăn có chất lượng, các mức độ khẩn cấp khác nhau) có tên trong môi trường phù hợp và kiểm soát bệnh dịch động Sách Đỏ quốc tế hoặc Sách Đỏ của từng quốc gia vật thủy sản trong cơ sở nuôi.

(Việt Nam gia nhập IUCN từ năm 1993).

Để bảo vệ môi trường trong nuôi trồng thủy Một yêu cầu còn khá mới đối với nghề nuôi sản, cần phân tích, xác định những mối nguy (vật trồng thủy sản ở nước ta hiện nay là việc quản lý lý, hóa học, sinh học) do hoạt động nuôi trồng an toàn lao động, bảo đảm an sinh xã hội trong thủy sản gây ảnh hưởng đến môi trường bên nuôi trồng thủy sản. Cần tiến hành phân tích các ngoài cơ sở nuôi, đến hệ sinh thái vùng đất ngập mối nguy (vật lý, hóa học, sinh học) gây hại đến nước và đến động, thực vật hoang dã; từ đó thiết sức khỏe và sự an toàn của người lao động, qua lập và thực thi một hệ thống các giải pháp quản lý đó thiết lập và thực hiện các biện pháp kỹ thuật và kỹ thuật để phòng ngừa, ngăn chặn hoặc giảm và quản lý nhằm phòng ngừa, ngăn chặn hoặc nhẹ các mối nguy này. Việc phát triển nuôi trồng khống chế mối nguy ở dưới mức giới hạn gây hại thủy sản phải tuân thủ Công ước Ramsar - công cho sức khỏe và tính mạng của người nuôi trồng ước do 18 quốc gia ký kết tại thành phố Ramsar, thủy sản, xây dựng quan hệ thân thiện với cộng nước Cộng hòa Iran ngày 02-02-1971 và được Tổ

đồng xung quanh.

chức Giáo dục - Khoa học và Văn hóa của Liên Trước yêu cầu phát triển theo xu thế của thế

hợp quốc - UNESCO phê chuẩn tháng 12-1975 về

giới, nghề nuôi trồng thủy sản của nước ta ngoài bảo tồn và sử dụng hợp lý vùng đất ngập nước, việc phát triển để đáp ứng nhu cầu cao của hiện nhằm ngăn chặn quá trình xâm lấn ngày càng gia tại còn phải nghĩ đến phát triển một cách bền vững 11

12

https://thuviensach.vn

phòng ngừa, ngăn chặn hoặc khống chế để giá trị

tăng vào vùng đất ngập nước; công nhận các chức của các mối nguy không vượt quá giới hạn gây hại năng sinh thái học, giá trị khoa học, văn hóa và cho sức khỏe người sử dụng (Chương trình quản kinh tế của các vùng đất này (Việt Nam đã ký gia lý an toàn thực phẩm).

nhập Công ước Ramsar từ năm 1989). Ngoài ra, Để quản lý sức khỏe động vật thủy sản nuôi, nghề nuôi trồng thủy sản ở nước ta cũng phải cần phân tích, xác định các mối nguy (do các tác tuân thủ các quy định của Tổ chức Liên minh nhân vật lý, hóa học, sinh học) gây hại đến sức quốc tế Bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên khỏe động vật thủy sản nuôi. Qua đó thiết lập và nhiên (IUCN), bảo vệ các loài động, thực vật thực hiện đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và quản hoang dã ngoài tự nhiên bị đe dọa tuyệt chủng (ở

lý nhằm bảo đảm giống tốt, thức ăn có chất lượng, các mức độ khẩn cấp khác nhau) có tên trong môi trường phù hợp và kiểm soát bệnh dịch động Sách Đỏ quốc tế hoặc Sách Đỏ của từng quốc gia vật thủy sản trong cơ sở nuôi.

(Việt Nam gia nhập IUCN từ năm 1993).

Để bảo vệ môi trường trong nuôi trồng thủy Một yêu cầu còn khá mới đối với nghề nuôi sản, cần phân tích, xác định những mối nguy (vật trồng thủy sản ở nước ta hiện nay là việc quản lý lý, hóa học, sinh học) do hoạt động nuôi trồng an toàn lao động, bảo đảm an sinh xã hội trong thủy sản gây ảnh hưởng đến môi trường bên nuôi trồng thủy sản. Cần tiến hành phân tích các ngoài cơ sở nuôi, đến hệ sinh thái vùng đất ngập mối nguy (vật lý, hóa học, sinh học) gây hại đến nước và đến động, thực vật hoang dã; từ đó thiết sức khỏe và sự an toàn của người lao động, qua lập và thực thi một hệ thống các giải pháp quản lý đó thiết lập và thực hiện các biện pháp kỹ thuật và kỹ thuật để phòng ngừa, ngăn chặn hoặc giảm và quản lý nhằm phòng ngừa, ngăn chặn hoặc nhẹ các mối nguy này. Việc phát triển nuôi trồng khống chế mối nguy ở dưới mức giới hạn gây hại thủy sản phải tuân thủ Công ước Ramsar - công cho sức khỏe và tính mạng của người nuôi trồng ước do 18 quốc gia ký kết tại thành phố Ramsar, thủy sản, xây dựng quan hệ thân thiện với cộng nước Cộng hòa Iran ngày 02-02-1971 và được Tổ

đồng xung quanh.

chức Giáo dục - Khoa học và Văn hóa của Liên Trước yêu cầu phát triển theo xu thế của thế

hợp quốc - UNESCO phê chuẩn tháng 12-1975 về

giới, nghề nuôi trồng thủy sản của nước ta ngoài bảo tồn và sử dụng hợp lý vùng đất ngập nước, việc phát triển để đáp ứng nhu cầu cao của hiện nhằm ngăn chặn quá trình xâm lấn ngày càng gia tại còn phải nghĩ đến phát triển một cách bền vững 11

12

https://thuviensach.vn

để không gây tổn hại cho nhu cầu phát triển Hiện nay, các loài cá nuôi thâm canh trong ao của thế hệ tương lai. Đây sẽ chính là nội dung khá điển hình ở nước ta là cá tra và cá rô phi. Nếu quan trọng khi chúng ta tiến hành tái cơ cấu như cá tra là loài cá nuôi thâm canh phổ biến ngành thủy sản theo hướng nâng cao giá trị gia nhất trong ao ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu tăng thông qua chế biến sản phẩm và tập trung Long, thì ở các tỉnh phía Bắc chủ yếu là cá rô phi.

vào phát triển bền vững nghề nuôi thủy sản ở

Đây là hai loài cá có thể nuôi với mật độ dày, ăn nước ta.

chủ động và trực tiếp ăn thức ăn nhân tạo; cả hai loài này đều được đặc biệt chú ý trong quy hoạch II- NHỮNG ĐẶC TRƯNG VỀ KỸ THUẬT

phát triển nuôi thâm canh trong các năm tới ở

CỦA PHƯƠNG THỨC NUÔI THÂM CANH CÁ

nước ta.

TRONG AO

Cá rô phi ngày càng có vai trò quan trọng cả

về diện tích và sản lượng trong nghề nuôi thâm Nghề nuôi trồng thủy sản ở Việt Nam có từ

canh cá nước ngọt của nước ta. Trong Quyết định lâu đời. Ở Việt Nam, ngoài các phương thức nuôi số 332/QĐ-TTg ngày 03-3-2011 của Thủ tướng cá thông thường như nuôi quảng canh, bán thâm Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển nuôi trồng canh quy mô nhỏ, những năm gần đây phát triển thủy sản đến năm 2020, đã đưa ra mục tiêu cụ

nhanh hình thức nuôi thâm canh nhằm thu được thể đến năm 2020: sản lượng cá rô phi đạt lượng cá hàng hóa lớn, với sản lượng tập trung và 150.000 tấn, tăng trưởng trung bình 7,9%/năm.

có giá trị kinh tế cao.

Riêng với cá tra, trong Quyết định số 3885/QĐ-Nuôi thâm canh cá trong ao là hình thức nuôi BNN-TCTS ngày 11-9-2014 của Bộ trưởng Bộ

kín, kiểm soát được nguồn nước cấp và các tác Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt nhân gây bệnh cho cá nuôi, gây bệnh cho người, quy hoạch nuôi, chế biến cá tra vùng đồng bằng chủ động kiểm soát được nước và bùn ao trước khi sông Cửu Long đến năm 2020 cũng đã nêu ra thải ra môi trường. Do nuôi cá có cho ăn tích cực, những chỉ tiêu cụ thể đến năm 2016: diện tích có xử lý môi trường nước ao nuôi, có dùng thuốc, nuôi đạt 5.300-5.400ha, sản lượng đạt 1,25-1,3

hóa chất để trị bệnh,... nên những mối nguy gây triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu 2,0-2,3 tỷ USD; mất an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh, an những con số tương ứng đến năm 2020 là: 7.600-toàn môi trường là rất lớn.

7.800ha, 1,8-1,9 triệu tấn và 2,6-3 tỷ USD.

13

14

https://thuviensach.vn

để không gây tổn hại cho nhu cầu phát triển Hiện nay, các loài cá nuôi thâm canh trong ao của thế hệ tương lai. Đây sẽ chính là nội dung khá điển hình ở nước ta là cá tra và cá rô phi. Nếu quan trọng khi chúng ta tiến hành tái cơ cấu như cá tra là loài cá nuôi thâm canh phổ biến ngành thủy sản theo hướng nâng cao giá trị gia nhất trong ao ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu tăng thông qua chế biến sản phẩm và tập trung Long, thì ở các tỉnh phía Bắc chủ yếu là cá rô phi.

vào phát triển bền vững nghề nuôi thủy sản ở

Đây là hai loài cá có thể nuôi với mật độ dày, ăn nước ta.

chủ động và trực tiếp ăn thức ăn nhân tạo; cả hai loài này đều được đặc biệt chú ý trong quy hoạch II- NHỮNG ĐẶC TRƯNG VỀ KỸ THUẬT

phát triển nuôi thâm canh trong các năm tới ở

CỦA PHƯƠNG THỨC NUÔI THÂM CANH CÁ

nước ta.

TRONG AO

Cá rô phi ngày càng có vai trò quan trọng cả

về diện tích và sản lượng trong nghề nuôi thâm Nghề nuôi trồng thủy sản ở Việt Nam có từ

canh cá nước ngọt của nước ta. Trong Quyết định lâu đời. Ở Việt Nam, ngoài các phương thức nuôi số 332/QĐ-TTg ngày 03-3-2011 của Thủ tướng cá thông thường như nuôi quảng canh, bán thâm Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển nuôi trồng canh quy mô nhỏ, những năm gần đây phát triển thủy sản đến năm 2020, đã đưa ra mục tiêu cụ

nhanh hình thức nuôi thâm canh nhằm thu được thể đến năm 2020: sản lượng cá rô phi đạt lượng cá hàng hóa lớn, với sản lượng tập trung và 150.000 tấn, tăng trưởng trung bình 7,9%/năm.

có giá trị kinh tế cao.

Riêng với cá tra, trong Quyết định số 3885/QĐ-Nuôi thâm canh cá trong ao là hình thức nuôi BNN-TCTS ngày 11-9-2014 của Bộ trưởng Bộ

kín, kiểm soát được nguồn nước cấp và các tác Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt nhân gây bệnh cho cá nuôi, gây bệnh cho người, quy hoạch nuôi, chế biến cá tra vùng đồng bằng chủ động kiểm soát được nước và bùn ao trước khi sông Cửu Long đến năm 2020 cũng đã nêu ra thải ra môi trường. Do nuôi cá có cho ăn tích cực, những chỉ tiêu cụ thể đến năm 2016: diện tích có xử lý môi trường nước ao nuôi, có dùng thuốc, nuôi đạt 5.300-5.400ha, sản lượng đạt 1,25-1,3

hóa chất để trị bệnh,... nên những mối nguy gây triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu 2,0-2,3 tỷ USD; mất an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh, an những con số tương ứng đến năm 2020 là: 7.600-toàn môi trường là rất lớn.

7.800ha, 1,8-1,9 triệu tấn và 2,6-3 tỷ USD.

13

14

https://thuviensach.vn

Sự sai khác giữa phương thức nuôi thâm canh giai đoạn sinh trưởng của cá. Thành phần của cá trong ao với nuôi quảng canh và bán thâm thức ăn công nghiệp bao gồm các chất dinh dưỡng: canh được thể hiện rõ nhất ở mức độ đầu tư về

gluxít, prôtít, lipít, các chất khoáng đa lượng, vi thức ăn nhân tạo. Trình độ nuôi thâm canh càng lượng và vitamin, được phối trộn để tạo thành cao khi mật độ cá thả và mức độ cho cá ăn thức ăn thức ăn hỗn hợp có dạng viên, dạng sợi với những nhân tạo (thức ăn công nghiệp) càng tăng; việc sử

hình dạng và kích thước khác nhau (viên mềm, dụng thức ăn tự nhiên trong ao của cá sẽ ở mức viên cứng, viên hạt nhỏ, viên hạt to, viên thức ăn rất thấp, thậm chí không đáng kể (Sơ đồ 1). Ở

chìm hoặc nổi,...).

phương thức nuôi cá thâm canh, khả năng xuất Khi sử dụng thức ăn công nghiệp, người nuôi hiện bệnh sẽ nhiều hơn, vì thế cũng đòi hỏi trình cá thâm canh trong ao rất quan tâm đến hệ số

độ quản lý và mức độ đầu tư của người nuôi cũng chuyển hóa thức ăn (FCR). Chất lượng của thức phải cao hơn.

ăn công nghiệp có ý nghĩa rất quyết định đến FCR

trong nuôi cá. Hiện nay, FCR trong nuôi cá rô phi

Sơ đồ 1: So sánh 3 phương thức nuôi cá: dao động trong khoảng 2-3; nuôi cá tra ở các tỉnh quảng canh, bán thâm canh và thâm canh đồng bằng sông Cửu Long phổ biến là 1,5-1,55.

trong ao

Việc nuôi thâm canh cá trong ao đòi hỏi phải quản lý tốt nguồn nước, môi trường ao nuôi bằng Khả năng

Thâm canh

Thức ăn

Mật độ

xuất hiện

các loại hóa chất, các chất xử lý môi trường, các nhân tạo

cá thả

bệnh

Bán thâm canh

chế phẩm sinh học,... Nhiều sản phẩm xử lý, cải Thức ăn

Mức độ đầu

tự nhiên

tư và trình

tạo môi trường đã được sử dụng trong quá trình Quảng canh

độ quản lý

nuôi thâm canh cá trong ao. Đây là những

chất/hợp chất có nguồn gốc từ khoáng chất, hóa Thức ăn nhân tạo (thức ăn công nghiệp) là chất, động vật, thực vật, vi sinh vật và các chế

loại thức ăn hỗn hợp được đóng dưới dạng bột, phẩm từ chúng, được dùng để điều chỉnh tính viên với nhiều kích cỡ,... do các nhà máy thức ăn chất vật lý, hóa học của đất, nước. Mặt khác, do chăn nuôi làm ra, đóng bao và được bán trên thị

yêu cầu "an toàn - chất lượng" đối với các mặt trường. Đây là loại thức ăn được phối chế sẵn theo hàng thực phẩm thủy sản của người tiêu dùng các công thức khác nhau, tùy theo loài cá nuôi và mà người nuôi thâm canh cá trong ao phải tăng 15

16

https://thuviensach.vn

Sự sai khác giữa phương thức nuôi thâm canh giai đoạn sinh trưởng của cá. Thành phần của cá trong ao với nuôi quảng canh và bán thâm thức ăn công nghiệp bao gồm các chất dinh dưỡng: canh được thể hiện rõ nhất ở mức độ đầu tư về

gluxít, prôtít, lipít, các chất khoáng đa lượng, vi thức ăn nhân tạo. Trình độ nuôi thâm canh càng lượng và vitamin, được phối trộn để tạo thành cao khi mật độ cá thả và mức độ cho cá ăn thức ăn thức ăn hỗn hợp có dạng viên, dạng sợi với những nhân tạo (thức ăn công nghiệp) càng tăng; việc sử

hình dạng và kích thước khác nhau (viên mềm, dụng thức ăn tự nhiên trong ao của cá sẽ ở mức viên cứng, viên hạt nhỏ, viên hạt to, viên thức ăn rất thấp, thậm chí không đáng kể (Sơ đồ 1). Ở

chìm hoặc nổi,...).

phương thức nuôi cá thâm canh, khả năng xuất Khi sử dụng thức ăn công nghiệp, người nuôi hiện bệnh sẽ nhiều hơn, vì thế cũng đòi hỏi trình cá thâm canh trong ao rất quan tâm đến hệ số

độ quản lý và mức độ đầu tư của người nuôi cũng chuyển hóa thức ăn (FCR). Chất lượng của thức phải cao hơn.

ăn công nghiệp có ý nghĩa rất quyết định đến FCR

trong nuôi cá. Hiện nay, FCR trong nuôi cá rô phi

Sơ đồ 1: So sánh 3 phương thức nuôi cá: dao động trong khoảng 2-3; nuôi cá tra ở các tỉnh quảng canh, bán thâm canh và thâm canh đồng bằng sông Cửu Long phổ biến là 1,5-1,55.

trong ao

Việc nuôi thâm canh cá trong ao đòi hỏi phải quản lý tốt nguồn nước, môi trường ao nuôi bằng Khả năng

Thâm canh

Thức ăn

Mật độ

xuất hiện

các loại hóa chất, các chất xử lý môi trường, các nhân tạo

cá thả

bệnh

Bán thâm canh

chế phẩm sinh học,... Nhiều sản phẩm xử lý, cải Thức ăn

Mức độ đầu

tự nhiên

tư và trình

tạo môi trường đã được sử dụng trong quá trình Quảng canh

độ quản lý

nuôi thâm canh cá trong ao. Đây là những

chất/hợp chất có nguồn gốc từ khoáng chất, hóa Thức ăn nhân tạo (thức ăn công nghiệp) là chất, động vật, thực vật, vi sinh vật và các chế

loại thức ăn hỗn hợp được đóng dưới dạng bột, phẩm từ chúng, được dùng để điều chỉnh tính viên với nhiều kích cỡ,... do các nhà máy thức ăn chất vật lý, hóa học của đất, nước. Mặt khác, do chăn nuôi làm ra, đóng bao và được bán trên thị

yêu cầu "an toàn - chất lượng" đối với các mặt trường. Đây là loại thức ăn được phối chế sẵn theo hàng thực phẩm thủy sản của người tiêu dùng các công thức khác nhau, tùy theo loài cá nuôi và mà người nuôi thâm canh cá trong ao phải tăng 15

16

https://thuviensach.vn

cường các biện pháp phòng bệnh cho cá, hạn chế

khuẩn kháng kháng sinh và gây ra mất an toàn bệnh phát sinh, hạn chế phải dùng thuốc chữa thực phẩm cho người sử dụng.

bệnh cho cá. Một trong những biện pháp được Những yêu cầu cao của nuôi thâm canh cá khuyến cáo trong việc phòng bệnh cho cá ở các ao trong ao đòi hỏi người nuôi phải không ngừng nuôi thâm canh là sử dụng các chế phẩm sinh nâng cao trình độ kỹ thuật và năng lực quản lý, có học để cải thiện chất lượng nước, nâng cao khả

nguồn lực về kinh tế để đầu tư cho sản xuất và năng phòng bệnh của cá. Các chế phẩm sinh học phải có trách nhiệm với các vấn đề kinh tế - xã được sản xuất ở các dạng viên, bột, nước, trong hội của cộng đồng.

đó chứa các nhóm vi khuẩn sống có lợi như nhóm Bacillus sp., Lactobacillus sp., Nitrosomonas sp., III- QUY TRÌNH KỸ THUẬT NUÔI THÂM CANH

Nitrobacter sp., Clostridium sp,... Ngoài ra, chúng CÁ TRA, CÁ RÔ PHI TRONG AO

còn chứa các enzyme (men vi sinh) như protease, 1. Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh cá lypase, amylase,... có tác dụng hỗ trợ cá tiêu hóa tra trong ao*

và hấp thụ tốt thức ăn. Đây được coi là biện pháp tốt để hạn chế sử dụng hóa chất và thuốc gây độc

1.1. Thiết kế và xây dựng ao

hại đến sức khỏe con người khi nuôi thâm canh cá 1.1.1. Lựa chọn vị trí

trong ao.

- Ao được xây dựng gần sông, kênh, mương Tuy nhiên, nuôi thâm canh cá trong ao luôn lớn, độ sâu tối thiểu của ao phải đảm bảo chiều đi kèm với tăng mật độ cá thả nuôi và cho cá ăn _____________

tích cực; đây chính là điều kiện dễ làm xấu đi môi (*) Có đối chiếu, bổ sung với Quy chuẩn kỹ thuật quốc trường nước ao và phát triển các mầm bệnh. Vì gia về Cơ sở nuôi cá tra trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ

vậy, người nuôi cá thâm canh trong ao phải quen sinh thú y, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm (ký với các loại bệnh ở cá mà trước đây họ không bao hiệu QCVN 02-20:2014/BNNPTNT) do Tổng cục Thủy sản biên soạn và được Bộ Nông nghiệp và Phát triển giờ phải nghĩ đến. Việc dùng thuốc để trị bệnh nông thôn ban hành kèm theo Thông tư số 22/2014/TT-cũng đã trở thành việc làm bất khả kháng trong BNNPTNT, ngày 29-7-2014 về điều kiện nuôi thủy sản.

nuôi cá thâm canh, đặc biệt là việc tùy tiện dùng Theo đó, kể từ ngày 01-02-2015, các tổ chức, cá nhân thuốc kháng sinh sai kỹ thuật có thể làm cho cá nuôi thâm canh cá tra ( Pangasianodon hypophthalmus Sauvage, 1878) trong ao trên phạm vi cả nước và các tổ

có nguy cơ bị nhờn thuốc, hình thành nên hệ vi chức, cá nhân có liên quan sẽ phải áp dụng .

17

18

https://thuviensach.vn

cường các biện pháp phòng bệnh cho cá, hạn chế

khuẩn kháng kháng sinh và gây ra mất an toàn bệnh phát sinh, hạn chế phải dùng thuốc chữa thực phẩm cho người sử dụng.

bệnh cho cá. Một trong những biện pháp được Những yêu cầu cao của nuôi thâm canh cá khuyến cáo trong việc phòng bệnh cho cá ở các ao trong ao đòi hỏi người nuôi phải không ngừng nuôi thâm canh là sử dụng các chế phẩm sinh nâng cao trình độ kỹ thuật và năng lực quản lý, có học để cải thiện chất lượng nước, nâng cao khả

nguồn lực về kinh tế để đầu tư cho sản xuất và năng phòng bệnh của cá. Các chế phẩm sinh học phải có trách nhiệm với các vấn đề kinh tế - xã được sản xuất ở các dạng viên, bột, nước, trong hội của cộng đồng.

đó chứa các nhóm vi khuẩn sống có lợi như nhóm Bacillus sp., Lactobacillus sp., Nitrosomonas sp., III- QUY TRÌNH KỸ THUẬT NUÔI THÂM CANH

Nitrobacter sp., Clostridium sp,... Ngoài ra, chúng CÁ TRA, CÁ RÔ PHI TRONG AO

còn chứa các enzyme (men vi sinh) như protease, 1. Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh cá lypase, amylase,... có tác dụng hỗ trợ cá tiêu hóa tra trong ao*

và hấp thụ tốt thức ăn. Đây được coi là biện pháp tốt để hạn chế sử dụng hóa chất và thuốc gây độc

1.1. Thiết kế và xây dựng ao

hại đến sức khỏe con người khi nuôi thâm canh cá 1.1.1. Lựa chọn vị trí

trong ao.

- Ao được xây dựng gần sông, kênh, mương Tuy nhiên, nuôi thâm canh cá trong ao luôn lớn, độ sâu tối thiểu của ao phải đảm bảo chiều đi kèm với tăng mật độ cá thả nuôi và cho cá ăn _____________

tích cực; đây chính là điều kiện dễ làm xấu đi môi (*) Có đối chiếu, bổ sung với Quy chuẩn kỹ thuật quốc trường nước ao và phát triển các mầm bệnh. Vì gia về Cơ sở nuôi cá tra trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ

vậy, người nuôi cá thâm canh trong ao phải quen sinh thú y, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm (ký với các loại bệnh ở cá mà trước đây họ không bao hiệu QCVN 02-20:2014/BNNPTNT) do Tổng cục Thủy sản biên soạn và được Bộ Nông nghiệp và Phát triển giờ phải nghĩ đến. Việc dùng thuốc để trị bệnh nông thôn ban hành kèm theo Thông tư số 22/2014/TT-cũng đã trở thành việc làm bất khả kháng trong BNNPTNT, ngày 29-7-2014 về điều kiện nuôi thủy sản.

nuôi cá thâm canh, đặc biệt là việc tùy tiện dùng Theo đó, kể từ ngày 01-02-2015, các tổ chức, cá nhân thuốc kháng sinh sai kỹ thuật có thể làm cho cá nuôi thâm canh cá tra ( Pangasianodon hypophthalmus Sauvage, 1878) trong ao trên phạm vi cả nước và các tổ

có nguy cơ bị nhờn thuốc, hình thành nên hệ vi chức, cá nhân có liên quan sẽ phải áp dụng .

17

18

https://thuviensach.vn

cao ngập nước là 2m. Diện tích ao lớn nhất phổ

+ Tháo cạn ao, bắt hết cá tạp trong ao. Dọn biến hiện nay là 1,5ha, nhỏ nhất là 0,3ha.

sạch rong, cỏ dưới đáy và bờ ao.

- Nước cấp nơi xây dựng ao không bị ảnh

+ Vét hết lớp bùn đáy ao, chỉ để lại lớp bùn hưởng trực tiếp bởi nước phèn, không bị ô nhiễm, dày 5 - 10cm.

nhất là gần các cống nước thải đô thị, nước thải

+ Lấp hết hang, hốc và những nơi bị rò rỉ và các nhà máy sử dụng hóa chất, các khu ruộng lúa tu sửa lại bờ, mái bờ ao.

sử dụng thuốc sát trùng,...

+ Dùng vôi bột rải khắp đáy ao và bờ ao với

- Ngoài ra, nên xây dựng ao nuôi cá gần liều lượng 7 - 10 kg/100m2 để điều chỉnh pH thích nguồn cung cấp thực phẩm nuôi cá, thuận tiện hợp, đồng thời để diệt hết các mầm bệnh còn giao lưu, ở gần các trục giao thông thủy bộ để việc trong đáy ao.

vận chuyển thức ăn, cá giống và buôn bán cá thịt

+ Phơi đáy ao 2-3 ngày.

được dễ dàng, thuận lợi. Khi chọn vị trí xây dựng

+ Sau cùng, cho nước từ từ vào ao qua cống ao phải xem xét nhiều mặt, cân nhắc hợp lý các có chắn lưới lọc để ngăn cá dữ và địch hại lọt điều kiện và các tiêu chuẩn trên để quyết định vào ao, khi đạt mức nước yêu cầu thì tiến hành chính xác. Tuy nhiên, chất lượng nước và nguồn thả cá giống.

nguyên liệu thức ăn là những yếu tố quan trọng hàng đầu.

1.1.3. Các chỉ tiêu về chất lượng nước lấy vào ao

1.1.2. Chuẩn bị ao

Nước lấy vào ao nuôi cá tra có nhiệt độ biến

- Ao nuôi cá tra có diện tích từ 1.000m2 trở

thiên trong khoảng 25-32oC. Độ trong của nước từ

lên, độ sâu nước trên 2m, bờ ao chắc chắn và cao 30-40cm. Các giá trị cho phép của pH nằm trong hơn mức nước cao nhất trong năm, cần thiết kế

khoảng 7-9; hàm lượng ôxy hòa tan ≥ 2,0mg/l; độ

cống cấp, thoát nước riêng biệt để chủ động kiềm 60-180mg CaCO3/l; NH3: ≤ 0,3mg/l; H2S: ≤

cấp, thoát nước dễ dàng cho ao. Ao nên gần 0,05mg/l.

nguồn nước như sông, kênh mương lớn để có nước chủ động.

1.2. Mùa vụ nuôi

- Trước khi thả cá phải thực hiện các bước

- Trước đây, do nguồn cá giống phụ thuộc vào chuẩn bị ao như sau:

tự nhiên nên ngư dân thường nuôi 2 vụ chính: 19

20

https://thuviensach.vn

cao ngập nước là 2m. Diện tích ao lớn nhất phổ

+ Tháo cạn ao, bắt hết cá tạp trong ao. Dọn biến hiện nay là 1,5ha, nhỏ nhất là 0,3ha.

sạch rong, cỏ dưới đáy và bờ ao.

- Nước cấp nơi xây dựng ao không bị ảnh

+ Vét hết lớp bùn đáy ao, chỉ để lại lớp bùn hưởng trực tiếp bởi nước phèn, không bị ô nhiễm, dày 5 - 10cm.

nhất là gần các cống nước thải đô thị, nước thải

+ Lấp hết hang, hốc và những nơi bị rò rỉ và các nhà máy sử dụng hóa chất, các khu ruộng lúa tu sửa lại bờ, mái bờ ao.

sử dụng thuốc sát trùng,...

+ Dùng vôi bột rải khắp đáy ao và bờ ao với

- Ngoài ra, nên xây dựng ao nuôi cá gần liều lượng 7 - 10 kg/100m2 để điều chỉnh pH thích nguồn cung cấp thực phẩm nuôi cá, thuận tiện hợp, đồng thời để diệt hết các mầm bệnh còn giao lưu, ở gần các trục giao thông thủy bộ để việc trong đáy ao.

vận chuyển thức ăn, cá giống và buôn bán cá thịt

+ Phơi đáy ao 2-3 ngày.

được dễ dàng, thuận lợi. Khi chọn vị trí xây dựng

+ Sau cùng, cho nước từ từ vào ao qua cống ao phải xem xét nhiều mặt, cân nhắc hợp lý các có chắn lưới lọc để ngăn cá dữ và địch hại lọt điều kiện và các tiêu chuẩn trên để quyết định vào ao, khi đạt mức nước yêu cầu thì tiến hành chính xác. Tuy nhiên, chất lượng nước và nguồn thả cá giống.

nguyên liệu thức ăn là những yếu tố quan trọng hàng đầu.

1.1.3. Các chỉ tiêu về chất lượng nước lấy vào ao

1.1.2. Chuẩn bị ao

Nước lấy vào ao nuôi cá tra có nhiệt độ biến

- Ao nuôi cá tra có diện tích từ 1.000m2 trở

thiên trong khoảng 25-32oC. Độ trong của nước từ

lên, độ sâu nước trên 2m, bờ ao chắc chắn và cao 30-40cm. Các giá trị cho phép của pH nằm trong hơn mức nước cao nhất trong năm, cần thiết kế

khoảng 7-9; hàm lượng ôxy hòa tan ≥ 2,0mg/l; độ

cống cấp, thoát nước riêng biệt để chủ động kiềm 60-180mg CaCO3/l; NH3: ≤ 0,3mg/l; H2S: ≤

cấp, thoát nước dễ dàng cho ao. Ao nên gần 0,05mg/l.

nguồn nước như sông, kênh mương lớn để có nước chủ động.

1.2. Mùa vụ nuôi

- Trước khi thả cá phải thực hiện các bước

- Trước đây, do nguồn cá giống phụ thuộc vào chuẩn bị ao như sau:

tự nhiên nên ngư dân thường nuôi 2 vụ chính: 19

20

https://thuviensach.vn

vụ 1 từ tháng 4 đến tháng 6, vụ 2 từ tháng 11 đến thoát nước thuận tiện như vùng bãi bồi, gần sông tháng 12, thu hoạch cá thịt vào tháng 5 - 6 hoặc lớn thì mật độ thả là 30-50 con/m2.

tháng 12 đến tháng 1 năm sau.

Hiện nay, ở nhiều tỉnh đồng bằng sông Cửu

- Hiện nay, chúng ta đã chủ động con giống Long thường thả nuôi với mật độ 40-60 con/m2.

sinh sản nhân tạo nên mùa vụ thả giống có thể

thả nuôi quanh năm.

1.3.3. Cách thả cá giống

Trước khi thả cá giống xuống ao, phải tắm cá

1.3. Cá giống

qua nước muối 2% để sát trùng, loại bỏ ký sinh 1.3.1. Lựa chọn cá giống

trùng bám trên cơ thể cá. Vận chuyển bằng

- Chọn cá nuôi phải khỏe mạnh, không có dấu thuyền thông thủy (ghe đục) thì dùng lưới mắt hiệu bệnh tật, không bị sây sát, dị hình.

nhỏ để kéo cá, thao tác nhẹ nhàng tránh làm cá bị

- Cá thả nuôi có chiều cao thân 1,5 - 2cm, sây sát.

phải có kích cỡ đồng đều để tránh tình trạng cá lớn tranh mồi với cá nhỏ làm chênh lệch cỡ cá

1.4. Thức ăn

nuôi khi thu hoạch.

1.4.1. Thành phần thức ăn

- Cá giống được mua ở các cơ sở có uy tín hoặc Có thể sử dụng thức ăn công nghiệp hay có giấy chứng nhận chất lượng con giống.

thức ăn tự chế từ nguồn nguyên liệu có sẵn ở

1.3.2. Mật độ thả

địa phương. Tùy theo giá sản phẩm mà quyết Mật độ cá thả phụ thuộc vào:

định tỷ lệ (%) các thành phần nguyên liệu phối

- Điều kiện ao nuôi: ao lớn hay nhỏ, độ sâu chế để có hàm lượng đạm của công thức thích của ao; ao có chủ động cấp, thoát nước tốt hay hợp cho hoạt động tăng trưởng và tính hiệu quả

không.

của mô hình.

- Thời gian nuôi (để chọn kích cỡ cá thả).

1.4.2. Thức ăn tự chế

- Tay nghề, khả năng đầu tư (đồng vốn).

Nên nuôi với mật độ 15-20 con/m2 để dễ dàng Có thể phối trộn thức ăn từ các nguồn nguyên quản lý dịch bệnh. Những ao có điều kiện cấp, liệu có sẵn ở địa phương (Bảng 1).

21

22

https://thuviensach.vn

vụ 1 từ tháng 4 đến tháng 6, vụ 2 từ tháng 11 đến thoát nước thuận tiện như vùng bãi bồi, gần sông tháng 12, thu hoạch cá thịt vào tháng 5 - 6 hoặc lớn thì mật độ thả là 30-50 con/m2.

tháng 12 đến tháng 1 năm sau.

Hiện nay, ở nhiều tỉnh đồng bằng sông Cửu

- Hiện nay, chúng ta đã chủ động con giống Long thường thả nuôi với mật độ 40-60 con/m2.

sinh sản nhân tạo nên mùa vụ thả giống có thể

thả nuôi quanh năm.

1.3.3. Cách thả cá giống

Trước khi thả cá giống xuống ao, phải tắm cá

1.3. Cá giống

qua nước muối 2% để sát trùng, loại bỏ ký sinh 1.3.1. Lựa chọn cá giống

trùng bám trên cơ thể cá. Vận chuyển bằng

- Chọn cá nuôi phải khỏe mạnh, không có dấu thuyền thông thủy (ghe đục) thì dùng lưới mắt hiệu bệnh tật, không bị sây sát, dị hình.

nhỏ để kéo cá, thao tác nhẹ nhàng tránh làm cá bị

- Cá thả nuôi có chiều cao thân 1,5 - 2cm, sây sát.

phải có kích cỡ đồng đều để tránh tình trạng cá lớn tranh mồi với cá nhỏ làm chênh lệch cỡ cá

1.4. Thức ăn

nuôi khi thu hoạch.

1.4.1. Thành phần thức ăn

- Cá giống được mua ở các cơ sở có uy tín hoặc Có thể sử dụng thức ăn công nghiệp hay có giấy chứng nhận chất lượng con giống.

thức ăn tự chế từ nguồn nguyên liệu có sẵn ở

1.3.2. Mật độ thả

địa phương. Tùy theo giá sản phẩm mà quyết Mật độ cá thả phụ thuộc vào:

định tỷ lệ (%) các thành phần nguyên liệu phối

- Điều kiện ao nuôi: ao lớn hay nhỏ, độ sâu chế để có hàm lượng đạm của công thức thích của ao; ao có chủ động cấp, thoát nước tốt hay hợp cho hoạt động tăng trưởng và tính hiệu quả

không.

của mô hình.

- Thời gian nuôi (để chọn kích cỡ cá thả).

1.4.2. Thức ăn tự chế

- Tay nghề, khả năng đầu tư (đồng vốn).

Nên nuôi với mật độ 15-20 con/m2 để dễ dàng Có thể phối trộn thức ăn từ các nguồn nguyên quản lý dịch bệnh. Những ao có điều kiện cấp, liệu có sẵn ở địa phương (Bảng 1).

21

22

https://thuviensach.vn

Bảng 1: Một số công thức thức ăn tự chế

1.4.3. Thức ăn công nghiệp

dùng để nuôi cá tra bằng các nguyên liệu Tùy thuộc vào các giai đoạn phát triển của sẵn có (tính cho 10kg thức ăn)

cá nuôi mà sử dụng thức ăn viên có hàm lượng đạm thích hợp khoảng 18 - 30%. Nếu dùng thức Nguyên Công Công Công Công Công ăn công nghiệp, trong 2 tháng đầu mới thả nuôi liệu

thức 1 thức 2 thức 3 thức 4 thức 5

thì cho cá ăn loại thức ăn có hàm lượng đạm Dùng cho 2 tháng đầu

28-30%, các tháng tiếp theo giảm dần hàm lượng Cá tạp 3,0

5,0 - -

-

đạm xuống 24-26%; hai tháng cuối cùng sử dụng Bột cá

-

- 3,8 -

-

thức ăn có hàm lượng đạm 18-22%. Đồng thời, để

tăng sức đề kháng cho cá cần bổ sung thêm Bánh khô

1,5

- - -

-

vitamin C với lượng 1-2 g/kg thức ăn. Cho cá ăn dầu

2 lần/tuần.

Cám 4,7

4,2 5,4 -

-

Thức ăn công nghiệp được tính toán và phối Tấm 0,8

0,8 0,8 -

-

chế các thành phần và hàm lượng dinh dưỡng cân đối, phù hợp cho từng giai đoạn của cá.

Dùng cho các tháng tiếp theo

Cả thức ăn viên công nghiệp và thức ăn tự chế

Cá tạp -

- - -

3,8

phải tuân theo quy định không được chứa các loại Bột cá

-

- - 2,5

-

hóa chất hoặc kháng sinh đã bị cấm và chất kích thích tăng trưởng.

Cám -

- - 6,5

5,4

Tấm -

- - 1,0

0,8

1.4.4. Cách cho ăn

Cho cá ăn theo phương pháp bốn định: định Các nguyên liệu trên được xay nhuyễn, trộn chất lượng, định số lượng, định vị trí và định đều, nấu chín. Đa số các cơ sở nuôi cá tra hiện nay thời gian.

đều trang bị lò nấu thức ăn. Thể tích nồi nấu Mỗi ngày cho cá ăn 2 lần: sáng từ 6-10 giờ; trung bình 1-1,5m3, có lắp động cơ để đảo trộn khi chiều từ 16-18 giờ. Khẩu phần và hàm lượng đạm nấu thức ăn.

trong thức ăn như Bảng 2 .

23

24

https://thuviensach.vn

Bảng 1: Một số công thức thức ăn tự chế

1.4.3. Thức ăn công nghiệp

dùng để nuôi cá tra bằng các nguyên liệu Tùy thuộc vào các giai đoạn phát triển của sẵn có (tính cho 10kg thức ăn)

cá nuôi mà sử dụng thức ăn viên có hàm lượng đạm thích hợp khoảng 18 - 30%. Nếu dùng thức Nguyên Công Công Công Công Công ăn công nghiệp, trong 2 tháng đầu mới thả nuôi liệu

thức 1 thức 2 thức 3 thức 4 thức 5

thì cho cá ăn loại thức ăn có hàm lượng đạm Dùng cho 2 tháng đầu

28-30%, các tháng tiếp theo giảm dần hàm lượng Cá tạp 3,0

5,0 - -

-

đạm xuống 24-26%; hai tháng cuối cùng sử dụng Bột cá

-

- 3,8 -

-

thức ăn có hàm lượng đạm 18-22%. Đồng thời, để

tăng sức đề kháng cho cá cần bổ sung thêm Bánh khô

1,5

- - -

-

vitamin C với lượng 1-2 g/kg thức ăn. Cho cá ăn dầu

2 lần/tuần.

Cám 4,7

4,2 5,4 -

-

Thức ăn công nghiệp được tính toán và phối Tấm 0,8

0,8 0,8 -

-

chế các thành phần và hàm lượng dinh dưỡng cân đối, phù hợp cho từng giai đoạn của cá.

Dùng cho các tháng tiếp theo

Cả thức ăn viên công nghiệp và thức ăn tự chế

Cá tạp -

- - -

3,8

phải tuân theo quy định không được chứa các loại Bột cá

-

- - 2,5

-

hóa chất hoặc kháng sinh đã bị cấm và chất kích thích tăng trưởng.

Cám -

- - 6,5

5,4

Tấm -

- - 1,0

0,8

1.4.4. Cách cho ăn

Cho cá ăn theo phương pháp bốn định: định Các nguyên liệu trên được xay nhuyễn, trộn chất lượng, định số lượng, định vị trí và định đều, nấu chín. Đa số các cơ sở nuôi cá tra hiện nay thời gian.

đều trang bị lò nấu thức ăn. Thể tích nồi nấu Mỗi ngày cho cá ăn 2 lần: sáng từ 6-10 giờ; trung bình 1-1,5m3, có lắp động cơ để đảo trộn khi chiều từ 16-18 giờ. Khẩu phần và hàm lượng đạm nấu thức ăn.

trong thức ăn như Bảng 2 .

23

24

https://thuviensach.vn

Bảng 2: Khẩu phần và hàm lượng đạm Hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR) trong nuôi trong thức ăn cho cá nuôi ở các kích cỡ

thâm canh cá tra trong ao hiện nay ở các tỉnh khác nhau

đồng bằng sông Cửu Long dao động trong khoảng 1,5 - 1,55.

Trọng lượng cá Khẩu phần

Hàm lượng đạm

(g)

(%/trọng lượng)

(%)

1.5. Quản lý, chăm sóc

12 - 200

8 - 10

28 - 30

1.5.1. Quản lý ao

200 - 300

6 - 7

26 - 28

Hằng ngày, thường xuyên quan sát, kiểm tra 300 - 700

4 - 5

22 - 26

ao để kịp thời phát hiện và xử lý các hiện tượng 800 - 1.100

1,5 - 3

18 - 22

bất thường như bờ ao bị sạt lở, hang, hốc do cua, rắn, chuột đào, cống bọng bị rò rỉ, hư hỏng.

Khi cho cá ăn cần chú ý:

- Nguyên liệu chế biến thức ăn tự chế có 1.5.2. Quản lý chất hóa học

nguồn gốc động vật (như cá tạp) phải tươi, không Không dùng thuốc và hóa chất trong danh bị ươn thối, bột cá có mùi thơm đặc trưng, không sách cấm sử dụng của ngành thủy sản. Người lẫn tạp chất, cá tạp khô không bị sâu mọt; không nuôi cần phải cập nhật thông tin thường xuyên về

nhiễm Salmonella, nấm mốc độc ( Aspergillus thuốc và hóa chất sử dụng trong ngành thủy sản flavus), độc tố (aflatoxin). Khi sử dụng thức ăn qua các lớp tập huấn hoặc từ những nguồn thông viên công nghiệp phải chú ý đến chất lượng và vệ

tin tin cậy.

sinh an toàn thực phẩm.

Nên theo dõi thường xuyên nội dung ghi trên

- Không cho cá ăn thức ăn quá hạn sử dụng.

nhãn sản phẩm thuốc, hóa chất để sử dụng hợp lý

- Vệ sinh sạch sẽ thường xuyên hằng ngày nơi về liều dùng, nơi bảo quản, thời hạn sử dụng.

chế biến thức ăn và các thiết bị, dụng cụ chế biến Không sử dụng sản phẩm thuốc, hóa chất thức ăn.

không rõ nguồn gốc hay hết hạn sử dụng.

- Quan sát hoạt động bắt mồi, theo dõi tình hình ăn và mức lớn của cá để tính toán điều chỉnh 1.5.3. Quản lý môi trường

lượng thức ăn cho hợp lý, không để cá ăn thiếu Mặc dù cá tra chịu rất tốt trong điều kiện hoặc dư thừa thức ăn.

khắc nghiệt của môi trường nuôi nhưng do nuôi 25

26

https://thuviensach.vn

Bảng 2: Khẩu phần và hàm lượng đạm Hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR) trong nuôi trong thức ăn cho cá nuôi ở các kích cỡ

thâm canh cá tra trong ao hiện nay ở các tỉnh khác nhau

đồng bằng sông Cửu Long dao động trong khoảng 1,5 - 1,55.

Trọng lượng cá Khẩu phần

Hàm lượng đạm

(g)

(%/trọng lượng)

(%)

1.5. Quản lý, chăm sóc

12 - 200

8 - 10

28 - 30

1.5.1. Quản lý ao

200 - 300

6 - 7

26 - 28

Hằng ngày, thường xuyên quan sát, kiểm tra 300 - 700

4 - 5

22 - 26

ao để kịp thời phát hiện và xử lý các hiện tượng 800 - 1.100

1,5 - 3

18 - 22

bất thường như bờ ao bị sạt lở, hang, hốc do cua, rắn, chuột đào, cống bọng bị rò rỉ, hư hỏng.

Khi cho cá ăn cần chú ý:

- Nguyên liệu chế biến thức ăn tự chế có 1.5.2. Quản lý chất hóa học

nguồn gốc động vật (như cá tạp) phải tươi, không Không dùng thuốc và hóa chất trong danh bị ươn thối, bột cá có mùi thơm đặc trưng, không sách cấm sử dụng của ngành thủy sản. Người lẫn tạp chất, cá tạp khô không bị sâu mọt; không nuôi cần phải cập nhật thông tin thường xuyên về

nhiễm Salmonella, nấm mốc độc ( Aspergillus thuốc và hóa chất sử dụng trong ngành thủy sản flavus), độc tố (aflatoxin). Khi sử dụng thức ăn qua các lớp tập huấn hoặc từ những nguồn thông viên công nghiệp phải chú ý đến chất lượng và vệ

tin tin cậy.

sinh an toàn thực phẩm.

Nên theo dõi thường xuyên nội dung ghi trên

- Không cho cá ăn thức ăn quá hạn sử dụng.

nhãn sản phẩm thuốc, hóa chất để sử dụng hợp lý

- Vệ sinh sạch sẽ thường xuyên hằng ngày nơi về liều dùng, nơi bảo quản, thời hạn sử dụng.

chế biến thức ăn và các thiết bị, dụng cụ chế biến Không sử dụng sản phẩm thuốc, hóa chất thức ăn.

không rõ nguồn gốc hay hết hạn sử dụng.

- Quan sát hoạt động bắt mồi, theo dõi tình hình ăn và mức lớn của cá để tính toán điều chỉnh 1.5.3. Quản lý môi trường

lượng thức ăn cho hợp lý, không để cá ăn thiếu Mặc dù cá tra chịu rất tốt trong điều kiện hoặc dư thừa thức ăn.

khắc nghiệt của môi trường nuôi nhưng do nuôi 25

26

https://thuviensach.vn

thâm canh trong ao với mật độ cao, thức ăn cho cá Nước thải từ ao nuôi chỉ được thải ra môi nhiều và chất thải ra cũng lớn làm cho môi trường trường xung quanh khi bảo đảm giá trị của các ao nuôi bị nhiễm bẩn rất nhanh. Do đó, cần phải thông số quy định tại Bảng 4.

thay nước mới hằng ngày; mỗi ngày thay 20 - 30%

lượng nước trong ao để môi trường nước luôn

Bảng 4: Chất lượng nước thải từ ao nuôi sạch, phòng cho cá không bị nhiễm bệnh.

trước khi thải ra môi trường bên ngoài Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về điều (theo Quy chuẩn kỹ thuật

kiện nuôi thủy sản (Quy chuẩn kỹ thuật QCVN

QCVN 02-20:2014/BNNPTNT)

02-20:2014/BNNPTNT), cần kiểm tra hằng ngày đối với các chỉ tiêu: ôxy hòa tan (DO), pH, nhiệt Thứ tự

Thông số

Đơn vị

Giá trị cho

độ; và 3 - 5 ngày/lần với các chỉ tiêu: độ kiềm, phép

NH3, H2S, bảo đảm giá trị của các thông số quy 1

pH

5,5 - 9

định tại Bảng 3.

2

BOD5 (20oC)

mg/l

≤ 50

Bảng 3: Chất lượng nước cấp vào ao nuôi 3

COD mg/l

≤ 150

và nước ao nuôi cá tra

4

Chất rắn lơ lửng

mg/l

≤ 100

(theo Quy chuẩn kỹ thuật

5

Coliform

MPN/100ml

≤ 5.000

QCVN 02-20:2014/BNNPTNT)

Thứ tự Thông

số

Đơn vị

Giá trị cho

1.5.4. Quản lý dịch bệnh

phép

Khi cá có hiện tượng bất thường, cần nhanh 1

Ôxy hòa tan (DO)

mg/l

≥ 2,0

chóng xác định nguyên nhân và có biện pháp xử

2

pH

7 - 9

lý kịp thời.

3

Độ kiềm mg

CaCO

Để phòng bệnh cho cá, định kỳ dùng vôi bột 3/l

60 - 180

4 NH

hòa với nước và tạt đều khắp ao với liều lượng 20 -

3

mg/l

≤ 0,3

30 kg/1.000m2 nước. Có thể dùng các loại chế

5 H2S mg/l

≤ 0,05

phẩm vi sinh để cải thiện chất lượng nước ao nuôi.

6 Nhiệt độ

oC

25 - 32

- Các bệnh không truyền nhiễm:

27

28

https://thuviensach.vn

thâm canh trong ao với mật độ cao, thức ăn cho cá Nước thải từ ao nuôi chỉ được thải ra môi nhiều và chất thải ra cũng lớn làm cho môi trường trường xung quanh khi bảo đảm giá trị của các ao nuôi bị nhiễm bẩn rất nhanh. Do đó, cần phải thông số quy định tại Bảng 4.

thay nước mới hằng ngày; mỗi ngày thay 20 - 30%

lượng nước trong ao để môi trường nước luôn

Bảng 4: Chất lượng nước thải từ ao nuôi sạch, phòng cho cá không bị nhiễm bệnh.

trước khi thải ra môi trường bên ngoài Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về điều (theo Quy chuẩn kỹ thuật

kiện nuôi thủy sản (Quy chuẩn kỹ thuật QCVN

QCVN 02-20:2014/BNNPTNT)

02-20:2014/BNNPTNT), cần kiểm tra hằng ngày đối với các chỉ tiêu: ôxy hòa tan (DO), pH, nhiệt Thứ tự

Thông số

Đơn vị

Giá trị cho

độ; và 3 - 5 ngày/lần với các chỉ tiêu: độ kiềm, phép

NH3, H2S, bảo đảm giá trị của các thông số quy 1

pH

5,5 - 9

định tại Bảng 3.

2

BOD5 (20oC)

mg/l

≤ 50

Bảng 3: Chất lượng nước cấp vào ao nuôi 3

COD mg/l

≤ 150

và nước ao nuôi cá tra

4

Chất rắn lơ lửng

mg/l

≤ 100

(theo Quy chuẩn kỹ thuật

5

Coliform

MPN/100ml

≤ 5.000

QCVN 02-20:2014/BNNPTNT)

Thứ tự Thông

số

Đơn vị

Giá trị cho

1.5.4. Quản lý dịch bệnh

phép

Khi cá có hiện tượng bất thường, cần nhanh 1

Ôxy hòa tan (DO)

mg/l

≥ 2,0

chóng xác định nguyên nhân và có biện pháp xử

2

pH

7 - 9

lý kịp thời.

3

Độ kiềm mg

CaCO

Để phòng bệnh cho cá, định kỳ dùng vôi bột 3/l

60 - 180

4 NH

hòa với nước và tạt đều khắp ao với liều lượng 20 -

3

mg/l

≤ 0,3

30 kg/1.000m2 nước. Có thể dùng các loại chế

5 H2S mg/l

≤ 0,05

phẩm vi sinh để cải thiện chất lượng nước ao nuôi.

6 Nhiệt độ

oC

25 - 32

- Các bệnh không truyền nhiễm:

27

28

https://thuviensach.vn

Bệnh do những biến đổi bất lợi của môi

1.6. Quản lý chất thải

trường, thường xảy ra vào những ngày giao mùa, Tùy thuộc vào đặc điểm cụ thể của vùng nuôi, làm cho cá kém ăn hoặc bỏ ăn, dẫn đến cá suy quy mô diện tích đất và điều kiện đầu tư, có thể

dinh dưỡng và dễ nhiễm bệnh, gây chết ở các xây dựng hệ thống xử lý môi trường trong nuôi tháng sau đó. Cá có thể chết do nước có nhiều khí thủy sản.

độc như H2S, CH4, NH3... hoặc CO2 quá cao, nước nhiễm phèn, nước thải công nghiệp có độc tố, 1.6.1. Dạng xử lý tự nhiên

thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ.

Có thể áp dụng tại các vùng có quy mô diện Ngoài ra, thức ăn và cách cho ăn cũng ảnh tích rộng với tỷ lệ diện tích 1:1. Cụ thể, 1 hécta ao hưởng đến sức khỏe của cá. Nếu nguyên liệu chế

nuôi thủy sản mật độ 20 - 25 con/m2 cần 1 hécta biến thức ăn để quá lâu (như bột cá để lâu quá ao lắng sinh học. Thời gian nước thải sau tồn lưu sẽ bị hỏng, mốc và nấm độc phát triển, cá tạp bị

và tự lắng từ 2 đến 3 ngày sẽ theo cống xả thoát ươn thối, cám gạo bị mốc,...) sẽ có nguy cơ gây ra ngoài đảm bảo tiêu chuẩn môi trường.

độc cho cá. Thức ăn không đủ hàm lượng đạm sẽ

làm cá tăng trưởng chậm và dễ bị nhiễm bệnh.

1.6.2. Dạng xử lý tự nhiên phối hợp với cây Thiếu vitamin sẽ làm sức tăng trưởng của cá bị

lục bình

giảm, v.v..

Diện tích ao xử lý trồng lục bình chiếm 1/3

- Các bệnh truyền nhiễm:

tổng diện tích ao nuôi. Khả năng giữ lại các chất Có nhiều tác nhân gây bệnh cho cá như vi lơ lửng của cây lục bình khá cao, đồng thời cây khuẩn, nấm, virút và ký sinh trùng. Bệnh cá hầu còn hấp thu chất ô nhiễm làm giảm mức độ ô như xuất hiện quanh năm, tuy nhiên cũng có nhiễm môi trường của nước thải ao nuôi. Thời một số bệnh xuất hiện theo mùa rõ rệt như bệnh gian tồn lưu nước thải trong ao xử lý khoảng 2 -

viêm ruột gây chết cá tra vào các tháng đầu năm; 3 ngày.

bệnh đốm đỏ, đốm trắng xuất hiện nhiều vào các thời điểm giao mùa (tháng 2 - 3 và 5 - 6); bệnh 1.6.3. Dạng xử lý sinh học phối hợp với cơ học nhiễm giun tròn xuất hiện ở tất cả các tháng Diện tích ao xử lý dạng mẻ (hệ thống xử lý) trong năm.

chiếm 1/4 tổng diện tích ao nuôi. Nước thải sẽ

29

30

https://thuviensach.vn

Bệnh do những biến đổi bất lợi của môi

1.6. Quản lý chất thải

trường, thường xảy ra vào những ngày giao mùa, Tùy thuộc vào đặc điểm cụ thể của vùng nuôi, làm cho cá kém ăn hoặc bỏ ăn, dẫn đến cá suy quy mô diện tích đất và điều kiện đầu tư, có thể

dinh dưỡng và dễ nhiễm bệnh, gây chết ở các xây dựng hệ thống xử lý môi trường trong nuôi tháng sau đó. Cá có thể chết do nước có nhiều khí thủy sản.

độc như H2S, CH4, NH3... hoặc CO2 quá cao, nước nhiễm phèn, nước thải công nghiệp có độc tố, 1.6.1. Dạng xử lý tự nhiên

thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ.

Có thể áp dụng tại các vùng có quy mô diện Ngoài ra, thức ăn và cách cho ăn cũng ảnh tích rộng với tỷ lệ diện tích 1:1. Cụ thể, 1 hécta ao hưởng đến sức khỏe của cá. Nếu nguyên liệu chế

nuôi thủy sản mật độ 20 - 25 con/m2 cần 1 hécta biến thức ăn để quá lâu (như bột cá để lâu quá ao lắng sinh học. Thời gian nước thải sau tồn lưu sẽ bị hỏng, mốc và nấm độc phát triển, cá tạp bị

và tự lắng từ 2 đến 3 ngày sẽ theo cống xả thoát ươn thối, cám gạo bị mốc,...) sẽ có nguy cơ gây ra ngoài đảm bảo tiêu chuẩn môi trường.

độc cho cá. Thức ăn không đủ hàm lượng đạm sẽ

làm cá tăng trưởng chậm và dễ bị nhiễm bệnh.

1.6.2. Dạng xử lý tự nhiên phối hợp với cây Thiếu vitamin sẽ làm sức tăng trưởng của cá bị

lục bình

giảm, v.v..

Diện tích ao xử lý trồng lục bình chiếm 1/3

- Các bệnh truyền nhiễm:

tổng diện tích ao nuôi. Khả năng giữ lại các chất Có nhiều tác nhân gây bệnh cho cá như vi lơ lửng của cây lục bình khá cao, đồng thời cây khuẩn, nấm, virút và ký sinh trùng. Bệnh cá hầu còn hấp thu chất ô nhiễm làm giảm mức độ ô như xuất hiện quanh năm, tuy nhiên cũng có nhiễm môi trường của nước thải ao nuôi. Thời một số bệnh xuất hiện theo mùa rõ rệt như bệnh gian tồn lưu nước thải trong ao xử lý khoảng 2 -

viêm ruột gây chết cá tra vào các tháng đầu năm; 3 ngày.

bệnh đốm đỏ, đốm trắng xuất hiện nhiều vào các thời điểm giao mùa (tháng 2 - 3 và 5 - 6); bệnh 1.6.3. Dạng xử lý sinh học phối hợp với cơ học nhiễm giun tròn xuất hiện ở tất cả các tháng Diện tích ao xử lý dạng mẻ (hệ thống xử lý) trong năm.

chiếm 1/4 tổng diện tích ao nuôi. Nước thải sẽ

29

30

https://thuviensach.vn

được chảy tràn tự nhiên hay được bơm vào các lượng thức ăn và ngưng hẳn vào trước ngày thu ao xử lý vì lượng nước thải phát sinh hằng ngày hoạch. Khi thu hoạch cá, dùng lưới kéo bắt từ từ

tối đa là 1/4 ao. Nước thải trong ao xử lý sẽ được cho đến hết; nên thu hoạch cá trong một thời gian sục khí liên tục để cung cấp ôxy cho vi sinh vật ngắn để tránh hao hụt và thất thoát.

phân hủy chất ô nhiễm và thời gian tồn lưu là Một tháng trước khi thu hoạch cá phải kiểm 24 giờ.

tra dư lượng thuốc kháng sinh.

Cần lưu ý: Bùn thải sau mỗi vụ nuôi không Cần chuẩn bị đầy đủ nhân lực và dụng cụ

được bơm, hút thải trực tiếp ra sông, kênh, rạch.

đánh bắt cá, thùng chứa cá. Các dụng cụ dùng để

Có thể xử lý bằng hình thức bơm, hút vào các hố

thu hoạch và vận chuyển sẽ được làm sạch và lắng, diện tích đất trống hoặc các ao xử lý.

không bị hư hỏng. Đánh bắt từng mẻ và thu gọn, Ngoài ra, để làm tăng hiệu quả xử lý môi vận chuyển nhanh để tránh hao hụt.

trường của các phương án nêu trên, giảm chi phí bơm nước, giảm lượng nước đầu ra có thể đào ao 1.7.2. Vận chuyển

xử lý sâu hơn, giảm mật độ nuôi, sử dụng một số

Trong trường hợp phải bảo quản cá tươi, chế phẩm (Eco, EM,...) dùng để xử lý ngay trong không được dùng các loại hóa chất hoặc thuốc đã ao nuôi theo từng đợt nhằm giảm mức độ ô nhiễm bị cấm sử dụng, không đổ cá thành lớp quá cao của nước thải trước khi qua ao xử lý và làm tăng làm lớp bên dưới bị đè bẹp và nhanh bị hư thối, hiệu quả xử lý nước thải trước khi thải ra môi biến chất.

trường xung quanh.

2. Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh cá

1.7. Thu hoạch và vận chuyển

rô phi trong ao

1.7.1. Thu hoạch

Hiện nay, đã có 2 quy trình nuôi thâm canh Sau vụ nuôi 8 - 10 tháng, cá đạt cỡ 0,7 -

cá rô phi trong ao thuộc đề tài nghiên cứu cấp Bộ

1,5kg. Việc thu hoạch cá đôi khi phụ thuộc vào đã được tổ chức đánh giá và nghiệm thu, đó là: hợp đồng với các nhà chế biến xuất khẩu và cũng Quy trình nuôi thâm canh cá rô phi đạt năng suất phụ thuộc vào thị trường tiêu thụ nội địa.

10 tấn/ha/vụ và Quy trình nuôi thâm canh cá rô Trước khi thu hoạch 1 - 3 ngày, phải giảm phi đạt năng suất 20 tấn/ha/vụ.

31

32

https://thuviensach.vn

được chảy tràn tự nhiên hay được bơm vào các lượng thức ăn và ngưng hẳn vào trước ngày thu ao xử lý vì lượng nước thải phát sinh hằng ngày hoạch. Khi thu hoạch cá, dùng lưới kéo bắt từ từ

tối đa là 1/4 ao. Nước thải trong ao xử lý sẽ được cho đến hết; nên thu hoạch cá trong một thời gian sục khí liên tục để cung cấp ôxy cho vi sinh vật ngắn để tránh hao hụt và thất thoát.

phân hủy chất ô nhiễm và thời gian tồn lưu là Một tháng trước khi thu hoạch cá phải kiểm 24 giờ.

tra dư lượng thuốc kháng sinh.

Cần lưu ý: Bùn thải sau mỗi vụ nuôi không Cần chuẩn bị đầy đủ nhân lực và dụng cụ

được bơm, hút thải trực tiếp ra sông, kênh, rạch.

đánh bắt cá, thùng chứa cá. Các dụng cụ dùng để

Có thể xử lý bằng hình thức bơm, hút vào các hố

thu hoạch và vận chuyển sẽ được làm sạch và lắng, diện tích đất trống hoặc các ao xử lý.

không bị hư hỏng. Đánh bắt từng mẻ và thu gọn, Ngoài ra, để làm tăng hiệu quả xử lý môi vận chuyển nhanh để tránh hao hụt.

trường của các phương án nêu trên, giảm chi phí bơm nước, giảm lượng nước đầu ra có thể đào ao 1.7.2. Vận chuyển

xử lý sâu hơn, giảm mật độ nuôi, sử dụng một số

Trong trường hợp phải bảo quản cá tươi, chế phẩm (Eco, EM,...) dùng để xử lý ngay trong không được dùng các loại hóa chất hoặc thuốc đã ao nuôi theo từng đợt nhằm giảm mức độ ô nhiễm bị cấm sử dụng, không đổ cá thành lớp quá cao của nước thải trước khi qua ao xử lý và làm tăng làm lớp bên dưới bị đè bẹp và nhanh bị hư thối, hiệu quả xử lý nước thải trước khi thải ra môi biến chất.

trường xung quanh.

2. Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh cá

1.7. Thu hoạch và vận chuyển

rô phi trong ao

1.7.1. Thu hoạch

Hiện nay, đã có 2 quy trình nuôi thâm canh Sau vụ nuôi 8 - 10 tháng, cá đạt cỡ 0,7 -

cá rô phi trong ao thuộc đề tài nghiên cứu cấp Bộ

1,5kg. Việc thu hoạch cá đôi khi phụ thuộc vào đã được tổ chức đánh giá và nghiệm thu, đó là: hợp đồng với các nhà chế biến xuất khẩu và cũng Quy trình nuôi thâm canh cá rô phi đạt năng suất phụ thuộc vào thị trường tiêu thụ nội địa.

10 tấn/ha/vụ và Quy trình nuôi thâm canh cá rô Trước khi thu hoạch 1 - 3 ngày, phải giảm phi đạt năng suất 20 tấn/ha/vụ.

31

32

https://thuviensach.vn

2.1. Quy trình nuôi thâm canh cá rô phi

trùng và chống nhiễm trùng các vết sây sát do

trong ao đạt năng suất 10 tấn/ha/vụ

vận chuyển.

Nuôi thâm canh cá rô phi trong ao đất đạt Mùa vụ nuôi: Ở miền Bắc, mùa vụ nuôi từ

năng suất 10 tấn/ha/vụ, kích cỡ cá thương phẩm tháng 3 đến tháng 11, ở miền Nam có thể nuôi được quanh năm. Ở miền Bắc, để bảo đảm cá thu trên 500g/con là mô hình nuôi đạt năng suất khá hoạch đạt kích cỡ thương phẩm lớn phải chủ động cao, kết hợp cả thức ăn tự nhiên với thức ăn công được nguồn giống bằng các hình thức lưu giữ

nghiệp nhằm hạ giá thành sản xuất và phù hợp giống qua đông, sản xuất giống cá ở vùng có nguồn với điều kiện nuôi của nhiều địa phương.

nước nóng hoặc vận chuyển cá giống từ miền Nam 2.1.1. Chuẩn bị ao nuôi

ra miền Bắc.

Mật độ nuôi, kích cỡ cá giống: Mật độ nuôi Yêu cầu của ao nuôi: diện tích ao khoảng 1.000 -

phụ thuộc vào kích cỡ dự kiến lúc thu hoạch và 10.000m2, tốt nhất là 4.000 - 6.000m2, độ sâu trung năng suất nuôi. Để đạt năng suất 10 tấn/ha/vụ và bình 2 - 3m nước. Ao nuôi cần có bờ vững chắc, kích cỡ cá trung bình 500g/con, thả 2,5 - 3 con/m2

không bị cớm rợp bảo đảm mặt ao được thông ao. Cỡ cá giống thả ao nên lớn hơn 5g/con. Nếu có thoáng nhằm tăng cường khả năng hòa tan ôxy cá giống lớn sẽ rút ngắn được chu kỳ nuôi.

từ không khí vào nước. Đáy ao được vét sạch bùn tạo điều kiện tốt cho cá sinh trưởng. Sau khi cải 2.1.3. Cho ăn và chăm sóc

tạo đáy ao, bón vôi với liều lượng 7 - 10kg vôi bột Thức ăn cho cá rô phi chủ yếu có 2 loại là (CaO)/100m2 ao.

thức ăn công nghiệp và thức ăn tự chế biến.

Dùng thức ăn công nghiệp viên nén nổi và lâu 2.1.2. Cá giống, mùa vụ và mật độ nuôi tan trong nước sẽ hạn chế sự thất thoát thức ăn Cá giống được chọn từ cá rô phi đơn tính và giảm thiểu ô nhiễm nước ao nuôi. Giai đoạn dòng GIFT hoặc dòng Thái. Giống cá phải đồng đầu nên cho cá ăn thức ăn có hàm lượng đạm đều, không bị dị hình, bơi lội nhanh nhẹn và cao, khi cá có trọng lượng trung bình trên không mắc bệnh. Trước khi thả cá giống xuống 300g/con thì cho cá ăn thức ăn có độ đạm thấp từ

ao nên tắm cho cá bằng nước muối 2% trong 18-20%. Cách lựa chọn thức ăn và kỹ thuật cho thời gian 5 - 6 phút để loại trừ hết ký sinh ăn áp dụng theo Bảng 5.

33

34

https://thuviensach.vn

2.1. Quy trình nuôi thâm canh cá rô phi

trùng và chống nhiễm trùng các vết sây sát do

trong ao đạt năng suất 10 tấn/ha/vụ

vận chuyển.

Nuôi thâm canh cá rô phi trong ao đất đạt Mùa vụ nuôi: Ở miền Bắc, mùa vụ nuôi từ

năng suất 10 tấn/ha/vụ, kích cỡ cá thương phẩm tháng 3 đến tháng 11, ở miền Nam có thể nuôi được quanh năm. Ở miền Bắc, để bảo đảm cá thu trên 500g/con là mô hình nuôi đạt năng suất khá hoạch đạt kích cỡ thương phẩm lớn phải chủ động cao, kết hợp cả thức ăn tự nhiên với thức ăn công được nguồn giống bằng các hình thức lưu giữ

nghiệp nhằm hạ giá thành sản xuất và phù hợp giống qua đông, sản xuất giống cá ở vùng có nguồn với điều kiện nuôi của nhiều địa phương.

nước nóng hoặc vận chuyển cá giống từ miền Nam 2.1.1. Chuẩn bị ao nuôi

ra miền Bắc.

Mật độ nuôi, kích cỡ cá giống: Mật độ nuôi Yêu cầu của ao nuôi: diện tích ao khoảng 1.000 -

phụ thuộc vào kích cỡ dự kiến lúc thu hoạch và 10.000m2, tốt nhất là 4.000 - 6.000m2, độ sâu trung năng suất nuôi. Để đạt năng suất 10 tấn/ha/vụ và bình 2 - 3m nước. Ao nuôi cần có bờ vững chắc, kích cỡ cá trung bình 500g/con, thả 2,5 - 3 con/m2

không bị cớm rợp bảo đảm mặt ao được thông ao. Cỡ cá giống thả ao nên lớn hơn 5g/con. Nếu có thoáng nhằm tăng cường khả năng hòa tan ôxy cá giống lớn sẽ rút ngắn được chu kỳ nuôi.

từ không khí vào nước. Đáy ao được vét sạch bùn tạo điều kiện tốt cho cá sinh trưởng. Sau khi cải 2.1.3. Cho ăn và chăm sóc

tạo đáy ao, bón vôi với liều lượng 7 - 10kg vôi bột Thức ăn cho cá rô phi chủ yếu có 2 loại là (CaO)/100m2 ao.

thức ăn công nghiệp và thức ăn tự chế biến.

Dùng thức ăn công nghiệp viên nén nổi và lâu 2.1.2. Cá giống, mùa vụ và mật độ nuôi tan trong nước sẽ hạn chế sự thất thoát thức ăn Cá giống được chọn từ cá rô phi đơn tính và giảm thiểu ô nhiễm nước ao nuôi. Giai đoạn dòng GIFT hoặc dòng Thái. Giống cá phải đồng đầu nên cho cá ăn thức ăn có hàm lượng đạm đều, không bị dị hình, bơi lội nhanh nhẹn và cao, khi cá có trọng lượng trung bình trên không mắc bệnh. Trước khi thả cá giống xuống 300g/con thì cho cá ăn thức ăn có độ đạm thấp từ

ao nên tắm cho cá bằng nước muối 2% trong 18-20%. Cách lựa chọn thức ăn và kỹ thuật cho thời gian 5 - 6 phút để loại trừ hết ký sinh ăn áp dụng theo Bảng 5.

33

34

https://thuviensach.vn

Bảng 5: Chế độ cho ăn, chăm sóc cho cá rô phi có hàm lượng đạm đáp ứng nhu cầu và khẩu phần ăn thức ăn công nghiệp ở từng kích cỡ cá khác nhau. Các nguyên liệu theo kích cỡ cá nuôi

được nghiền nhỏ, trộn đều với các chất kết dính Lượng

như bột gòn, nấu chín để nguội, sau đó vo lại Kích cỡ

Loại

cho ăn

thành nắm nhỏ hoặc qua máy đùn viên cho cá ăn cá

Ghi chú

thức ăn

(% trọng

trong sàn ăn. Cho cá ăn từ từ và từng ít một cho (g/con)

lượng)

đến khi hết thức ăn, tránh hiện tượng để thức ăn Dạng viên mảnh,

Bón thêm phân

bị tan vào nước ao gây thất thoát. Không nên cho 30% đạm

đạm + lân: 1kg

2 - 30

10

cá rô phi ăn thức ăn dạng bột vì thức ăn bị tan đạm + 2kg lân

vào nước vừa gây lãng phí, vừa làm bẩn môi cho 100m2/tuần

trường nước ao nuôi.

Dạng viên nổi,

Bón thêm phân

Một số công thức thức ăn tự chế biến cho cá rô 26-30% đạm

đạm + lân: 1kg

30 - 50

7

phi được trình bày trong Bảng 6.

đạm + 2kg lân

cho 100m2/tuần

Bảng 6: Một số công thức thức ăn tự chế biến Dạng viên nổi,

Thay nước

50 - 100

cho cá rô phi

26% đạm

5

1 lần/tháng

Tỷ lệ phối trộn nguyên liệu (%)

Dạng viên nổi,

Thay nước

100 - 200

3

theo kích cỡ cá (g/con)

26% đạm

2 lần/tháng

Nguyên liệu Cỡ cá Cỡ cá Cỡ cá Cỡ cá Dạng viên nén,

Thay nước

>200

2

5 - 20g 20 - 100g 100 - 300g > 300g 18% đạm

2 lần/tháng

Bột cá

18

16

13

8

Thức ăn được chia đều làm 2 phần, cho ăn vào Khô đỗ

41

27

21

15

8 - 9 giờ sáng và 15 - 16 giờ chiều. Cần cho cá ăn Cám gạo

22,5

30,5

31,5

35

đúng giờ để tạo phản xạ cho ăn. Cứ 10 ngày thì Bột sắn

7

15

20

26

ngừng cho cá ăn 1 ngày để kích thích tính thèm Ngô hạt

6

6

9

9

ăn của cá và tăng cường khả năng cho cá ăn thức Bã dừa

4

4

4

3

ăn tự nhiên trong ao.

Chất kết dính

0,5

0,5

0,5

0,5

Thức ăn tự chế biến được làm từ các nguyên Premix khoáng

0,5

0,5

0,5

0,5

liệu sẵn có ở địa phương phối chế thành thức ăn Premix vitamin

0,5

0,5

0,5

0,5

35

36

https://thuviensach.vn

Bảng 5: Chế độ cho ăn, chăm sóc cho cá rô phi có hàm lượng đạm đáp ứng nhu cầu và khẩu phần ăn thức ăn công nghiệp ở từng kích cỡ cá khác nhau. Các nguyên liệu theo kích cỡ cá nuôi

được nghiền nhỏ, trộn đều với các chất kết dính Lượng

như bột gòn, nấu chín để nguội, sau đó vo lại Kích cỡ

Loại

cho ăn

thành nắm nhỏ hoặc qua máy đùn viên cho cá ăn cá

Ghi chú

thức ăn

(% trọng

trong sàn ăn. Cho cá ăn từ từ và từng ít một cho (g/con)

lượng)

đến khi hết thức ăn, tránh hiện tượng để thức ăn Dạng viên mảnh,

Bón thêm phân

bị tan vào nước ao gây thất thoát. Không nên cho 30% đạm

đạm + lân: 1kg

2 - 30

10

cá rô phi ăn thức ăn dạng bột vì thức ăn bị tan đạm + 2kg lân

vào nước vừa gây lãng phí, vừa làm bẩn môi cho 100m2/tuần

trường nước ao nuôi.

Dạng viên nổi,

Bón thêm phân

Một số công thức thức ăn tự chế biến cho cá rô 26-30% đạm

đạm + lân: 1kg

30 - 50

7

phi được trình bày trong Bảng 6.

đạm + 2kg lân

cho 100m2/tuần

Bảng 6: Một số công thức thức ăn tự chế biến Dạng viên nổi,

Thay nước

50 - 100

cho cá rô phi

26% đạm

5

1 lần/tháng

Tỷ lệ phối trộn nguyên liệu (%)

Dạng viên nổi,

Thay nước

100 - 200

3

theo kích cỡ cá (g/con)

26% đạm

2 lần/tháng

Nguyên liệu Cỡ cá Cỡ cá Cỡ cá Cỡ cá Dạng viên nén,

Thay nước

>200

2

5 - 20g 20 - 100g 100 - 300g > 300g 18% đạm

2 lần/tháng

Bột cá

18

16

13

8

Thức ăn được chia đều làm 2 phần, cho ăn vào Khô đỗ

41

27

21

15

8 - 9 giờ sáng và 15 - 16 giờ chiều. Cần cho cá ăn Cám gạo

22,5

30,5

31,5

35

đúng giờ để tạo phản xạ cho ăn. Cứ 10 ngày thì Bột sắn

7

15

20

26

ngừng cho cá ăn 1 ngày để kích thích tính thèm Ngô hạt

6

6

9

9

ăn của cá và tăng cường khả năng cho cá ăn thức Bã dừa

4

4

4

3

ăn tự nhiên trong ao.

Chất kết dính

0,5

0,5

0,5

0,5

Thức ăn tự chế biến được làm từ các nguyên Premix khoáng

0,5

0,5

0,5

0,5

liệu sẵn có ở địa phương phối chế thành thức ăn Premix vitamin

0,5

0,5

0,5

0,5

35

36

https://thuviensach.vn

Khi sử dụng thức ăn công nghiệp hoặc thức Hằng ngày, phải quan sát mức nước trong ao ăn tự chế biến phải chú ý đến chất lượng và vệ

để điều chỉnh cho đủ theo quy định. Giai đoạn sinh an toàn thực phẩm. Thức ăn không được đầu chu kỳ nuôi, để duy trì màu xanh của ao, có nhiễm Salmonella, nấm mốc độc ( Aspergillus), độc phong phú thức ăn tự nhiên cho cá, cần bón phân tố (aflatoxin) và không đưa các loại kháng sinh vô cơ theo Bảng 5. Giai đoạn cá lớn trên 300g/con, hóa chất đã bị cấm sử dụng vào thức ăn.

cần theo dõi thời tiết, nhất là những ngày thời tiết Cách bón phân vô cơ: Hòa phân đạm ra nước thay đổi để có biện pháp cấp thêm nước hoặc thay rồi té đều khắp mặt ao, sau đó hòa phân lân té nước nhằm hạn chế cá nổi đầu.

đều. Không trộn phân đạm với phân lân để tránh Theo dõi tình hình dịch bệnh, nếu thấy cá rô phản ứng làm mất tác dụng. Chọn thời điểm có phi chết rải rác phải tham khảo ý kiến của các nắng (9 - 10h sáng) bón phân vô cơ cho ao là thích chuyên gia về bệnh cá để có biện pháp phòng trị

bệnh kịp thời.

hợp nhất vì tảo sẽ hấp thụ ngay nguồn dinh dưỡng vừa bón xuống ao.

2.1.4. Thu hoạch

Trong quá trình nuôi, theo dõi tăng trưởng Sau khi nuôi được 5 - 6 tháng, trọng lượng cá của cá để điều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp.

đạt trung bình trên 500g/con có thể thu hoạch.

Chu kỳ điều chỉnh thức ăn là 10 ngày 1 lần. Cách Đánh bắt những cá thể đã đạt trọng lượng trên tính cụ thể như sau: cứ 10 ngày dùng vó hoặc chài 500g/con, những cá thể nhỏ nên nuôi tiếp 1 tháng bắt 30 cá thể, cân, tính trọng lượng trung bình nữa cũng sẽ đạt trọng lượng thương phẩm vì nuôi (A), làm cơ sở ước tính lượng cá trong ao. Lượng ở mật độ thưa cá lớn rất nhanh.

thức ăn phải cho cá ăn hằng ngày được tính theo Để hạn chế mùi bùn, trước khi thu hoạch 1 - 2

công thức thực nghiệm sau:

tuần nên tích cực thay nước sạch, hạn chế sự phát Khẩu phần ăn/ngày (kg) = A x D x S x 95% x F

triển của tảo, nhờ thế sẽ nâng cao được chất lượng Trong đó: A là trọng lượng trung bình của cá sản phẩm cá nuôi.

(kg/con);

D là mật độ cá thả (con/m2);

2.2. Quy trình nuôi thâm canh cá rô phi

S là diện tích ao (m2);

trong ao đạt năng suất 20 tấn/ha/vụ

F là lượng cho cá ăn theo % trọng lượng cá, Nuôi cá rô phi trong ao đất đạt năng suất 20

lấy từ Bảng 5.

tấn/ha/vụ là hình thức nuôi thâm canh đạt năng 37

38

https://thuviensach.vn

Khi sử dụng thức ăn công nghiệp hoặc thức Hằng ngày, phải quan sát mức nước trong ao ăn tự chế biến phải chú ý đến chất lượng và vệ

để điều chỉnh cho đủ theo quy định. Giai đoạn sinh an toàn thực phẩm. Thức ăn không được đầu chu kỳ nuôi, để duy trì màu xanh của ao, có nhiễm Salmonella, nấm mốc độc ( Aspergillus), độc phong phú thức ăn tự nhiên cho cá, cần bón phân tố (aflatoxin) và không đưa các loại kháng sinh vô cơ theo Bảng 5. Giai đoạn cá lớn trên 300g/con, hóa chất đã bị cấm sử dụng vào thức ăn.

cần theo dõi thời tiết, nhất là những ngày thời tiết Cách bón phân vô cơ: Hòa phân đạm ra nước thay đổi để có biện pháp cấp thêm nước hoặc thay rồi té đều khắp mặt ao, sau đó hòa phân lân té nước nhằm hạn chế cá nổi đầu.

đều. Không trộn phân đạm với phân lân để tránh Theo dõi tình hình dịch bệnh, nếu thấy cá rô phản ứng làm mất tác dụng. Chọn thời điểm có phi chết rải rác phải tham khảo ý kiến của các nắng (9 - 10h sáng) bón phân vô cơ cho ao là thích chuyên gia về bệnh cá để có biện pháp phòng trị

bệnh kịp thời.

hợp nhất vì tảo sẽ hấp thụ ngay nguồn dinh dưỡng vừa bón xuống ao.

2.1.4. Thu hoạch

Trong quá trình nuôi, theo dõi tăng trưởng Sau khi nuôi được 5 - 6 tháng, trọng lượng cá của cá để điều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp.

đạt trung bình trên 500g/con có thể thu hoạch.

Chu kỳ điều chỉnh thức ăn là 10 ngày 1 lần. Cách Đánh bắt những cá thể đã đạt trọng lượng trên tính cụ thể như sau: cứ 10 ngày dùng vó hoặc chài 500g/con, những cá thể nhỏ nên nuôi tiếp 1 tháng bắt 30 cá thể, cân, tính trọng lượng trung bình nữa cũng sẽ đạt trọng lượng thương phẩm vì nuôi (A), làm cơ sở ước tính lượng cá trong ao. Lượng ở mật độ thưa cá lớn rất nhanh.

thức ăn phải cho cá ăn hằng ngày được tính theo Để hạn chế mùi bùn, trước khi thu hoạch 1 - 2

công thức thực nghiệm sau:

tuần nên tích cực thay nước sạch, hạn chế sự phát Khẩu phần ăn/ngày (kg) = A x D x S x 95% x F

triển của tảo, nhờ thế sẽ nâng cao được chất lượng Trong đó: A là trọng lượng trung bình của cá sản phẩm cá nuôi.

(kg/con);

D là mật độ cá thả (con/m2);

2.2. Quy trình nuôi thâm canh cá rô phi

S là diện tích ao (m2);

trong ao đạt năng suất 20 tấn/ha/vụ

F là lượng cho cá ăn theo % trọng lượng cá, Nuôi cá rô phi trong ao đất đạt năng suất 20

lấy từ Bảng 5.

tấn/ha/vụ là hình thức nuôi thâm canh đạt năng 37

38

https://thuviensach.vn

suất cao sử dụng 100% thức ăn công nghiệp, áp diệt hết các mầm bệnh còn lưu trong đáy ao. Nếu dụng quạt khí và các biện pháp quản lý chất ao nhiễm phèn hoặc chua thì bón tăng thêm 2 -

lượng nước cho ao. Hình thức nuôi này phù hợp 3kg vôi bột/100m2.

với các trang trại, các nông hộ đã am hiểu về kỹ

- Phơi nắng đáy ao 2 - 3 ngày, sau đó lọc nước thuật nuôi cá rô phi và có khả năng đầu tư cao.

sạch vào ao qua lưới chắn lọc để ngăn cá dữ và địch hại lọt vào ao đạt mức nước yêu cầu. Dùng 2.2.1. Chuẩn bị ao nuôi và máy quạt khí phân vô cơ bón cho ao để gây dựng cơ sở thức ăn Ao nuôi thâm canh cá rô phi: diện tích ao tự nhiên, khi nước ao có màu xanh nõn chuối là có khoảng 1.000 - 10.000m2, tốt nhất là 4.000 -

thể thả cá. Thông thường sau khi lấy nước vào ao 6.000m2, độ sâu trung bình 2,0 - 3m nước, đáy ao được 3 - 5 ngày là có thể thả cá giống.

được vét bùn tạo điều kiện tốt cho cá sinh Có thể dùng máy quạt nước để tăng cường ôxy trưởng. Ao nuôi chủ động được nguồn nước sạch cho nước ao nuôi. Số lượng máy quạt nước phụ

và dễ thay nước, không bị cớm rợp bảo đảm mặt thuộc vào diện tích ao nuôi. Đối với ao diện tích ao được thông thoáng nhằm tăng cường khả

6.000 - 10.000 m2 cần bố trí 3 - 4 máy quạt nước năng hòa tan ôxy từ không khí vào nước. Bờ ao (mỗi máy 6 - 10 guồng cánh quạt). Có thể sử dụng chắc chắn, cao hơn đỉnh lũ để tránh thất thoát động cơ điện hoặc động cơ diezen để vận hành khi mưa lớn. Nếu có điều kiện nên kè bờ bằng máy quạt nước.

bêtông hoặc xây gạch để hạn chế xói lở khi vận hành máy quạt nước.

2.2.2. Cá giống và mật độ nuôi

Trước khi thả cá phải thực hiện các bước Cá giống: chọn cá giống rô phi đơn tính dòng chuẩn bị ao nuôi như sau:

GIFT hoặc dòng Thái.

- Ao nuôi được tát cạn, dọn sạch đáy và xung Để đạt năng suất 20 tấn/ha/vụ và kích cỡ cá quanh bờ ao, vét bớt bùn đáy ao, lấp hết các hang, thương phẩm đạt trên 500g/con, nên thả 5 con/m2

hốc quanh bờ ao, tu sửa bờ ao và khắc phục mọi ao. Khi cá đạt bình quân 500g/con năng suất nuôi chỗ rò rỉ.

sẽ đạt 20 tấn/ha. Nên thả cá giống có kích cỡ lớn

- Dùng vôi bột rải đều khắp đáy ao với với liều để hạn chế tỷ lệ hao hụt. Cá giống thả vào ao nuôi lượng 7 - 10kg vôi bột/100m2 để điều chỉnh pH và nên có cỡ từ 5 - 10g/con.

39

40

https://thuviensach.vn

suất cao sử dụng 100% thức ăn công nghiệp, áp diệt hết các mầm bệnh còn lưu trong đáy ao. Nếu dụng quạt khí và các biện pháp quản lý chất ao nhiễm phèn hoặc chua thì bón tăng thêm 2 -

lượng nước cho ao. Hình thức nuôi này phù hợp 3kg vôi bột/100m2.

với các trang trại, các nông hộ đã am hiểu về kỹ

- Phơi nắng đáy ao 2 - 3 ngày, sau đó lọc nước thuật nuôi cá rô phi và có khả năng đầu tư cao.

sạch vào ao qua lưới chắn lọc để ngăn cá dữ và địch hại lọt vào ao đạt mức nước yêu cầu. Dùng 2.2.1. Chuẩn bị ao nuôi và máy quạt khí phân vô cơ bón cho ao để gây dựng cơ sở thức ăn Ao nuôi thâm canh cá rô phi: diện tích ao tự nhiên, khi nước ao có màu xanh nõn chuối là có khoảng 1.000 - 10.000m2, tốt nhất là 4.000 -

thể thả cá. Thông thường sau khi lấy nước vào ao 6.000m2, độ sâu trung bình 2,0 - 3m nước, đáy ao được 3 - 5 ngày là có thể thả cá giống.

được vét bùn tạo điều kiện tốt cho cá sinh Có thể dùng máy quạt nước để tăng cường ôxy trưởng. Ao nuôi chủ động được nguồn nước sạch cho nước ao nuôi. Số lượng máy quạt nước phụ

và dễ thay nước, không bị cớm rợp bảo đảm mặt thuộc vào diện tích ao nuôi. Đối với ao diện tích ao được thông thoáng nhằm tăng cường khả

6.000 - 10.000 m2 cần bố trí 3 - 4 máy quạt nước năng hòa tan ôxy từ không khí vào nước. Bờ ao (mỗi máy 6 - 10 guồng cánh quạt). Có thể sử dụng chắc chắn, cao hơn đỉnh lũ để tránh thất thoát động cơ điện hoặc động cơ diezen để vận hành khi mưa lớn. Nếu có điều kiện nên kè bờ bằng máy quạt nước.

bêtông hoặc xây gạch để hạn chế xói lở khi vận hành máy quạt nước.

2.2.2. Cá giống và mật độ nuôi

Trước khi thả cá phải thực hiện các bước Cá giống: chọn cá giống rô phi đơn tính dòng chuẩn bị ao nuôi như sau:

GIFT hoặc dòng Thái.

- Ao nuôi được tát cạn, dọn sạch đáy và xung Để đạt năng suất 20 tấn/ha/vụ và kích cỡ cá quanh bờ ao, vét bớt bùn đáy ao, lấp hết các hang, thương phẩm đạt trên 500g/con, nên thả 5 con/m2

hốc quanh bờ ao, tu sửa bờ ao và khắc phục mọi ao. Khi cá đạt bình quân 500g/con năng suất nuôi chỗ rò rỉ.

sẽ đạt 20 tấn/ha. Nên thả cá giống có kích cỡ lớn

- Dùng vôi bột rải đều khắp đáy ao với với liều để hạn chế tỷ lệ hao hụt. Cá giống thả vào ao nuôi lượng 7 - 10kg vôi bột/100m2 để điều chỉnh pH và nên có cỡ từ 5 - 10g/con.

39

40

https://thuviensach.vn

2.2.3. Cho ăn và chăm sóc 2.2.3.2. Chăm sóc

2.2.3.1. Cho ăn

Do nuôi cá ở mật độ cao, nên lượng ôxy hòa Dùng thức ăn công nghiệp dạng viên nén nổi tan từ không khí vào nước bởi sóng gió tự nhiên được chế biến riêng để cho cá rô phi ăn hằng và lượng ôxy từ tảo quang hợp tạo ra không đủ

ngày. Lượng cho ăn, hàm lượng đạm trong thức cho cá hô hấp, đặc biệt là vào ban đêm. Máy ăn được điều chỉnh theo trọng lượng cá (Bảng 7).

quạt nước được sử dụng nhằm tăng cường thêm Thức ăn được chia đều thành 2 phần, buổi sáng sự hòa tan ôxy từ không khí vào nước. Chế độ

cho ăn lúc 8h30 - 9h00, chiều cho ăn lúc 16h. Áp dụng biện pháp dừng cho ăn để kích thích tính vận hành máy quạt nước trong ao nuôi thâm thèm ăn của cá; cứ 10 ngày thì dừng cho cá ăn 1

canh được điều chỉnh theo thời gian nuôi như

ngày. Tuy không cho cá ăn 1 ngày, cá vẫn sinh sau: bắt đầu sử dụng máy quạt nước từ tháng trưởng bình thường vì cá sẽ tăng cường tận dụng nuôi thứ hai, càng gần đến giai đoạn chuẩn bị

cơ sở thức ăn tự nhiên có sẵn trong ao nuôi.

thu hoạch cá thì càng cần tăng cường quạt nước.

Bảng 7: Phương pháp cho ăn khi nuôi Thời gian quạt nước được tiến hành từ ban đêm thâm canh cá rô phi trong ao

đến sáng hôm sau, khi có ánh nắng mặt trời thì dừng. Thời điểm cá thiếu ôxy nhất là từ 4 - 6h Trọng

Lượng cho ăn

sáng. Phải kéo dài thời gian vận hành quạt nước lượng Loại thức ăn Hàm lượng (% trọng lượng trung bình công nghiệp đạm (%)

cá trong

vào những ngày không có nắng. Những ngày (g/con)

ao/ngày)

mưa to, gió mạnh thì giảm thời gian vận hành 5 - 30

Mảnh 30

10

quạt nước.

30 - 50 Viên nổi φ

25- 30

7

Chế độ thay nước: Trong quá trình nuôi, chất 1,5- 2mm

thải của cá làm cho nước ao nuôi bẩn nhanh 50 - 100 Viên nổi φ 2-25 5

chóng, có thể sử dụng các loại chế phẩm sinh học 2,5mm

hoặc thay nước tích cực nhằm cải thiện môi 100 - 300 Viên nổi φ 2-25 3

2,5mm

trường ao nuôi. Chế độ thay nước tích cực bắt

>300 Viên

nổi φ 3

18- 20

2

đầu từ tháng nuôi thứ ba đến hết chu kỳ nuôi mm

(Bảng 8).

41

42

https://thuviensach.vn

2.2.3. Cho ăn và chăm sóc 2.2.3.2. Chăm sóc

2.2.3.1. Cho ăn

Do nuôi cá ở mật độ cao, nên lượng ôxy hòa Dùng thức ăn công nghiệp dạng viên nén nổi tan từ không khí vào nước bởi sóng gió tự nhiên được chế biến riêng để cho cá rô phi ăn hằng và lượng ôxy từ tảo quang hợp tạo ra không đủ

ngày. Lượng cho ăn, hàm lượng đạm trong thức cho cá hô hấp, đặc biệt là vào ban đêm. Máy ăn được điều chỉnh theo trọng lượng cá (Bảng 7).

quạt nước được sử dụng nhằm tăng cường thêm Thức ăn được chia đều thành 2 phần, buổi sáng sự hòa tan ôxy từ không khí vào nước. Chế độ

cho ăn lúc 8h30 - 9h00, chiều cho ăn lúc 16h. Áp dụng biện pháp dừng cho ăn để kích thích tính vận hành máy quạt nước trong ao nuôi thâm thèm ăn của cá; cứ 10 ngày thì dừng cho cá ăn 1

canh được điều chỉnh theo thời gian nuôi như

ngày. Tuy không cho cá ăn 1 ngày, cá vẫn sinh sau: bắt đầu sử dụng máy quạt nước từ tháng trưởng bình thường vì cá sẽ tăng cường tận dụng nuôi thứ hai, càng gần đến giai đoạn chuẩn bị

cơ sở thức ăn tự nhiên có sẵn trong ao nuôi.

thu hoạch cá thì càng cần tăng cường quạt nước.

Bảng 7: Phương pháp cho ăn khi nuôi Thời gian quạt nước được tiến hành từ ban đêm thâm canh cá rô phi trong ao

đến sáng hôm sau, khi có ánh nắng mặt trời thì dừng. Thời điểm cá thiếu ôxy nhất là từ 4 - 6h Trọng

Lượng cho ăn

sáng. Phải kéo dài thời gian vận hành quạt nước lượng Loại thức ăn Hàm lượng (% trọng lượng trung bình công nghiệp đạm (%)

cá trong

vào những ngày không có nắng. Những ngày (g/con)

ao/ngày)

mưa to, gió mạnh thì giảm thời gian vận hành 5 - 30

Mảnh 30

10

quạt nước.

30 - 50 Viên nổi φ

25- 30

7

Chế độ thay nước: Trong quá trình nuôi, chất 1,5- 2mm

thải của cá làm cho nước ao nuôi bẩn nhanh 50 - 100 Viên nổi φ 2-25 5

chóng, có thể sử dụng các loại chế phẩm sinh học 2,5mm

hoặc thay nước tích cực nhằm cải thiện môi 100 - 300 Viên nổi φ 2-25 3

2,5mm

trường ao nuôi. Chế độ thay nước tích cực bắt

>300 Viên

nổi φ 3

18- 20

2

đầu từ tháng nuôi thứ ba đến hết chu kỳ nuôi mm

(Bảng 8).

41

42

https://thuviensach.vn

Bảng 8: Chế độ thay nước áp dụng cho ao nuôi thâm canh cá rô phi đạt năng suất cao Tần suất thay nước Lượng nước

Thời gian nuôi

(lần/tháng)

thay một lần

Phần thứ hai

Tháng thứ nhất

Thêm nước 1/4

Tháng thứ hai

Thêm nước 1/4

HƯỚNG DẪN ÁP DỤNG VietGAP

Tháng thứ ba

2 1/3

NUÔI CÁ THÂM CANH TRONG AO

Tháng thứ tư

4 1/3

(theo Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS

ngày 6-9-2014 của Bộ trưởng

Tháng thứ năm

4

1/3 - 1/2

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Tháng thứ sáu

4 1/2

2.2.4. Thu hoạch

I- VietGAP VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Sau khi cá nuôi được 5 - 6 tháng, trọng lượng CỦA NGHỀ NUÔI THỦY SẢN Ở VIỆT NAM

cá đạt trung bình trên 500g/con có thể thu hoạch.

NÓI CHUNG, NUÔI THÂM CANH CÁ

Thu hoạch những cá thể đạt trọng lượng thương TRONG AO NÓI RIÊNG

phẩm (>500g/con), những cá thể nhỏ có thể nuôi tiếp một thời gian nữa sẽ đạt trọng lượng thương 1. VietGAP là gì?

phẩm vì khi đó mật độ thưa nên cá lớn rất nhanh.

VietGAP là tên gọi tắt của cụm từ "Thực hành Để hạn chế mùi bùn, trước khi thu hoạch 1 - 2

nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam" (tiếng Anh là tuần nên tích cực thay nước sạch để nâng cao chất Vietnamese Good Aquaculture Practices) được lượng thịt cá, hạn chế được mùi hôi của bùn.

ban hành theo Quyết định 3824/QĐ-BNN-TCTS

Cá rô phi thương phẩm trước khi xuất cho các ngày 6-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và cơ sở chế biến có thể được đánh bắt, phân loại Phát triển nông thôn. Đây là văn bản quốc gia kích cỡ và cho vào các hệ thống bể nước chảy liên của Việt Nam quy định những nguyên tắc và yêu tục để cá thải hết chất thải trong bụng, nâng cao cầu cần áp dụng trong nuôi trồng thủy sản nhằm chất lượng sản phẩm cho chế biến.

bảo đảm an toàn thực phẩm, giảm thiểu tác động 43

44

https://thuviensach.vn

Bảng 8: Chế độ thay nước áp dụng cho ao nuôi thâm canh cá rô phi đạt năng suất cao Tần suất thay nước Lượng nước

Thời gian nuôi

(lần/tháng)

thay một lần

Phần thứ hai

Tháng thứ nhất

Thêm nước 1/4

Tháng thứ hai

Thêm nước 1/4

HƯỚNG DẪN ÁP DỤNG VietGAP

Tháng thứ ba

2 1/3

NUÔI CÁ THÂM CANH TRONG AO

Tháng thứ tư

4 1/3

(theo Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS

ngày 6-9-2014 của Bộ trưởng

Tháng thứ năm

4

1/3 - 1/2

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Tháng thứ sáu

4 1/2

2.2.4. Thu hoạch

I- VietGAP VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Sau khi cá nuôi được 5 - 6 tháng, trọng lượng CỦA NGHỀ NUÔI THỦY SẢN Ở VIỆT NAM

cá đạt trung bình trên 500g/con có thể thu hoạch.

NÓI CHUNG, NUÔI THÂM CANH CÁ

Thu hoạch những cá thể đạt trọng lượng thương TRONG AO NÓI RIÊNG

phẩm (>500g/con), những cá thể nhỏ có thể nuôi tiếp một thời gian nữa sẽ đạt trọng lượng thương 1. VietGAP là gì?

phẩm vì khi đó mật độ thưa nên cá lớn rất nhanh.

VietGAP là tên gọi tắt của cụm từ "Thực hành Để hạn chế mùi bùn, trước khi thu hoạch 1 - 2

nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam" (tiếng Anh là tuần nên tích cực thay nước sạch để nâng cao chất Vietnamese Good Aquaculture Practices) được lượng thịt cá, hạn chế được mùi hôi của bùn.

ban hành theo Quyết định 3824/QĐ-BNN-TCTS

Cá rô phi thương phẩm trước khi xuất cho các ngày 6-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và cơ sở chế biến có thể được đánh bắt, phân loại Phát triển nông thôn. Đây là văn bản quốc gia kích cỡ và cho vào các hệ thống bể nước chảy liên của Việt Nam quy định những nguyên tắc và yêu tục để cá thải hết chất thải trong bụng, nâng cao cầu cần áp dụng trong nuôi trồng thủy sản nhằm chất lượng sản phẩm cho chế biến.

bảo đảm an toàn thực phẩm, giảm thiểu tác động 43

44

https://thuviensach.vn

đến môi trường sinh thái, quản lý tốt sức khỏe trong CRCF (Code of Conduct for Responsible động vật thủy sản, thực hiện các trách nhiệm về

Fisheries - Quy chuẩn ứng xử cho nghề cá có phúc lợi xã hội và an toàn cho người lao động, trách nhiệm, 1995) và mục 18 trong TGAC

truy xuất được nguồn gốc sản phẩm.

(Technical Guidelines on Aquaculture Certification -

Hướng dẫn kỹ thuật về chứng nhận nuôi trồng 2. Tại sao người nuôi thủy sản ở Việt Nam thủy sản, 2011), thực hành nuôi trồng thủy sản phải thực hiện VietGAP?

tốt (GAP) phải bảo đảm tối thiểu 4 nội dung (gọi Như đã trình bày ở Phần thứ nhất của cuốn tắt là 4 chữ A): 1) An toàn thực phẩm; 2) An toàn sách này, nghề nuôi trồng thủy sản của nước ta dịch bệnh cho động vật thủy sản nuôi; 3) An toàn đang đứng trước yêu cầu phát triển mới, phát môi trường sinh thái; và 4) An sinh xã hội. Theo triển nghề nuôi thủy sản một cách bền vững, theo hướng dẫn này, các hệ thống chứng nhận thực đó nuôi phải có quy hoạch và quản lý, phải bảo hành nuôi trồng thủy sản tốt lần lượt ra đời, trước đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, an toàn dịch hết là EurepGAP của Liên minh châu Âu (1997), bệnh, an toàn môi trường và an sinh xã hội.

sau đó là MalaysiaGAP (2002), JGAP (2005), Các chuyên gia đã nhận định, sự phát triển AseanGAP và ChinaGAP (2006); GlobalGAP, quá nóng trong nuôi trồng thủy sản trên thế giới ThaiGAP và IndiaGAP (2007). GlobalGAP được và ở Việt Nam đã mang lại những mặt trái không chuyển từ EurepGAP sang vào ngày 7-9-2007.

mong muốn, đó là thực phẩm không an toàn, bệnh Các hệ thống chứng nhận thực hành nuôi dịch bùng phát, suy thoái môi trường, đời sống trồng thủy sản tốt này có mặt tích cực là: của người nuôi thủy sản bấp bênh; từ đó dẫn đến

- Góp phần thúc đẩy sự phát triển sản xuất phát triển không bền vững. Người tiêu dùng đang bền vững, tạo ra các sản phẩm tiêu dùng an toàn quan tâm đến nhiều vấn đề nghiêm trọng đang cho xã hội, bảo vệ môi trường;

nảy sinh do nuôi trồng thủy sản; đó là: 1) tồn dư

- Có tuân thủ các quy định chung của FAO -

chất kháng sinh trong sản phẩm; 2) vấn đề kháng ISO, có cơ chế chứng nhận minh bạch với sự tham thuốc, nhờn thuốc; 3) mầm bệnh; 4) ô nhiễm môi gia của bên thứ ba;

trường; 5) các vấn đề xã hội.

- Tạo được thương hiệu cho sản phẩm thủy Theo hướng dẫn của Tổ chức Nông nghiệp và sản với các thị trường nhập khẩu lớn và được Lương thực của Liên hợp quốc - FAO tại Điều 9

người tiêu dùng tin tưởng.

45

46

https://thuviensach.vn

đến môi trường sinh thái, quản lý tốt sức khỏe trong CRCF (Code of Conduct for Responsible động vật thủy sản, thực hiện các trách nhiệm về

Fisheries - Quy chuẩn ứng xử cho nghề cá có phúc lợi xã hội và an toàn cho người lao động, trách nhiệm, 1995) và mục 18 trong TGAC

truy xuất được nguồn gốc sản phẩm.

(Technical Guidelines on Aquaculture Certification -

Hướng dẫn kỹ thuật về chứng nhận nuôi trồng 2. Tại sao người nuôi thủy sản ở Việt Nam thủy sản, 2011), thực hành nuôi trồng thủy sản phải thực hiện VietGAP?

tốt (GAP) phải bảo đảm tối thiểu 4 nội dung (gọi Như đã trình bày ở Phần thứ nhất của cuốn tắt là 4 chữ A): 1) An toàn thực phẩm; 2) An toàn sách này, nghề nuôi trồng thủy sản của nước ta dịch bệnh cho động vật thủy sản nuôi; 3) An toàn đang đứng trước yêu cầu phát triển mới, phát môi trường sinh thái; và 4) An sinh xã hội. Theo triển nghề nuôi thủy sản một cách bền vững, theo hướng dẫn này, các hệ thống chứng nhận thực đó nuôi phải có quy hoạch và quản lý, phải bảo hành nuôi trồng thủy sản tốt lần lượt ra đời, trước đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, an toàn dịch hết là EurepGAP của Liên minh châu Âu (1997), bệnh, an toàn môi trường và an sinh xã hội.

sau đó là MalaysiaGAP (2002), JGAP (2005), Các chuyên gia đã nhận định, sự phát triển AseanGAP và ChinaGAP (2006); GlobalGAP, quá nóng trong nuôi trồng thủy sản trên thế giới ThaiGAP và IndiaGAP (2007). GlobalGAP được và ở Việt Nam đã mang lại những mặt trái không chuyển từ EurepGAP sang vào ngày 7-9-2007.

mong muốn, đó là thực phẩm không an toàn, bệnh Các hệ thống chứng nhận thực hành nuôi dịch bùng phát, suy thoái môi trường, đời sống trồng thủy sản tốt này có mặt tích cực là: của người nuôi thủy sản bấp bênh; từ đó dẫn đến

- Góp phần thúc đẩy sự phát triển sản xuất phát triển không bền vững. Người tiêu dùng đang bền vững, tạo ra các sản phẩm tiêu dùng an toàn quan tâm đến nhiều vấn đề nghiêm trọng đang cho xã hội, bảo vệ môi trường;

nảy sinh do nuôi trồng thủy sản; đó là: 1) tồn dư

- Có tuân thủ các quy định chung của FAO -

chất kháng sinh trong sản phẩm; 2) vấn đề kháng ISO, có cơ chế chứng nhận minh bạch với sự tham thuốc, nhờn thuốc; 3) mầm bệnh; 4) ô nhiễm môi gia của bên thứ ba;

trường; 5) các vấn đề xã hội.

- Tạo được thương hiệu cho sản phẩm thủy Theo hướng dẫn của Tổ chức Nông nghiệp và sản với các thị trường nhập khẩu lớn và được Lương thực của Liên hợp quốc - FAO tại Điều 9

người tiêu dùng tin tưởng.

45

46

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, các hệ thống chứng nhận thực

- Tạo cơ hội cho các cơ sở nuôi có quy mô vừa hành nuôi trồng thủy sản tốt này cũng đã nảy và nhỏ cùng tham gia thị trường, tiếp cận các sinh nhiều mặt tiêu cực, đó là: dịch vụ;

- Sự phát triển quá nhiều bộ tiêu chuẩn

- Nâng cao nhận thức của người sản xuất về

chứng nhận độc lập làm người sản xuất và người sản xuất hàng hóa, chứng nhận sản phẩm, đáp tiêu dùng bị rối;

ứng các nhu cầu của thị trường tiêu dùng.

- Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này thường 4. Những lợi ích do VietGAP mang lại làm tăng chi phí sản xuất, tăng giá thành, vì thế

làm giảm tính cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ

Việc thực hiện VietGAP sẽ mang lại nhiều lợi sở sản xuất;

ích cho toàn xã hội, cho người tiêu dùng, người

- Các hệ thống chứng nhận thường coi nhẹ các làm chế biến xuất khẩu, người lao động làm thuê cơ sở sản xuất nhỏ hoặc làm gia tăng khoảng cách và cho cả người chủ cơ sở nuôi.

giữa hai loại hình sản xuất này ở các nước đang

- Lợi ích cho toàn xã hội:

phát triển.

+ Xã hội sẽ giảm được chi phí y tế do các thực phẩm đã bảo đảm an toàn thực phẩm, tránh được 3. Những mục tiêu chính của VietGAP

các vụ ngộ độc, kháng thuốc,...;

Trong bối cảnh kể trên, Quy phạm thực hành

+ Nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam - VietGAP

đồng, người dân được sử dụng thực phẩm an nhanh chóng được hoàn thiện và có lộ trình cụ thể

toàn (vì dư lượng của các chất cấm có thể là đưa vào áp dụng để đạt được các mục tiêu chính nguyên nhân gây ung thư, ảnh hưởng đến nòi sau đây:

giống,...);

- Tăng cường quản lý để phát triển bền vững:

+ Giúp giảm thiểu mâu thuẫn hoặc giải quyết năng suất và sản lượng, chất lượng và an toàn sớm các mâu thuẫn trong cộng đồng, bảo đảm sự

thực phẩm, môi trường sinh thái, kinh tế - xã hội; bình đẳng, công bằng, ổn định trật tự xã hội.

- Xây dựng thương hiệu và nâng cao hình ảnh

- Lợi ích mang lại cho người tiêu dùng: của sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường

+ Được sử dụng sản phẩm bảo đảm chất lượng quốc tế;

và an toàn thực phẩm;

47

48

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, các hệ thống chứng nhận thực

- Tạo cơ hội cho các cơ sở nuôi có quy mô vừa hành nuôi trồng thủy sản tốt này cũng đã nảy và nhỏ cùng tham gia thị trường, tiếp cận các sinh nhiều mặt tiêu cực, đó là: dịch vụ;

- Sự phát triển quá nhiều bộ tiêu chuẩn

- Nâng cao nhận thức của người sản xuất về

chứng nhận độc lập làm người sản xuất và người sản xuất hàng hóa, chứng nhận sản phẩm, đáp tiêu dùng bị rối;

ứng các nhu cầu của thị trường tiêu dùng.

- Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này thường 4. Những lợi ích do VietGAP mang lại làm tăng chi phí sản xuất, tăng giá thành, vì thế

làm giảm tính cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ

Việc thực hiện VietGAP sẽ mang lại nhiều lợi sở sản xuất;

ích cho toàn xã hội, cho người tiêu dùng, người

- Các hệ thống chứng nhận thường coi nhẹ các làm chế biến xuất khẩu, người lao động làm thuê cơ sở sản xuất nhỏ hoặc làm gia tăng khoảng cách và cho cả người chủ cơ sở nuôi.

giữa hai loại hình sản xuất này ở các nước đang

- Lợi ích cho toàn xã hội:

phát triển.

+ Xã hội sẽ giảm được chi phí y tế do các thực phẩm đã bảo đảm an toàn thực phẩm, tránh được 3. Những mục tiêu chính của VietGAP

các vụ ngộ độc, kháng thuốc,...;

Trong bối cảnh kể trên, Quy phạm thực hành

+ Nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam - VietGAP

đồng, người dân được sử dụng thực phẩm an nhanh chóng được hoàn thiện và có lộ trình cụ thể

toàn (vì dư lượng của các chất cấm có thể là đưa vào áp dụng để đạt được các mục tiêu chính nguyên nhân gây ung thư, ảnh hưởng đến nòi sau đây:

giống,...);

- Tăng cường quản lý để phát triển bền vững:

+ Giúp giảm thiểu mâu thuẫn hoặc giải quyết năng suất và sản lượng, chất lượng và an toàn sớm các mâu thuẫn trong cộng đồng, bảo đảm sự

thực phẩm, môi trường sinh thái, kinh tế - xã hội; bình đẳng, công bằng, ổn định trật tự xã hội.

- Xây dựng thương hiệu và nâng cao hình ảnh

- Lợi ích mang lại cho người tiêu dùng: của sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường

+ Được sử dụng sản phẩm bảo đảm chất lượng quốc tế;

và an toàn thực phẩm;

47

48

https://thuviensach.vn

+ Dễ dàng nhận biết được sản phẩm bảo đảm

+ Được bảo đảm về quyền và lợi ích hợp vệ sinh an toàn thực phẩm trên thị trường, thông pháp như quyền lao động, quyền được học hành qua mã số chứng nhận hoặc dấu chứng nhận sản khi còn trong độ tuổi vị thành niên, được sống, phẩm VietGAP;

làm việc trong môi trường an toàn và bảo đảm

+ Có thể truy xuất được nguồn gốc sản phẩm vệ sinh;

và yêu cầu người sản xuất phải chịu trách nhiệm

+ Người lao động có thể nâng cao kỹ năng lao về sản phẩm của mình;

động thông qua các lớp tập huấn kỹ thuật, thường

+ Khi sử dụng sản phẩm VietGAP sẽ đóng góp vào sự nghiệp phát triển chung bảo vệ môi xuyên ghi chép sổ sách.

trường, tài nguyên thiên nhiên, công bằng xã

- Lợi ích cho người chủ cơ sở nuôi trồng hội; người tiêu dùng sẽ có ý thức, trách nhiệm thủy sản:

hơn với cộng đồng, với thế giới.

+ Quản lý cơ sở nuôi theo hệ thống khoa học,

- Lợi ích cho người làm chế biến xuất khẩu: tránh nhầm lẫn, rủi ro nhờ lập biển báo, kho

+ Khi có chứng nhận VietGAP, nguồn nguyên tàng, hệ thống ao nuôi,...;

liệu đã được bảo đảm về chất lượng nên sẽ bảo

+ Giảm thiểu nguy cơ dịch bệnh: do sử dụng đảm chất lượng đầu ra của sản phẩm chế biến, con giống, thức ăn, chế phẩm sinh học bảo đảm giữ được uy tín với khách hàng và nâng cao chất lượng, quản lý tốt chất thải;

doanh thu;

+ Giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất và

+ Giảm bớt chi phí và thời gian cho việc kiểm hiệu quả sản xuất do quản lý tốt nguồn nguyên tra mẫu sản phẩm đầu vào do nguồn nguyên liệu liệu đầu vào (nhờ thế sản xuất sẽ có lãi, chứ

bảo đảm chất lượng;

không phải lãi do sản phẩm VietGAP sẽ bán được

+ Giảm nguy cơ sản phẩm bị cấm nhập khẩu hoặc bị kiểm tra 100% khi nhập, do không bảo với giá cao hơn trước);

đảm yêu cầu về dư lượng hóa chất;

+ Chứng minh với người tiêu dùng về sản

+ Dễ dàng truy xuất nguồn gốc sản phẩm khi phẩm đạt yêu cầu về an toàn thực phẩm (thông có khiếu nại.

qua mã số chứng nhận và khả năng truy xuất

- Lợi ích cho người lao động làm thuê trong nguồn gốc), tránh được sự lẫn lộn giữa cơ sở nuôi các cơ sở nuôi trồng thủy sản:

tốt và cơ sở nuôi không tốt;

49

50

https://thuviensach.vn

+ Dễ dàng nhận biết được sản phẩm bảo đảm

+ Được bảo đảm về quyền và lợi ích hợp vệ sinh an toàn thực phẩm trên thị trường, thông pháp như quyền lao động, quyền được học hành qua mã số chứng nhận hoặc dấu chứng nhận sản khi còn trong độ tuổi vị thành niên, được sống, phẩm VietGAP;

làm việc trong môi trường an toàn và bảo đảm

+ Có thể truy xuất được nguồn gốc sản phẩm vệ sinh;

và yêu cầu người sản xuất phải chịu trách nhiệm

+ Người lao động có thể nâng cao kỹ năng lao về sản phẩm của mình;

động thông qua các lớp tập huấn kỹ thuật, thường

+ Khi sử dụng sản phẩm VietGAP sẽ đóng góp vào sự nghiệp phát triển chung bảo vệ môi xuyên ghi chép sổ sách.

trường, tài nguyên thiên nhiên, công bằng xã

- Lợi ích cho người chủ cơ sở nuôi trồng hội; người tiêu dùng sẽ có ý thức, trách nhiệm thủy sản:

hơn với cộng đồng, với thế giới.

+ Quản lý cơ sở nuôi theo hệ thống khoa học,

- Lợi ích cho người làm chế biến xuất khẩu: tránh nhầm lẫn, rủi ro nhờ lập biển báo, kho

+ Khi có chứng nhận VietGAP, nguồn nguyên tàng, hệ thống ao nuôi,...;

liệu đã được bảo đảm về chất lượng nên sẽ bảo

+ Giảm thiểu nguy cơ dịch bệnh: do sử dụng đảm chất lượng đầu ra của sản phẩm chế biến, con giống, thức ăn, chế phẩm sinh học bảo đảm giữ được uy tín với khách hàng và nâng cao chất lượng, quản lý tốt chất thải;

doanh thu;

+ Giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất và

+ Giảm bớt chi phí và thời gian cho việc kiểm hiệu quả sản xuất do quản lý tốt nguồn nguyên tra mẫu sản phẩm đầu vào do nguồn nguyên liệu liệu đầu vào (nhờ thế sản xuất sẽ có lãi, chứ

bảo đảm chất lượng;

không phải lãi do sản phẩm VietGAP sẽ bán được

+ Giảm nguy cơ sản phẩm bị cấm nhập khẩu hoặc bị kiểm tra 100% khi nhập, do không bảo với giá cao hơn trước);

đảm yêu cầu về dư lượng hóa chất;

+ Chứng minh với người tiêu dùng về sản

+ Dễ dàng truy xuất nguồn gốc sản phẩm khi phẩm đạt yêu cầu về an toàn thực phẩm (thông có khiếu nại.

qua mã số chứng nhận và khả năng truy xuất

- Lợi ích cho người lao động làm thuê trong nguồn gốc), tránh được sự lẫn lộn giữa cơ sở nuôi các cơ sở nuôi trồng thủy sản:

tốt và cơ sở nuôi không tốt;

49

50

https://thuviensach.vn

+ Chủ cơ sở nuôi tạo dựng được mối quan hệ

Nếu lô hàng bị phát hiện có mối nguy gây mất tốt và ổn định với người lao động, với cộng đồng, an toàn thực phẩm, dẫn tới phải tiêu hủy, hoặc giảm thiểu các rủi ro trong sản xuất.

khi lọt lưới kiểm tra gây bệnh cho người tiêu dùng thì ngoài việc phải giải quyết hậu quả còn II- PHÂN TÍCH CÁC MỐI NGUY CÓ LIÊN QUAN

dẫn tới những cố gắng của toàn bộ hoạt động ĐẾN NUÔI THÂM CANH CÁ TRONG AO

trước đó (phòng trị bệnh dịch, bảo vệ môi KHI NGƯỜI NUÔI ÁP DỤNG VietGAP

trường, chăm sóc,...) đều trở nên vô nghĩa. Vì vậy, người nuôi thâm canh cá trong ao phải bảo Để thực hành nuôi trồng thủy sản tốt tại cơ sở

đảm chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm nuôi cá thâm canh và đạt chứng nhận VietGAP, ngay từ đầu bằng cách tuân thủ các tiêu chuẩn một trong các việc đầu tiên phải làm của người và quy định hiện hành của Nhà nước và các chủ cơ sở nuôi là phải được tập huấn về nhận quy định của Tổ chức Nông nghiệp và Lương diện, phân tích các mối nguy trong nuôi trồng thực của Liên hợp quốc - FAO và Tổ chức Y tế

thủy sản, từ đó có các biện pháp để phòng ngừa và Thế giới - WHO.

kiểm soát các mối nguy này.

Quá trình nuôi thương phẩm cá trong ao luôn Trong các loại mối nguy quan trọng nhất chứa đựng nhiều rủi ro vì luôn có những yếu tố

thường xuất hiện khi nuôi thâm canh cá trong ao đầu vào tác động đến trong quá trình nuôi (thức phải kể đến, đó là: các mối nguy gây mất an toàn ăn, con giống, thuốc, hóa chất, chế phẩm sinh thực phẩm, mất an toàn dịch bệnh và mất an toàn học,...); chúng gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá về môi trường.

trình nuôi.

1. Các mối nguy gây mất an toàn thực

1.1. Nhận diện các mối nguy gây mất an

phẩm khi nuôi thâm canh cá trong ao

toàn thực phẩm khi nuôi thâm canh cá

Việc quản lý chất lượng và an toàn thực

trong ao

phẩm thủy sản có xuất xứ từ nuôi trồng luôn Các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm là được Nhà nước cũng như các cơ quan thẩm những tác nhân (vật lý, hóa học, sinh học) có khả

quyền các nước nhập khẩu quan tâm xem xét.

năng gây hại cho sức khỏe người sử dụng: 51

52

https://thuviensach.vn

+ Chủ cơ sở nuôi tạo dựng được mối quan hệ

Nếu lô hàng bị phát hiện có mối nguy gây mất tốt và ổn định với người lao động, với cộng đồng, an toàn thực phẩm, dẫn tới phải tiêu hủy, hoặc giảm thiểu các rủi ro trong sản xuất.

khi lọt lưới kiểm tra gây bệnh cho người tiêu dùng thì ngoài việc phải giải quyết hậu quả còn II- PHÂN TÍCH CÁC MỐI NGUY CÓ LIÊN QUAN

dẫn tới những cố gắng của toàn bộ hoạt động ĐẾN NUÔI THÂM CANH CÁ TRONG AO

trước đó (phòng trị bệnh dịch, bảo vệ môi KHI NGƯỜI NUÔI ÁP DỤNG VietGAP

trường, chăm sóc,...) đều trở nên vô nghĩa. Vì vậy, người nuôi thâm canh cá trong ao phải bảo Để thực hành nuôi trồng thủy sản tốt tại cơ sở

đảm chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm nuôi cá thâm canh và đạt chứng nhận VietGAP, ngay từ đầu bằng cách tuân thủ các tiêu chuẩn một trong các việc đầu tiên phải làm của người và quy định hiện hành của Nhà nước và các chủ cơ sở nuôi là phải được tập huấn về nhận quy định của Tổ chức Nông nghiệp và Lương diện, phân tích các mối nguy trong nuôi trồng thực của Liên hợp quốc - FAO và Tổ chức Y tế

thủy sản, từ đó có các biện pháp để phòng ngừa và Thế giới - WHO.

kiểm soát các mối nguy này.

Quá trình nuôi thương phẩm cá trong ao luôn Trong các loại mối nguy quan trọng nhất chứa đựng nhiều rủi ro vì luôn có những yếu tố

thường xuất hiện khi nuôi thâm canh cá trong ao đầu vào tác động đến trong quá trình nuôi (thức phải kể đến, đó là: các mối nguy gây mất an toàn ăn, con giống, thuốc, hóa chất, chế phẩm sinh thực phẩm, mất an toàn dịch bệnh và mất an toàn học,...); chúng gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá về môi trường.

trình nuôi.

1. Các mối nguy gây mất an toàn thực

1.1. Nhận diện các mối nguy gây mất an

phẩm khi nuôi thâm canh cá trong ao

toàn thực phẩm khi nuôi thâm canh cá

Việc quản lý chất lượng và an toàn thực

trong ao

phẩm thủy sản có xuất xứ từ nuôi trồng luôn Các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm là được Nhà nước cũng như các cơ quan thẩm những tác nhân (vật lý, hóa học, sinh học) có khả

quyền các nước nhập khẩu quan tâm xem xét.

năng gây hại cho sức khỏe người sử dụng: 51

52

https://thuviensach.vn

- Mối nguy vật lý là những vật cứng, sắc, 2. Các mối nguy gây mất an toàn dịch nhọn có khả năng gây thương tích cho hệ tiêu hóa bệnh khi nuôi thâm canh cá trong ao người sử dụng;

2.1. Điều kiện phát sinh bệnh dịch ở cá

- Mối nguy hóa học là các loại nguyên tố hoặc

nuôi thâm canh trong ao

hợp chất hóa học có khả năng gây độc cấp tính hoặc mãn tính đối với sức khỏe người sử dụng;

Sơ đồ 2: Điều kiện phát sinh dịch bệnh ở cá

- Mối nguy sinh học là các tác nhân vi khuẩn, nuôi thâm canh trong ao

virút, nấm, ký sinh trùng có khả năng gây độc cấp tính hoặc mãn tính đối với người tiêu dùng.

Virút

Vi khuẩn

Cần phân biệt hai loại mối nguy: mối nguy Nấm

Ký sinh trùng

quan trọng và mối nguy thường. Mối nguy là quan trọng khi nó xảy ra thường xuyên và gây hại nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng; khi đó, phải áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn.

NH3, H2S, NO2

1.2. Các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát

các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm

Sơ đồ 2 cho thấy, khi hội tụ đủ cả ba yếu tố

khi nuôi thâm canh cá trong ao

(cá nuôi bị yếu, môi trường ao nuôi xấu và các Cần tiến hành kiểm soát các mối nguy vật lý, mầm bệnh có sẵn trong ao nuôi) thì bệnh dịch sẽ

hóa học, sinh học trong tất cả các công đoạn của phát sinh. Để bệnh dịch không xảy ra, người nuôi quá trình nuôi. Tiến hành lấy mẫu bán sản phẩm, cần có các biện pháp để ba yếu tố trên không xảy sản phẩm để phân tích, kiểm tra, khẳng định ra cùng lúc; đây chính là nguyên lý phòng bệnh thực phẩm là an toàn. Việc kiểm soát mối nguy cho cá nuôi thâm canh trong ao.

trong tất cả các công đoạn nuôi vẫn là cái gốc, nó

- Sức khỏe của cá nuôi: chịu ảnh hưởng bởi sẽ tạo ra lô sản phẩm đồng nhất và đây chính là nhiều yếu tố như gen di truyền (nguồn gốc của cá phương pháp có hiệu quả và tiết kiệm nhất.

bố mẹ; sức khỏe của cá bố mẹ khi sinh sản), chế

53

54

https://thuviensach.vn

- Mối nguy vật lý là những vật cứng, sắc, 2. Các mối nguy gây mất an toàn dịch nhọn có khả năng gây thương tích cho hệ tiêu hóa bệnh khi nuôi thâm canh cá trong ao người sử dụng;

2.1. Điều kiện phát sinh bệnh dịch ở cá

- Mối nguy hóa học là các loại nguyên tố hoặc

nuôi thâm canh trong ao

hợp chất hóa học có khả năng gây độc cấp tính hoặc mãn tính đối với sức khỏe người sử dụng;

Sơ đồ 2: Điều kiện phát sinh dịch bệnh ở cá

- Mối nguy sinh học là các tác nhân vi khuẩn, nuôi thâm canh trong ao

virút, nấm, ký sinh trùng có khả năng gây độc cấp tính hoặc mãn tính đối với người tiêu dùng.

Virút

Vi khuẩn

Cần phân biệt hai loại mối nguy: mối nguy Nấm

Ký sinh trùng

quan trọng và mối nguy thường. Mối nguy là quan trọng khi nó xảy ra thường xuyên và gây hại nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng; khi đó, phải áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn.

NH3, H2S, NO2

1.2. Các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát

các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm

Sơ đồ 2 cho thấy, khi hội tụ đủ cả ba yếu tố

khi nuôi thâm canh cá trong ao

(cá nuôi bị yếu, môi trường ao nuôi xấu và các Cần tiến hành kiểm soát các mối nguy vật lý, mầm bệnh có sẵn trong ao nuôi) thì bệnh dịch sẽ

hóa học, sinh học trong tất cả các công đoạn của phát sinh. Để bệnh dịch không xảy ra, người nuôi quá trình nuôi. Tiến hành lấy mẫu bán sản phẩm, cần có các biện pháp để ba yếu tố trên không xảy sản phẩm để phân tích, kiểm tra, khẳng định ra cùng lúc; đây chính là nguyên lý phòng bệnh thực phẩm là an toàn. Việc kiểm soát mối nguy cho cá nuôi thâm canh trong ao.

trong tất cả các công đoạn nuôi vẫn là cái gốc, nó

- Sức khỏe của cá nuôi: chịu ảnh hưởng bởi sẽ tạo ra lô sản phẩm đồng nhất và đây chính là nhiều yếu tố như gen di truyền (nguồn gốc của cá phương pháp có hiệu quả và tiết kiệm nhất.

bố mẹ; sức khỏe của cá bố mẹ khi sinh sản), chế

53

54

https://thuviensach.vn

độ dinh dưỡng (thức ăn bảo đảm chất lượng và cho cá nuôi trong ao và lây nhiễm sang các ao cho cá ăn đủ số lượng), quá trình lai tạo (giống khác. Cá nuôi bị nhiễm bệnh do virút hoặc vi kháng bệnh, ưu thế lai),... Khi cá khỏe, cá sẽ mau khuẩn có khả năng gây chết cao và lây lan lớn và khả năng kháng bệnh sẽ cao. Khi cá yếu sẽ

nhanh trên diện rộng. Các bệnh do nấm và ký là điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh sinh trùng thường ít gây cho cá chết nhưng làm xâm nhập và gây bệnh.

cá còi cọc, chậm lớn, từ đó cá dễ mắc bệnh do

- Môi trường sống của cá: Nước là môi virút, vi khuẩn gây ra (bội nhiễm) và dễ bị chết trường sống của cá. Chất lượng nước bao gồm khi môi trường sống bất lợi.

các yếu tố thủy lý (pH, nhiệt độ, độ trong), thủy

2.2. Nhận diện các mối nguy gây mất an

hóa (hàm lượng NH3, NO2, H2S, COD, DO, độ

toàn dịch bệnh khi nuôi thâm canh cá

cứng, độ kiềm, v.v.); dư lượng kim loại nặng,

trong ao

thuốc trừ sâu,... Khi các yếu tố môi trường phù hợp, cá sẽ khỏe mạnh và có khả năng kháng Nguồn gốc của các mối nguy gây mất an bệnh cao. Khi các yếu tố môi trường không phù toàn dịch bệnh khi nuôi cá thâm canh thường hợp, cá sẽ bị sốc (stress) và bắt mồi kém; khi do chất đáy, nguồn nước cấp, cá giống, ao nuôi môi trường có nhiều yếu tố độc, cá sẽ bị chết bên cạnh, động vật truyền bệnh (chim, cua...), hàng loạt do bị ngộ độc...

người và dụng cụ chăm sóc, các chế phẩm sinh

- Các mầm bệnh (tác nhân sinh học) gây học không rõ nguồn gốc, các chất thải ở trên bờ

bệnh cho cá nuôi, bao gồm: vi khuẩn, virút, (rác, phân động vật); các chất thải từ trong ao nấm và ký sinh trùng. Trong môi trường ao (nước, bùn),...

nuôi, các tác nhân gây bệnh này thường có

2.3. Các biện pháp kiểm soát mối nguy

trong nguồn nước, bùn đáy; do lây nhiễm từ

gây mất an toàn dịch bệnh khi nuôi thâm

môi trường xung quanh, người chăm sóc, dụng

canh cá trong ao

cụ, các loại động vật khác,... Càng về cuối vụ

nuôi, lượng thức ăn thừa, phân cá, đất lở bờ,...

Bảng 9 trình bày tóm tắt các biện pháp để

sẽ tích tụ ở đáy ao càng nhiều; đây chính là kiểm soát các mối nguy đến từ nhiều nguồn lây điều kiện để các mầm bệnh sinh sôi gây bệnh nhiễm khác nhau khi nuôi thâm canh cá trong ao.

55

56

https://thuviensach.vn

độ dinh dưỡng (thức ăn bảo đảm chất lượng và cho cá nuôi trong ao và lây nhiễm sang các ao cho cá ăn đủ số lượng), quá trình lai tạo (giống khác. Cá nuôi bị nhiễm bệnh do virút hoặc vi kháng bệnh, ưu thế lai),... Khi cá khỏe, cá sẽ mau khuẩn có khả năng gây chết cao và lây lan lớn và khả năng kháng bệnh sẽ cao. Khi cá yếu sẽ

nhanh trên diện rộng. Các bệnh do nấm và ký là điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh sinh trùng thường ít gây cho cá chết nhưng làm xâm nhập và gây bệnh.

cá còi cọc, chậm lớn, từ đó cá dễ mắc bệnh do

- Môi trường sống của cá: Nước là môi virút, vi khuẩn gây ra (bội nhiễm) và dễ bị chết trường sống của cá. Chất lượng nước bao gồm khi môi trường sống bất lợi.

các yếu tố thủy lý (pH, nhiệt độ, độ trong), thủy

2.2. Nhận diện các mối nguy gây mất an

hóa (hàm lượng NH3, NO2, H2S, COD, DO, độ

toàn dịch bệnh khi nuôi thâm canh cá

cứng, độ kiềm, v.v.); dư lượng kim loại nặng,

trong ao

thuốc trừ sâu,... Khi các yếu tố môi trường phù hợp, cá sẽ khỏe mạnh và có khả năng kháng Nguồn gốc của các mối nguy gây mất an bệnh cao. Khi các yếu tố môi trường không phù toàn dịch bệnh khi nuôi cá thâm canh thường hợp, cá sẽ bị sốc (stress) và bắt mồi kém; khi do chất đáy, nguồn nước cấp, cá giống, ao nuôi môi trường có nhiều yếu tố độc, cá sẽ bị chết bên cạnh, động vật truyền bệnh (chim, cua...), hàng loạt do bị ngộ độc...

người và dụng cụ chăm sóc, các chế phẩm sinh

- Các mầm bệnh (tác nhân sinh học) gây học không rõ nguồn gốc, các chất thải ở trên bờ

bệnh cho cá nuôi, bao gồm: vi khuẩn, virút, (rác, phân động vật); các chất thải từ trong ao nấm và ký sinh trùng. Trong môi trường ao (nước, bùn),...

nuôi, các tác nhân gây bệnh này thường có

2.3. Các biện pháp kiểm soát mối nguy

trong nguồn nước, bùn đáy; do lây nhiễm từ

gây mất an toàn dịch bệnh khi nuôi thâm

môi trường xung quanh, người chăm sóc, dụng

canh cá trong ao

cụ, các loại động vật khác,... Càng về cuối vụ

nuôi, lượng thức ăn thừa, phân cá, đất lở bờ,...

Bảng 9 trình bày tóm tắt các biện pháp để

sẽ tích tụ ở đáy ao càng nhiều; đây chính là kiểm soát các mối nguy đến từ nhiều nguồn lây điều kiện để các mầm bệnh sinh sôi gây bệnh nhiễm khác nhau khi nuôi thâm canh cá trong ao.

55

56

https://thuviensach.vn

Bảng 9: Biện pháp kiểm soát các mối nguy Nguồn lây

Biện pháp

TT

Mối nguy

đến từ nhiều nguồn lây nhiễm khác nhau nhiễm

kiểm soát

khi nuôi thâm canh cá trong ao

Mầm bệnh

truyền từ cá bố Chọn cá giống khỏe Nguồn lây

Biện pháp

3 Cá giống

TT

Mối nguy

mẹ sang cá con mạnh.

nhiễm

kiểm soát

(lây nhiễm dọc)

- Xử lý ao đầm

- Chống cua, còng

trước và sau vụ nuôi.

đào hang hoặc xâm

- Hạn chế hình

nhập.

thành bùn bằng

- Chống rò rỉ, thẩm

cách gia cố bờ ao,

lậu nước giữa hai

Mầm bệnh, hóa trải bạt chống xói,

Ao nuôi

Mầm bệnh (lây

1 Chất đáy

4

ao.

chất độc

lở, cho ăn vừa đủ,

bên cạnh

nhiễm ngang) - Cách ly ao bên

xử lý chế phẩm vi

cạnh: rắc vôi bột,

sinh ngay từ đầu

hạn chế/không đi

vụ nuôi.

lại giữa hai ao (khi

- Thu gom và xử lý

có dịch bệnh).

bùn đúng kỹ thuật.

Động vật

- Gia cố chắc bờ ao,

- Kênh, cống cấp -

truyền

rào lưới để chống

thoát nước riêng

bệnh

Vi sinh vật gây cua, còng...

5

biệt.

(chim, cua, bệnh

- Có hệ thống xua

Mầm bệnh, tảo, - Xử lý nước đúng

chuột; chó,

đuổi chim, rắn vào

chất hữu cơ lơ kỹ thuật trước khi

mèo)

ao nuôi.

Nguồn

2

lửng, kim loại nuôi.

nước cấp

- Công nhân được

nặng, thuốc trừ - Theo dõi chương trang bị bảo hộ lao

sâu

Người và

trình dư lượng,

Lan truyền

động.

6 dụng cụ

cảnh báo bệnh dịch

mầm bệnh

- Dụng cụ chăm

chăm sóc

trước khi lấy nước

sóc dùng riêng cho

vào.

từng ao.

57

58

https://thuviensach.vn

Bảng 9: Biện pháp kiểm soát các mối nguy Nguồn lây

Biện pháp

TT

Mối nguy

đến từ nhiều nguồn lây nhiễm khác nhau nhiễm

kiểm soát

khi nuôi thâm canh cá trong ao

Mầm bệnh

truyền từ cá bố Chọn cá giống khỏe Nguồn lây

Biện pháp

3 Cá giống

TT

Mối nguy

mẹ sang cá con mạnh.

nhiễm

kiểm soát

(lây nhiễm dọc)

- Xử lý ao đầm

- Chống cua, còng

trước và sau vụ nuôi.

đào hang hoặc xâm

- Hạn chế hình

nhập.

thành bùn bằng

- Chống rò rỉ, thẩm

cách gia cố bờ ao,

lậu nước giữa hai

Mầm bệnh, hóa trải bạt chống xói,

Ao nuôi

Mầm bệnh (lây

1 Chất đáy

4

ao.

chất độc

lở, cho ăn vừa đủ,

bên cạnh

nhiễm ngang) - Cách ly ao bên

xử lý chế phẩm vi

cạnh: rắc vôi bột,

sinh ngay từ đầu

hạn chế/không đi

vụ nuôi.

lại giữa hai ao (khi

- Thu gom và xử lý

có dịch bệnh).

bùn đúng kỹ thuật.

Động vật

- Gia cố chắc bờ ao,

- Kênh, cống cấp -

truyền

rào lưới để chống

thoát nước riêng

bệnh

Vi sinh vật gây cua, còng...

5

biệt.

(chim, cua, bệnh

- Có hệ thống xua

Mầm bệnh, tảo, - Xử lý nước đúng

chuột; chó,

đuổi chim, rắn vào

chất hữu cơ lơ kỹ thuật trước khi

mèo)

ao nuôi.

Nguồn

2

lửng, kim loại nuôi.

nước cấp

- Công nhân được

nặng, thuốc trừ - Theo dõi chương trang bị bảo hộ lao

sâu

Người và

trình dư lượng,

Lan truyền

động.

6 dụng cụ

cảnh báo bệnh dịch

mầm bệnh

- Dụng cụ chăm

chăm sóc

trước khi lấy nước

sóc dùng riêng cho

vào.

từng ao.

57

58

https://thuviensach.vn

Nguồn lây

Biện pháp

Hoạt động nuôi cá thâm canh còn phải đối TT

Mối nguy

nhiễm

kiểm soát

mặt với nhiều loại địch hại (chim ăn cá; rắn rết cư

Vi sinh vật gây Sử dụng sản phẩm

ngụ; cua, còng đào hang ở bờ ao gây thẩm lậu và Chế phẩm

7

bệnh, kim loại có nguồn gốc rõ

sinh học

truyền bệnh; các tác nhân như virút, vi khuẩn, nặng...

ràng, có uy tín.

nấm, ký sinh trùng gây bệnh cho thủy sản và gây Chất thải

bệnh cho người).

trên bờ

Vi sinh vật gây Quản lý chặt, không 8 (rác, phân bệnh, hóa chất để ảnh hưởng vào

3.1. Nhận diện các mối nguy gây mất

động

độc

ao nuôi.

an toàn môi trường bên trong của ao nuôi

vật,...)

khi nuôi cá thâm canh và các biện pháp

Không để chất thải

Chất thải

kiểm soát

Vi khuẩn gây

từ ao nuôi bên cạnh

9 từ ao (nước, bệnh

ảnh hưởng vào ao

Sơ đồ 3 trình bày các yếu tố được cho là các bùn)

nuôi và ngược lại.

mối nguy có ảnh hưởng đến môi trường bên trong của ao nuôi cá thâm canh. Qua sơ đồ trên cho 3. Các mối nguy gây mất an toàn môi thấy, có 9 yếu tố từ bên ngoài ảnh hưởng tới môi trường khi nuôi thâm canh cá trong ao trường ao nuôi, trong đó:

- 6 yếu tố tham gia vào quá trình sản xuất Ao nuôi cá thâm canh chịu các tác động không mang theo các nguy cơ gây ảnh hưởng tới môi chỉ từ các hoạt động nuôi cá diễn ra ở bên trong ao trường ao nuôi là: thức ăn dư thừa; lạm dụng (thức ăn dư thừa, việc sử dụng hóa chất, kháng hóa chất, kháng sinh; nguồn nước cấp; rác thải sinh, chế phẩm sinh học, chất xử lý cải tạo môi trên bờ; xăng, dầu rò rỉ; dụng cụ và người chăm trường,...) mà còn chịu các tác động của bên ngoài (khí hậu, thời tiết, nguồn nước cấp, địch hại...).

sóc,...

Ngược lại, chính việc nuôi thâm canh cá trong ao

- 3 yếu tố tác động tới môi trường ao nuôi cũng gây ảnh hưởng tới môi trường bên ngoài cơ

nhưng không xuất phát từ quy trình công nghệ

sở nuôi (nước thải và bùn thải từ ao nuôi; chất nuôi, đó là: thời tiết/nhiệt độ; mưa, bão, lũ; động thải sinh hoạt, chất thải sản xuất,...).

vật gây hại.

59

60

https://thuviensach.vn

Nguồn lây

Biện pháp

Hoạt động nuôi cá thâm canh còn phải đối TT

Mối nguy

nhiễm

kiểm soát

mặt với nhiều loại địch hại (chim ăn cá; rắn rết cư

Vi sinh vật gây Sử dụng sản phẩm

ngụ; cua, còng đào hang ở bờ ao gây thẩm lậu và Chế phẩm

7

bệnh, kim loại có nguồn gốc rõ

sinh học

truyền bệnh; các tác nhân như virút, vi khuẩn, nặng...

ràng, có uy tín.

nấm, ký sinh trùng gây bệnh cho thủy sản và gây Chất thải

bệnh cho người).

trên bờ

Vi sinh vật gây Quản lý chặt, không 8 (rác, phân bệnh, hóa chất để ảnh hưởng vào

3.1. Nhận diện các mối nguy gây mất

động

độc

ao nuôi.

an toàn môi trường bên trong của ao nuôi

vật,...)

khi nuôi cá thâm canh và các biện pháp

Không để chất thải

Chất thải

kiểm soát

Vi khuẩn gây

từ ao nuôi bên cạnh

9 từ ao (nước, bệnh

ảnh hưởng vào ao

Sơ đồ 3 trình bày các yếu tố được cho là các bùn)

nuôi và ngược lại.

mối nguy có ảnh hưởng đến môi trường bên trong của ao nuôi cá thâm canh. Qua sơ đồ trên cho 3. Các mối nguy gây mất an toàn môi thấy, có 9 yếu tố từ bên ngoài ảnh hưởng tới môi trường khi nuôi thâm canh cá trong ao trường ao nuôi, trong đó:

- 6 yếu tố tham gia vào quá trình sản xuất Ao nuôi cá thâm canh chịu các tác động không mang theo các nguy cơ gây ảnh hưởng tới môi chỉ từ các hoạt động nuôi cá diễn ra ở bên trong ao trường ao nuôi là: thức ăn dư thừa; lạm dụng (thức ăn dư thừa, việc sử dụng hóa chất, kháng hóa chất, kháng sinh; nguồn nước cấp; rác thải sinh, chế phẩm sinh học, chất xử lý cải tạo môi trên bờ; xăng, dầu rò rỉ; dụng cụ và người chăm trường,...) mà còn chịu các tác động của bên ngoài (khí hậu, thời tiết, nguồn nước cấp, địch hại...).

sóc,...

Ngược lại, chính việc nuôi thâm canh cá trong ao

- 3 yếu tố tác động tới môi trường ao nuôi cũng gây ảnh hưởng tới môi trường bên ngoài cơ

nhưng không xuất phát từ quy trình công nghệ

sở nuôi (nước thải và bùn thải từ ao nuôi; chất nuôi, đó là: thời tiết/nhiệt độ; mưa, bão, lũ; động thải sinh hoạt, chất thải sản xuất,...).

vật gây hại.

59

60

https://thuviensach.vn

Sơ đồ 3: Các yếu tố có tác động đến TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

môi trường bên trong của ao nuôi kháng

kháng sinh

- Sử dụng theo hướng

sinh

dẫn của cán bộ chuyên

môn.

Tảo, hữu cơ lơ

Nguồn lửng, mầm

Ao lắng, xử lý mầm

Lạm dụng

1.3 nước

bệnh, kim loại

bệnh, lưới ngăn động

hóa chất,

cấp

nặng, thuốc trừ vật chủ trung gian.

kháng sinh

sâu

Rác

Vi khuẩn, hóa

Phân loại rác thải, thu

1.4 thải

chất độc

gom, xử lý đúng cách.

trên bờ

Bảng 10 trình bày tóm tắt các biện pháp để

Kim loại nặng,

kiểm soát các mối nguy gây mất an toàn với môi Xăng,

có ảnh hưởng

Có hệ thống thu gom

trường ao nuôi cá thâm canh.

1.5 dầu rò

tới tính khả

hiệu quả.

rỉ

dụng của sản

Bảng 10: Biện pháp kiểm soát các mối nguy phẩm

gây mất an toàn với môi trường

- Dụng cụ dùng riêng

trong nuôi cá thâm canh

Dụng

cụ,

cho từng ao.

Lan truyền

TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

1.6 người

mầm bệnh

- Dụng cụ, người

1 Các

yếu tố tham gia vào quá trình sản xuất chăm

chăm sóc làm vệ sinh

sóc

và khử trùng.

Tính chính xác từng

Thức ăn Vi khuẩn, NH

1.1

3,

ngày lượng thức ăn

2 Các yếu tố tác động từ bên ngoài dư thừa H2S

cho cá.

Cá nuôi bị

Lạm

An toàn thực

- Không sử dụng hóa

stress, độc tính - Tăng độ sâu của ao.

Nhiệt

dụng

phẩm, hình

chất, kháng sinh, chế

2.1

của hóa chất

1.2

độ

- Xử lý tảo và hóa chất

hóa

thành hệ vi

phẩm sinh học trong

độc sẽ tăng khi độc trong ao.

chất,

khuẩn kháng

danh mục cấm.

nhiệt độ cao

61

62

https://thuviensach.vn

Sơ đồ 3: Các yếu tố có tác động đến TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

môi trường bên trong của ao nuôi kháng

kháng sinh

- Sử dụng theo hướng

sinh

dẫn của cán bộ chuyên

môn.

Tảo, hữu cơ lơ

Nguồn lửng, mầm

Ao lắng, xử lý mầm

Lạm dụng

1.3 nước

bệnh, kim loại

bệnh, lưới ngăn động

hóa chất,

cấp

nặng, thuốc trừ vật chủ trung gian.

kháng sinh

sâu

Rác

Vi khuẩn, hóa

Phân loại rác thải, thu

1.4 thải

chất độc

gom, xử lý đúng cách.

trên bờ

Bảng 10 trình bày tóm tắt các biện pháp để

Kim loại nặng,

kiểm soát các mối nguy gây mất an toàn với môi Xăng,

có ảnh hưởng

Có hệ thống thu gom

trường ao nuôi cá thâm canh.

1.5 dầu rò

tới tính khả

hiệu quả.

rỉ

dụng của sản

Bảng 10: Biện pháp kiểm soát các mối nguy phẩm

gây mất an toàn với môi trường

- Dụng cụ dùng riêng

trong nuôi cá thâm canh

Dụng

cụ,

cho từng ao.

Lan truyền

TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

1.6 người

mầm bệnh

- Dụng cụ, người

1 Các

yếu tố tham gia vào quá trình sản xuất chăm

chăm sóc làm vệ sinh

sóc

và khử trùng.

Tính chính xác từng

Thức ăn Vi khuẩn, NH

1.1

3,

ngày lượng thức ăn

2 Các yếu tố tác động từ bên ngoài dư thừa H2S

cho cá.

Cá nuôi bị

Lạm

An toàn thực

- Không sử dụng hóa

stress, độc tính - Tăng độ sâu của ao.

Nhiệt

dụng

phẩm, hình

chất, kháng sinh, chế

2.1

của hóa chất

1.2

độ

- Xử lý tảo và hóa chất

hóa

thành hệ vi

phẩm sinh học trong

độc sẽ tăng khi độc trong ao.

chất,

khuẩn kháng

danh mục cấm.

nhiệt độ cao

61

62

https://thuviensach.vn

TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

Sơ đồ 4: Các mối nguy gây mất an toàn đến môi trường bên ngoài khi nuôi cá

- Làm thay đổi

thâm canh trong ao

các chỉ tiêu lý,

hóa học của

- Tôn cao bờ.

Mưa,

2.2

nước ao (nhiệt

bão, lũ

- Theo dõi thời tiết,

độ, pH,...)

chủ động đối phó.

- Cá bị thoát ra

ngoài

- Động vật

trong Sách Đỏ

(chim, rắn,

- Bảo vệ động vật quý

thủy sản,...)

hiếm.

Động

2.3 vật gây - Động vật gây - Không giết hại vô cớ.

Sơ đồ 4 cho thấy, 4 yếu tố chính có ảnh hưởng hại

hại (chuột, vi

- Không dùng thuốc

tới môi trường bên ngoài cơ sở nuôi khi nuôi cá sinh vật gây

độc, súng,...

thâm canh trong ao, đó là:

bệnh,...)

- Khoan giếng lấy nước ngọt (nước ngầm) để

- Động vật khác

pha loãng độ mặn ao khi nuôi cá rô phi ở vùng nuôi nước lợ.

- Nước thải từ ao nuôi.

3.2. Nhận diện các mối nguy gây mất an

- Bùn thải từ đáy mương cấp, mương thoát, ao

toàn môi trường bên ngoài khi nuôi cá thâm

nuôi và ao xử lý nước.

canh và các biện pháp kiểm soát

- Chất thải rắn (bao gồm chất thải sinh hoạt và chất thải sản xuất).

Sơ đồ 4 trình bày các yếu tố được cho là các Bảng 11 trình bày các biện pháp để kiểm soát mối nguy gây mất an toàn môi trường bên ngoài các mối nguy gây mất an toàn với môi trường khi nuôi cá thâm canh trong ao.

xung quanh khi nuôi cá thâm canh trong ao.

63

64

https://thuviensach.vn

TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

Sơ đồ 4: Các mối nguy gây mất an toàn đến môi trường bên ngoài khi nuôi cá

- Làm thay đổi

thâm canh trong ao

các chỉ tiêu lý,

hóa học của

- Tôn cao bờ.

Mưa,

2.2

nước ao (nhiệt

bão, lũ

- Theo dõi thời tiết,

độ, pH,...)

chủ động đối phó.

- Cá bị thoát ra

ngoài

- Động vật

trong Sách Đỏ

(chim, rắn,

- Bảo vệ động vật quý

thủy sản,...)

hiếm.

Động

2.3 vật gây - Động vật gây - Không giết hại vô cớ.

Sơ đồ 4 cho thấy, 4 yếu tố chính có ảnh hưởng hại

hại (chuột, vi

- Không dùng thuốc

tới môi trường bên ngoài cơ sở nuôi khi nuôi cá sinh vật gây

độc, súng,...

thâm canh trong ao, đó là:

bệnh,...)

- Khoan giếng lấy nước ngọt (nước ngầm) để

- Động vật khác

pha loãng độ mặn ao khi nuôi cá rô phi ở vùng nuôi nước lợ.

- Nước thải từ ao nuôi.

3.2. Nhận diện các mối nguy gây mất an

- Bùn thải từ đáy mương cấp, mương thoát, ao

toàn môi trường bên ngoài khi nuôi cá thâm

nuôi và ao xử lý nước.

canh và các biện pháp kiểm soát

- Chất thải rắn (bao gồm chất thải sinh hoạt và chất thải sản xuất).

Sơ đồ 4 trình bày các yếu tố được cho là các Bảng 11 trình bày các biện pháp để kiểm soát mối nguy gây mất an toàn môi trường bên ngoài các mối nguy gây mất an toàn với môi trường khi nuôi cá thâm canh trong ao.

xung quanh khi nuôi cá thâm canh trong ao.

63

64

https://thuviensach.vn

Bảng 11: Biện pháp kiểm soát các mối nguy nghiệp và Phát triển nông thôn). Nội dung các gây mất an toàn với môi trường trong tiêu chí trong Quy phạm VietGAP được trình bày nuôi cá thâm canh

trong Bảng 12 dưới đây.

TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

Bảng 12: Nội dung các tiêu chí Nếu sử dụng nước ngầm

trong Quy phạm VietGAP

Lấy nước Ảnh hưởng tới

1

phải xin phép cơ quan

(theo Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày ngầm

hệ sinh thái

tài nguyên môi trường

6-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Hóa chất độc,

và Phát triển nông thôn)

Nước

Xử lý đạt quy chuẩn

2

hữu cơ lơ lửng,

thải

trước khi thải

Yêu cầu để

mầm bệnh

cơ sở nuôi

Số tiêu Số tiêu

Hóa chất độc, Thu gom, xử lý, sử dụng thủy sản

3 Bùn thải

chí

chí

mầm bệnh

đúng quy định

TT

Nội dung

được cấp

mức độ mức độ

Vi sinh vật gây

Giấy chứng

Chất

Thu gom, xử lý đúng

A

B

4

bệnh, hóa chất

nhận

thải rắn

quy định

VietGAP

độc

1 Yêu cầu chung

15

1

III- HƯỚNG DẪN VietGAP VỚI NUÔI

2 An toàn thực

19

4

phẩm

THÂM CANH CÁ TRONG AO

100% đạt các

3 Quản lý sức khỏe

23

4

tiêu chí A và

1. Nội dung của VietGAP trong nuôi thủy sản

ít nhất 90%

trồng thủy sản

4 Bảo vệ môi trường

12

7

đạt các tiêu

chí B.

Ngày 6-9-2014, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và 5 Các khía cạnh

16

3

Phát triển nông thôn đã ra Quyết định số

kinh tế - xã hội

3824/QĐ-BNN-TCTS ban hành Quy phạm thực Tổng cộng 104

85

19

hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam - VietGAP

(Quyết định này thay thế cho Quyết định số

So với Quy phạm nuôi trồng thủy sản tốt 1503/QĐ-BNN-TCTS ngày 5-7-2011 của Bộ Nông tại Việt Nam - VietGAP "cũ" (theo Quyết định 65

66

https://thuviensach.vn

Bảng 11: Biện pháp kiểm soát các mối nguy nghiệp và Phát triển nông thôn). Nội dung các gây mất an toàn với môi trường trong tiêu chí trong Quy phạm VietGAP được trình bày nuôi cá thâm canh

trong Bảng 12 dưới đây.

TT Yếu tố

Mối nguy

Biện pháp kiểm soát

Bảng 12: Nội dung các tiêu chí Nếu sử dụng nước ngầm

trong Quy phạm VietGAP

Lấy nước Ảnh hưởng tới

1

phải xin phép cơ quan

(theo Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày ngầm

hệ sinh thái

tài nguyên môi trường

6-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Hóa chất độc,

và Phát triển nông thôn)

Nước

Xử lý đạt quy chuẩn

2

hữu cơ lơ lửng,

thải

trước khi thải

Yêu cầu để

mầm bệnh

cơ sở nuôi

Số tiêu Số tiêu

Hóa chất độc, Thu gom, xử lý, sử dụng thủy sản

3 Bùn thải

chí

chí

mầm bệnh

đúng quy định

TT

Nội dung

được cấp

mức độ mức độ

Vi sinh vật gây

Giấy chứng

Chất

Thu gom, xử lý đúng

A

B

4

bệnh, hóa chất

nhận

thải rắn

quy định

VietGAP

độc

1 Yêu cầu chung

15

1

III- HƯỚNG DẪN VietGAP VỚI NUÔI

2 An toàn thực

19

4

phẩm

THÂM CANH CÁ TRONG AO

100% đạt các

3 Quản lý sức khỏe

23

4

tiêu chí A và

1. Nội dung của VietGAP trong nuôi thủy sản

ít nhất 90%

trồng thủy sản

4 Bảo vệ môi trường

12

7

đạt các tiêu

chí B.

Ngày 6-9-2014, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và 5 Các khía cạnh

16

3

Phát triển nông thôn đã ra Quyết định số

kinh tế - xã hội

3824/QĐ-BNN-TCTS ban hành Quy phạm thực Tổng cộng 104

85

19

hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam - VietGAP

(Quyết định này thay thế cho Quyết định số

So với Quy phạm nuôi trồng thủy sản tốt 1503/QĐ-BNN-TCTS ngày 5-7-2011 của Bộ Nông tại Việt Nam - VietGAP "cũ" (theo Quyết định 65

66

https://thuviensach.vn

số 1503/QĐ-BNN-TCTS ngày 5-7-2011), Quy phạm những đối tượng nuôi quan trọng, liên quan đến thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam -

hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam (cá VietGAP "mới" (theo Quyết định số 3824/QĐ-BNN-tra và tôm nước lợ), có văn bản hướng dẫn cụ thể, TCTS ngày 6-9-2014) sau khi đã được rà soát, chi tiết cách áp dụng VietGAP.

chỉnh sửa cho phù hợp với thực tế, thì các đề mục Về đối tượng áp dụng, sẽ phân loại, chỉ định lớn được giữ nguyên; số chỉ tiêu tuy tăng từ 68 lên rõ đối tượng nuôi nào được khuyến khích áp dụng 104, nhưng khi áp dụng sẽ trở nên dễ dàng hơn.

và đối tượng nào bắt buộc phải áp dụng các tiêu Cùng với việc tích hợp các tiêu chuẩn quốc tế, chuẩn VietGAP; trường hợp bắt buộc áp dụng, sẽ

VietGAP sẽ giúp các doanh nghiệp xuất khẩu của đặt ra lộ trình cụ thể. Ví dụ: cá tra là đối tượng Việt Nam và các nhà nhập khẩu trên thế giới tìm phải bắt buộc áp dụng VietGAP. Lộ trình áp dụng được tiếng nói chung. Nhờ đó, tăng cơ hội xuất được quy định trong Nghị định số 36/2014/NĐ-CP

khẩu cho thủy sản Việt Nam (nhất là các mặt ngày 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến hàng xuất khẩu chủ lực).

và xuất khẩu sản phẩm cá tra: đến ngày 31-12-Tổng cục Thủy sản sẽ cân nhắc, tiếp tục lồng 2015, các cơ sở nuôi cá tra thương phẩm phải áp ghép khéo léo các tiêu chuẩn như GlobalGAP, dụng và được chứng nhận thực hành nuôi trồng AseanGAP, ASC, MSC, BMP vào nội dung của các thủy sản tốt theo VietGAP hoặc chứng chỉ quốc tế

quyết định Quy phạm thực hành nuôi trồng thủy phù hợp quy định của pháp luật Việt Nam.

sản tốt Việt Nam (VietGAP) và Hướng dẫn áp dụng VietGAP để VietGAP ngày càng hài hòa với 2. Những thuận lợi và khó khăn khi các tiêu chuẩn quốc tế (giúp các doanh nghiệp người nuôi cá thâm canh trong ao áp dụng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam dễ dàng tìm VietGAP

kiếm thị trường) trong thời gian tới.

Về phía người nuôi: Thông qua các lớp tập Theo Tổng cục Thủy sản, Quy phạm thực huấn, tuyên truyền của nhiều cơ quan chức năng hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam của Nhà nước từ cấp Trung ương, cấp tỉnh và các (VietGAP) phải được hiểu là những quy định dự án phát triển mà người nuôi cá thâm canh chung được xây dựng cho tất cả các đối tượng nuôi trong ao đã nhận thức được sự cần thiết phải áp trồng thủy sản tại Việt Nam (chứ không xây dựng dụng VietGAP. Lĩnh vực đi sớm nhất hiện nay là cho từng đối tượng riêng biệt). Tuy nhiên, đối với nuôi cá tra ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, 67

68

https://thuviensach.vn

số 1503/QĐ-BNN-TCTS ngày 5-7-2011), Quy phạm những đối tượng nuôi quan trọng, liên quan đến thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam -

hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam (cá VietGAP "mới" (theo Quyết định số 3824/QĐ-BNN-tra và tôm nước lợ), có văn bản hướng dẫn cụ thể, TCTS ngày 6-9-2014) sau khi đã được rà soát, chi tiết cách áp dụng VietGAP.

chỉnh sửa cho phù hợp với thực tế, thì các đề mục Về đối tượng áp dụng, sẽ phân loại, chỉ định lớn được giữ nguyên; số chỉ tiêu tuy tăng từ 68 lên rõ đối tượng nuôi nào được khuyến khích áp dụng 104, nhưng khi áp dụng sẽ trở nên dễ dàng hơn.

và đối tượng nào bắt buộc phải áp dụng các tiêu Cùng với việc tích hợp các tiêu chuẩn quốc tế, chuẩn VietGAP; trường hợp bắt buộc áp dụng, sẽ

VietGAP sẽ giúp các doanh nghiệp xuất khẩu của đặt ra lộ trình cụ thể. Ví dụ: cá tra là đối tượng Việt Nam và các nhà nhập khẩu trên thế giới tìm phải bắt buộc áp dụng VietGAP. Lộ trình áp dụng được tiếng nói chung. Nhờ đó, tăng cơ hội xuất được quy định trong Nghị định số 36/2014/NĐ-CP

khẩu cho thủy sản Việt Nam (nhất là các mặt ngày 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến hàng xuất khẩu chủ lực).

và xuất khẩu sản phẩm cá tra: đến ngày 31-12-Tổng cục Thủy sản sẽ cân nhắc, tiếp tục lồng 2015, các cơ sở nuôi cá tra thương phẩm phải áp ghép khéo léo các tiêu chuẩn như GlobalGAP, dụng và được chứng nhận thực hành nuôi trồng AseanGAP, ASC, MSC, BMP vào nội dung của các thủy sản tốt theo VietGAP hoặc chứng chỉ quốc tế

quyết định Quy phạm thực hành nuôi trồng thủy phù hợp quy định của pháp luật Việt Nam.

sản tốt Việt Nam (VietGAP) và Hướng dẫn áp dụng VietGAP để VietGAP ngày càng hài hòa với 2. Những thuận lợi và khó khăn khi các tiêu chuẩn quốc tế (giúp các doanh nghiệp người nuôi cá thâm canh trong ao áp dụng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam dễ dàng tìm VietGAP

kiếm thị trường) trong thời gian tới.

Về phía người nuôi: Thông qua các lớp tập Theo Tổng cục Thủy sản, Quy phạm thực huấn, tuyên truyền của nhiều cơ quan chức năng hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam của Nhà nước từ cấp Trung ương, cấp tỉnh và các (VietGAP) phải được hiểu là những quy định dự án phát triển mà người nuôi cá thâm canh chung được xây dựng cho tất cả các đối tượng nuôi trong ao đã nhận thức được sự cần thiết phải áp trồng thủy sản tại Việt Nam (chứ không xây dựng dụng VietGAP. Lĩnh vực đi sớm nhất hiện nay là cho từng đối tượng riêng biệt). Tuy nhiên, đối với nuôi cá tra ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, 67

68

https://thuviensach.vn

đối tượng nuôi mà Nhà nước đã quy định đến

- Quyết định số 01/2012/QĐ-TTg ngày 9-1-ngày 31-12-2015, các cơ sở nuôi cá tra thương 2012 của Thủ tướng Chính phủ về một số chính phẩm phải áp dụng và được chứng nhận thực sách hỗ trợ việc áp dụng Quy trình thực hành sản hành nuôi trồng thủy sản tốt theo VietGAP hoặc xuất nông nghiệp tốt trong nông nghiệp, lâm chứng chỉ quốc tế phù hợp quy định của pháp luật nghiệp và thủy sản. Theo đó, Nhà nước sẽ hỗ trợ

Việt Nam (theo Nghị định số 36/2014/NĐ-CP

một phần kinh phí xây dựng các vùng sản xuất ngày 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến tập trung theo VietGAP, chi phí đào tạo tập huấn, và xuất khẩu sản phẩm cá tra).

chi phí chứng nhận lần đầu, v.v..

Về phía cơ quan quản lý: Quá trình triển khai

- Thông tư số 48/2012/TT-BNNPTNT ngày VietGAP là quá trình luôn luôn hoàn thiện và cải 29-6-2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển tiến theo hướng thuận lợi hơn khi áp dụng. Để

nông thôn quy định về chứng nhận sản phẩm quảng bá VietGAP, việc đào tạo lực lượng cán bộ ở

thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi được sản xuất, sơ

các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn của chế phù hợp với Quy trình thực hành sản xuất các địa phương để sau đó họ có thể hướng dẫn cho nông nghiệp tốt (trong đó có Phụ lục IX.A "Bảng các cơ sở nuôi thủy sản, đã được thực hiện khá tốt.

chỉ tiêu và hướng dẫn đánh giá VietGAP trong Từ đầu năm 2014 đến nay, Tổng cục Thủy nuôi trồng thủy sản", với 68 chỉ tiêu).

sản đã cùng với các đơn vị chuyên môn tiến hành

- Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014

rà soát để nâng cao tính khả thi khi áp dụng của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản VietGAP tại Việt Nam (nhất là đối với các đối phẩm cá tra; Thông tư số 23/2014/TT-BNNPTNT

tượng xuất khẩu chủ lực), nhằm tăng cơ hội xuất ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát khẩu đến các thị trường lớn, thị trường tiềm năng.

triển nông thôn hướng dẫn thực hiện Nghị định số

Một cố gắng rất đáng được ghi nhận là các cơ

36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014 của Chính phủ

quan quản lý đã kịp thời ban hành các nghị định, về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cá tra thông tư, quyết định để hỗ trợ về pháp lý cho lộ

(có hiệu lực từ ngày 12-9-2014).

trình thực hiện VietGAP ở nước ta, nhằm khuyến

- Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày khích phát triển nuôi thủy sản thâm canh một 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển cách bền vững. Có thể kể ra những văn bản mới nông thôn ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia nhất gần đây như:

về điều kiện nuôi thủy sản (có hiệu lực từ ngày 69

70

https://thuviensach.vn

đối tượng nuôi mà Nhà nước đã quy định đến

- Quyết định số 01/2012/QĐ-TTg ngày 9-1-ngày 31-12-2015, các cơ sở nuôi cá tra thương 2012 của Thủ tướng Chính phủ về một số chính phẩm phải áp dụng và được chứng nhận thực sách hỗ trợ việc áp dụng Quy trình thực hành sản hành nuôi trồng thủy sản tốt theo VietGAP hoặc xuất nông nghiệp tốt trong nông nghiệp, lâm chứng chỉ quốc tế phù hợp quy định của pháp luật nghiệp và thủy sản. Theo đó, Nhà nước sẽ hỗ trợ

Việt Nam (theo Nghị định số 36/2014/NĐ-CP

một phần kinh phí xây dựng các vùng sản xuất ngày 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến tập trung theo VietGAP, chi phí đào tạo tập huấn, và xuất khẩu sản phẩm cá tra).

chi phí chứng nhận lần đầu, v.v..

Về phía cơ quan quản lý: Quá trình triển khai

- Thông tư số 48/2012/TT-BNNPTNT ngày VietGAP là quá trình luôn luôn hoàn thiện và cải 29-6-2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển tiến theo hướng thuận lợi hơn khi áp dụng. Để

nông thôn quy định về chứng nhận sản phẩm quảng bá VietGAP, việc đào tạo lực lượng cán bộ ở

thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi được sản xuất, sơ

các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn của chế phù hợp với Quy trình thực hành sản xuất các địa phương để sau đó họ có thể hướng dẫn cho nông nghiệp tốt (trong đó có Phụ lục IX.A "Bảng các cơ sở nuôi thủy sản, đã được thực hiện khá tốt.

chỉ tiêu và hướng dẫn đánh giá VietGAP trong Từ đầu năm 2014 đến nay, Tổng cục Thủy nuôi trồng thủy sản", với 68 chỉ tiêu).

sản đã cùng với các đơn vị chuyên môn tiến hành

- Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014

rà soát để nâng cao tính khả thi khi áp dụng của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản VietGAP tại Việt Nam (nhất là đối với các đối phẩm cá tra; Thông tư số 23/2014/TT-BNNPTNT

tượng xuất khẩu chủ lực), nhằm tăng cơ hội xuất ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát khẩu đến các thị trường lớn, thị trường tiềm năng.

triển nông thôn hướng dẫn thực hiện Nghị định số

Một cố gắng rất đáng được ghi nhận là các cơ

36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014 của Chính phủ

quan quản lý đã kịp thời ban hành các nghị định, về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cá tra thông tư, quyết định để hỗ trợ về pháp lý cho lộ

(có hiệu lực từ ngày 12-9-2014).

trình thực hiện VietGAP ở nước ta, nhằm khuyến

- Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày khích phát triển nuôi thủy sản thâm canh một 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển cách bền vững. Có thể kể ra những văn bản mới nông thôn ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia nhất gần đây như:

về điều kiện nuôi thủy sản (có hiệu lực từ ngày 69

70

https://thuviensach.vn

01-2-2015). Theo đó, kể từ ngày 01-2-2015, các tổ

mà đây lại là một yêu cầu tất yếu khi áp dụng chức, cá nhân nuôi thâm canh cá tra ( Pangasianodon Quy phạm VietGAP. Ngoài ra, sự đáp ứng về cơ sở

hypophthalmus Sauvage, 1878) trong ao trên vật chất của các cơ sở nuôi nhỏ lẻ cũng là một khó phạm vi cả nước và các tổ chức, cá nhân có liên khăn không nhỏ để đáp ứng với yêu cầu của quan sẽ phải áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc VietGAP.

gia về Cơ sở nuôi cá tra trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường và an toàn 3. Để thực hiện theo VietGAP, người nuôi thực phẩm (ký hiệu: QCVN02-20:2014/BNNPTNT).

cá thâm canh trong ao cần làm những gì?

- Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 6-Dựa trên nội dung của các văn bản:

9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát

- Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014

triển nông thôn ban hành Quy phạm thực hành của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam (VietGAP), có phẩm cá tra;

kèm theo Bộ tiêu chí đánh giá chứng nhận

- Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 6-VietGAP cho đối tượng nuôi trồng thủy sản.

9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát

- Quyết định số 3885/QĐ-BNN-TCTS ngày triển nông thôn ban hành Quy phạm thực hành 11-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam (VietGAP) và Bộ

Phát triển nông thôn Phê duyệt quy hoạch nuôi, tiêu chí đánh giá chứng nhận VietGAP trong nuôi chế biến cá tra vùng đồng bằng sông Cửu Long trồng thủy sản ban hành kèm theo Quyết định; đến năm 2020.

- Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày Tuy nhiên, việc đưa Quy phạm VietGAP vào 29-7-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và thực tế nghề nuôi trồng thủy sản ở nước ta vẫn Phát triển nông thôn ban hành Quy chuẩn kỹ

còn khá mới mẻ, nên gặp không ít khó khăn và thuật quốc gia về Cơ sở nuôi cá tra (Pangasianodor đang đặt ra nhiều công việc còn phải tiếp tục tháo hypophthalmus Sauvage, 1878) trong ao - Điều gỡ: thay đổi nhận thức và tập quán của người sản kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường và xuất, người tiêu dùng đòi hỏi phải có thời gian; an toàn thực phẩm (ký hiệu QCVN 02-20:2014/

người nuôi thủy sản cần tạo dựng cho mình một BNNPTNT);

thói quen mới, đó là phải ghi chép lại tất cả các

- Quyết định số 4669/QĐ-BNN-TCTS ngày hoạt động của mình trong suốt quá trình sản xuất -

28-10-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và 71

72

https://thuviensach.vn

01-2-2015). Theo đó, kể từ ngày 01-2-2015, các tổ

mà đây lại là một yêu cầu tất yếu khi áp dụng chức, cá nhân nuôi thâm canh cá tra ( Pangasianodon Quy phạm VietGAP. Ngoài ra, sự đáp ứng về cơ sở

hypophthalmus Sauvage, 1878) trong ao trên vật chất của các cơ sở nuôi nhỏ lẻ cũng là một khó phạm vi cả nước và các tổ chức, cá nhân có liên khăn không nhỏ để đáp ứng với yêu cầu của quan sẽ phải áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc VietGAP.

gia về Cơ sở nuôi cá tra trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường và an toàn 3. Để thực hiện theo VietGAP, người nuôi thực phẩm (ký hiệu: QCVN02-20:2014/BNNPTNT).

cá thâm canh trong ao cần làm những gì?

- Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 6-Dựa trên nội dung của các văn bản:

9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát

- Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014

triển nông thôn ban hành Quy phạm thực hành của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam (VietGAP), có phẩm cá tra;

kèm theo Bộ tiêu chí đánh giá chứng nhận

- Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 6-VietGAP cho đối tượng nuôi trồng thủy sản.

9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát

- Quyết định số 3885/QĐ-BNN-TCTS ngày triển nông thôn ban hành Quy phạm thực hành 11-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam (VietGAP) và Bộ

Phát triển nông thôn Phê duyệt quy hoạch nuôi, tiêu chí đánh giá chứng nhận VietGAP trong nuôi chế biến cá tra vùng đồng bằng sông Cửu Long trồng thủy sản ban hành kèm theo Quyết định; đến năm 2020.

- Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày Tuy nhiên, việc đưa Quy phạm VietGAP vào 29-7-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và thực tế nghề nuôi trồng thủy sản ở nước ta vẫn Phát triển nông thôn ban hành Quy chuẩn kỹ

còn khá mới mẻ, nên gặp không ít khó khăn và thuật quốc gia về Cơ sở nuôi cá tra (Pangasianodor đang đặt ra nhiều công việc còn phải tiếp tục tháo hypophthalmus Sauvage, 1878) trong ao - Điều gỡ: thay đổi nhận thức và tập quán của người sản kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường và xuất, người tiêu dùng đòi hỏi phải có thời gian; an toàn thực phẩm (ký hiệu QCVN 02-20:2014/

người nuôi thủy sản cần tạo dựng cho mình một BNNPTNT);

thói quen mới, đó là phải ghi chép lại tất cả các

- Quyết định số 4669/QĐ-BNN-TCTS ngày hoạt động của mình trong suốt quá trình sản xuất -

28-10-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và 71

72

https://thuviensach.vn

Phát triển nông thôn ban hành Hướng dẫn áp Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

dụng VietGAP đối với nuôi thương phẩm cá tra nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

( Pangasianodon hypophthalmus), có thể tóm tắt trong ao

đạt

những việc mà chủ cơ sở nuôi thâm canh cá trong

+ Bản sao (công chứng của

ao cần làm để đạt các tiêu chí VietGAP trong nuôi cấp có thẩm quyền gần

trồng thủy sản như trình bày trong Bảng 13.

nhất) một phần bản đồ quy

hoạch nuôi trồng thủy sản.

Bảng 13: Các chỉ tiêu của VietGAP

Trên bản đồ có dấu hiệu chỉ

rõ vị trí vùng nuôi (dùng

và những việc cần làm của chủ cơ sở nuôi cá bút dạ khoanh tròn hoặc bôi

thâm canh trong ao để đạt chứng nhận màu), hoặc

VietGAP

+ Văn bản của Ủy ban

( Ghi chú: chỉ tiêu mức độ A là chỉ tiêu mà cơ sở

nhân dân xã/phường hoặc

nuôi bắt buộc phải thực hiện; chỉ tiêu mức độ B là Ủy ban nhân dân huyện/thị

xã xác nhận khu vực nuôi là

chỉ tiêu khuyến khích cơ sở nuôi thực hiện) hợp pháp.

- Với cơ sở nuôi cá tra phải

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

có giấy chứng nhận Mã số

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

nhận diện cơ sở nuôi của cơ

trong ao

đạt

quan quản lý nuôi trồng

1. Các yêu cầu chung

thủy sản cấp tỉnh.

1.1. Yêu cầu pháp lý

Nơi nuôi phải được xây

Nơi nuôi cá phải nằm trong

dựng ở những nơi ít bị ảnh

vùng quy hoạch nuôi trồng

hưởng bởi ô nhiễm hoặc ô

thủy sản của địa phương.

nhiễm được kiểm soát:

- Nơi nuôi phải nằm tách

Địa điểm - Chủ cơ sở nuôi cá phải có 1

một trong hai loại tài liệu

B

2

biệt với khu dân cư, nhà

A

chứng minh khu vực nuôi

máy, bệnh viện, các cơ sở

cá nằm trong vùng quy

sản xuất hóa chất và những

hoạch như sau:

nguồn có nguy cơ gây ô

nhiễm cao.

73

74

https://thuviensach.vn

Phát triển nông thôn ban hành Hướng dẫn áp Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

dụng VietGAP đối với nuôi thương phẩm cá tra nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

( Pangasianodon hypophthalmus), có thể tóm tắt trong ao

đạt

những việc mà chủ cơ sở nuôi thâm canh cá trong

+ Bản sao (công chứng của

ao cần làm để đạt các tiêu chí VietGAP trong nuôi cấp có thẩm quyền gần

trồng thủy sản như trình bày trong Bảng 13.

nhất) một phần bản đồ quy

hoạch nuôi trồng thủy sản.

Bảng 13: Các chỉ tiêu của VietGAP

Trên bản đồ có dấu hiệu chỉ

rõ vị trí vùng nuôi (dùng

và những việc cần làm của chủ cơ sở nuôi cá bút dạ khoanh tròn hoặc bôi

thâm canh trong ao để đạt chứng nhận màu), hoặc

VietGAP

+ Văn bản của Ủy ban

( Ghi chú: chỉ tiêu mức độ A là chỉ tiêu mà cơ sở

nhân dân xã/phường hoặc

nuôi bắt buộc phải thực hiện; chỉ tiêu mức độ B là Ủy ban nhân dân huyện/thị

xã xác nhận khu vực nuôi là

chỉ tiêu khuyến khích cơ sở nuôi thực hiện) hợp pháp.

- Với cơ sở nuôi cá tra phải

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

có giấy chứng nhận Mã số

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

nhận diện cơ sở nuôi của cơ

trong ao

đạt

quan quản lý nuôi trồng

1. Các yêu cầu chung

thủy sản cấp tỉnh.

1.1. Yêu cầu pháp lý

Nơi nuôi phải được xây

Nơi nuôi cá phải nằm trong

dựng ở những nơi ít bị ảnh

vùng quy hoạch nuôi trồng

hưởng bởi ô nhiễm hoặc ô

thủy sản của địa phương.

nhiễm được kiểm soát:

- Nơi nuôi phải nằm tách

Địa điểm - Chủ cơ sở nuôi cá phải có 1

một trong hai loại tài liệu

B

2

biệt với khu dân cư, nhà

A

chứng minh khu vực nuôi

máy, bệnh viện, các cơ sở

cá nằm trong vùng quy

sản xuất hóa chất và những

hoạch như sau:

nguồn có nguy cơ gây ô

nhiễm cao.

73

74

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Nếu nơi nuôi nằm gần

- Nơi nuôi cá được xây

những nguồn gây ô nhiễm

dựng sau tháng 5-1999 phải

nêu trên, cơ sở nuôi phải có

nằm ngoài các khu vực đất

biện pháp kiểm soát ô

ngập nước tự nhiên có ý

nhiễm để bảo đảm nguồn

nghĩa quan trọng về mặt

nước đưa vào ao nuôi đạt

sinh thái (khu Ramsar);

theo yêu cầu tại Phụ lục 1

nếu xây dựng sau tháng 5-

Quy chuẩn kỹ thuật QCVN

1999 và nằm gần các khu

02-20:2014/BNNPTNT được

Ramsar, cơ sở nuôi phải có

ban hành kèm theo Thông

xác nhận của cơ quan có

tư số 22/2014/TT-BNNPTNT

4

thẩm quyền về việc nuôi

A

ngày 29-7-2014 của Bộ

nằm ngoài khu Ramsar.

Nông nghiệp và Phát triển

nông thôn (xem Bảng 3,

- Trường hợp cơ sở nuôi cá

Phần thứ nhất của cuốn

tra nằm giáp ranh với Vườn

sách này).

Quốc gia Tràm Chim (một

khu Ramsar thuộc huyện

Nơi nuôi cá phải nằm ngoài

Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp),

phạm vi các khu bảo tồn

cơ sở nuôi cá phải có xác

quốc gia hoặc quốc tế thuộc

mục từ Ia tới IV của Liên

nhận của Ban Quản lý Khu

minh Bảo tồn Thiên nhiên

Bảo tồn về việc nơi nuôi

3

Thế giới (IUCN). Trường

A

nằm ngoài Vườn Quốc gia.

hợp cơ sở nuôi cá nằm trong

Cơ sở nuôi cá phải có quyền

Quyền sử

mục V hoặc VI của IUCN,

sử dụng đất/mặt nước để

dụng

cần có sự đồng ý bằng văn

5

nuôi trồng thủy sản theo

A

đất/mặt

bản của cơ quan quản lý

quy định hiện hành; cần có

nước

khu bảo tồn.

1 trong 3 loại giấy sau:

75

76

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Nếu nơi nuôi nằm gần

- Nơi nuôi cá được xây

những nguồn gây ô nhiễm

dựng sau tháng 5-1999 phải

nêu trên, cơ sở nuôi phải có

nằm ngoài các khu vực đất

biện pháp kiểm soát ô

ngập nước tự nhiên có ý

nhiễm để bảo đảm nguồn

nghĩa quan trọng về mặt

nước đưa vào ao nuôi đạt

sinh thái (khu Ramsar);

theo yêu cầu tại Phụ lục 1

nếu xây dựng sau tháng 5-

Quy chuẩn kỹ thuật QCVN

1999 và nằm gần các khu

02-20:2014/BNNPTNT được

Ramsar, cơ sở nuôi phải có

ban hành kèm theo Thông

xác nhận của cơ quan có

tư số 22/2014/TT-BNNPTNT

4

thẩm quyền về việc nuôi

A

ngày 29-7-2014 của Bộ

nằm ngoài khu Ramsar.

Nông nghiệp và Phát triển

nông thôn (xem Bảng 3,

- Trường hợp cơ sở nuôi cá

Phần thứ nhất của cuốn

tra nằm giáp ranh với Vườn

sách này).

Quốc gia Tràm Chim (một

khu Ramsar thuộc huyện

Nơi nuôi cá phải nằm ngoài

Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp),

phạm vi các khu bảo tồn

cơ sở nuôi cá phải có xác

quốc gia hoặc quốc tế thuộc

mục từ Ia tới IV của Liên

nhận của Ban Quản lý Khu

minh Bảo tồn Thiên nhiên

Bảo tồn về việc nơi nuôi

3

Thế giới (IUCN). Trường

A

nằm ngoài Vườn Quốc gia.

hợp cơ sở nuôi cá nằm trong

Cơ sở nuôi cá phải có quyền

Quyền sử

mục V hoặc VI của IUCN,

sử dụng đất/mặt nước để

dụng

cần có sự đồng ý bằng văn

5

nuôi trồng thủy sản theo

A

đất/mặt

bản của cơ quan quản lý

quy định hiện hành; cần có

nước

khu bảo tồn.

1 trong 3 loại giấy sau:

75

76

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Giấy chứng nhận quyền

- Nếu cơ sở nuôi là cá nhân,

sử dụng đất/mặt nước nuôi

hộ gia đình thì phải có:

trồng thủy sản, hoặc

+ Giấy đăng ký nuôi thủy

- Giấy quyết định giao

sản hoặc cho phép nuôi của

đất/giao mặt nước nuôi

cơ quan có thẩm quyền (nếu

trồng thủy sản, hoặc

là cơ sở nuôi cá tra, giấy

này phải được xác nhận bởi

- Hợp đồng cho thuê quyền

cơ quan quản lý nuôi trồng

sử dụng đất/mặt nước cần

thủy sản cấp tỉnh), hoặc

chứng nhận của công chứng

+ Giấy xác nhận cơ sở nuôi

hoặc chứng thực của Ủy ban

nằm trong danh sách các hộ

nhân dân xã, phường, thị

nuôi trồng thủy sản của Ủy

trấn nơi có đất.

ban nhân dân xã.

Cơ sở nuôi cá phải đăng ký

1.2. Cơ sở hạ tầng và cảnh báo nguy cơ mất an toàn hoạt động sản xuất với cơ

Nơi nuôi cá phải được xây

quan quản lý có thẩm

dựng, vận hành và duy trì

quyền theo quy định hiện

để thuận tiện cho sản xuất

hành.

và tránh lây lan bệnh dịch.

- Nếu cơ sở nuôi là tổ chức,

Các công trình phải được

Đăng ký

6

doanh nghiệp thì phải có:

A

thiết kế và xây dựng chắc

hoạt động

Cơ sở

+ Giấy đăng ký sản xuất

chắn, tránh bị sạt lở, rò rỉ,

7

hạ tầng

A

kinh doanh/Giấy chứng nhận

ngập lụt. Cơ sở nuôi cá phải

đăng ký doanh nghiệp, hoặc

bảo đảm hạn chế sự lây

+ Giấy chứng nhận đầu tư

nhiễm từ người lao động,

nước thải sinh hoạt/nhà vệ

trong lĩnh vực nuôi trồng

sinh, động vật nuôi, dầu

thủy sản.

máy, khu chứa chất thải,

77

78

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Giấy chứng nhận quyền

- Nếu cơ sở nuôi là cá nhân,

sử dụng đất/mặt nước nuôi

hộ gia đình thì phải có:

trồng thủy sản, hoặc

+ Giấy đăng ký nuôi thủy

- Giấy quyết định giao

sản hoặc cho phép nuôi của

đất/giao mặt nước nuôi

cơ quan có thẩm quyền (nếu

trồng thủy sản, hoặc

là cơ sở nuôi cá tra, giấy

này phải được xác nhận bởi

- Hợp đồng cho thuê quyền

cơ quan quản lý nuôi trồng

sử dụng đất/mặt nước cần

thủy sản cấp tỉnh), hoặc

chứng nhận của công chứng

+ Giấy xác nhận cơ sở nuôi

hoặc chứng thực của Ủy ban

nằm trong danh sách các hộ

nhân dân xã, phường, thị

nuôi trồng thủy sản của Ủy

trấn nơi có đất.

ban nhân dân xã.

Cơ sở nuôi cá phải đăng ký

1.2. Cơ sở hạ tầng và cảnh báo nguy cơ mất an toàn hoạt động sản xuất với cơ

Nơi nuôi cá phải được xây

quan quản lý có thẩm

dựng, vận hành và duy trì

quyền theo quy định hiện

để thuận tiện cho sản xuất

hành.

và tránh lây lan bệnh dịch.

- Nếu cơ sở nuôi là tổ chức,

Các công trình phải được

Đăng ký

6

doanh nghiệp thì phải có:

A

thiết kế và xây dựng chắc

hoạt động

Cơ sở

+ Giấy đăng ký sản xuất

chắn, tránh bị sạt lở, rò rỉ,

7

hạ tầng

A

kinh doanh/Giấy chứng nhận

ngập lụt. Cơ sở nuôi cá phải

đăng ký doanh nghiệp, hoặc

bảo đảm hạn chế sự lây

+ Giấy chứng nhận đầu tư

nhiễm từ người lao động,

nước thải sinh hoạt/nhà vệ

trong lĩnh vực nuôi trồng

sinh, động vật nuôi, dầu

thủy sản.

máy, khu chứa chất thải,

77

78

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

các phương tiện đường thủy

khu vực cách ly thủy sản

và các nguồn lây nhiễm

nhiễm bệnh, khu vực không

khác đến ao nuôi cá.

dành cho khách tham quan,

- Cơ sở nuôi cá cần có biển

khu vực hạn chế các phương

báo ở từng hạng mục như

tiện đường thủy đi qua,...

ao nuôi (ký hiệu của từng

1.3. Theo dõi di chuyển thủy sản nuôi trồng và phân ao), nhà kho, nhà vệ sinh,

biệt sản phẩm áp dụng VietGAP

nhà bếp,... được in rõ ràng

và treo/đặt ở nơi dễ nhận

Khi tiến hành thả vào/

biết bằng ngôn ngữ thông

vớt/loại bỏ/san thưa cá giữa

8

A

dụng.

các ao nuôi, cơ sở nuôi cá

phải ghi chép thông tin:

- Có sơ đồ mặt bằng nơi

ngày, ước tính số lượng hoặc

nuôi cá với chỉ dẫn cho từng

khối lượng cá đã di chuyển;

hạng mục công trình, hệ

ao đi; ao chuyển đến.

thống các ao nuôi,... Sơ đồ

mặt bằng phải tương đồng

Đối với việc di chuyển cá từ

với hiện trường sản xuất.

Theo dõi di bên trong ra bên ngoài/từ

10

chuyển bên ngoài vào bên trong địa A

Cơ sở nuôi cá phải có biển

thủy sản điểm nuôi, cơ sở nuôi phải cảnh báo với kích thước phù

ghi chép thông tin cụ thể:

hợp tại nơi có nguy cơ về

Cảnh báo

ngày, tháng, số lượng, khối

mất an toàn lao động, an

nguy cơ

lượng đi/đến, điểm đi, điểm

toàn thực phẩm, cụ thể tại

9

A

mất an

đến. Nên lựa chọn những

các vị trí như: nơi có điện

toàn

thông tin ngắn gọn, chính

cao thế, độ sâu ngập nước,

xác để ghi chép vào các biểu

thùng đựng hóa chất, nơi

mẫu để khi cần có thể dễ

chứa chất thải nguy hại,

dàng truy xuất nguồn gốc.

nước có chứa hóa chất xử lý,

79

80

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

các phương tiện đường thủy

khu vực cách ly thủy sản

và các nguồn lây nhiễm

nhiễm bệnh, khu vực không

khác đến ao nuôi cá.

dành cho khách tham quan,

- Cơ sở nuôi cá cần có biển

khu vực hạn chế các phương

báo ở từng hạng mục như

tiện đường thủy đi qua,...

ao nuôi (ký hiệu của từng

1.3. Theo dõi di chuyển thủy sản nuôi trồng và phân ao), nhà kho, nhà vệ sinh,

biệt sản phẩm áp dụng VietGAP

nhà bếp,... được in rõ ràng

và treo/đặt ở nơi dễ nhận

Khi tiến hành thả vào/

biết bằng ngôn ngữ thông

vớt/loại bỏ/san thưa cá giữa

8

A

dụng.

các ao nuôi, cơ sở nuôi cá

phải ghi chép thông tin:

- Có sơ đồ mặt bằng nơi

ngày, ước tính số lượng hoặc

nuôi cá với chỉ dẫn cho từng

khối lượng cá đã di chuyển;

hạng mục công trình, hệ

ao đi; ao chuyển đến.

thống các ao nuôi,... Sơ đồ

mặt bằng phải tương đồng

Đối với việc di chuyển cá từ

với hiện trường sản xuất.

Theo dõi di bên trong ra bên ngoài/từ

10

chuyển bên ngoài vào bên trong địa A

Cơ sở nuôi cá phải có biển

thủy sản điểm nuôi, cơ sở nuôi phải cảnh báo với kích thước phù

ghi chép thông tin cụ thể:

hợp tại nơi có nguy cơ về

Cảnh báo

ngày, tháng, số lượng, khối

mất an toàn lao động, an

nguy cơ

lượng đi/đến, điểm đi, điểm

toàn thực phẩm, cụ thể tại

9

A

mất an

đến. Nên lựa chọn những

các vị trí như: nơi có điện

toàn

thông tin ngắn gọn, chính

cao thế, độ sâu ngập nước,

xác để ghi chép vào các biểu

thùng đựng hóa chất, nơi

mẫu để khi cần có thể dễ

chứa chất thải nguy hại,

dàng truy xuất nguồn gốc.

nước có chứa hóa chất xử lý,

79

80

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Cơ sở nuôi cá phải thể hiện

- Trên thực tế, phải có hệ

trong hồ sơ và trên thực tế

thống biển báo, đánh số,

để bảo đảm không có sự

đánh dấu ao nuôi, kênh cấp,

nhầm lẫn giữa ao nuôi/sản

kênh thoát,... để phân biệt

phẩm nuôi theo VietGAP và

giữa ao nuôi áp dụng

chưa theo VietGAP, cụ thể

VietGAP và ao chưa áp

như sau:

dụng VietGAP.

- Trong hồ sơ có:

+ Sơ đồ các ao nuôi cá đã áp

Cơ sở nuôi cá phải có sơ đồ

dụng và chưa áp dụng

ao nuôi cá áp dụng VietGAP,

VietGAP.

trong đó ghi rõ vị trí địa lý

+ Các biểu mẫu ghi chép

của ao theo hệ thống quy

chiếu và hệ tọa độ quốc gia

Phân biệt riêng cho từng ao trong quá VN - 2000: bao gồm kinh độ

sản phẩm trình áp dụng VietGAP từ

khi bắt đầu nuôi đến khi

(độ, phút, giây), vĩ độ (độ,

11

áp dụng

12

A

thu hoạch cá thương phẩm.

A

phút, giây).

VietGAP Các yếu tố đầu vào (thức

Nếu cơ sở nuôi chỉ có 01 ao

ăn, kháng sinh, hóa chất,

thì chỉ cần xác định tọa độ

chế phẩm sinh học, cá

ngay tại tâm ao; nếu có từ

giống,...), các dụng cụ chăm

02 ao trở lên thì xác định

sóc cũng cần được tách biệt

tại 4 góc của toàn bộ khu

giữa ao áp dụng VietGAP

vực ao nuôi.

và ao chưa áp dụng

VietGAP, kể từ khi nhập

Trước khi áp dụng VietGAP,

kho, bảo quản, sử dụng, cho

người quản lý nơi nuôi cá

đến khi thu hoạch, bảo

13

phải được tập huấn về phân

A

quản và tiêu thụ sản phẩm

tích mối nguy, biện pháp

( Xem Phụ lục 1 của cuốn

phòng ngừa và kiểm soát

sách này).

các mối nguy trong nuôi

81

82

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Cơ sở nuôi cá phải thể hiện

- Trên thực tế, phải có hệ

trong hồ sơ và trên thực tế

thống biển báo, đánh số,

để bảo đảm không có sự

đánh dấu ao nuôi, kênh cấp,

nhầm lẫn giữa ao nuôi/sản

kênh thoát,... để phân biệt

phẩm nuôi theo VietGAP và

giữa ao nuôi áp dụng

chưa theo VietGAP, cụ thể

VietGAP và ao chưa áp

như sau:

dụng VietGAP.

- Trong hồ sơ có:

+ Sơ đồ các ao nuôi cá đã áp

Cơ sở nuôi cá phải có sơ đồ

dụng và chưa áp dụng

ao nuôi cá áp dụng VietGAP,

VietGAP.

trong đó ghi rõ vị trí địa lý

+ Các biểu mẫu ghi chép

của ao theo hệ thống quy

chiếu và hệ tọa độ quốc gia

Phân biệt riêng cho từng ao trong quá VN - 2000: bao gồm kinh độ

sản phẩm trình áp dụng VietGAP từ

khi bắt đầu nuôi đến khi

(độ, phút, giây), vĩ độ (độ,

11

áp dụng

12

A

thu hoạch cá thương phẩm.

A

phút, giây).

VietGAP Các yếu tố đầu vào (thức

Nếu cơ sở nuôi chỉ có 01 ao

ăn, kháng sinh, hóa chất,

thì chỉ cần xác định tọa độ

chế phẩm sinh học, cá

ngay tại tâm ao; nếu có từ

giống,...), các dụng cụ chăm

02 ao trở lên thì xác định

sóc cũng cần được tách biệt

tại 4 góc của toàn bộ khu

giữa ao áp dụng VietGAP

vực ao nuôi.

và ao chưa áp dụng

VietGAP, kể từ khi nhập

Trước khi áp dụng VietGAP,

kho, bảo quản, sử dụng, cho

người quản lý nơi nuôi cá

đến khi thu hoạch, bảo

13

phải được tập huấn về phân

A

quản và tiêu thụ sản phẩm

tích mối nguy, biện pháp

( Xem Phụ lục 1 của cuốn

phòng ngừa và kiểm soát

sách này).

các mối nguy trong nuôi

81

82

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

trồng thủy sản bởi giảng

đạt kết quả đào tạo có tên

viên/chuyên gia/cán bộ quản

người lao động. Việc hiểu

lý thủy sản địa phương đã

biết của người lao động còn

được Tổng cục Thủy sản cấp

được đánh giá thông qua

chứng chỉ đào tạo VietGAP

việc phỏng vấn, quan sát

(xem trên trang web

các hoạt động ở thực tế và

http://vietgap.tongcucthuysan.

kiểm tra hồ sơ.

gov.vn)

Cơ sở nuôi cá phải xây

- Người lao động làm việc

dựng, thực hiện, duy trì và

tại nơi nuôi cá phải được

cập nhật các hướng dẫn cần

tập huấn và áp dụng đúng

thực hành trong quá trình

các hướng dẫn thực hành

nuôi trồng thủy sản phù

nuôi trồng thủy sản tốt và

hợp với điều kiện cụ thể của

an toàn lao động.

cơ sở nuôi và thuận tiện cho

việc tham khảo, áp dụng tại

- Người giảng dạy/đào tạo

cho người lao động có thể là

nơi nuôi. Cụ thể cần bao gồm:

người quản lý đã được cấp

Tài liệu - Phân tích mối nguy, biện 14 Yêu cầu về

15

chứng nhận đào tạo hoặc

A

VietGAP pháp phòng ngừa và kiểm

nhân lực giảng viên/chuyên gia/cán soát mối nguy gây mất an

bộ quản lý thủy sản địa

toàn thực phẩm, an toàn

phương được cấp chứng chỉ

bệnh dịch, an toàn môi A

VietGAP của Tổng cục Thủy

trường, an toàn lao động

sản.

trong nuôi trồng thủy sản;

- Cơ sở nuôi cá phải lưu

- Kế hoạch quản lý sức khỏe

danh sách tập huấn (có xác

thủy sản;

nhận của người giảng dạy)

- Kiểm tra chất lượng nước

hoặc giấy chứng nhận đã

nuôi;

83

84

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

trồng thủy sản bởi giảng

đạt kết quả đào tạo có tên

viên/chuyên gia/cán bộ quản

người lao động. Việc hiểu

lý thủy sản địa phương đã

biết của người lao động còn

được Tổng cục Thủy sản cấp

được đánh giá thông qua

chứng chỉ đào tạo VietGAP

việc phỏng vấn, quan sát

(xem trên trang web

các hoạt động ở thực tế và

http://vietgap.tongcucthuysan.

kiểm tra hồ sơ.

gov.vn)

Cơ sở nuôi cá phải xây

- Người lao động làm việc

dựng, thực hiện, duy trì và

tại nơi nuôi cá phải được

cập nhật các hướng dẫn cần

tập huấn và áp dụng đúng

thực hành trong quá trình

các hướng dẫn thực hành

nuôi trồng thủy sản phù

nuôi trồng thủy sản tốt và

hợp với điều kiện cụ thể của

an toàn lao động.

cơ sở nuôi và thuận tiện cho

việc tham khảo, áp dụng tại

- Người giảng dạy/đào tạo

cho người lao động có thể là

nơi nuôi. Cụ thể cần bao gồm:

người quản lý đã được cấp

Tài liệu - Phân tích mối nguy, biện 14 Yêu cầu về

15

chứng nhận đào tạo hoặc

A

VietGAP pháp phòng ngừa và kiểm

nhân lực giảng viên/chuyên gia/cán soát mối nguy gây mất an

bộ quản lý thủy sản địa

toàn thực phẩm, an toàn

phương được cấp chứng chỉ

bệnh dịch, an toàn môi A

VietGAP của Tổng cục Thủy

trường, an toàn lao động

sản.

trong nuôi trồng thủy sản;

- Cơ sở nuôi cá phải lưu

- Kế hoạch quản lý sức khỏe

danh sách tập huấn (có xác

thủy sản;

nhận của người giảng dạy)

- Kiểm tra chất lượng nước

hoặc giấy chứng nhận đã

nuôi;

83

84

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- An toàn cho người lao

(3) Hồ sơ về bảo vệ môi

động và vệ sinh;

trường theo quy định tại

- Phân loại, thu gom, xử lý

mục 4 "Bảo vệ môi trường"; chất thải rắn và xử lý nước

(4) Hồ sơ sử dụng lao động,

thải;

an toàn và sức khỏe người

- Thu hoạch và xử lý nơi

lao động, tiền công/tiền

nuôi sau thu hoạch;

lương và các vấn đề cộng

- Xử lý nước thải, bùn thải

đồng theo quy định tại

sau thu hoạch;

mục 5 "Các khía cạnh kinh

- Biện pháp ngăn ngừa sự

xâm nhập của động vật

tế - xã hội";

trong Sách Đỏ và sinh vật (5) Hồ sơ kiểm soát lưu

gây hại;

chuyển thủy sản nuôi;

- Quy định không phân biệt

(6) Hồ sơ bảo đảm an toàn

đối xử về giới tính, tôn giáo,

thực phẩm theo quy định tại

dân tộc.

mục 2 "An toàn thực phẩm"; Cơ sở nuôi cá phải lập, duy

(7) Hồ sơ quản lý sức khỏe

trì và sẵn có hồ sơ về các

thủy sản theo quy định tại

hoạt động đã thực hiện

mục 3 "Quản lý sức khỏe

trong quá trình thực hành

thủy sản";

nuôi trồng thủy sản, cụ thể

(8) Các ghi chép và đơn đặt

Hồ sơ

cần có sẵn các hồ sơ sau:

hàng nhận được và hóa đơn

16

A

VietGAP (1) Hồ sơ pháp lý;

xuất đi (nếu có).

(2) Hồ sơ tập huấn người

Các hồ sơ pháp lý, nhân sự,

quản lý và người lao động

môi trường từ (1) đến (4)

(bao gồm giấy chứng nhận

phải được lưu trữ cho đến

đã đạt kết quả đào tạo của

khi có sự thay đổi. Các hồ sơ

người quản lý);

liên quan đến sản phẩm

85

86

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- An toàn cho người lao

(3) Hồ sơ về bảo vệ môi

động và vệ sinh;

trường theo quy định tại

- Phân loại, thu gom, xử lý

mục 4 "Bảo vệ môi trường"; chất thải rắn và xử lý nước

(4) Hồ sơ sử dụng lao động,

thải;

an toàn và sức khỏe người

- Thu hoạch và xử lý nơi

lao động, tiền công/tiền

nuôi sau thu hoạch;

lương và các vấn đề cộng

- Xử lý nước thải, bùn thải

đồng theo quy định tại

sau thu hoạch;

mục 5 "Các khía cạnh kinh

- Biện pháp ngăn ngừa sự

xâm nhập của động vật

tế - xã hội";

trong Sách Đỏ và sinh vật (5) Hồ sơ kiểm soát lưu

gây hại;

chuyển thủy sản nuôi;

- Quy định không phân biệt

(6) Hồ sơ bảo đảm an toàn

đối xử về giới tính, tôn giáo,

thực phẩm theo quy định tại

dân tộc.

mục 2 "An toàn thực phẩm"; Cơ sở nuôi cá phải lập, duy

(7) Hồ sơ quản lý sức khỏe

trì và sẵn có hồ sơ về các

thủy sản theo quy định tại

hoạt động đã thực hiện

mục 3 "Quản lý sức khỏe

trong quá trình thực hành

thủy sản";

nuôi trồng thủy sản, cụ thể

(8) Các ghi chép và đơn đặt

Hồ sơ

cần có sẵn các hồ sơ sau:

hàng nhận được và hóa đơn

16

A

VietGAP (1) Hồ sơ pháp lý;

xuất đi (nếu có).

(2) Hồ sơ tập huấn người

Các hồ sơ pháp lý, nhân sự,

quản lý và người lao động

môi trường từ (1) đến (4)

(bao gồm giấy chứng nhận

phải được lưu trữ cho đến

đã đạt kết quả đào tạo của

khi có sự thay đổi. Các hồ sơ

người quản lý);

liên quan đến sản phẩm

85

86

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

thủy sản (cá) từ (5) đến (8)

sản công bố hoặc cơ sở nuôi

phải được lưu trữ ít nhất 24

tự thực hiện để quyết định

tháng sau khi thu hoạch.

thời điểm lấy nước vào ao

2. An toàn thực phẩm

nuôi cá.

- Cơ sở nuôi cá cần có bản

2.1. Chất lượng nước cấp

mô tả quy trình cấp/thoát

Nước sử dụng để nuôi cá

nước để tránh làm ô nhiễm

phải phù hợp với từng đối

nguồn nước cấp và bản ghi

tượng nuôi cụ thể và đáp

chép kết quả kiểm tra chất

ứng quy định hiện hành của

lượng nước cấp.

Bộ Nông nghiệp và Phát

triển nông thôn:

2.2. Thức ăn, thuốc, sản phẩm xử lý, cải tạo môi trường

- Chất lượng nước cấp vào

- Cơ sở nuôi cá phải lập và

ao nuôi đạt theo yêu cầu tại

cập nhật thường xuyên

Phụ lục 1 Quy chuẩn kỹ

danh mục thức ăn, thuốc,

thuật QCVN 02-20:2014/

sản phẩm xử lý, cải tạo môi

Chất lượng BNNPTNT (đã dẫn ở Bảng 3, trường trong kho (Xem Phụ

17

A

lục 1 của cuốn sách này).

nước cấp Phần thứ nhất của cuốn Thức ăn,

sách này).

thuốc, sản - Thực hiện kiểm kê định kỳ hằng tháng và ghi nhận

- Với dư lượng hóa chất có

phẩm xử

18

bằng biên bản, gồm các A

trong nước (thủy ngân, chì,

lý, cải tạo thông tin sau: tên, số lượng, cadimi, dipterex, trifluralin),

môi trường tình trạng và hạn sử dụng cơ sở nuôi có thể dựa trên

trong kho của từng loại sản phẩm.

kết quả quan trắc/phân tích

Cần luôn bảo đảm rằng:

chất lượng nước đã được cơ

"Tổng lượng nhập kho =

quan quản lý trung ương,

Tổng lượng tồn kho + Tổng

địa phương/trung tâm quan

lượng sử dụng + Tổng lượng

trắc/đơn vị nghiên cứu thủy

tiêu hủy".

87

88

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

thủy sản (cá) từ (5) đến (8)

sản công bố hoặc cơ sở nuôi

phải được lưu trữ ít nhất 24

tự thực hiện để quyết định

tháng sau khi thu hoạch.

thời điểm lấy nước vào ao

2. An toàn thực phẩm

nuôi cá.

- Cơ sở nuôi cá cần có bản

2.1. Chất lượng nước cấp

mô tả quy trình cấp/thoát

Nước sử dụng để nuôi cá

nước để tránh làm ô nhiễm

phải phù hợp với từng đối

nguồn nước cấp và bản ghi

tượng nuôi cụ thể và đáp

chép kết quả kiểm tra chất

ứng quy định hiện hành của

lượng nước cấp.

Bộ Nông nghiệp và Phát

triển nông thôn:

2.2. Thức ăn, thuốc, sản phẩm xử lý, cải tạo môi trường

- Chất lượng nước cấp vào

- Cơ sở nuôi cá phải lập và

ao nuôi đạt theo yêu cầu tại

cập nhật thường xuyên

Phụ lục 1 Quy chuẩn kỹ

danh mục thức ăn, thuốc,

thuật QCVN 02-20:2014/

sản phẩm xử lý, cải tạo môi

Chất lượng BNNPTNT (đã dẫn ở Bảng 3, trường trong kho (Xem Phụ

17

A

lục 1 của cuốn sách này).

nước cấp Phần thứ nhất của cuốn Thức ăn,

sách này).

thuốc, sản - Thực hiện kiểm kê định kỳ hằng tháng và ghi nhận

- Với dư lượng hóa chất có

phẩm xử

18

bằng biên bản, gồm các A

trong nước (thủy ngân, chì,

lý, cải tạo thông tin sau: tên, số lượng, cadimi, dipterex, trifluralin),

môi trường tình trạng và hạn sử dụng cơ sở nuôi có thể dựa trên

trong kho của từng loại sản phẩm.

kết quả quan trắc/phân tích

Cần luôn bảo đảm rằng:

chất lượng nước đã được cơ

"Tổng lượng nhập kho =

quan quản lý trung ương,

Tổng lượng tồn kho + Tổng

địa phương/trung tâm quan

lượng sử dụng + Tổng lượng

trắc/đơn vị nghiên cứu thủy

tiêu hủy".

87

88

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Khi kết thúc vụ nuôi cá,

- Phải ghi chép thông tin

phải xem xét hạn dùng của

mỗi lần sử dụng thuốc, sản

từng loại kháng sinh, hóa

phẩm xử lý cải tạo môi

chất, chế phẩm sinh học và

trường tại mỗi ao nuôi cá,

tiến hành kiểm kho để có

thông tin bao gồm: tên sản

phương án xử lý đối với

phẩm, liều dùng (tổng khối

những loại hết hạn, trước

lượng cá ước tính trong ao),

mục đích sử dụng, ngày sử

khi bắt đầu vụ nuôi mới.

dụng, hạn sử dụng, người

Cơ sở nuôi cá chỉ sử dụng

thực hiện.

thuốc, thức ăn, sản phẩm

- Chỉ sử dụng kháng sinh,

xử lý cải tạo môi trường

hóa chất để trị bệnh cho cá

được phép lưu hành tại Việt

khi đã biết rõ tác nhân gây

Nam, theo hướng dẫn của

bệnh (vi khuẩn, nấm, ký

cán bộ chuyên môn hoặc

sinh trùng); việc chữa trị

nhà sản xuất:

phải theo sự chỉ dẫn của

- Chỉ sử dụng thuốc, thức

cán bộ chuyên môn. Mỗi lần

ăn, sản phẩm xử lý cải tạo

lấy kháng sinh, hóa chất,

môi trường nằm trong danh

Sử dụng

chế phẩm sinh học ra khỏi

19

mục hoặc công văn/quyết

A

kho để sử dụng phải có ghi

định cho phép lưu hành tạm

chép vào phiếu xuất kho và

thời trong nuôi trồng thủy

cập nhật vào sổ cái.

sản của Bộ Nông nghiệp và

Chú ý: Tuyệt đối không

Phát triển nông thôn và theo

dùng kháng sinh để trị

hướng dẫn của nhà sản xuất.

bệnh cá do tác nhân là

- Không sử dụng thức ăn,

virút; không trộn kháng

thuốc, sản phẩm xử lý cải

sinh vào thức ăn nhằm mục

tạo môi trường hết hạn,

đích kích thích cá tăng

không rõ nhãn sản phẩm.

trưởng hay phòng bệnh.

89

90

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Khi kết thúc vụ nuôi cá,

- Phải ghi chép thông tin

phải xem xét hạn dùng của

mỗi lần sử dụng thuốc, sản

từng loại kháng sinh, hóa

phẩm xử lý cải tạo môi

chất, chế phẩm sinh học và

trường tại mỗi ao nuôi cá,

tiến hành kiểm kho để có

thông tin bao gồm: tên sản

phương án xử lý đối với

phẩm, liều dùng (tổng khối

những loại hết hạn, trước

lượng cá ước tính trong ao),

mục đích sử dụng, ngày sử

khi bắt đầu vụ nuôi mới.

dụng, hạn sử dụng, người

Cơ sở nuôi cá chỉ sử dụng

thực hiện.

thuốc, thức ăn, sản phẩm

- Chỉ sử dụng kháng sinh,

xử lý cải tạo môi trường

hóa chất để trị bệnh cho cá

được phép lưu hành tại Việt

khi đã biết rõ tác nhân gây

Nam, theo hướng dẫn của

bệnh (vi khuẩn, nấm, ký

cán bộ chuyên môn hoặc

sinh trùng); việc chữa trị

nhà sản xuất:

phải theo sự chỉ dẫn của

- Chỉ sử dụng thuốc, thức

cán bộ chuyên môn. Mỗi lần

ăn, sản phẩm xử lý cải tạo

lấy kháng sinh, hóa chất,

môi trường nằm trong danh

Sử dụng

chế phẩm sinh học ra khỏi

19

mục hoặc công văn/quyết

A

kho để sử dụng phải có ghi

định cho phép lưu hành tạm

chép vào phiếu xuất kho và

thời trong nuôi trồng thủy

cập nhật vào sổ cái.

sản của Bộ Nông nghiệp và

Chú ý: Tuyệt đối không

Phát triển nông thôn và theo

dùng kháng sinh để trị

hướng dẫn của nhà sản xuất.

bệnh cá do tác nhân là

- Không sử dụng thức ăn,

virút; không trộn kháng

thuốc, sản phẩm xử lý cải

sinh vào thức ăn nhằm mục

tạo môi trường hết hạn,

đích kích thích cá tăng

không rõ nhãn sản phẩm.

trưởng hay phòng bệnh.

89

90

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Cơ sở nuôi cá không sử

gây hại đột nhập, vật liệu

dụng hóa chất, kháng sinh

làm nền, tường, trần kho

có tên trong danh mục cấm

không gây phản ứng với

20

do Bộ Nông nghiệp và Phát

A

kháng sinh, hóa chất, chế

triển nông thôn quy định

phẩm sinh học trong kho;

(xem Phụ lục 3 của cuốn

cửa kho phải có khóa.

sách này).

Kháng sinh, hóa chất, chế

phẩm sinh học phải đặt

Trường hợp sử dụng thức

trên kệ, giá, xếp theo từng

ăn tự chế, cơ sở nuôi cá

loại, phân theo khu để dễ

phải ghi chép thông tin về

thấy, dễ lấy. Những loại

thành phần và nguồn gốc

21

A

kháng sinh, hóa chất, chế

nguyên liệu làm thức ăn,

phẩm sinh học sắp hết hạn,

khối lượng từng loại nguyên

hay đang dùng dở phải để ở

liệu, nơi mua và ngày mua

vị trí ngoài cùng của khu

nguyên liệu.

bảo quản của mỗi loại và

Cơ sở nuôi cá phải bảo quản

nên có nhãn màu đỏ ghi

thức ăn, thuốc, sản phẩm

"đang dùng dở/hết hạn

xử lý cải tạo môi trường

ngày...."). Điều kiện bảo

theo đúng hướng dẫn của

quản (nhiệt độ, độ ẩm, cách

nhà sản xuất:

sắp xếp) từng loại kháng

sinh, hóa chất, chế phẩm

22 Bảo quản - Kho chứa kháng sinh, hóa A

chất, chế phẩm sinh học

sinh học phải theo đúng

được bố trí ở nơi không ảnh

hướng dẫn ghi trên nhãn

hưởng đến nơi ở, sinh hoạt

bao bì của nhà sản xuất.

của người; kết cấu phải chắc

- Thức ăn phải được bảo

chắn, thông hơi tốt, có đèn,

quản nơi khô ráo, không để

ngăn chặn được động vật

ẩm mốc; phải để cách biệt

91

92

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Cơ sở nuôi cá không sử

gây hại đột nhập, vật liệu

dụng hóa chất, kháng sinh

làm nền, tường, trần kho

có tên trong danh mục cấm

không gây phản ứng với

20

do Bộ Nông nghiệp và Phát

A

kháng sinh, hóa chất, chế

triển nông thôn quy định

phẩm sinh học trong kho;

(xem Phụ lục 3 của cuốn

cửa kho phải có khóa.

sách này).

Kháng sinh, hóa chất, chế

phẩm sinh học phải đặt

Trường hợp sử dụng thức

trên kệ, giá, xếp theo từng

ăn tự chế, cơ sở nuôi cá

loại, phân theo khu để dễ

phải ghi chép thông tin về

thấy, dễ lấy. Những loại

thành phần và nguồn gốc

21

A

kháng sinh, hóa chất, chế

nguyên liệu làm thức ăn,

phẩm sinh học sắp hết hạn,

khối lượng từng loại nguyên

hay đang dùng dở phải để ở

liệu, nơi mua và ngày mua

vị trí ngoài cùng của khu

nguyên liệu.

bảo quản của mỗi loại và

Cơ sở nuôi cá phải bảo quản

nên có nhãn màu đỏ ghi

thức ăn, thuốc, sản phẩm

"đang dùng dở/hết hạn

xử lý cải tạo môi trường

ngày...."). Điều kiện bảo

theo đúng hướng dẫn của

quản (nhiệt độ, độ ẩm, cách

nhà sản xuất:

sắp xếp) từng loại kháng

sinh, hóa chất, chế phẩm

22 Bảo quản - Kho chứa kháng sinh, hóa A

chất, chế phẩm sinh học

sinh học phải theo đúng

được bố trí ở nơi không ảnh

hướng dẫn ghi trên nhãn

hưởng đến nơi ở, sinh hoạt

bao bì của nhà sản xuất.

của người; kết cấu phải chắc

- Thức ăn phải được bảo

chắn, thông hơi tốt, có đèn,

quản nơi khô ráo, không để

ngăn chặn được động vật

ẩm mốc; phải để cách biệt

91

92

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

với dầu máy và các hóa chất

trường. Kháng sinh, hóa

độc làm nhiễm bẩn thức ăn.

chất quá hạn, không bảo

- Thuốc, sản phẩm xử lý cải

đảm chất lượng được coi là

tạo môi trường phải được

chất thải nguy hại và được

bảo quản riêng biệt, theo

xử lý theo hướng dẫn ở chỉ

đúng hướng dẫn của nhà

tiêu từ 25 đến chỉ tiêu 28

sản xuất và có bảng phân

dưới đây.

công người chịu trách

- Phải lập danh mục thức

nhiệm bảo quản.

ăn, thuốc, sản phẩm xử lý

- Thuốc, hóa chất đã mở bao

cải tạo môi trường quá hạn

gói nhưng dùng chưa hết

sử dụng, không bảo đảm

phải được buộc chặt, tránh

chất lượng.

bị ẩm và giảm chất lượng.

- Không được chôn lấp hóa

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

chất, kháng sinh quá hạn

nhật, lưu trữ hồ sơ xuất

sử dụng và bao bì tiếp xúc

nhập kho, sử dụng, bảo

trực tiếp với kháng sinh,

quản thức ăn, thuốc, sản

hóa chất.

phẩm xử lý cải tạo môi

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

trường và xử lý sản phẩm:

nhật, lưu trữ hồ sơ xuất

Xử lý sản

nhập kho, sử dụng, bảo

23

phẩm

- Sản phẩm quá hạn, không

quản thức ăn, thuốc, sản

quá hạn bảo đảm chất lượng phải

được chứa trong dụng cụ

phẩm xử lý cải tạo môi

24

Hồ sơ

B

chuyên dùng, không bị rò rỉ,

trường và xử lý sản phẩm:

phát tán chất thải, mùi ra

A

- Lưu bản sao Danh mục

môi trường bên ngoài và

hóa chất, kháng sinh cấm,

được loại bỏ ngay khi phát

hạn chế sử dụng trong nuôi

hiện có ảnh hưởng đến môi

trồng thủy sản của Bộ Nông

93

94

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

với dầu máy và các hóa chất

trường. Kháng sinh, hóa

độc làm nhiễm bẩn thức ăn.

chất quá hạn, không bảo

- Thuốc, sản phẩm xử lý cải

đảm chất lượng được coi là

tạo môi trường phải được

chất thải nguy hại và được

bảo quản riêng biệt, theo

xử lý theo hướng dẫn ở chỉ

đúng hướng dẫn của nhà

tiêu từ 25 đến chỉ tiêu 28

sản xuất và có bảng phân

dưới đây.

công người chịu trách

- Phải lập danh mục thức

nhiệm bảo quản.

ăn, thuốc, sản phẩm xử lý

- Thuốc, hóa chất đã mở bao

cải tạo môi trường quá hạn

gói nhưng dùng chưa hết

sử dụng, không bảo đảm

phải được buộc chặt, tránh

chất lượng.

bị ẩm và giảm chất lượng.

- Không được chôn lấp hóa

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

chất, kháng sinh quá hạn

nhật, lưu trữ hồ sơ xuất

sử dụng và bao bì tiếp xúc

nhập kho, sử dụng, bảo

trực tiếp với kháng sinh,

quản thức ăn, thuốc, sản

hóa chất.

phẩm xử lý cải tạo môi

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

trường và xử lý sản phẩm:

nhật, lưu trữ hồ sơ xuất

Xử lý sản

nhập kho, sử dụng, bảo

23

phẩm

- Sản phẩm quá hạn, không

quản thức ăn, thuốc, sản

quá hạn bảo đảm chất lượng phải

được chứa trong dụng cụ

phẩm xử lý cải tạo môi

24

Hồ sơ

B

chuyên dùng, không bị rò rỉ,

trường và xử lý sản phẩm:

phát tán chất thải, mùi ra

A

- Lưu bản sao Danh mục

môi trường bên ngoài và

hóa chất, kháng sinh cấm,

được loại bỏ ngay khi phát

hạn chế sử dụng trong nuôi

hiện có ảnh hưởng đến môi

trồng thủy sản của Bộ Nông

93

94

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

nghiệp và Phát triển nông

sinh hoạt, nuôi trồng thủy

thôn; Danh mục hoặc giấy

sản theo quy định hiện

phép lưu hành, trong đó có

hành.

tên thuốc, thức ăn, sản

- Hệ thống thu gom, phân

phẩm xử lý cải tạo môi

loại, tập kết và xử lý chất

trường của nhà sản xuất mà

thải: căn cứ vào mức độ

cơ sở đã mua và sử dụng.

nghiêm trọng, phương thức

- Có danh mục thức ăn,

gây hại của các loại tác

thuốc, sản phẩm xử lý, cải

nhân gây hại đối với thủy

tạo môi trường nhập kho,

sản, con người và môi

trong kho, sử dụng, bảo

trường, có thể phân loại

quản, xử lý/loại bỏ sản

chất thải thành 3 nhóm

phẩm quá hạn, không bảo

như sau:

đảm chất lượng, biên bản

+ Nhóm chất thải đặc biệt

kiểm kê định kỳ.

nguy hại: gồm cá chết, bao

- Lưu trữ chứng từ mua

bì chứa đựng kháng sinh,

thuốc, thức ăn, sản phẩm

hóa chất, chế phẩm sinh

xử lý cải tạo môi trường.

học, chất thải nhà vệ sinh,

- Có bảng phân công người

rong tảo, xăng, dầu rò rỉ,...

chịu trách nhiệm bảo quản

+ Nhóm chất thải nguy

sản phẩm.

hại: gồm chất thải thực

2.3. Vệ sinh

phẩm từ nhà bếp, nước

thải sinh hoạt,...

Thu gom, - Cơ sở nuôi cá phải thu

+ Nhóm chất thải ít nguy

phân loại, gom, phân loại, xử lý kịp hại: gồm bao bì đựng thức

thời các chất thải rắn thông

25 xử lý chất

A

ăn, rác thải sinh hoạt, cỏ

thải

thường, chất thải nguy hại

dại,...

phát sinh trong quá trình

95

96

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

nghiệp và Phát triển nông

sinh hoạt, nuôi trồng thủy

thôn; Danh mục hoặc giấy

sản theo quy định hiện

phép lưu hành, trong đó có

hành.

tên thuốc, thức ăn, sản

- Hệ thống thu gom, phân

phẩm xử lý cải tạo môi

loại, tập kết và xử lý chất

trường của nhà sản xuất mà

thải: căn cứ vào mức độ

cơ sở đã mua và sử dụng.

nghiêm trọng, phương thức

- Có danh mục thức ăn,

gây hại của các loại tác

thuốc, sản phẩm xử lý, cải

nhân gây hại đối với thủy

tạo môi trường nhập kho,

sản, con người và môi

trong kho, sử dụng, bảo

trường, có thể phân loại

quản, xử lý/loại bỏ sản

chất thải thành 3 nhóm

phẩm quá hạn, không bảo

như sau:

đảm chất lượng, biên bản

+ Nhóm chất thải đặc biệt

kiểm kê định kỳ.

nguy hại: gồm cá chết, bao

- Lưu trữ chứng từ mua

bì chứa đựng kháng sinh,

thuốc, thức ăn, sản phẩm

hóa chất, chế phẩm sinh

xử lý cải tạo môi trường.

học, chất thải nhà vệ sinh,

- Có bảng phân công người

rong tảo, xăng, dầu rò rỉ,...

chịu trách nhiệm bảo quản

+ Nhóm chất thải nguy

sản phẩm.

hại: gồm chất thải thực

2.3. Vệ sinh

phẩm từ nhà bếp, nước

thải sinh hoạt,...

Thu gom, - Cơ sở nuôi cá phải thu

+ Nhóm chất thải ít nguy

phân loại, gom, phân loại, xử lý kịp hại: gồm bao bì đựng thức

thời các chất thải rắn thông

25 xử lý chất

A

ăn, rác thải sinh hoạt, cỏ

thải

thường, chất thải nguy hại

dại,...

phát sinh trong quá trình

95

96

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Đối với chất thải là kháng (gốm, mảnh sành,...) thì

sinh, hóa chất hết hạn,

phải thu gom và loại bỏ.

không bảo đảm chất lượng

- Không được đốt rác, bao bì

và bao bì tiếp xúc trực tiếp

nylon trên bờ ao.

với kháng sinh, hóa chất,

- Cơ sở nuôi cá phải lập,

phải thu gom, chứa trong

cập nhật và lưu trữ hồ sơ

dụng cụ chuyên dùng,

về việc xử lý chất thải nguy

không bị rò rỉ, phát tán chất

hại.

thải, mùi ra môi trường bên

- Phải giữ phiếu thu tiền vệ

ngoài và được loại bỏ bằng

27

B

sinh hằng tháng/hằng quý

cách gửi trả nhà cung cấp

hoặc có phương án thu

hoặc ký hợp đồng với đơn vị

gom, xử lý thuận tiện và

có giấy phép vận chuyển, xử

phù hợp với vị trí, điều

26

lý, tiêu hủy.

A

kiện nơi nuôi cá.

- Đối với chất thải hữu cơ có

thể phát sinh mầm bệnh

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

như cá bệnh/chết, thực

thông tin hoặc có giấy tờ

phẩm thừa,... phải được thu

chứng minh về việc xử lý

gom, loại bỏ kịp thời để

chất thải nguy hại như:

không lây lan mầm bệnh tại

giấy nhận lại chất thải

nơi nuôi cá và môi trường

nguy hại của đại lý hoặc

bên ngoài.

28

bảng ghi chép với nội dung

A

bao gồm: ngày xử lý/đưa đi

- Đối với chất thải rắn

xử lý/trả lại đại lý; tên và số

thông thường có thể tái chế

lượng/khối lượng sản phẩm

(giấy/bao bì, vỏ chai, sắt

xử lý/trả lại đại lý; phương

vụn,...), chất thải thông

án xử lý; người hoặc đơn vị

thường không thể tái chế

xử lý/nhận.

97

98

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Đối với chất thải là kháng (gốm, mảnh sành,...) thì

sinh, hóa chất hết hạn,

phải thu gom và loại bỏ.

không bảo đảm chất lượng

- Không được đốt rác, bao bì

và bao bì tiếp xúc trực tiếp

nylon trên bờ ao.

với kháng sinh, hóa chất,

- Cơ sở nuôi cá phải lập,

phải thu gom, chứa trong

cập nhật và lưu trữ hồ sơ

dụng cụ chuyên dùng,

về việc xử lý chất thải nguy

không bị rò rỉ, phát tán chất

hại.

thải, mùi ra môi trường bên

- Phải giữ phiếu thu tiền vệ

ngoài và được loại bỏ bằng

27

B

sinh hằng tháng/hằng quý

cách gửi trả nhà cung cấp

hoặc có phương án thu

hoặc ký hợp đồng với đơn vị

gom, xử lý thuận tiện và

có giấy phép vận chuyển, xử

phù hợp với vị trí, điều

26

lý, tiêu hủy.

A

kiện nơi nuôi cá.

- Đối với chất thải hữu cơ có

thể phát sinh mầm bệnh

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

như cá bệnh/chết, thực

thông tin hoặc có giấy tờ

phẩm thừa,... phải được thu

chứng minh về việc xử lý

gom, loại bỏ kịp thời để

chất thải nguy hại như:

không lây lan mầm bệnh tại

giấy nhận lại chất thải

nơi nuôi cá và môi trường

nguy hại của đại lý hoặc

bên ngoài.

28

bảng ghi chép với nội dung

A

bao gồm: ngày xử lý/đưa đi

- Đối với chất thải rắn

xử lý/trả lại đại lý; tên và số

thông thường có thể tái chế

lượng/khối lượng sản phẩm

(giấy/bao bì, vỏ chai, sắt

xử lý/trả lại đại lý; phương

vụn,...), chất thải thông

án xử lý; người hoặc đơn vị

thường không thể tái chế

xử lý/nhận.

97

98

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Cơ sở nuôi cá phải bảo

Cơ sở nuôi cá phải bố trí

đảm vệ sinh nơi nuôi và

nhà vệ sinh tự hoại, có vòi

khu vực làm việc, nghỉ ngơi

nước rửa tay, được cung cấp

của người lao động nhằm

đủ nước, giấy vệ sinh và xà

tránh nguy cơ phát sinh và

phòng rửa tay dành cho

lây nhiễm các tác nhân gây

người lao động

29

mất an toàn thực phẩm.

A

Cơ sở nuôi cá cần hướng dẫn

- Phải thiết kế nhà vệ sinh

người lao động, khách tham

tự hoại, có hệ thống dẫn

quan thực hiện theo yêu cầu

Vệ sinh nước thải sinh hoạt ra khu về vệ sinh cá nhân do cơ sở

nơi nuôi xử lý chung, tránh làm

nuôi quy định (không hút

nhiễm bẩn ao nuôi và hệ

thuốc, ăn uống tại nơi làm

thống cấp nước.

32

việc, băng kín các vết

A

Phải dọn sạch rác/chất thải

thương hở trên da, những

quanh ao nuôi cá và khu

người có dấu hiệu mắc bệnh

vực làm việc, nghỉ ngơi của

truyền nhiễm không được

30

người lao động. Người lao

A

tiếp xúc với sản phẩm thủy

động không được xả rác bừa

sản, sử dụng chung quần áo

bãi trong khu nuôi cá và các

bảo hộ lao động,...).

khu lân cận.

Cơ sở nuôi cá phải thu hoạch

Người làm việc tại cơ sở

nuôi cá, khách tham quan

sản phẩm thủy sản tại thời

phải tuân thủ các yêu cầu

Thu hoạch điểm thích hợp để bảo đảm Vệ sinh về vệ sinh do cơ sở nuôi quy và vận

an toàn thực phẩm, cụ thể:

33

chỉ được thu hoạch khi thời

A

31

cá nhân định nhằm ngăn ngừa ô A

chuyển

nhiễm môi trường, phát

gian ngừng sử dụng các hóa

sinh mầm bệnh trong khu

chất và kháng sinh nằm

vực nuôi cá.

trong danh mục hạn chế sử

99

100

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Cơ sở nuôi cá phải bảo

Cơ sở nuôi cá phải bố trí

đảm vệ sinh nơi nuôi và

nhà vệ sinh tự hoại, có vòi

khu vực làm việc, nghỉ ngơi

nước rửa tay, được cung cấp

của người lao động nhằm

đủ nước, giấy vệ sinh và xà

tránh nguy cơ phát sinh và

phòng rửa tay dành cho

lây nhiễm các tác nhân gây

người lao động

29

mất an toàn thực phẩm.

A

Cơ sở nuôi cá cần hướng dẫn

- Phải thiết kế nhà vệ sinh

người lao động, khách tham

tự hoại, có hệ thống dẫn

quan thực hiện theo yêu cầu

Vệ sinh nước thải sinh hoạt ra khu về vệ sinh cá nhân do cơ sở

nơi nuôi xử lý chung, tránh làm

nuôi quy định (không hút

nhiễm bẩn ao nuôi và hệ

thuốc, ăn uống tại nơi làm

thống cấp nước.

32

việc, băng kín các vết

A

Phải dọn sạch rác/chất thải

thương hở trên da, những

quanh ao nuôi cá và khu

người có dấu hiệu mắc bệnh

vực làm việc, nghỉ ngơi của

truyền nhiễm không được

30

người lao động. Người lao

A

tiếp xúc với sản phẩm thủy

động không được xả rác bừa

sản, sử dụng chung quần áo

bãi trong khu nuôi cá và các

bảo hộ lao động,...).

khu lân cận.

Cơ sở nuôi cá phải thu hoạch

Người làm việc tại cơ sở

nuôi cá, khách tham quan

sản phẩm thủy sản tại thời

phải tuân thủ các yêu cầu

Thu hoạch điểm thích hợp để bảo đảm Vệ sinh về vệ sinh do cơ sở nuôi quy và vận

an toàn thực phẩm, cụ thể:

33

chỉ được thu hoạch khi thời

A

31

cá nhân định nhằm ngăn ngừa ô A

chuyển

nhiễm môi trường, phát

gian ngừng sử dụng các hóa

sinh mầm bệnh trong khu

chất và kháng sinh nằm

vực nuôi cá.

trong danh mục hạn chế sử

99

100

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

dụng bảo đảm theo đúng

phẩm. Trong quá trình vận

yêu cầu của nhà sản xuất

chuyển phải áp dụng các

hoặc cơ quan quản lý.

điều kiện vận chuyển phù

Cơ sở nuôi cá sử dụng

hợp để bảo đảm an toàn

phương pháp thu hoạch phù

thực phẩm.

hợp, hạn chế cá bị xây xát,

Nếu phải dùng nước đá để

tróc vảy; giảm tới mức thấp

vận chuyển thì nước đá

nhất tỷ lệ cá chết khi thu

37

B

phải được sản xuất từ

hoạch, vận chuyển. Tùy

34

A

nguồn nước sạch.

theo yêu cầu của người mua

cần vận chuyển cá sống,

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

hoặc rửa sạch, ướp đá thì

thông tin về thu hoạch ở

khi thu hoạch cần thực hiện

từng ao nuôi, thông tin bao

theo nguyên tắc Nhanh -

gồm: ngày thu hoạch; ký

38

A

Lạnh - Sạch.

hiệu ao nuôi; sản lượng,

kích cỡ khi thu hoạch;

Dụng cụ sử dụng trong quá

khách hàng (tên, địa chỉ,

trình thu hoạch phải được

35

A

khối lượng mua).

làm sạch và không lây

nhiễm mầm bệnh.

Cơ sở nuôi cá phải lập và

Trong trường hợp phải tự

lưu trữ hồ sơ ghi chép về

vận chuyển sản phẩm

quá trình vận chuyển,

(không áp dụng cho cơ sở

thông tin bao gồm: ngày

nuôi cá tra), cơ sở nuôi cá

39

vận chuyển; phương tiện

B

36

không được dùng các hóa

A

và điều kiện vận chuyển;

chất và kháng sinh nằm

khối lượng vận chuyển;

trong danh mục hạn chế sử

người vận chuyển; điểm

dụng để bảo quản sản

đến/khách hàng.

101

102

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

dụng bảo đảm theo đúng

phẩm. Trong quá trình vận

yêu cầu của nhà sản xuất

chuyển phải áp dụng các

hoặc cơ quan quản lý.

điều kiện vận chuyển phù

Cơ sở nuôi cá sử dụng

hợp để bảo đảm an toàn

phương pháp thu hoạch phù

thực phẩm.

hợp, hạn chế cá bị xây xát,

Nếu phải dùng nước đá để

tróc vảy; giảm tới mức thấp

vận chuyển thì nước đá

nhất tỷ lệ cá chết khi thu

37

B

phải được sản xuất từ

hoạch, vận chuyển. Tùy

34

A

nguồn nước sạch.

theo yêu cầu của người mua

cần vận chuyển cá sống,

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

hoặc rửa sạch, ướp đá thì

thông tin về thu hoạch ở

khi thu hoạch cần thực hiện

từng ao nuôi, thông tin bao

theo nguyên tắc Nhanh -

gồm: ngày thu hoạch; ký

38

A

Lạnh - Sạch.

hiệu ao nuôi; sản lượng,

kích cỡ khi thu hoạch;

Dụng cụ sử dụng trong quá

khách hàng (tên, địa chỉ,

trình thu hoạch phải được

35

A

khối lượng mua).

làm sạch và không lây

nhiễm mầm bệnh.

Cơ sở nuôi cá phải lập và

Trong trường hợp phải tự

lưu trữ hồ sơ ghi chép về

vận chuyển sản phẩm

quá trình vận chuyển,

(không áp dụng cho cơ sở

thông tin bao gồm: ngày

nuôi cá tra), cơ sở nuôi cá

39

vận chuyển; phương tiện

B

36

không được dùng các hóa

A

và điều kiện vận chuyển;

chất và kháng sinh nằm

khối lượng vận chuyển;

trong danh mục hạn chế sử

người vận chuyển; điểm

dụng để bảo quản sản

đến/khách hàng.

101

102

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

3. Quản lý sức khỏe thủy sản

- Kế hoạch quản lý sức khỏe

thủy sản ít nhất phải bao

3.1. Kế hoạch quản lý sức khỏe thủy sản gồm các nội dung cơ bản sau:

- Cơ sở nuôi cá phải xây

+ Quy trình nuôi cá thâm

dựng kế hoạch quản lý sức

canh trong ao;

khỏe thủy sản với sự tham

+ Biện pháp phòng ngừa và

vấn của cán bộ chuyên môn

phát hiện bệnh, kể cả việc

là người được đào tạo

sử dụng vắcxin;

chuyên ngành về nuôi trồng

+ Các bệnh thường gặp và

thủy sản, bệnh học thủy sản

phác đồ điều trị;

(ngư y) có trình độ từ trung

+ Biện pháp cách ly ao nuôi

cấp trở lên:

cá nghi bị nhiễm bệnh;

+ Kế hoạch quản lý sức

+ Biện pháp loại bỏ và xử

Kế hoạch khỏe thủy sản phải do cán lý cá nhiễm bệnh hoặc chết;

quản lý

40

bộ chuyên môn lập với nội

A

+ Biện pháp xử lý khi có

sức khỏe dung phù hợp với điều kiện dịch bệnh bùng phát và quy

thủy sản nơi nuôi.

trình ngăn ngừa dịch bệnh

lan rộng.

+ Trường hợp cơ sở nuôi cá

Có thể tham khảo Mục III

không có cán bộ chuyên

của Phần thứ nhất ( Quy

môn và tự xây dựng kế

trình kỹ thuật nuôi thâm

hoạch quản lý sức khỏe

canh cá tra, cá rô phi trong

thủy sản thì phải có xác

ao); Mục II của Phần thứ

nhận đồng ý của cán bộ

hai ( Phân tích các mối nguy

chuyên môn. Kế hoạch này

có liên quan đến nuôi thâm

cần được xem xét, điều

canh cá trong ao khi người

chỉnh khi cần thiết.

nuôi áp dụng VietGAP) và

103

104

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

3. Quản lý sức khỏe thủy sản

- Kế hoạch quản lý sức khỏe

thủy sản ít nhất phải bao

3.1. Kế hoạch quản lý sức khỏe thủy sản gồm các nội dung cơ bản sau:

- Cơ sở nuôi cá phải xây

+ Quy trình nuôi cá thâm

dựng kế hoạch quản lý sức

canh trong ao;

khỏe thủy sản với sự tham

+ Biện pháp phòng ngừa và

vấn của cán bộ chuyên môn

phát hiện bệnh, kể cả việc

là người được đào tạo

sử dụng vắcxin;

chuyên ngành về nuôi trồng

+ Các bệnh thường gặp và

thủy sản, bệnh học thủy sản

phác đồ điều trị;

(ngư y) có trình độ từ trung

+ Biện pháp cách ly ao nuôi

cấp trở lên:

cá nghi bị nhiễm bệnh;

+ Kế hoạch quản lý sức

+ Biện pháp loại bỏ và xử

Kế hoạch khỏe thủy sản phải do cán lý cá nhiễm bệnh hoặc chết;

quản lý

40

bộ chuyên môn lập với nội

A

+ Biện pháp xử lý khi có

sức khỏe dung phù hợp với điều kiện dịch bệnh bùng phát và quy

thủy sản nơi nuôi.

trình ngăn ngừa dịch bệnh

lan rộng.

+ Trường hợp cơ sở nuôi cá

Có thể tham khảo Mục III

không có cán bộ chuyên

của Phần thứ nhất ( Quy

môn và tự xây dựng kế

trình kỹ thuật nuôi thâm

hoạch quản lý sức khỏe

canh cá tra, cá rô phi trong

thủy sản thì phải có xác

ao); Mục II của Phần thứ

nhận đồng ý của cán bộ

hai ( Phân tích các mối nguy

chuyên môn. Kế hoạch này

có liên quan đến nuôi thâm

cần được xem xét, điều

canh cá trong ao khi người

chỉnh khi cần thiết.

nuôi áp dụng VietGAP) và

103

104

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Phụ lục 2 ( Bệnh thường gặp

TCVN tương ứng và các quy

ở cá tra và các biện pháp

định khác của cơ quan có

phòng trị khi nuôi thâm

42

thẩm quyền. Chỉ mua cá

canh trong ao) của cuốn

giống nếu kết quả kiểm dịch

sách này để xây dựng kế

là âm tính (không có tác

hoạch quản lý sức khỏe

nhân gây bệnh) đối với các

thủy sản cho cơ sở nuôi cá.

bệnh truyền nhiễm và đạt

3.2. Giống thủy sản

kích cỡ đồng đều theo yêu

cầu, sáng màu, bơi lội

- Cá giống được mua từ cơ

nhanh nhẹn, không dị tật,

sở sản xuất giống đủ điều

dị hình.

kiện, từ đàn cá bố mẹ có

nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm

Cơ sở nuôi cá phải lập và

chất lượng.

lưu trữ trong bộ hồ sơ

- Chủ cơ sở nuôi cá phải

Chất lượng VietGAP về hoạt động mua lưu bản sao: giấy tờ chứng

giống

và sử dụng cá giống (Xem

Nguồn gốc

Phụ lục 1 của cuốn sách

41

minh cá giống được sản

A

giống

xuất từ đàn cá bố mẹ bảo

này), bao gồm:

đảm chất lượng; biểu

- Giấy chứng nhận kiểm

mẫu/biên bản kiểm tra,

43

dịch cá giống theo quy định

A

đánh giá phân loại cơ sở

của Bộ Nông nghiệp và

sản xuất, kinh doanh (ương

Phát triển nông thôn.

nuôi) cá giống đạt loại A

- Các chứng từ mua cá

hoặc B theo Thông tư số

giống, trong đó ghi rõ tên,

14/2001/TT-BNNPTNT.

địa chỉ cơ sở bán cá giống,

Cá giống thả nuôi phải bảo

kích cỡ và chất lượng giống,

đảm chất lượng theo QCVN,

A

ngày bán.

105

106

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Phụ lục 2 ( Bệnh thường gặp

TCVN tương ứng và các quy

ở cá tra và các biện pháp

định khác của cơ quan có

phòng trị khi nuôi thâm

42

thẩm quyền. Chỉ mua cá

canh trong ao) của cuốn

giống nếu kết quả kiểm dịch

sách này để xây dựng kế

là âm tính (không có tác

hoạch quản lý sức khỏe

nhân gây bệnh) đối với các

thủy sản cho cơ sở nuôi cá.

bệnh truyền nhiễm và đạt

3.2. Giống thủy sản

kích cỡ đồng đều theo yêu

cầu, sáng màu, bơi lội

- Cá giống được mua từ cơ

nhanh nhẹn, không dị tật,

sở sản xuất giống đủ điều

dị hình.

kiện, từ đàn cá bố mẹ có

nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm

Cơ sở nuôi cá phải lập và

chất lượng.

lưu trữ trong bộ hồ sơ

- Chủ cơ sở nuôi cá phải

Chất lượng VietGAP về hoạt động mua lưu bản sao: giấy tờ chứng

giống

và sử dụng cá giống (Xem

Nguồn gốc

Phụ lục 1 của cuốn sách

41

minh cá giống được sản

A

giống

xuất từ đàn cá bố mẹ bảo

này), bao gồm:

đảm chất lượng; biểu

- Giấy chứng nhận kiểm

mẫu/biên bản kiểm tra,

43

dịch cá giống theo quy định

A

đánh giá phân loại cơ sở

của Bộ Nông nghiệp và

sản xuất, kinh doanh (ương

Phát triển nông thôn.

nuôi) cá giống đạt loại A

- Các chứng từ mua cá

hoặc B theo Thông tư số

giống, trong đó ghi rõ tên,

14/2001/TT-BNNPTNT.

địa chỉ cơ sở bán cá giống,

Cá giống thả nuôi phải bảo

kích cỡ và chất lượng giống,

đảm chất lượng theo QCVN,

A

ngày bán.

105

106

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

3.3. Chế độ cho ăn

thập thông tin trên website

của Tổng cục Thủy sản

Cơ sở nuôi cá phải có các

( http://www.fistenet.gov.vn) biện pháp theo dõi tại chỗ

để cập nhật danh mục,

để bảo đảm lượng thức ăn,

nhãn mác rõ ràng của các

số lần cho cá ăn hằng ngày

loại thức ăn công nghiệp

phù hợp với nhu cầu dinh

cho các loài cá nuôi được

dưỡng của cá nuôi ở từng

phép lưu hành trên thị

giai đoạn, theo hướng dẫn

trường.

của nhà sản xuất:

- Lịch cho ăn phải được ghi

Kích cỡ thức ăn phải phù

45

B

chép lại và nếu cần có thể

hợp với độ tuổi của cá nuôi.

viết lên bảng để người nuôi

Không sử dụng hoócmôn,

thực hiện đúng (ở doanh

chất kích thích tăng trưởng

46

A

Chế độ nghiệp có nhiều công nhân).

trong quá trình nuôi thâm

44

cho ăn

- Cán bộ chuyên môn và

A

canh cá trong ao.

người nuôi cá phải biết ước

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

tính tổng sinh khối cá nuôi

nhật và lưu trữ hồ sơ về chế

trong từng thời điểm để từ

độ cho cá ăn hằng ngày:

đó tính ra lượng thức ăn

47

thời điểm cho ăn và lượng

A

phù hợp với yêu cầu của cá.

thức ăn của mỗi lần cho ăn

Theo dõi mức ăn của cá

phải được ghi chi tiết theo

hằng ngày để điều chỉnh

từng ao nuôi.

cho phù hợp; tránh cho cá

3.4. Theo dõi sức khỏe cá nuôi và ngăn ngừa sự lây lan ăn dư thừa.

bệnh

- Về nguồn gốc và chất

Cơ sở nuôi cá phải thường

lượng thức ăn cho cá, chủ cơ

xuyên theo dõi các dấu hiệu

sở nuôi cá cần định kỳ thu

A

107

108

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

3.3. Chế độ cho ăn

thập thông tin trên website

của Tổng cục Thủy sản

Cơ sở nuôi cá phải có các

( http://www.fistenet.gov.vn) biện pháp theo dõi tại chỗ

để cập nhật danh mục,

để bảo đảm lượng thức ăn,

nhãn mác rõ ràng của các

số lần cho cá ăn hằng ngày

loại thức ăn công nghiệp

phù hợp với nhu cầu dinh

cho các loài cá nuôi được

dưỡng của cá nuôi ở từng

phép lưu hành trên thị

giai đoạn, theo hướng dẫn

trường.

của nhà sản xuất:

- Lịch cho ăn phải được ghi

Kích cỡ thức ăn phải phù

45

B

chép lại và nếu cần có thể

hợp với độ tuổi của cá nuôi.

viết lên bảng để người nuôi

Không sử dụng hoócmôn,

thực hiện đúng (ở doanh

chất kích thích tăng trưởng

46

A

Chế độ nghiệp có nhiều công nhân).

trong quá trình nuôi thâm

44

cho ăn

- Cán bộ chuyên môn và

A

canh cá trong ao.

người nuôi cá phải biết ước

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

tính tổng sinh khối cá nuôi

nhật và lưu trữ hồ sơ về chế

trong từng thời điểm để từ

độ cho cá ăn hằng ngày:

đó tính ra lượng thức ăn

47

thời điểm cho ăn và lượng

A

phù hợp với yêu cầu của cá.

thức ăn của mỗi lần cho ăn

Theo dõi mức ăn của cá

phải được ghi chi tiết theo

hằng ngày để điều chỉnh

từng ao nuôi.

cho phù hợp; tránh cho cá

3.4. Theo dõi sức khỏe cá nuôi và ngăn ngừa sự lây lan ăn dư thừa.

bệnh

- Về nguồn gốc và chất

Cơ sở nuôi cá phải thường

lượng thức ăn cho cá, chủ cơ

xuyên theo dõi các dấu hiệu

sở nuôi cá cần định kỳ thu

A

107

108

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

cá nuôi bị sốc hoặc bị bệnh

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

48

và thực hiện các biện pháp

Theo dõi

nhật và lưu trữ hồ sơ liên

cần thiết để ngăn ngừa sự

sức khỏe

quan đến sức khỏe cá nuôi,

phát sinh mầm bệnh.

cụ thể:

Cơ sở nuôi cá phải kiểm tra

- Ghi chép về khối lượng

định kỳ khối lượng trung

trung bình, tỷ lệ sống, tổng

bình, tỷ lệ sống, tổng sinh

khối lượng cá nuôi của từng

khối cá nuôi của từng ao

đơn vị nuôi.

nuôi tùy theo đối tượng nuôi

- Ghi chép các dấu hiệu cá

(Xem Phụ lục 1 của cuốn

nuôi bị sốc hoặc bị bệnh,

sách này).

thông qua các hiện tượng cá

- Định kỳ 15 ngày tiến

chết, cá nổi đầu, thức ăn dư

hành thu mẫu cá để xác

thừa, trạng thái hoạt động

định khối lượng trung bình

50

của cá,... Thông tin cần ghi

A

của cá nuôi trong ao.

chép bao gồm: ngày; dấu

- Theo dõi và ghi chép số

49

A

hiệu/triệu chứng; số lượng/

lượng cá bị chết hằng ngày

khối lượng cá nuôi có dấu

để tính tỷ lệ sống.

hiệu bị bệnh, bị chết và xác

- Ước tính tổng sinh khối cá

định nguyên nhân (nếu

nuôi có trong ao nuôi = (Số

biết); tỷ lệ sống, khối lượng

cá giống đã thả - Số cá

trung bình, tổng khối lượng

chết/thất thoát) × Khối

cá của từng ao nuôi.

lượng trung bình của cá.

- Ghi chép các biện pháp

- Người nuôi cần xác định

tốc độ tăng trưởng của cá

xử lý từng tình huống để

nuôi để có thể có những

cải thiện sức khỏe cá nuôi

điều chỉnh cần thiết về mặt

khi phát hiện dấu hiệu bị

kỹ thuật.

bệnh, sốc.

109

110

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

cá nuôi bị sốc hoặc bị bệnh

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

48

và thực hiện các biện pháp

Theo dõi

nhật và lưu trữ hồ sơ liên

cần thiết để ngăn ngừa sự

sức khỏe

quan đến sức khỏe cá nuôi,

phát sinh mầm bệnh.

cụ thể:

Cơ sở nuôi cá phải kiểm tra

- Ghi chép về khối lượng

định kỳ khối lượng trung

trung bình, tỷ lệ sống, tổng

bình, tỷ lệ sống, tổng sinh

khối lượng cá nuôi của từng

khối cá nuôi của từng ao

đơn vị nuôi.

nuôi tùy theo đối tượng nuôi

- Ghi chép các dấu hiệu cá

(Xem Phụ lục 1 của cuốn

nuôi bị sốc hoặc bị bệnh,

sách này).

thông qua các hiện tượng cá

- Định kỳ 15 ngày tiến

chết, cá nổi đầu, thức ăn dư

hành thu mẫu cá để xác

thừa, trạng thái hoạt động

định khối lượng trung bình

50

của cá,... Thông tin cần ghi

A

của cá nuôi trong ao.

chép bao gồm: ngày; dấu

- Theo dõi và ghi chép số

49

A

hiệu/triệu chứng; số lượng/

lượng cá bị chết hằng ngày

khối lượng cá nuôi có dấu

để tính tỷ lệ sống.

hiệu bị bệnh, bị chết và xác

- Ước tính tổng sinh khối cá

định nguyên nhân (nếu

nuôi có trong ao nuôi = (Số

biết); tỷ lệ sống, khối lượng

cá giống đã thả - Số cá

trung bình, tổng khối lượng

chết/thất thoát) × Khối

cá của từng ao nuôi.

lượng trung bình của cá.

- Ghi chép các biện pháp

- Người nuôi cần xác định

tốc độ tăng trưởng của cá

xử lý từng tình huống để

nuôi để có thể có những

cải thiện sức khỏe cá nuôi

điều chỉnh cần thiết về mặt

khi phát hiện dấu hiệu bị

kỹ thuật.

bệnh, sốc.

109

110

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Người nuôi cá thâm canh

nuôi ra bên ngoài trong thời

trong ao phải được đào tạo về

gian đang có bệnh cá.

các loại bệnh thường gặp của

- Không được xả nước ao

cá: các tác nhân gây bệnh,

nuôi có cá bệnh chưa qua xử

dấu hiệu bệnh lý, phân bố

lý ra ngoài môi trường.

lan truyền và biện pháp

Vớt cá chết và đưa vào dụng

phòng trị với từng loại bệnh.

cụ chứa không bị rò rỉ, phát

Các tài liệu đào tạo về bệnh

tán nước/chất thải ra môi

cá và chứng chỉ đào tạo

52

A

trường bên ngoài ngay khi

phải được lưu giữ trong bộ

phát hiện. Xử lý cá chết theo

hồ sơ VietGAP của cơ sở

chỉ tiêu 57 và 58 dưới đây.

nuôi cá.

- Cơ sở nuôi cá phải thường

Khi phát hiện cá bệnh, cơ sở

xuyên quan trắc, điều chỉnh

nuôi cá phải thực hiện biện

chất lượng nước trong quá

pháp cách ly, ngăn chặn sự

trình nuôi nhằm bảo đảm

lây nhiễm bệnh giữa các ao

Quan trắc sức khỏe cho cá nuôi. Hằng nuôi và từ nơi nuôi ra bên

và quản lý ngày đo DO, pH, nhiệt độ; đo ngoài:

53

A

Cách ly,

chất lượng hằng tuần: NH3, H2S, PO4.

ngăn chặn - Các dụng cụ, thiết bị (trừ

nước

- Có hồ sơ ghi chép cho từng

các thiết bị đo các yếu tố

51 lây nhiễm

A

ao nuôi, thông tin bao gồm:

bệnh

môi trường) trong quá trình

ngày và người kiểm tra; chỉ

nuôi cá phải được sử dụng

tiêu môi trường; kết quả

riêng biệt, được làm sạch,

kiểm tra; cách xử lý.

tẩy/khử trùng trước và sau

khi dùng.

Dập dịch Khi phát hiện cá nuôi có

và thông những dấu hiệu bất thường/

- Không chuyển cá bệnh từ

54

báo dịch bị bệnh, cơ sở nuôi cá phải B

ao này sang ao khác, từ nơi

111

112

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Người nuôi cá thâm canh

nuôi ra bên ngoài trong thời

trong ao phải được đào tạo về

gian đang có bệnh cá.

các loại bệnh thường gặp của

- Không được xả nước ao

cá: các tác nhân gây bệnh,

nuôi có cá bệnh chưa qua xử

dấu hiệu bệnh lý, phân bố

lý ra ngoài môi trường.

lan truyền và biện pháp

Vớt cá chết và đưa vào dụng

phòng trị với từng loại bệnh.

cụ chứa không bị rò rỉ, phát

Các tài liệu đào tạo về bệnh

tán nước/chất thải ra môi

cá và chứng chỉ đào tạo

52

A

trường bên ngoài ngay khi

phải được lưu giữ trong bộ

phát hiện. Xử lý cá chết theo

hồ sơ VietGAP của cơ sở

chỉ tiêu 57 và 58 dưới đây.

nuôi cá.

- Cơ sở nuôi cá phải thường

Khi phát hiện cá bệnh, cơ sở

xuyên quan trắc, điều chỉnh

nuôi cá phải thực hiện biện

chất lượng nước trong quá

pháp cách ly, ngăn chặn sự

trình nuôi nhằm bảo đảm

lây nhiễm bệnh giữa các ao

Quan trắc sức khỏe cho cá nuôi. Hằng nuôi và từ nơi nuôi ra bên

và quản lý ngày đo DO, pH, nhiệt độ; đo ngoài:

53

A

Cách ly,

chất lượng hằng tuần: NH3, H2S, PO4.

ngăn chặn - Các dụng cụ, thiết bị (trừ

nước

- Có hồ sơ ghi chép cho từng

các thiết bị đo các yếu tố

51 lây nhiễm

A

ao nuôi, thông tin bao gồm:

bệnh

môi trường) trong quá trình

ngày và người kiểm tra; chỉ

nuôi cá phải được sử dụng

tiêu môi trường; kết quả

riêng biệt, được làm sạch,

kiểm tra; cách xử lý.

tẩy/khử trùng trước và sau

khi dùng.

Dập dịch Khi phát hiện cá nuôi có

và thông những dấu hiệu bất thường/

- Không chuyển cá bệnh từ

54

báo dịch bị bệnh, cơ sở nuôi cá phải B

ao này sang ao khác, từ nơi

111

112

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

thông báo cho cơ quan quản

- Phải có biện pháp xử lý cá

lý thủy sản hoặc thú y gần

chết thích hợp: nấu chín,

nhất.

ướp muối, chôn lấp kết hợp

với rải vôi hoặc chất diệt

- Cơ sở nuôi cá phải phối

khuẩn bảo đảm không tái

hợp với cơ quan chức năng

nhiễm cho ao nuôi và môi

để thực hiện các biện pháp

trường.

ngăn chặn sự lây lan của

- Sau khi xử lý, tiêu hủy cá

bệnh.

chết, người lao động phải vệ

55

- Phải khử trùng nước trong

A

sinh cá nhân để tiêu diệt

ao nuôi cá bị bệnh; tẩy

mầm bệnh.

trùng, sát khuẩn, xử lý bùn

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

đáy; diệt các vật chủ trung

vào biểu mẫu: ngày, số

gian truyền bệnh trong ao

58

lượng cá chết, biện pháp xử

B

nuôi.

lý và người xử lý (Xem Phụ

lục 1 của cuốn sách này).

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

về ngày xảy ra bệnh dịch;

- Tuyệt đối không sử dụng

hoóc môn hay kháng sinh

ngày dập dịch, khử trùng;

với mục đích tăng trưởng và

56

tên bệnh và các biện pháp

A

phòng bệnh cho cá.

dập dịch, khử trùng; hóa

- Cơ sở nuôi cá chỉ sử dụng

chất đã sử dụng và liều

Sử dụng kháng sinh để trị bệnh cho dùng.

59

kháng

A

cá khi cá bị các bệnh do vi

sinh

Cơ sở nuôi phải có biện

khuẩn, nấm, ký sinh trùng,

pháp xử lý cá bị chết đúng

và phải theo đơn thuốc hoặc

Xử lý

cách để tránh gây ô nhiễm

phác đồ điều trị của cán bộ

57

cá chết môi trường và lây lan bệnh A chuyên môn, phù hợp với

dịch.

từng loại bệnh.

113

114

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

thông báo cho cơ quan quản

- Phải có biện pháp xử lý cá

lý thủy sản hoặc thú y gần

chết thích hợp: nấu chín,

nhất.

ướp muối, chôn lấp kết hợp

với rải vôi hoặc chất diệt

- Cơ sở nuôi cá phải phối

khuẩn bảo đảm không tái

hợp với cơ quan chức năng

nhiễm cho ao nuôi và môi

để thực hiện các biện pháp

trường.

ngăn chặn sự lây lan của

- Sau khi xử lý, tiêu hủy cá

bệnh.

chết, người lao động phải vệ

55

- Phải khử trùng nước trong

A

sinh cá nhân để tiêu diệt

ao nuôi cá bị bệnh; tẩy

mầm bệnh.

trùng, sát khuẩn, xử lý bùn

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

đáy; diệt các vật chủ trung

vào biểu mẫu: ngày, số

gian truyền bệnh trong ao

58

lượng cá chết, biện pháp xử

B

nuôi.

lý và người xử lý (Xem Phụ

lục 1 của cuốn sách này).

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

về ngày xảy ra bệnh dịch;

- Tuyệt đối không sử dụng

hoóc môn hay kháng sinh

ngày dập dịch, khử trùng;

với mục đích tăng trưởng và

56

tên bệnh và các biện pháp

A

phòng bệnh cho cá.

dập dịch, khử trùng; hóa

- Cơ sở nuôi cá chỉ sử dụng

chất đã sử dụng và liều

Sử dụng kháng sinh để trị bệnh cho dùng.

59

kháng

A

cá khi cá bị các bệnh do vi

sinh

Cơ sở nuôi phải có biện

khuẩn, nấm, ký sinh trùng,

pháp xử lý cá bị chết đúng

và phải theo đơn thuốc hoặc

Xử lý

cách để tránh gây ô nhiễm

phác đồ điều trị của cán bộ

57

cá chết môi trường và lây lan bệnh A chuyên môn, phù hợp với

dịch.

từng loại bệnh.

113

114

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

Các bước tẩy trùng, cải tạo

60

các biện pháp đã áp dụng

A

ao nuôi trước khi nuôi vụ

để điều trị bệnh.

mới được thực hiện theo quy

64

trình nuôi đã có trong kế

A

Cơ sở nuôi cá phải ngừng sử

hoạch quản lý sức khỏe thủy

dụng kháng sinh trước khi

sản sau mỗi vụ nuôi phù hợp

61

thu hoạch theo khuyến cáo

A

với điều kiện cụ thể.

của nhà sản xuất hoặc cơ

quan quản lý.

Thời gian ngừng/nghỉ giữa

2 vụ phù hợp với từng đối

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

65

A

tượng nuôi và điều kiện cụ

nhật và lưu trữ hồ sơ về

thể.

việc sử dụng kháng sinh để

chữa bệnh cho cá nuôi,

Cơ sở nuôi cá phải lập, lưu

thông tin bao gồm: ký hiệu

trữ hồ sơ ghi chép về các

của ao nuôi đã xử lý;

hoạt động cải tạo, tẩy

62

A

66

A

nguyên nhân/triệu chứng

trùng, xử lý nước thải, bùn

bệnh; tên khánh sinh đã sử

thải và thời gian ngừng/

dụng; liều dùng và cách

nghỉ giữa 2 vụ.

dùng; ngày bắt đầu sử dụng

4. Bảo vệ môi trường

và thời điểm được phép thu

4.1. Cam kết bảo vệ môi trường

hoạch; người thực hiện.

- Cơ sở nuôi cá phải liên hệ

Sau khi thu hoạch, cơ sở

với cơ quan quản lý nhà

nuôi cá phải bơm bùn thải

Cam kết

Xử lý ao

nước về tài nguyên, môi

vào vị trí thích hợp, bảo

bảo vệ môi

63

nuôi sau

B

trường để được hướng dẫn

đảm không bị rò rỉ và gây

67

trường

B

thu hoạch

làm Báo cáo đánh giá tác

ảnh hưởng không tốt đến

động môi trường hoặc Cam

môi trường xung quanh.

kết bảo vệ môi trường, hoặc

115

116

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Cơ sở nuôi cá phải ghi chép

Các bước tẩy trùng, cải tạo

60

các biện pháp đã áp dụng

A

ao nuôi trước khi nuôi vụ

để điều trị bệnh.

mới được thực hiện theo quy

64

trình nuôi đã có trong kế

A

Cơ sở nuôi cá phải ngừng sử

hoạch quản lý sức khỏe thủy

dụng kháng sinh trước khi

sản sau mỗi vụ nuôi phù hợp

61

thu hoạch theo khuyến cáo

A

với điều kiện cụ thể.

của nhà sản xuất hoặc cơ

quan quản lý.

Thời gian ngừng/nghỉ giữa

2 vụ phù hợp với từng đối

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

65

A

tượng nuôi và điều kiện cụ

nhật và lưu trữ hồ sơ về

thể.

việc sử dụng kháng sinh để

chữa bệnh cho cá nuôi,

Cơ sở nuôi cá phải lập, lưu

thông tin bao gồm: ký hiệu

trữ hồ sơ ghi chép về các

của ao nuôi đã xử lý;

hoạt động cải tạo, tẩy

62

A

66

A

nguyên nhân/triệu chứng

trùng, xử lý nước thải, bùn

bệnh; tên khánh sinh đã sử

thải và thời gian ngừng/

dụng; liều dùng và cách

nghỉ giữa 2 vụ.

dùng; ngày bắt đầu sử dụng

4. Bảo vệ môi trường

và thời điểm được phép thu

4.1. Cam kết bảo vệ môi trường

hoạch; người thực hiện.

- Cơ sở nuôi cá phải liên hệ

Sau khi thu hoạch, cơ sở

với cơ quan quản lý nhà

nuôi cá phải bơm bùn thải

Cam kết

Xử lý ao

nước về tài nguyên, môi

vào vị trí thích hợp, bảo

bảo vệ môi

63

nuôi sau

B

trường để được hướng dẫn

đảm không bị rò rỉ và gây

67

trường

B

thu hoạch

làm Báo cáo đánh giá tác

ảnh hưởng không tốt đến

động môi trường hoặc Cam

môi trường xung quanh.

kết bảo vệ môi trường, hoặc

115

116

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Đề án bảo vệ môi trường

ghi chép số liệu vào Sổ

theo quy định hiện hành.

nhật ký ao nuôi. Nếu cần

- Quá trình xây dựng các

có các chỉ tiêu môi trường

báo cáo đánh giá tác động

mà cơ sở nuôi không có khả

môi trường/cam kết bảo vệ

năng tự phân tích, cần gửi

môi trường/đề án bảo vệ môi

mẫu đến phòng kiểm

trường phải có sự tham gia

nghiệm đã được Bộ Nông

của cộng đồng dân cư xung

nghiệp và Phát triển nông

quanh. Nội dung của báo

thôn chỉ định.

cáo phải được niêm yết công

- Khi kết quả kiểm nghiệm

khai để cộng đồng giám sát

các chỉ tiêu môi trường cho

việc thực hiện.

biết đã vượt quá giới hạn

Cơ sở nuôi phải có ghi chép

chịu đựng của cá nuôi, cần

về các hoạt động/biện pháp

áp dụng ngay các biện pháp

68

A

đã thực hiện để bảo vệ môi

xử lý môi trường nhằm

trường.

nhanh chóng đưa các chỉ

tiêu môi trường về giới hạn

4.2. Sử dụng và thải nước

thích hợp cho cá nuôi.

Cơ sở nuôi cá không được sử

Cơ sở nuôi cá phải có biện

dụng nước sinh hoạt (nước

Sử dụng

pháp hoặc công nghệ xử lý

máy) cho mục đích nuôi

69

nước và

A

nước thải phù hợp trong quá

trồng thủy sản (quy định

thải nước

trình nuôi. Nước thải ra

này không áp dụng cho cơ

ngoài môi trường phải nằm

sở nuôi cá tra).

71

trong giới hạn cho phép, A

- Hằng ngày phải thực

theo quy định của Bộ Nông

hiện đo kiểm các chỉ tiêu

nghiệp và Phát triển nông

70

A

môi trường ao nuôi cá và

thôn.

117

118

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Đề án bảo vệ môi trường

ghi chép số liệu vào Sổ

theo quy định hiện hành.

nhật ký ao nuôi. Nếu cần

- Quá trình xây dựng các

có các chỉ tiêu môi trường

báo cáo đánh giá tác động

mà cơ sở nuôi không có khả

môi trường/cam kết bảo vệ

năng tự phân tích, cần gửi

môi trường/đề án bảo vệ môi

mẫu đến phòng kiểm

trường phải có sự tham gia

nghiệm đã được Bộ Nông

của cộng đồng dân cư xung

nghiệp và Phát triển nông

quanh. Nội dung của báo

thôn chỉ định.

cáo phải được niêm yết công

- Khi kết quả kiểm nghiệm

khai để cộng đồng giám sát

các chỉ tiêu môi trường cho

việc thực hiện.

biết đã vượt quá giới hạn

Cơ sở nuôi phải có ghi chép

chịu đựng của cá nuôi, cần

về các hoạt động/biện pháp

áp dụng ngay các biện pháp

68

A

đã thực hiện để bảo vệ môi

xử lý môi trường nhằm

trường.

nhanh chóng đưa các chỉ

tiêu môi trường về giới hạn

4.2. Sử dụng và thải nước

thích hợp cho cá nuôi.

Cơ sở nuôi cá không được sử

Cơ sở nuôi cá phải có biện

dụng nước sinh hoạt (nước

Sử dụng

pháp hoặc công nghệ xử lý

máy) cho mục đích nuôi

69

nước và

A

nước thải phù hợp trong quá

trồng thủy sản (quy định

thải nước

trình nuôi. Nước thải ra

này không áp dụng cho cơ

ngoài môi trường phải nằm

sở nuôi cá tra).

71

trong giới hạn cho phép, A

- Hằng ngày phải thực

theo quy định của Bộ Nông

hiện đo kiểm các chỉ tiêu

nghiệp và Phát triển nông

70

A

môi trường ao nuôi cá và

thôn.

117

118

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Đối với ao nuôi cá nước

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

ngọt nói chung: NH3 ≤

nhật, lưu trữ hồ sơ về lượng

0,3mg/l; PO 3 -

4

< 10mg/l; H2S

nước sử dụng cho mỗi vụ

72

B

≤ 0,05mg/l; BOD5 < 30mg/l;

nuôi; những thông tin cần

dầu mỡ khoáng: không quan

có: ngày, người lấy nước,

sát thấy nhũ; mùi, cảm

lượng nước lấy vào từng đợt.

quan: không có mùi khó

Cơ sở nuôi cá phải có ghi

chịu.

chép kết quả kiểm tra chất

- Đối với ao nuôi cá tra, nước

lượng nước thải định kỳ

thải ra ngoài môi trường

73

(hằng tuần đối với vụ nuôi

B

phải nằm trong giới hạn cho

dưới 4 tháng hoặc hằng

phép: pH 5,5 - 9; BOD5

tháng đối với vụ nuôi trên 4

(20oC) ≤ 50mg/l; COD ≤

tháng), ngày thải nước.

150mg/l; chất rắn lơ lửng ≤

Ở những vùng, khu vực

100mg/l; Coliform ≤5.000

khan hiếm nước sinh hoạt

MPN/100ml (xem Bảng 4,

hoặc thường xuyên bị hạn

Phần thứ nhất của cuốn

hán, thiếu nước, cơ sở nuôi

sách này).

74

phải hạn chế việc khai thác

B

- Bùn thải từ ao nuôi được

nước dưới đất có chất lượng

chứa tại khu vực riêng biệt

Sử dụng đáp ứng yêu cầu làm nguồn

bảo đảm không bị nước mưa

nước ngầm cấp cho ăn uống, sinh hoạt chảy tràn xuống ao hoặc môi

để nuôi trồng thủy sản.

trường xung quanh. Có thể

Chỉ nên sử dụng nước ngọt

sử dụng vôi để xử lý giảm

tự nhiên để cấp vào ao nuôi

mùi hôi. Việc sử dụng bùn

75

cá. Nếu sử dụng nguồn nước

A

thải cho cây trồng cần tham

ngầm để nuôi cá cơ sở nuôi

khảo ý kiến chuyên môn.

phải theo đúng quy định

119

120

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Đối với ao nuôi cá nước

Cơ sở nuôi cá phải lập, cập

ngọt nói chung: NH3 ≤

nhật, lưu trữ hồ sơ về lượng

0,3mg/l; PO 3 -

4

< 10mg/l; H2S

nước sử dụng cho mỗi vụ

72

B

≤ 0,05mg/l; BOD5 < 30mg/l;

nuôi; những thông tin cần

dầu mỡ khoáng: không quan

có: ngày, người lấy nước,

sát thấy nhũ; mùi, cảm

lượng nước lấy vào từng đợt.

quan: không có mùi khó

Cơ sở nuôi cá phải có ghi

chịu.

chép kết quả kiểm tra chất

- Đối với ao nuôi cá tra, nước

lượng nước thải định kỳ

thải ra ngoài môi trường

73

(hằng tuần đối với vụ nuôi

B

phải nằm trong giới hạn cho

dưới 4 tháng hoặc hằng

phép: pH 5,5 - 9; BOD5

tháng đối với vụ nuôi trên 4

(20oC) ≤ 50mg/l; COD ≤

tháng), ngày thải nước.

150mg/l; chất rắn lơ lửng ≤

Ở những vùng, khu vực

100mg/l; Coliform ≤5.000

khan hiếm nước sinh hoạt

MPN/100ml (xem Bảng 4,

hoặc thường xuyên bị hạn

Phần thứ nhất của cuốn

hán, thiếu nước, cơ sở nuôi

sách này).

74

phải hạn chế việc khai thác

B

- Bùn thải từ ao nuôi được

nước dưới đất có chất lượng

chứa tại khu vực riêng biệt

Sử dụng đáp ứng yêu cầu làm nguồn

bảo đảm không bị nước mưa

nước ngầm cấp cho ăn uống, sinh hoạt chảy tràn xuống ao hoặc môi

để nuôi trồng thủy sản.

trường xung quanh. Có thể

Chỉ nên sử dụng nước ngọt

sử dụng vôi để xử lý giảm

tự nhiên để cấp vào ao nuôi

mùi hôi. Việc sử dụng bùn

75

cá. Nếu sử dụng nguồn nước

A

thải cho cây trồng cần tham

ngầm để nuôi cá cơ sở nuôi

khảo ý kiến chuyên môn.

phải theo đúng quy định

119

120

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

của pháp luật, phải ghi

địch hại xâm nhập vào trong

chép lại các thông tin: ngày

nơi/ao nuôi cá, kể cả động

lấy nước, dung tích nước

vật nuôi trên cạn, nhưng

ngầm mỗi lần lấy.

vẫn bảo đảm an toàn cho các

Cơ sở nuôi cá phải được

loài động vật tự nhiên.

thiết kế và quản lý nhằm

- Cần phân loại động vật

bảo vệ nguồn nước mặt,

gây hại thành các nhóm: 1)

nước ngầm, hạn chế nhiễm

loài quý hiếm cần bảo vệ

76

A

mặn nguồn nước ngọt tự

(chim, rùa, rái cá, rắn,...); 2)

nhiên; không được xả nước

loài hoang dã được phép

mặn/lợ vào nguồn nước ngọt

bắt dùng làm thực phẩm;

tự nhiên.

3) loài có hại nhưng không

Nhiễm

79

A

sử dụng biện pháp tiêu diệt

mặn các Cơ sở nuôi phải thông báo bằng hóa chất (chuột,...); 4)

nguồn

cho các cơ quan quản lý môi

loài có thể diệt bằng hóa

nước ngọt trường và cộng đồng địa chất (các loại vi sinh vật

77

tự nhiên phương khi phát hiện

B

gây bệnh).

nguồn nước ngầm bị nhiễm

Kiểm soát

mặn do hoạt động nuôi

địch hại - Việc kiểm soát, ngăn

trồng thủy sản.

đối với cá ngừa địch hại đối với cá nuôi dựa trên nguyên tắc

Cơ sở nuôi có biện pháp

nuôi

chung là: 1) không gây chết

chống thấm để nước mặn

78

A

đối với động vật quý hiếm;

không thẩm lậu vào tầng

2) không bắt, không gây

nước ngọt tự nhiên.

chết vô cớ đối với động vật

4.3. Kiểm soát địch hại

tự nhiên; 3) có thể dùng bẫy

Cơ sở nuôi cá có các biện

bắt chuột nhưng không gây

chết bằng thuốc độc; 4) có

pháp bảo đảm ngăn ngừa

121

122

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

của pháp luật, phải ghi

địch hại xâm nhập vào trong

chép lại các thông tin: ngày

nơi/ao nuôi cá, kể cả động

lấy nước, dung tích nước

vật nuôi trên cạn, nhưng

ngầm mỗi lần lấy.

vẫn bảo đảm an toàn cho các

Cơ sở nuôi cá phải được

loài động vật tự nhiên.

thiết kế và quản lý nhằm

- Cần phân loại động vật

bảo vệ nguồn nước mặt,

gây hại thành các nhóm: 1)

nước ngầm, hạn chế nhiễm

loài quý hiếm cần bảo vệ

76

A

mặn nguồn nước ngọt tự

(chim, rùa, rái cá, rắn,...); 2)

nhiên; không được xả nước

loài hoang dã được phép

mặn/lợ vào nguồn nước ngọt

bắt dùng làm thực phẩm;

tự nhiên.

3) loài có hại nhưng không

Nhiễm

79

A

sử dụng biện pháp tiêu diệt

mặn các Cơ sở nuôi phải thông báo bằng hóa chất (chuột,...); 4)

nguồn

cho các cơ quan quản lý môi

loài có thể diệt bằng hóa

nước ngọt trường và cộng đồng địa chất (các loại vi sinh vật

77

tự nhiên phương khi phát hiện

B

gây bệnh).

nguồn nước ngầm bị nhiễm

Kiểm soát

mặn do hoạt động nuôi

địch hại - Việc kiểm soát, ngăn

trồng thủy sản.

đối với cá ngừa địch hại đối với cá nuôi dựa trên nguyên tắc

Cơ sở nuôi có biện pháp

nuôi

chung là: 1) không gây chết

chống thấm để nước mặn

78

A

đối với động vật quý hiếm;

không thẩm lậu vào tầng

2) không bắt, không gây

nước ngọt tự nhiên.

chết vô cớ đối với động vật

4.3. Kiểm soát địch hại

tự nhiên; 3) có thể dùng bẫy

Cơ sở nuôi cá có các biện

bắt chuột nhưng không gây

chết bằng thuốc độc; 4) có

pháp bảo đảm ngăn ngừa

121

122

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

thể dùng hóa chất để diệt

4.4. Bảo vệ nguồn lợi thủy sản

mầm bệnh và động vật gây

Cơ sở nuôi cá chỉ được nuôi

hại khi tiến hành cải tạo

loài cá ngoại lai khi Nhà

đáy ao, chuẩn bị ao nuôi.

83

A

nước cho phép và phải tuân

Cơ sở nuôi cá phải có biện

thủ các quy định hiện hành.

pháp thích hợp để ngăn

Khi khai thác cá giống

80

chặn sự xâm nhập của

B

ngoài tự nhiên dùng cho

động vật nuôi (chó, mèo,

mục đích nuôi thương

ngỗng, vịt...).

phẩm, cơ sở nuôi phải tuân

Cơ sở nuôi cá phải sử dụng

thủ các quy định liên quan

Bảo vệ

biện pháp cần thiết, phù

84

B

tại Luật thủy sản, ghi chép

nguồn lợi

hợp để bảo vệ và không gây

tên loài thủy sản, thời điểm,

thủy sản

chết đối với những loài động

địa điểm, chủng loại, kích

vật nằm trong Sách Đỏ Việt

cỡ, số lượng cá giống đã

Nam có khả năng xuất hiện

khai thác.

81

Bảo vệ

trong vùng nuôi. Khi có sự

A

Có bản photo Báo cáo đánh

những loài xuất hiện của chúng cần áp giá rủi ro đã được cấp có

được liệt dụng các biện pháp bảo vệ

thẩm quyền phê duyệt và

kê trong cần thiết và báo cáo cho tổ

85

A

Giấy xác nhận sinh vật biến

Sách Đỏ chức bảo vệ động vật hoang đổi gen đủ điều kiện sử

Việt Nam dã biết để phối hợp cùng dụng làm thực phẩm.

bảo vệ.

5. Các khía cạnh kinh tế - xã hội Có hiểu biết về những loài

động vật nằm trong Sách

5.1. Sử dụng lao động

82

Đỏ Việt Nam, kể cả các loài A

Cơ sở nuôi cá không sử

di cư có khả năng xuất hiện

dụng người lao động làm

tại địa bàn cơ sở nuôi cá.

thuê dưới 15 tuổi.

123

124

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

thể dùng hóa chất để diệt

4.4. Bảo vệ nguồn lợi thủy sản

mầm bệnh và động vật gây

Cơ sở nuôi cá chỉ được nuôi

hại khi tiến hành cải tạo

loài cá ngoại lai khi Nhà

đáy ao, chuẩn bị ao nuôi.

83

A

nước cho phép và phải tuân

Cơ sở nuôi cá phải có biện

thủ các quy định hiện hành.

pháp thích hợp để ngăn

Khi khai thác cá giống

80

chặn sự xâm nhập của

B

ngoài tự nhiên dùng cho

động vật nuôi (chó, mèo,

mục đích nuôi thương

ngỗng, vịt...).

phẩm, cơ sở nuôi phải tuân

Cơ sở nuôi cá phải sử dụng

thủ các quy định liên quan

Bảo vệ

biện pháp cần thiết, phù

84

B

tại Luật thủy sản, ghi chép

nguồn lợi

hợp để bảo vệ và không gây

tên loài thủy sản, thời điểm,

thủy sản

chết đối với những loài động

địa điểm, chủng loại, kích

vật nằm trong Sách Đỏ Việt

cỡ, số lượng cá giống đã

Nam có khả năng xuất hiện

khai thác.

81

Bảo vệ

trong vùng nuôi. Khi có sự

A

Có bản photo Báo cáo đánh

những loài xuất hiện của chúng cần áp giá rủi ro đã được cấp có

được liệt dụng các biện pháp bảo vệ

thẩm quyền phê duyệt và

kê trong cần thiết và báo cáo cho tổ

85

A

Giấy xác nhận sinh vật biến

Sách Đỏ chức bảo vệ động vật hoang đổi gen đủ điều kiện sử

Việt Nam dã biết để phối hợp cùng dụng làm thực phẩm.

bảo vệ.

5. Các khía cạnh kinh tế - xã hội Có hiểu biết về những loài

động vật nằm trong Sách

5.1. Sử dụng lao động

82

Đỏ Việt Nam, kể cả các loài A

Cơ sở nuôi cá không sử

di cư có khả năng xuất hiện

dụng người lao động làm

tại địa bàn cơ sở nuôi cá.

thuê dưới 15 tuổi.

123

124

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

86 Tuổi người Trường hợp người lao động Cơ sở nuôi cá phải có hồ sơ

lao động từ đủ 15 tuổi đến dưới 18

của tất cả người lao động:

tuổi, cơ sở nuôi cá phải:

danh sách (tên; ngày, tháng,

- Có hợp đồng lao động với

năm sinh; quê quán; quan

87

A

chữ ký xác nhận của người

hệ với chủ hộ), bản sao giấy

đại diện theo pháp luật

tờ chứng minh nhân thân

của người lao động. Nội

và hợp đồng lao động của

dung hợp đồng cần thể

tất cả người lao động.

hiện rõ: tổng số giờ làm

Người lao động ở cơ sở nuôi

việc không quá 8 giờ/ngày,

cá được phép thành lập

thời gian làm việc và nghỉ

hoặc tham gia các tổ chức

ngơi không gây hại đến sức

Quyền và đoàn thể hợp pháp để bảo khỏe, chỉ giao làm những

chế độ của

88

vệ quyền lợi của họ mà A

việc nhẹ, không giao A

người lao không bị chủ cơ sở nuôi can những việc nặng nhọc hoặc

động

thiệp và không phải chịu

nguy hiểm như khiêng vác

hậu quả nào sau khi thực

máy bơm/thức ăn, nạo vét

hiện quyền này.

bùn, lắp dây điện..., không

Người lao động có quyền

gây ảnh hưởng đến việc

góp ý, khiếu nại với cơ sở

học tập hay làm giảm khả

nuôi cá về các vấn đề liên

năng tiếp nhận kiến thức

quan đến quyền lao động và

của họ.

điều kiện làm việc. Chủ cơ

- Có bản mô tả công việc.

89

sở nuôi cá phải có các hình

A

- Người lao động xác nhận

thức thích hợp để tiếp nhận

về việc chủ cơ sở đã tuân

ý kiến của người lao động:

thủ các nội dung thực hiện

- Có hòm thư góp ý đặt tại

của hợp đồng.

cơ sở nuôi để người lao động

125

126

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

86 Tuổi người Trường hợp người lao động Cơ sở nuôi cá phải có hồ sơ

lao động từ đủ 15 tuổi đến dưới 18

của tất cả người lao động:

tuổi, cơ sở nuôi cá phải:

danh sách (tên; ngày, tháng,

- Có hợp đồng lao động với

năm sinh; quê quán; quan

87

A

chữ ký xác nhận của người

hệ với chủ hộ), bản sao giấy

đại diện theo pháp luật

tờ chứng minh nhân thân

của người lao động. Nội

và hợp đồng lao động của

dung hợp đồng cần thể

tất cả người lao động.

hiện rõ: tổng số giờ làm

Người lao động ở cơ sở nuôi

việc không quá 8 giờ/ngày,

cá được phép thành lập

thời gian làm việc và nghỉ

hoặc tham gia các tổ chức

ngơi không gây hại đến sức

Quyền và đoàn thể hợp pháp để bảo khỏe, chỉ giao làm những

chế độ của

88

vệ quyền lợi của họ mà A

việc nhẹ, không giao A

người lao không bị chủ cơ sở nuôi can những việc nặng nhọc hoặc

động

thiệp và không phải chịu

nguy hiểm như khiêng vác

hậu quả nào sau khi thực

máy bơm/thức ăn, nạo vét

hiện quyền này.

bùn, lắp dây điện..., không

Người lao động có quyền

gây ảnh hưởng đến việc

góp ý, khiếu nại với cơ sở

học tập hay làm giảm khả

nuôi cá về các vấn đề liên

năng tiếp nhận kiến thức

quan đến quyền lao động và

của họ.

điều kiện làm việc. Chủ cơ

- Có bản mô tả công việc.

89

sở nuôi cá phải có các hình

A

- Người lao động xác nhận

thức thích hợp để tiếp nhận

về việc chủ cơ sở đã tuân

ý kiến của người lao động:

thủ các nội dung thực hiện

- Có hòm thư góp ý đặt tại

của hợp đồng.

cơ sở nuôi để người lao động

125

126

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

có kênh bày tỏ những mong

- Các góp ý, khiếu nại cần

muốn, nguyện vọng, khó

được giải quyết kịp thời và

khăn của họ (hằng ngày chủ

thỏa đáng và được người lao

cơ sở nuôi phải kiểm tra

động ở cơ sở nuôi cá xác nhận

hòm thư, lưu hồ sơ và trả lời

khi được phỏng vấn.

một cách xây dựng, có trách

- Có bảng thống kê các

nhiệm; không được trù dập

người đóng góp ý kiến).

trường hợp đã góp ý, khiếu

nại, thời điểm tiếp nhận, xử

- Nếu không có hòm thư góp

ý, chủ cơ sở nuôi có thể tổ

lý và phương án giải quyết/

chức các cuộc họp định kỳ

phản hồi đã thực hiện, kèm

hằng tháng với người lao

theo các bằng chứng.

động. Biên bản cuộc họp

Người lao động ở cơ sở nuôi

được ghi lại để đối thoại và

cá không bị phân biệt đối xử

giải quyết các vấn đề liên

về giới tính, tôn giáo, dân

quan đến quyền lao động và

tộc từ phía người sử dụng

các điều kiện làm việc ở cơ

lao động hoặc các lao động

sở nuôi.

khác:

- Chủ cơ sở nuôi cá phải lưu

- Nội quy của cơ sở nuôi cần

lại các Biên bản họp, các

thư gửi đến hòm thư góp ý.

91

được xây dựng và treo/dán ở

A

Người lao động sẽ xác nhận

nơi mọi người dễ nhận biết

các thông tin này khi được

để cùng thực hiện.

phỏng vấn.

- Đối với cơ sở nuôi cá sử

Cơ sở nuôi cá phải xem xét,

dụng trên 10 lao động, có

phản hồi hoặc giải quyết các

thể xây dựng Thỏa ước lao

90

kiến nghị, khó khăn mà A

động tập thể và phổ biến

người lao động nêu ra:

rộng rãi cho người lao động.

127

128

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

có kênh bày tỏ những mong

- Các góp ý, khiếu nại cần

muốn, nguyện vọng, khó

được giải quyết kịp thời và

khăn của họ (hằng ngày chủ

thỏa đáng và được người lao

cơ sở nuôi phải kiểm tra

động ở cơ sở nuôi cá xác nhận

hòm thư, lưu hồ sơ và trả lời

khi được phỏng vấn.

một cách xây dựng, có trách

- Có bảng thống kê các

nhiệm; không được trù dập

người đóng góp ý kiến).

trường hợp đã góp ý, khiếu

nại, thời điểm tiếp nhận, xử

- Nếu không có hòm thư góp

ý, chủ cơ sở nuôi có thể tổ

lý và phương án giải quyết/

chức các cuộc họp định kỳ

phản hồi đã thực hiện, kèm

hằng tháng với người lao

theo các bằng chứng.

động. Biên bản cuộc họp

Người lao động ở cơ sở nuôi

được ghi lại để đối thoại và

cá không bị phân biệt đối xử

giải quyết các vấn đề liên

về giới tính, tôn giáo, dân

quan đến quyền lao động và

tộc từ phía người sử dụng

các điều kiện làm việc ở cơ

lao động hoặc các lao động

sở nuôi.

khác:

- Chủ cơ sở nuôi cá phải lưu

- Nội quy của cơ sở nuôi cần

lại các Biên bản họp, các

thư gửi đến hòm thư góp ý.

91

được xây dựng và treo/dán ở

A

Người lao động sẽ xác nhận

nơi mọi người dễ nhận biết

các thông tin này khi được

để cùng thực hiện.

phỏng vấn.

- Đối với cơ sở nuôi cá sử

Cơ sở nuôi cá phải xem xét,

dụng trên 10 lao động, có

phản hồi hoặc giải quyết các

thể xây dựng Thỏa ước lao

90

kiến nghị, khó khăn mà A

động tập thể và phổ biến

người lao động nêu ra:

rộng rãi cho người lao động.

127

128

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Người lao động làm việc

- Cơ sở nuôi cá phải có

ngoài giờ ở cơ sở nuôi cá

bằng chứng chứng minh đã

phải có sự thỏa thuận, với

đóng bảo hiểm xã hội, bảo

92

số giờ không vượt quá mức

B

hiểm y tế theo quy định tại

tối đa (200 giờ/năm) và được

Bộ luật lao động, Luật bảo

trả tiền làm thêm giờ theo

hiểm xã hội, Luật bảo hiểm

quy định hiện hành.

y tế cho người làm việc theo

5.2. An toàn lao động và sức khỏe người lao động 95

A

hợp đồng lao động không

Cơ sở nuôi cá phải bố trí nơi

xác định thời hạn, hợp đồng

làm việc, nơi nghỉ ngơi giữa

lao động có thời hạn từ đủ 3

giờ, môi trường sống an

tháng trở lên.

toàn và hợp vệ sinh cho

- Người lao động xác nhận

93

người lao động. Nhà vệ sinh

A

Chăm sóc là có được nghỉ việc khi bị

được bố trí hợp lý để người

sức khỏe ốm để chữa trị và nghỉ ngơi.

lao động có thể sử dụng

người lao

trong quá trình làm việc tại

động

- Cơ sở nuôi cá phải có các

nơi nuôi.

hành động kịp thời khi xảy

Điều kiện Cơ sở nuôi cá phải:

ra tai nạn và có biện pháp

làm việc - Cung cấp miễn phí và sẵn phòng ngừa tai nạn tương tự.

có tại nơi nuôi các trang bị

- Cần ghi chép tất cả tai

bảo hộ cho người lao động

nạn xảy ra, các hành động

để ngăn ngừa tai nạn lao

96

giải quyết cụ thể (bao gồm

A

94

động và bệnh nghề nghiệp.

A

tên, loại tai nạn, ngày xảy

- Có sẵn phương tiện, trang

ra, biện pháp xử lý đã thực

bị cần thiết để ứng phó với

hiện, kết quả, hóa đơn

tình trạng khẩn cấp có thể

thanh toán tiền thuốc, v.v.),

xảy ra và sơ tán/cấp cứu

bao gồm cả kế hoạch phòng

người bị nạn.

ngừa tai nạn tương tự.

129

130

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

Người lao động làm việc

- Cơ sở nuôi cá phải có

ngoài giờ ở cơ sở nuôi cá

bằng chứng chứng minh đã

phải có sự thỏa thuận, với

đóng bảo hiểm xã hội, bảo

92

số giờ không vượt quá mức

B

hiểm y tế theo quy định tại

tối đa (200 giờ/năm) và được

Bộ luật lao động, Luật bảo

trả tiền làm thêm giờ theo

hiểm xã hội, Luật bảo hiểm

quy định hiện hành.

y tế cho người làm việc theo

5.2. An toàn lao động và sức khỏe người lao động 95

A

hợp đồng lao động không

Cơ sở nuôi cá phải bố trí nơi

xác định thời hạn, hợp đồng

làm việc, nơi nghỉ ngơi giữa

lao động có thời hạn từ đủ 3

giờ, môi trường sống an

tháng trở lên.

toàn và hợp vệ sinh cho

- Người lao động xác nhận

93

người lao động. Nhà vệ sinh

A

Chăm sóc là có được nghỉ việc khi bị

được bố trí hợp lý để người

sức khỏe ốm để chữa trị và nghỉ ngơi.

lao động có thể sử dụng

người lao

trong quá trình làm việc tại

động

- Cơ sở nuôi cá phải có các

nơi nuôi.

hành động kịp thời khi xảy

Điều kiện Cơ sở nuôi cá phải:

ra tai nạn và có biện pháp

làm việc - Cung cấp miễn phí và sẵn phòng ngừa tai nạn tương tự.

có tại nơi nuôi các trang bị

- Cần ghi chép tất cả tai

bảo hộ cho người lao động

nạn xảy ra, các hành động

để ngăn ngừa tai nạn lao

96

giải quyết cụ thể (bao gồm

A

94

động và bệnh nghề nghiệp.

A

tên, loại tai nạn, ngày xảy

- Có sẵn phương tiện, trang

ra, biện pháp xử lý đã thực

bị cần thiết để ứng phó với

hiện, kết quả, hóa đơn

tình trạng khẩn cấp có thể

thanh toán tiền thuốc, v.v.),

xảy ra và sơ tán/cấp cứu

bao gồm cả kế hoạch phòng

người bị nạn.

ngừa tai nạn tương tự.

129

130

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Người lao động ở cơ sở

- 06 ngày làm việc đối với

nuôi cá khi được phỏng vấn

công nhân, nhân viên và các

sẽ xác nhận mức độ khẩn

công việc khác.

trương cấp cứu người lao

Cơ sở nuôi cá phải ký hợp

động khi bị tai nạn.

đồng lao động bằng văn

5.3. Hợp đồng và tiền lương (tiền công) bản với tất cả người lao

Cơ sở nuôi cá phải bảo đảm

động thường xuyên (người

thời gian thử việc tối đa đối

lao động giữ 01 bản), trừ

với người lao động không

trường hợp thuê người lao

được vượt quá thời gian quy

98

động thực hiện công việc

A

định của Bộ luật lao động.

tạm thời có thời hạn dưới 1

Người lao động xác nhận cơ

tháng. Trường hợp người

sở nuôi ký hợp đồng ngay

lao động là thành viên

sau thời gian thử việc nếu

trong gia đình của chủ cơ

họ đáp ứng yêu cầu. Thời

sở nuôi thì không cần phải

Thử việc gian thử việc không quá

ký hợp đồng lao động.

và hợp

thời gian quy định của Bộ

Cơ sở nuôi cá phải có thỏa

97

đồng

luật lao động:

A

99

thuận thử việc, có chứng từ

A

- 60 ngày đối với công việc

về việc trả lương thử việc.

có chức danh nghề cần trình

- Cơ sở nuôi cá phải có

độ chuyên môn, kỹ thuật từ

bảng chấm công và bằng

cao đẳng trở lên;

Tiền công chứng về việc trả đủ tiền

- 30 ngày đối với công việc

và tiền

công, tiền lương bằng tiền

có chức danh nghề cần trình

100

lương

mặt (không trả lương bằng

A

độ chuyên môn kỹ thuật

sản phẩm như trả bằng

trung cấp nghề, trung cấp

tôm, cá, khoai, lúa, v.v. khi

chuyên nghiệp;

chưa được sự chấp thuận

131

132

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

- Người lao động ở cơ sở

- 06 ngày làm việc đối với

nuôi cá khi được phỏng vấn

công nhân, nhân viên và các

sẽ xác nhận mức độ khẩn

công việc khác.

trương cấp cứu người lao

Cơ sở nuôi cá phải ký hợp

động khi bị tai nạn.

đồng lao động bằng văn

5.3. Hợp đồng và tiền lương (tiền công) bản với tất cả người lao

Cơ sở nuôi cá phải bảo đảm

động thường xuyên (người

thời gian thử việc tối đa đối

lao động giữ 01 bản), trừ

với người lao động không

trường hợp thuê người lao

được vượt quá thời gian quy

98

động thực hiện công việc

A

định của Bộ luật lao động.

tạm thời có thời hạn dưới 1

Người lao động xác nhận cơ

tháng. Trường hợp người

sở nuôi ký hợp đồng ngay

lao động là thành viên

sau thời gian thử việc nếu

trong gia đình của chủ cơ

họ đáp ứng yêu cầu. Thời

sở nuôi thì không cần phải

Thử việc gian thử việc không quá

ký hợp đồng lao động.

và hợp

thời gian quy định của Bộ

Cơ sở nuôi cá phải có thỏa

97

đồng

luật lao động:

A

99

thuận thử việc, có chứng từ

A

- 60 ngày đối với công việc

về việc trả lương thử việc.

có chức danh nghề cần trình

- Cơ sở nuôi cá phải có

độ chuyên môn, kỹ thuật từ

bảng chấm công và bằng

cao đẳng trở lên;

Tiền công chứng về việc trả đủ tiền

- 30 ngày đối với công việc

và tiền

công, tiền lương bằng tiền

có chức danh nghề cần trình

100

lương

mặt (không trả lương bằng

A

độ chuyên môn kỹ thuật

sản phẩm như trả bằng

trung cấp nghề, trung cấp

tôm, cá, khoai, lúa, v.v. khi

chuyên nghiệp;

chưa được sự chấp thuận

131

132

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

của người lao động) và theo

5.4. Các vấn đề trong cộng đồng phương thức thuận tiện

Cơ sở nuôi cá phải lường

nhất cho người lao động.

trước mâu thuẫn trong cộng

Khi được phỏng vấn, người

đồng để có giải pháp phòng

lao động sẽ xác nhận có

tránh, giải pháp giải quyết

đúng với thực tế mà họ đã

xử lý ngay khi xảy ra mâu

được nhận hay không.

thuẫn đối với các cơ sở nuôi

103

B

- Tiền lương tháng không

thủy sản liền kề và cộng

được thấp hơn mức lương

đồng xung quanh. Trường

tối thiểu do Nhà nước quy

hợp chưa xảy ra/không có

mâu thuẫn, cơ sở nuôi cá

định tại thời điểm trả

vẫn cần tổ chức họp với

lương và phải được trả

cộng đồng 1 năm/lần.

hằng tháng.

Các vấn đề Cơ sở nuôi cá phải lưu giữ

Cơ sở nuôi cá có chứng từ

trong cộng kết quả giải quyết khiếu chứng minh đã trả đủ tiền

đồng

nại, mâu thuẫn với cộng

công ngay sau khi người

đồng xung quanh:

101

lao động thực hiện công

A

- Có hồ sơ lưu trữ các vấn

việc tạm thời có thời hạn

đề khiếu nại, ngày, giờ cụ

dưới 1 tháng đã kết thúc

thể và lộ trình phản hồi.

104

B

công việc.

- Có chương trình và biên

bản họp có chữ ký của đại

Cơ sở nuôi cá phải có hợp

diện chính quyền và ít nhất

đồng lao động, bảng lương/

một tổ chức đoàn thể địa

102

danh sách trả lương thể

A

phương hoặc một tổ chức xã

hiện tiền lương hằng tháng

hội dân sự có uy tín xác

của người lao động.

nhận khi tổ chức họp với

cộng đồng.

133

134

https://thuviensach.vn

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Việc cần làm của cơ sở Mức độ

Chỉ Nội dung

Chỉ Nội dung

nuôi cá thâm canh

phải

nuôi cá thâm canh

phải

tiêu kiểm soát

tiêu kiểm soát

trong ao

đạt

trong ao

đạt

của người lao động) và theo

5.4. Các vấn đề trong cộng đồng phương thức thuận tiện

Cơ sở nuôi cá phải lường

nhất cho người lao động.

trước mâu thuẫn trong cộng

Khi được phỏng vấn, người

đồng để có giải pháp phòng

lao động sẽ xác nhận có

tránh, giải pháp giải quyết

đúng với thực tế mà họ đã

xử lý ngay khi xảy ra mâu

được nhận hay không.

thuẫn đối với các cơ sở nuôi

103

B

- Tiền lương tháng không

thủy sản liền kề và cộng

được thấp hơn mức lương

đồng xung quanh. Trường

tối thiểu do Nhà nước quy

hợp chưa xảy ra/không có

mâu thuẫn, cơ sở nuôi cá

định tại thời điểm trả

vẫn cần tổ chức họp với

lương và phải được trả

cộng đồng 1 năm/lần.

hằng tháng.

Các vấn đề Cơ sở nuôi cá phải lưu giữ

Cơ sở nuôi cá có chứng từ

trong cộng kết quả giải quyết khiếu chứng minh đã trả đủ tiền

đồng

nại, mâu thuẫn với cộng

công ngay sau khi người

đồng xung quanh:

101

lao động thực hiện công

A

- Có hồ sơ lưu trữ các vấn

việc tạm thời có thời hạn

đề khiếu nại, ngày, giờ cụ

dưới 1 tháng đã kết thúc

thể và lộ trình phản hồi.

104

B

công việc.

- Có chương trình và biên

bản họp có chữ ký của đại

Cơ sở nuôi cá phải có hợp

diện chính quyền và ít nhất

đồng lao động, bảng lương/

một tổ chức đoàn thể địa

102

danh sách trả lương thể

A

phương hoặc một tổ chức xã

hiện tiền lương hằng tháng

hội dân sự có uy tín xác

của người lao động.

nhận khi tổ chức họp với

cộng đồng.

133

134

https://thuviensach.vn

Một số điều cần chú ý: chủ cơ sở nuôi cá phải ghi chép lại một cách a) Theo quy định hiện hành, một cơ sở nuôi thường xuyên và khoa học các hoạt động vào các cá sau khi tiến hành đánh giá sẽ được cấp Giấy biểu mẫu (Phụ lục 1).

chứng nhận VietGAP khi cơ sở đó đạt 100% số

Theo kinh nghiệm của Trung tâm Chuyển chỉ tiêu mức độ A (85 chỉ tiêu) và đạt tối thiểu giao Công nghệ và Dịch vụ thủy sản Việt Nam -

90% số chỉ tiêu mức độ B (90% của 19 chỉ tiêu) FITES (Hội Nghề cá Việt Nam) đã rút ra từ việc kể trên. Các chỉ tiêu từ 86 đến 102 sẽ không áp làm tư vấn xây dựng các mô hình VietGAP trong dụng đối với cơ sở nuôi cá không sử dụng lao nuôi trồng thủy sản, để chủ cơ sở nuôi cá tiện động làm thuê.

theo dõi và sử dụng nên sắp xếp các tài liệu này b) Một cơ sở nuôi cá gồm nhiều thành viên sẽ

thành một bộ hồ sơ VietGAP, gồm 3 tập tách được cấp Giấy chứng nhận VietGAP khi 100% số

riêng như sau:

cơ sở thành viên đại diện được lựa chọn để đánh

Tập hồ sơ số 1: bao gồm các văn bản quy giá đều đạt yêu cầu theo VietGAP.

phạm pháp luật có liên quan đến việc nuôi trồng thủy sản theo Quy phạm thực hành nuôi trồng 4. Tài liệu và hồ sơ cần thiết để đáp ứng thủy sản tốt Việt Nam - VietGAP và lưu trữ dài yêu cầu của VietGAP

hạn (Phụ lục 4). Để có được các văn bản quy phạm Qua theo dõi thực tế thực hiện VietGAP, có pháp luật này, chủ cơ sở nuôi cần được sự giúp đỡ

thể thấy rõ một khó khăn chung ở phần lớn các cơ

của các cán bộ thủy sản phụ trách địa bàn cung sở nuôi thủy sản trong cả nước, đó là việc thực cấp và hướng dẫn thêm. Người cán bộ thủy sản hiện ghi chép hằng ngày những diễn biến tại ao phụ trách địa bàn cần lập thành kế hoạch lồng nuôi cá và việc chuẩn bị các tài liệu và hồ sơ thực ghép để tuyên truyền, phổ biến các văn bản trên hiện VietGAP.

đây trong các lớp tập huấn, các buổi sinh hoạt Để chứng minh với cơ quan chứng nhận cộng đồng,...

VietGAP là toàn bộ quá trình nuôi cá thâm canh

Tập hồ sơ số 2: bao gồm các tài liệu có liên trong ao đã được tiến hành dưới sự quản lý, theo quan đến việc quản lý nuôi cá tại các ao đã đăng dõi và giám sát chặt chẽ, bảo đảm thực hiện đầy ký áp dụng theo quy phạm VietGAP và theo từng đủ các tiêu chí về an toàn thực phẩm, an toàn vụ nuôi. Cụ thể là phải có các tài liệu cần thiết dịch bệnh, an toàn môi trường và an sinh xã hội, sau đây:

135

136

https://thuviensach.vn

Một số điều cần chú ý: chủ cơ sở nuôi cá phải ghi chép lại một cách a) Theo quy định hiện hành, một cơ sở nuôi thường xuyên và khoa học các hoạt động vào các cá sau khi tiến hành đánh giá sẽ được cấp Giấy biểu mẫu (Phụ lục 1).

chứng nhận VietGAP khi cơ sở đó đạt 100% số

Theo kinh nghiệm của Trung tâm Chuyển chỉ tiêu mức độ A (85 chỉ tiêu) và đạt tối thiểu giao Công nghệ và Dịch vụ thủy sản Việt Nam -

90% số chỉ tiêu mức độ B (90% của 19 chỉ tiêu) FITES (Hội Nghề cá Việt Nam) đã rút ra từ việc kể trên. Các chỉ tiêu từ 86 đến 102 sẽ không áp làm tư vấn xây dựng các mô hình VietGAP trong dụng đối với cơ sở nuôi cá không sử dụng lao nuôi trồng thủy sản, để chủ cơ sở nuôi cá tiện động làm thuê.

theo dõi và sử dụng nên sắp xếp các tài liệu này b) Một cơ sở nuôi cá gồm nhiều thành viên sẽ

thành một bộ hồ sơ VietGAP, gồm 3 tập tách được cấp Giấy chứng nhận VietGAP khi 100% số

riêng như sau:

cơ sở thành viên đại diện được lựa chọn để đánh

Tập hồ sơ số 1: bao gồm các văn bản quy giá đều đạt yêu cầu theo VietGAP.

phạm pháp luật có liên quan đến việc nuôi trồng thủy sản theo Quy phạm thực hành nuôi trồng 4. Tài liệu và hồ sơ cần thiết để đáp ứng thủy sản tốt Việt Nam - VietGAP và lưu trữ dài yêu cầu của VietGAP

hạn (Phụ lục 4). Để có được các văn bản quy phạm Qua theo dõi thực tế thực hiện VietGAP, có pháp luật này, chủ cơ sở nuôi cần được sự giúp đỡ

thể thấy rõ một khó khăn chung ở phần lớn các cơ

của các cán bộ thủy sản phụ trách địa bàn cung sở nuôi thủy sản trong cả nước, đó là việc thực cấp và hướng dẫn thêm. Người cán bộ thủy sản hiện ghi chép hằng ngày những diễn biến tại ao phụ trách địa bàn cần lập thành kế hoạch lồng nuôi cá và việc chuẩn bị các tài liệu và hồ sơ thực ghép để tuyên truyền, phổ biến các văn bản trên hiện VietGAP.

đây trong các lớp tập huấn, các buổi sinh hoạt Để chứng minh với cơ quan chứng nhận cộng đồng,...

VietGAP là toàn bộ quá trình nuôi cá thâm canh

Tập hồ sơ số 2: bao gồm các tài liệu có liên trong ao đã được tiến hành dưới sự quản lý, theo quan đến việc quản lý nuôi cá tại các ao đã đăng dõi và giám sát chặt chẽ, bảo đảm thực hiện đầy ký áp dụng theo quy phạm VietGAP và theo từng đủ các tiêu chí về an toàn thực phẩm, an toàn vụ nuôi. Cụ thể là phải có các tài liệu cần thiết dịch bệnh, an toàn môi trường và an sinh xã hội, sau đây:

135

136

https://thuviensach.vn

- Về căn cứ pháp lý:

+ Quy phạm vệ sinh chuẩn trong nuôi cá theo

+ Sơ đồ mặt bằng các ao nuôi thâm canh cá VietGAP.

trong ao áp dụng VietGAP, có chú thích tọa độ địa

- Về những quy định, nội quy, thỏa ước lao lý theo hướng dẫn của quy phạm VietGAP.

động (nếu là doanh nghiệp):

+ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất/thuê,

+ Quy định về tuyển dụng và sử dụng lao động.

mượn đất để sản xuất (bản sao).

+ Nội quy lao động tại các ao nuôi áp dụng

+ Giấy chứng nhận đăng ký sản xuất kinh VietGAP.

doanh/danh sách những người nuôi thủy sản

+ Quy định về nhập, xuất và bảo quản thức của địa phương có xác nhận của chính quyền ăn, kháng sinh, hóa chất, chế phẩm sinh học phục địa phương, trong đó có tên của chủ cơ sở nuôi vụ nuôi cá.

(bản sao).

+ Thỏa ước lao động tập thể.

+ Bản đồ quy hoạch nuôi trồng thủy sản của

+ Sổ ghi chép kiến nghị của công nhân và kết địa phương (bản sao).

quả giải quyết.

+ Một số ảnh thực tế sản xuất của cơ sở nuôi

+ Mẫu hợp đồng lao động.

cá (nếu có).

Tập hồ sơ số 3: bao gồm toàn bộ các biểu

- Về phân tích và kiểm soát mối nguy khi nuôi mẫu ghi chép hằng ngày để giám sát việc áp dụng thâm canh cá trong ao theo quy phạm VietGAP: quy phạm thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt

+ Cam kết bảo vệ môi trường trong nuôi Nam - VietGAP (Phụ lục 1). Những biểu mẫu ghi thủy sản.

chép này sẽ giúp cho chủ cơ sở nuôi cá dễ dàng

+ Kế hoạch quản lý sức khỏe cá nuôi.

theo dõi, tổng kết sau khi kết thúc một vụ nuôi.

+ Nhận diện các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh, an toàn môi trường, an toàn lao động và an sinh xã hội khi nuôi thâm canh cá trong ao.

- Về thực hành áp dụng VietGAP tại các ao nuôi cá thâm canh:

+ Quy trình nuôi cá bảo đảm an toàn thực phẩm, theo VietGAP .

137

138

https://thuviensach.vn

- Về căn cứ pháp lý:

+ Quy phạm vệ sinh chuẩn trong nuôi cá theo

+ Sơ đồ mặt bằng các ao nuôi thâm canh cá VietGAP.

trong ao áp dụng VietGAP, có chú thích tọa độ địa

- Về những quy định, nội quy, thỏa ước lao lý theo hướng dẫn của quy phạm VietGAP.

động (nếu là doanh nghiệp):

+ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất/thuê,

+ Quy định về tuyển dụng và sử dụng lao động.

mượn đất để sản xuất (bản sao).

+ Nội quy lao động tại các ao nuôi áp dụng

+ Giấy chứng nhận đăng ký sản xuất kinh VietGAP.

doanh/danh sách những người nuôi thủy sản

+ Quy định về nhập, xuất và bảo quản thức của địa phương có xác nhận của chính quyền ăn, kháng sinh, hóa chất, chế phẩm sinh học phục địa phương, trong đó có tên của chủ cơ sở nuôi vụ nuôi cá.

(bản sao).

+ Thỏa ước lao động tập thể.

+ Bản đồ quy hoạch nuôi trồng thủy sản của

+ Sổ ghi chép kiến nghị của công nhân và kết địa phương (bản sao).

quả giải quyết.

+ Một số ảnh thực tế sản xuất của cơ sở nuôi

+ Mẫu hợp đồng lao động.

cá (nếu có).

Tập hồ sơ số 3: bao gồm toàn bộ các biểu

- Về phân tích và kiểm soát mối nguy khi nuôi mẫu ghi chép hằng ngày để giám sát việc áp dụng thâm canh cá trong ao theo quy phạm VietGAP: quy phạm thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt

+ Cam kết bảo vệ môi trường trong nuôi Nam - VietGAP (Phụ lục 1). Những biểu mẫu ghi thủy sản.

chép này sẽ giúp cho chủ cơ sở nuôi cá dễ dàng

+ Kế hoạch quản lý sức khỏe cá nuôi.

theo dõi, tổng kết sau khi kết thúc một vụ nuôi.

+ Nhận diện các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh, an toàn môi trường, an toàn lao động và an sinh xã hội khi nuôi thâm canh cá trong ao.

- Về thực hành áp dụng VietGAP tại các ao nuôi cá thâm canh:

+ Quy trình nuôi cá bảo đảm an toàn thực phẩm, theo VietGAP .

137

138

https://thuviensach.vn

PHỤ LỤC

139

140

https://thuviensach.vn

PHỤ LỤC

139

140

https://thuviensach.vn

2. Biểu mẫu ghi chép cho cơ sở nuôi

Biểu 1: Giống thả

Kích

Tên và Số giấy

Diện

Ngày Mã

cỡ

địa chỉ chứng

PHỤ LỤC 1

tích

Mật độ

tháng số

giống

cơ sở

nhận

Các biểu mẫu ghi chép và lập hồ sơ

ao

(con/m2)

năm ao

thả

bán

kiểm

để lưu trữ khi cơ sở nuôi thâm canh cá (m2) (cm)

giống

dịch

trong ao áp dụng quy phạm VietGAP

(theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02-

20:2014/BNNPTNT về Cơ sở nuôi cá tra trong ao -

Điều kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm)

Biểu 2: Nhập thức ăn, thuốc, vi sinh vật, chế phẩm sinh học, hóa chất và chất xử lý cải tạo môi trường

Tên cửa

1. Thông tin chung về cơ sở nuôi Ngày

Tên

Ngày

Hạn

Số

hàng/đại

tháng

sản

sản

sử

- Tên của cơ sở nuôi:

lượng lý bán và

năm

phẩm

xuất dụng

địa chỉ

- Họ và tên của chủ cơ sở nuôi:

- Địa chỉ cơ sở nuôi:

- Điện thoại:

- Tổng diện tích cơ sở nuôi (m2):

Biểu 3: Thu hoạch Trong đó:

Ngày

Mã

Khối

Sản

Tên và địa

+ Tổng diện tích ao nuôi (m2):

tháng

số lượng cá

lượng

chỉ cơ sở

+ Tổng diện tích khu vực chứa bùn thải (m2): năm

ao

(g/con)

(tấn)

thu mua

- Đối tượng nuôi:

Thời gian nuôi:

141

142

https://thuviensach.vn

2. Biểu mẫu ghi chép cho cơ sở nuôi

Biểu 1: Giống thả

Kích

Tên và Số giấy

Diện

Ngày Mã

cỡ

địa chỉ chứng

PHỤ LỤC 1

tích

Mật độ

tháng số

giống

cơ sở

nhận

Các biểu mẫu ghi chép và lập hồ sơ

ao

(con/m2)

năm ao

thả

bán

kiểm

để lưu trữ khi cơ sở nuôi thâm canh cá (m2) (cm)

giống

dịch

trong ao áp dụng quy phạm VietGAP

(theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02-

20:2014/BNNPTNT về Cơ sở nuôi cá tra trong ao -

Điều kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm)

Biểu 2: Nhập thức ăn, thuốc, vi sinh vật, chế phẩm sinh học, hóa chất và chất xử lý cải tạo môi trường

Tên cửa

1. Thông tin chung về cơ sở nuôi Ngày

Tên

Ngày

Hạn

Số

hàng/đại

tháng

sản

sản

sử

- Tên của cơ sở nuôi:

lượng lý bán và

năm

phẩm

xuất dụng

địa chỉ

- Họ và tên của chủ cơ sở nuôi:

- Địa chỉ cơ sở nuôi:

- Điện thoại:

- Tổng diện tích cơ sở nuôi (m2):

Biểu 3: Thu hoạch Trong đó:

Ngày

Mã

Khối

Sản

Tên và địa

+ Tổng diện tích ao nuôi (m2):

tháng

số lượng cá

lượng

chỉ cơ sở

+ Tổng diện tích khu vực chứa bùn thải (m2): năm

ao

(g/con)

(tấn)

thu mua

- Đối tượng nuôi:

Thời gian nuôi:

141

142

https://thuviensach.vn

3. Biểu mẫu ghi chép cho từng ao nuôi

Biểu 4: Sử dụng thức ăn, thuốc, vi sinh vật, chế phẩm sinh học, hóa chất và chất xử lý cải tạo môi trường

PHỤ LỤC 2

Các loại bệnh thường gặp ở cá tra, cá rô phi Ngày

Mục

Tên sản

Liều

Khối

và các biện pháp phòng trị bệnh

tháng

đích

phẩm

lượng

lượng

năm

sử dụng

(giúp người nuôi thâm canh cá trong ao làm cơ sở

để xây dựng kế hoạch bảo vệ sức khỏe cá nuôi khi áp dụng VietGAP)

Biểu 5: Theo dõi sinh trưởng và tỷ lệ sống

Phụ lục 2.1: Bệnh thường gặp ở cá tra và

các biện pháp phòng trị khi nuôi thâm canh

Khối

Số cá Số cá

Ước

trong ao

Ngày lượng Số cá

Mô tả

thất

bị

tỷ lệ

tháng trung chết thoát bệnh dấu sống 1. Bệnh do vi khuẩn

năm

bình (con) (con) (con) hiệu (%) 1.1. Bệnh xuất huyết

(g/con)

• Tác nhân gây bệnh: Tác nhân gây bệnh xuất huyết ở cá tra là do vi khuẩn Aeromonas hydrophila và Aeromonas sp. Bên cạnh đó, còn có Aeromonas caviae và Pseudomonas sp. Vi khuẩn

Biểu 6: Môi trường nước ao nuôi xâm nhập vào cá thường qua đường miệng, đôi khi qua mang hoặc da khi cá bị sây sát.

Ngày Ôxy hòa tan

Nhiệt

Độ

pH

NH

H

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: Bệnh tháng

(mg/l)

độ

3

kiềm

2S

(mg/l)

(mg/l)

năm

xảy ra quanh năm nhưng thường tập trung vào Sáng Chiều Sáng Chiều (oC)

(mg/l)

lúc giao mùa nắng và mưa, khi nước lũ đổ về và khi lũ rút; mật độ nuôi cao, nước ao nuôi có nhiều mùn bã hữu cơ.

143

144

https://thuviensach.vn

3. Biểu mẫu ghi chép cho từng ao nuôi

Biểu 4: Sử dụng thức ăn, thuốc, vi sinh vật, chế phẩm sinh học, hóa chất và chất xử lý cải tạo môi trường

PHỤ LỤC 2

Các loại bệnh thường gặp ở cá tra, cá rô phi Ngày

Mục

Tên sản

Liều

Khối

và các biện pháp phòng trị bệnh

tháng

đích

phẩm

lượng

lượng

năm

sử dụng

(giúp người nuôi thâm canh cá trong ao làm cơ sở

để xây dựng kế hoạch bảo vệ sức khỏe cá nuôi khi áp dụng VietGAP)

Biểu 5: Theo dõi sinh trưởng và tỷ lệ sống

Phụ lục 2.1: Bệnh thường gặp ở cá tra và

các biện pháp phòng trị khi nuôi thâm canh

Khối

Số cá Số cá

Ước

trong ao

Ngày lượng Số cá

Mô tả

thất

bị

tỷ lệ

tháng trung chết thoát bệnh dấu sống 1. Bệnh do vi khuẩn

năm

bình (con) (con) (con) hiệu (%) 1.1. Bệnh xuất huyết

(g/con)

• Tác nhân gây bệnh: Tác nhân gây bệnh xuất huyết ở cá tra là do vi khuẩn Aeromonas hydrophila và Aeromonas sp. Bên cạnh đó, còn có Aeromonas caviae và Pseudomonas sp. Vi khuẩn

Biểu 6: Môi trường nước ao nuôi xâm nhập vào cá thường qua đường miệng, đôi khi qua mang hoặc da khi cá bị sây sát.

Ngày Ôxy hòa tan

Nhiệt

Độ

pH

NH

H

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: Bệnh tháng

(mg/l)

độ

3

kiềm

2S

(mg/l)

(mg/l)

năm

xảy ra quanh năm nhưng thường tập trung vào Sáng Chiều Sáng Chiều (oC)

(mg/l)

lúc giao mùa nắng và mưa, khi nước lũ đổ về và khi lũ rút; mật độ nuôi cao, nước ao nuôi có nhiều mùn bã hữu cơ.

143

144

https://thuviensach.vn

• Dấu hiệu bệnh:

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh:

- Dấu hiệu bên ngoài: Cá ăn ít, bỏ ăn, hay Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi; bệnh xuất hiện nhào lộn lên bất thường, uốn cong thân, bơi không quanh năm nhưng thường xảy ra vào lúc giao định hướng; bụng trương to, hậu môn lồi ra; vây mùa, khi nước lũ đổ về và khi lũ rút, khi thời lưng, vây bụng, vây hậu môn, xoang miệng xuất tiết lạnh; sau khi thả giống đến 6 tuần; cá bị tổn huyết; vây đuôi bị tưa rách.

thương do vận chuyển, do đánh bắt hoặc do ký

- Dấu hiệu bên trong: Xoang bụng có dịch sinh trùng tấn công.

màu vàng hoặc màu hồng có mùi hôi đặc trưng.

• Dấu hiệu bệnh:

Dạ dày, ruột không có thức ăn và bị xuất huyết.

- Dấu hiệu bên ngoài: Dấu hiệu bệnh không Bóng khí đầy hơi, xuất huyết; lách và thận đen rõ ràng: Cá giảm ăn, bỏ ăn; cá gầy, mắt hơi lồi, bầm hoặc thận nhũn; mô mỡ, mô cơ xuất huyết.

thỉnh thoảng có xuất huyết; tỷ lệ bệnh và tỷ lệ

1.2. Bệnh đốm đỏ, phù mắt

chết cao.

- Dấu hiệu bên trong: có nhiều đốm trắng

• Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn Aeromonas đường kính 1 - 3 mm trên gan, thận và tỳ tạng.

sobria trong môi trường nước gây ra.

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: 1.4. Bệnh trắng da

Bệnh xuất hiện trên cá giống và cá thịt; bệnh thường xảy ra khi cá bị sốc, bị thương; bệnh

• Tác nhân gây bệnh: Do Flavobacterium xuất hiện lúc giao mùa, mật độ dày, ao nhiều columnare gây ra.

mùn bã hữu cơ.

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: Xảy

• Dấu hiệu bệnh: Cá bơi lội lờ đờ trên mặt ra ở cá giống và cá nuôi thịt; bệnh thường xảy ra nước; hoại tử ở da, cơ, xuất hiện đốm đỏ. Da có khi cá bị sốc, cá nuôi với mật độ dày.

màu tối, mắt nhớt; mắt xuất huyết và sưng nặng;

• Dấu hiệu bệnh: Ở đuôi đến vây lưng bị mất bệnh nặng các vây bị tưa rách và xuất huyết.

nhớt, trắng bệch, da và vây bị phá hủy xơ xác; cá bơi lờ đờ, chậm chạp, cá nằm ngang mặt nước, ve 1.3. Bệnh mủ gan - thận (đốm trắng gan - thận) vẩy yếu ớt sau đó treo lủng lẳng trong nước; tỷ lệ

• Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn Edwardsiella hao hụt cao ở cá hương và cá giống, còn ở cá ictaluri gây ra.

thương phẩm hao hụt thấp hơn.

145

146

https://thuviensach.vn

• Dấu hiệu bệnh:

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh:

- Dấu hiệu bên ngoài: Cá ăn ít, bỏ ăn, hay Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi; bệnh xuất hiện nhào lộn lên bất thường, uốn cong thân, bơi không quanh năm nhưng thường xảy ra vào lúc giao định hướng; bụng trương to, hậu môn lồi ra; vây mùa, khi nước lũ đổ về và khi lũ rút, khi thời lưng, vây bụng, vây hậu môn, xoang miệng xuất tiết lạnh; sau khi thả giống đến 6 tuần; cá bị tổn huyết; vây đuôi bị tưa rách.

thương do vận chuyển, do đánh bắt hoặc do ký

- Dấu hiệu bên trong: Xoang bụng có dịch sinh trùng tấn công.

màu vàng hoặc màu hồng có mùi hôi đặc trưng.

• Dấu hiệu bệnh:

Dạ dày, ruột không có thức ăn và bị xuất huyết.

- Dấu hiệu bên ngoài: Dấu hiệu bệnh không Bóng khí đầy hơi, xuất huyết; lách và thận đen rõ ràng: Cá giảm ăn, bỏ ăn; cá gầy, mắt hơi lồi, bầm hoặc thận nhũn; mô mỡ, mô cơ xuất huyết.

thỉnh thoảng có xuất huyết; tỷ lệ bệnh và tỷ lệ

1.2. Bệnh đốm đỏ, phù mắt

chết cao.

- Dấu hiệu bên trong: có nhiều đốm trắng

• Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn Aeromonas đường kính 1 - 3 mm trên gan, thận và tỳ tạng.

sobria trong môi trường nước gây ra.

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: 1.4. Bệnh trắng da

Bệnh xuất hiện trên cá giống và cá thịt; bệnh thường xảy ra khi cá bị sốc, bị thương; bệnh

• Tác nhân gây bệnh: Do Flavobacterium xuất hiện lúc giao mùa, mật độ dày, ao nhiều columnare gây ra.

mùn bã hữu cơ.

Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: Xảy

• Dấu hiệu bệnh: Cá bơi lội lờ đờ trên mặt ra ở cá giống và cá nuôi thịt; bệnh thường xảy ra nước; hoại tử ở da, cơ, xuất hiện đốm đỏ. Da có khi cá bị sốc, cá nuôi với mật độ dày.

màu tối, mắt nhớt; mắt xuất huyết và sưng nặng;

• Dấu hiệu bệnh: Ở đuôi đến vây lưng bị mất bệnh nặng các vây bị tưa rách và xuất huyết.

nhớt, trắng bệch, da và vây bị phá hủy xơ xác; cá bơi lờ đờ, chậm chạp, cá nằm ngang mặt nước, ve 1.3. Bệnh mủ gan - thận (đốm trắng gan - thận) vẩy yếu ớt sau đó treo lủng lẳng trong nước; tỷ lệ

• Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn Edwardsiella hao hụt cao ở cá hương và cá giống, còn ở cá ictaluri gây ra.

thương phẩm hao hụt thấp hơn.

145

146

https://thuviensach.vn

2. Bệnh do ký sinh trùng thu. Trichodina ký sinh ở hầu hết các loài cá Tác hại của ký sinh trùng:

nhưng chúng thường gây bệnh làm chết cá hương

+ Hút máu cá làm cá gầy yếu;

và cá giống trong các ao ương có mật độ dày, chất

+ Kích thích cá tiết nhiều nhớt, làm giảm hô lượng nước kém, thức ăn thiếu thốn. Cá nuôi gầy hấp (nếu ký sinh ở mang) và mất nhớt (nếu ký yếu, sức đề kháng kém sẽ tạo điều kiện cho bệnh sinh trên da);

dễ xảy ra và lây lan.

+ Gây vết thương tạo đường cho vi khuẩn

• Dấu hiệu bệnh: Trùng gây bệnh ký sinh ở da xâm nhập vào máu và tấn công cá làm bệnh và mang làm tổn thương niêm mạc, kích thích cá nghiêm trọng.

tiết nhiều nhớt; mang bị thối loét, trắng bệch, Ở cá tra thường phát hiện những ký sinh chức năng hô hấp bị phá hoại làm cho cá ngạt thở; trùng sau đây: trùng bánh xe, trùng quả dưa, cá bệnh thường nổi đầu thành đàn, cảm giác thích bào tử trùng, sán lá đơn chủ và giun tròn ngứa, thích cọ vào cây, cỏ trong ao, đôi khi nhô (vàng da).

đầu lên mặt nước và lắc đầu qua lại, thường tập trung chỗ nước mới vào ao; cá bệnh nặng trông lờ

2.1. Bệnh trùng bánh xe

đờ, đảo lộn vài vòng, chìm xuống đáy và chết.

• Tác nhân gây bệnh: Do Trichodina sp. gây ra.

• Phòng và trị bệnh: Không thả cá bệnh vào Trùng bánh xe bơi trong nước nhờ các vòng ao nuôi cá khỏe; khi ương, nuôi cá cần tát cạn, tiêm mao, bám vào da và mang cá là nhờ vòng vét bùn đáy và tẩy trùng bằng vôi; ương, nuôi cá móc bám bằng kitin ở mặt bụng (24 móc bám), với mật độ vừa phải, tạo môi trường thuận lợi phần gai hướng vào phía trong nhìn giống như

cho cá và cho ăn đầy đủ; tuyệt đối không cho bánh xe.

nước từ ao cá bệnh sang ao cá khác nếu như chưa Trùng bánh xe sinh sản bằng cách phân đôi.

được diệt trùng.

Khi gặp điều kiện không thuận lợi, trùng tạo Dùng muối ăn nồng độ 2 - 3% tắm cho cá thành bào nang tích tụ ở bùn đáy ao. Khi gặp điều trong thời gian 15 - 20 phút; hoặc dùng kiện thuận lợi, chúng phá bào nang chui ra ngoài CuSO4.7H2O nồng độ 0,5 - 0,7ppm hòa tan và tạt tiếp tục đời sống ký sinh.

đều xuống ao cá bệnh, sau 1 tuần cá bình phục; Trùng bánh xe phát triển mạnh ở nhiệt độ 20 -

hoặc formol nồng độ 25 - 30ppm trị cho cá trong 30oC và thường xảy ra cuối mùa xuân đến mùa thời gian dài; hoặc dung dịch thuốc tím (KMnO4) 147

148

https://thuviensach.vn

2. Bệnh do ký sinh trùng thu. Trichodina ký sinh ở hầu hết các loài cá Tác hại của ký sinh trùng:

nhưng chúng thường gây bệnh làm chết cá hương

+ Hút máu cá làm cá gầy yếu;

và cá giống trong các ao ương có mật độ dày, chất

+ Kích thích cá tiết nhiều nhớt, làm giảm hô lượng nước kém, thức ăn thiếu thốn. Cá nuôi gầy hấp (nếu ký sinh ở mang) và mất nhớt (nếu ký yếu, sức đề kháng kém sẽ tạo điều kiện cho bệnh sinh trên da);

dễ xảy ra và lây lan.

+ Gây vết thương tạo đường cho vi khuẩn

• Dấu hiệu bệnh: Trùng gây bệnh ký sinh ở da xâm nhập vào máu và tấn công cá làm bệnh và mang làm tổn thương niêm mạc, kích thích cá nghiêm trọng.

tiết nhiều nhớt; mang bị thối loét, trắng bệch, Ở cá tra thường phát hiện những ký sinh chức năng hô hấp bị phá hoại làm cho cá ngạt thở; trùng sau đây: trùng bánh xe, trùng quả dưa, cá bệnh thường nổi đầu thành đàn, cảm giác thích bào tử trùng, sán lá đơn chủ và giun tròn ngứa, thích cọ vào cây, cỏ trong ao, đôi khi nhô (vàng da).

đầu lên mặt nước và lắc đầu qua lại, thường tập trung chỗ nước mới vào ao; cá bệnh nặng trông lờ

2.1. Bệnh trùng bánh xe

đờ, đảo lộn vài vòng, chìm xuống đáy và chết.

• Tác nhân gây bệnh: Do Trichodina sp. gây ra.

• Phòng và trị bệnh: Không thả cá bệnh vào Trùng bánh xe bơi trong nước nhờ các vòng ao nuôi cá khỏe; khi ương, nuôi cá cần tát cạn, tiêm mao, bám vào da và mang cá là nhờ vòng vét bùn đáy và tẩy trùng bằng vôi; ương, nuôi cá móc bám bằng kitin ở mặt bụng (24 móc bám), với mật độ vừa phải, tạo môi trường thuận lợi phần gai hướng vào phía trong nhìn giống như

cho cá và cho ăn đầy đủ; tuyệt đối không cho bánh xe.

nước từ ao cá bệnh sang ao cá khác nếu như chưa Trùng bánh xe sinh sản bằng cách phân đôi.

được diệt trùng.

Khi gặp điều kiện không thuận lợi, trùng tạo Dùng muối ăn nồng độ 2 - 3% tắm cho cá thành bào nang tích tụ ở bùn đáy ao. Khi gặp điều trong thời gian 15 - 20 phút; hoặc dùng kiện thuận lợi, chúng phá bào nang chui ra ngoài CuSO4.7H2O nồng độ 0,5 - 0,7ppm hòa tan và tạt tiếp tục đời sống ký sinh.

đều xuống ao cá bệnh, sau 1 tuần cá bình phục; Trùng bánh xe phát triển mạnh ở nhiệt độ 20 -

hoặc formol nồng độ 25 - 30ppm trị cho cá trong 30oC và thường xảy ra cuối mùa xuân đến mùa thời gian dài; hoặc dung dịch thuốc tím (KMnO4) 147

148

https://thuviensach.vn

nồng độ 10 - 20ppm (10 - 20g/m3) tắm cho cá từ

hấp bị phá hoại nghiêm trọng, cá bị ngạt, miệng 20 phút đến 1 giờ.

luôn ngáp, bơi lờ đờ, thường tập trung ở vị trí có nước mới chảy vào ao.

2.2. Bệnh trùng quả dưa

• Phòng và trị bệnh: Tiến hành tương tự như

• Tác nhân gây bệnh: Do Ichthyophthyrius đối với bệnh trùng bánh xe.

multifilis gây ra.

Ichthyophthyrius multifilis có cấu tạo giống 2.3. Bệnh thích bào tử trùng

quả dưa, xung quanh có nhiều tiêm mao mọc

• Tác nhân gây bệnh: Do Myxobolus sp. và thành hàng dọc giúp chúng chuyển động. Có hạch Henneguya sp. gây ra. Thích bào tử trùng lớn hình móng ngựa ở giữa, trong nguyên sinh Myxobolus sp. có vòng đời ở hai ký chủ đó là cá và chất có một số hạt cứng và nhiều không bào.

giun Tubifex tubifex trong bùn đáy ao. Trước tiên Trùng có miệng tròn ở phía trên dùng để bám và bào tử trùng được ăn vào bởi giun Tubifex tubifex.

hút chất dinh dưỡng của cá. Khi rời ký chủ, trùng Trong ruột của giun, bào tử động chui ra khỏi bao tạo thành bào nang phân chia theo kiểu nhân đôi cực của chúng và thực hiện sự sinh sản bằng cách cho đến 500 - 2.000 bào tử. Thời gian sinh sản của nhân đôi, sau khoảng 60 - 90 giờ những bào tử

trùng kéo dài khoảng 18 - 19 giờ ở nhiệt độ 22 - 25oC.

này được phóng thích khỏi giun qua lỗ huyệt và đi Bào tử có hình tròn hoặc hình trứng. Bào tử phá vào nước. Cá có thể bị nhiễm bằng cách ăn phải thủng bào nang chui ra ngoài sống tự do trong giun bị nhiễm hoặc bào tử Triactinomyxon bơi nước 2 - 3 ngày, khi tiếp xúc với cá thì bám vào ký trong nước lây nhiễm.

sinh ở da và mang.

Bào tử trùng cực kỳ bền. Bào tử có thể chịu Khi trùng quả dưa ký sinh ở da và mang cá có đựng đông lạnh ở -20oC được ít nhất 3 tháng, thời thể thấy bằng mắt thường những đốm tròn màu gian sống trong bùn ở 13oC được ít nhất 5 tháng, trắng đục.

đi qua ruột của chim hoặc vịt trời nhưng vẫn

• Dấu hiệu bệnh: Trùng ký sinh ở da, vây, không đánh mất tính gây nhiễm đối với giun.

mang trông giống như những hạt tròn lấm tấm Triactinomyxon sống ngắn hơn khoảng 34 ngày được phủ lớp niêm dịch màu trắng đục nhạt; cá hoặc ít hơn tuỳ vào nhiệt độ.

quẫy nhiều vì ngứa; màu sắc da thay đổi, mang bị

Dấu hiệu bệnh: Trùng ký sinh ở nhiều bộ

nhạt màu, một số tia mang bị rời ra; chức năng hô phận khác nhau như da, mang, vây, ruột, túi mật, 149

150

https://thuviensach.vn

nồng độ 10 - 20ppm (10 - 20g/m3) tắm cho cá từ

hấp bị phá hoại nghiêm trọng, cá bị ngạt, miệng 20 phút đến 1 giờ.

luôn ngáp, bơi lờ đờ, thường tập trung ở vị trí có nước mới chảy vào ao.

2.2. Bệnh trùng quả dưa

• Phòng và trị bệnh: Tiến hành tương tự như

• Tác nhân gây bệnh: Do Ichthyophthyrius đối với bệnh trùng bánh xe.

multifilis gây ra.

Ichthyophthyrius multifilis có cấu tạo giống 2.3. Bệnh thích bào tử trùng

quả dưa, xung quanh có nhiều tiêm mao mọc

• Tác nhân gây bệnh: Do Myxobolus sp. và thành hàng dọc giúp chúng chuyển động. Có hạch Henneguya sp. gây ra. Thích bào tử trùng lớn hình móng ngựa ở giữa, trong nguyên sinh Myxobolus sp. có vòng đời ở hai ký chủ đó là cá và chất có một số hạt cứng và nhiều không bào.

giun Tubifex tubifex trong bùn đáy ao. Trước tiên Trùng có miệng tròn ở phía trên dùng để bám và bào tử trùng được ăn vào bởi giun Tubifex tubifex.

hút chất dinh dưỡng của cá. Khi rời ký chủ, trùng Trong ruột của giun, bào tử động chui ra khỏi bao tạo thành bào nang phân chia theo kiểu nhân đôi cực của chúng và thực hiện sự sinh sản bằng cách cho đến 500 - 2.000 bào tử. Thời gian sinh sản của nhân đôi, sau khoảng 60 - 90 giờ những bào tử

trùng kéo dài khoảng 18 - 19 giờ ở nhiệt độ 22 - 25oC.

này được phóng thích khỏi giun qua lỗ huyệt và đi Bào tử có hình tròn hoặc hình trứng. Bào tử phá vào nước. Cá có thể bị nhiễm bằng cách ăn phải thủng bào nang chui ra ngoài sống tự do trong giun bị nhiễm hoặc bào tử Triactinomyxon bơi nước 2 - 3 ngày, khi tiếp xúc với cá thì bám vào ký trong nước lây nhiễm.

sinh ở da và mang.

Bào tử trùng cực kỳ bền. Bào tử có thể chịu Khi trùng quả dưa ký sinh ở da và mang cá có đựng đông lạnh ở -20oC được ít nhất 3 tháng, thời thể thấy bằng mắt thường những đốm tròn màu gian sống trong bùn ở 13oC được ít nhất 5 tháng, trắng đục.

đi qua ruột của chim hoặc vịt trời nhưng vẫn

• Dấu hiệu bệnh: Trùng ký sinh ở da, vây, không đánh mất tính gây nhiễm đối với giun.

mang trông giống như những hạt tròn lấm tấm Triactinomyxon sống ngắn hơn khoảng 34 ngày được phủ lớp niêm dịch màu trắng đục nhạt; cá hoặc ít hơn tuỳ vào nhiệt độ.

quẫy nhiều vì ngứa; màu sắc da thay đổi, mang bị

Dấu hiệu bệnh: Trùng ký sinh ở nhiều bộ

nhạt màu, một số tia mang bị rời ra; chức năng hô phận khác nhau như da, mang, vây, ruột, túi mật, 149

150

https://thuviensach.vn

cơ, gan; cá bệnh thường bơi lội không bình thường, Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: Bệnh bơi vòng tròn; cơ thể bị dị hình như cong đuôi, thường xuất hiện vào mùa lũ rút và mùa khô; cá xương đầu lõm; da có nhiều chỗ bị đen, mang cá nhiễm giun chỉ xuất hiện ở giai đoạn cá lớn trên không khép lại được, có thể nhìn thấy các bào nang 2 - 3 tháng tuổi; bệnh thường gây thiệt hại đối màu trắng đục bằng hạt tấm; giải phẫu cá có thể

với cá thịt trên 500g.

thấy bào nang ở thành ruột, cơ, gan.

• Dấu hiệu bệnh: Cá bỏ ăn, bơi lờ đờ và

• Phòng bệnh: tương tự như phòng bệnh trùng thường tập trung gần nguồn nước cấp. Màu vàng bánh xe và trùng quả dưa.

xuất hiện từ nhạt đến đậm ở da, mang, vùng

• Trị bệnh: không trị được.

miệng, quanh mắt, rìa nắp mang và lườn bụng.

2.4. Bệnh sán lá đơn chủ

Quan sát bằng mắt thường với kính lúp cầm tay thấy giun chỉ ký sinh ở ống dẫn mật và ruột,

• Tác nhân gây bệnh: Do sán lá 16 móc cường độ nhiễm 3 - 5 giun/cá.

Dactylogyrus sp., sán lá 18 móc Gyrodactylus sp.

Cá bị nhiễm giun thường gầy; cá nhiễm nặng và do Silurodiscoides sp. gây ra.

thì bỏ ăn, toàn thân có màu vàng. Giun ký sinh ở

• Dấu hiệu bệnh: Trùng dùng giác bám bám cuống mật làm cho cuống mật bị sưng to, có màu chặt vào mang và da cá, hút máu cá và phá hoại tổ chức tế bào mang cá gây viêm loét, thối rữa trắng đục, trên thành ống dẫn mật lấm tấm mang cá; cá có cảm giác ngứa, chạy rộ, bơi nổi đầu những điểm đen là vị trí giun ký sinh.

trên mặt nước lắc qua lại (bệnh lắc đầu), tập

• Trị bệnh: dùng mebendazole, levamisol, trung ở vị trí có nước mới vào ao.

praziquanel để tẩy trừ giun ký sinh.

• Phòng và trị bệnh: tương tự như bệnh do 3. Bệnh do nấm thủy mi

trùng bánh xe, trùng quả dưa.

• Tác nhân gây bệnh: do Saprolegnia sp. và 2.5. Bệnh giun tròn (vàng da)

Achlya sp. gây ra.

• Tác nhân gây bệnh: Do giun tròn ký sinh

• Dấu hiệu bệnh: Bệnh thường xuất hiện ở

trong ống dẫn mật là loài Philometra sp. gây ra.

giai đoạn ấp trứng, cá giống. Ở cá nuôi thương Ngoài ra, nước trong ao nuôi có mật độ tảo cao, phẩm bệnh ít xảy ra; bệnh thường phát triển khi thức ăn có nhiều β - caroten cũng có thể gây nhiệt độ nước xuống thấp và khi cá bị sây sát trên vàng da.

da; nấm phát triển giống như sợi bông tạo thành 151

152

https://thuviensach.vn

cơ, gan; cá bệnh thường bơi lội không bình thường, Thời điểm và điều kiện xuất hiện bệnh: Bệnh bơi vòng tròn; cơ thể bị dị hình như cong đuôi, thường xuất hiện vào mùa lũ rút và mùa khô; cá xương đầu lõm; da có nhiều chỗ bị đen, mang cá nhiễm giun chỉ xuất hiện ở giai đoạn cá lớn trên không khép lại được, có thể nhìn thấy các bào nang 2 - 3 tháng tuổi; bệnh thường gây thiệt hại đối màu trắng đục bằng hạt tấm; giải phẫu cá có thể

với cá thịt trên 500g.

thấy bào nang ở thành ruột, cơ, gan.

• Dấu hiệu bệnh: Cá bỏ ăn, bơi lờ đờ và

• Phòng bệnh: tương tự như phòng bệnh trùng thường tập trung gần nguồn nước cấp. Màu vàng bánh xe và trùng quả dưa.

xuất hiện từ nhạt đến đậm ở da, mang, vùng

• Trị bệnh: không trị được.

miệng, quanh mắt, rìa nắp mang và lườn bụng.

2.4. Bệnh sán lá đơn chủ

Quan sát bằng mắt thường với kính lúp cầm tay thấy giun chỉ ký sinh ở ống dẫn mật và ruột,

• Tác nhân gây bệnh: Do sán lá 16 móc cường độ nhiễm 3 - 5 giun/cá.

Dactylogyrus sp., sán lá 18 móc Gyrodactylus sp.

Cá bị nhiễm giun thường gầy; cá nhiễm nặng và do Silurodiscoides sp. gây ra.

thì bỏ ăn, toàn thân có màu vàng. Giun ký sinh ở

• Dấu hiệu bệnh: Trùng dùng giác bám bám cuống mật làm cho cuống mật bị sưng to, có màu chặt vào mang và da cá, hút máu cá và phá hoại tổ chức tế bào mang cá gây viêm loét, thối rữa trắng đục, trên thành ống dẫn mật lấm tấm mang cá; cá có cảm giác ngứa, chạy rộ, bơi nổi đầu những điểm đen là vị trí giun ký sinh.

trên mặt nước lắc qua lại (bệnh lắc đầu), tập

• Trị bệnh: dùng mebendazole, levamisol, trung ở vị trí có nước mới vào ao.

praziquanel để tẩy trừ giun ký sinh.

• Phòng và trị bệnh: tương tự như bệnh do 3. Bệnh do nấm thủy mi

trùng bánh xe, trùng quả dưa.

• Tác nhân gây bệnh: do Saprolegnia sp. và 2.5. Bệnh giun tròn (vàng da)

Achlya sp. gây ra.

• Tác nhân gây bệnh: Do giun tròn ký sinh

• Dấu hiệu bệnh: Bệnh thường xuất hiện ở

trong ống dẫn mật là loài Philometra sp. gây ra.

giai đoạn ấp trứng, cá giống. Ở cá nuôi thương Ngoài ra, nước trong ao nuôi có mật độ tảo cao, phẩm bệnh ít xảy ra; bệnh thường phát triển khi thức ăn có nhiều β - caroten cũng có thể gây nhiệt độ nước xuống thấp và khi cá bị sây sát trên vàng da.

da; nấm phát triển giống như sợi bông tạo thành 151

152

https://thuviensach.vn

vùng trắng xám làm dính các trứng lại và gây ung

• Phân bố và lan truyền bệnh: Trùng bánh xe hoặc nấm phát triển ở trên da cá tại các vết sây gây bệnh chủ yếu ở giai đoạn cá giống của các loài sát gây hoại tử.

cá nuôi, đây là bệnh ký sinh đơn bào nguy hiểm

• Phòng trị bệnh: tương tự như bệnh do trùng nhất của giai đoạn cá giống. Trùng bánh xe ít gây bánh xe, trùng quả dưa, sán lá đơn chủ.

bệnh ở giai đoạn cá thịt. Cá rô phi khi bị bệnh trùng bánh xe sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tỷ

Phụ lục 2.2: Bệnh thường gặp ở cá rô phi

lệ sống; tỷ lệ chết cao từ 70 - 100%. Bệnh thường

và các biện pháp phòng trị khi nuôi thâm

phát vào mùa xuân, mùa thu, khi nhiệt độ nước

canh trong ao

25 - 30oC. Bệnh thường gặp nhất trên cá rô phi 1. Bệnh do ký sinh trùng

giống lưu qua đông.

• Phòng trị bệnh: Dùng nước muối ăn (NaCl) 1.1. Bệnh trùng bánh xe

nồng độ 2 - 3% tắm cho cá 5 - 15 phút, dùng phèn Tác nhân gây bệnh: Một số loài trong họ

trùng bánh xe (Trichodinidae) thường gây bệnh ở

xanh (CuSO4) nồng độ 3 - 5ppm (3 - 5g/m3 nước) cá rô phi như: Trichodina centrostrigata,

tắm cho cá 5 - 15 phút hoặc phun trực tiếp xuống T. domerguei domerguei, T. heterodentata,

ao với nồng độ 0,5 - 0,7ppm (0,5 - 0,7g/m3 nước).

T. nigra, T. orientalis, Trichodinella epizootica, 1.2. Bệnh trùng quả dưa

Tripartiella bulbosa, T. clavodonta.

• Dấu hiệu bệnh lý: Khi mới mắc bệnh, trên

• Tác nhân gây bệnh: Do trùng quả dưa thân, vây cá có nhiều nhớt màu hơi trắng đục, Ichthyophthyrius multifilius gây ra.

nhìn ở dưới nước thấy rõ hơn so với khi bắt cá lên

• Dấu hiệu bệnh lý: Da, mang, vây của cá bị

cạn. Da cá chuyển màu xám, cá cảm thấy ngứa nhiễm bệnh có nhiều trùng bám thành các hạt ngáy, thường nổi từng đàn lên mặt nước. Một số

lấm tấm rất nhỏ, màu hơi trắng đục (đốm trắng), con tách đàn bơi quanh bờ ao. Khi bệnh nặng, có thể thấy rõ bằng mắt thường (còn gọi là bệnh trùng bám dày đặc ở vây, mang, phá hủy các tơ

vẩy nhót). Da, mang cá có nhiều nhớt, màu sắc mang khiến cá bị ngạt thở; những con bệnh nặng nhợt nhạt. Cá bệnh nổi đầu trên tầng mặt, bơi lờ

mang đầy nhớt và bạc trắng. Cá bơi lội lung tung đờ yếu ớt. Lúc đầu cá tập trung gần bờ, nơi có cỏ

không định hướng. Cuối cùng, cá lật bụng mấy rác, quẫy nhiều do ngứa ngáy. Trùng bám nhiều ở

vòng, chìm xuống đáy ao và chết.

mang, phá hoại biểu mô mang làm cá ngạt thở.

153

154

https://thuviensach.vn

vùng trắng xám làm dính các trứng lại và gây ung

• Phân bố và lan truyền bệnh: Trùng bánh xe hoặc nấm phát triển ở trên da cá tại các vết sây gây bệnh chủ yếu ở giai đoạn cá giống của các loài sát gây hoại tử.

cá nuôi, đây là bệnh ký sinh đơn bào nguy hiểm

• Phòng trị bệnh: tương tự như bệnh do trùng nhất của giai đoạn cá giống. Trùng bánh xe ít gây bánh xe, trùng quả dưa, sán lá đơn chủ.

bệnh ở giai đoạn cá thịt. Cá rô phi khi bị bệnh trùng bánh xe sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tỷ

Phụ lục 2.2: Bệnh thường gặp ở cá rô phi

lệ sống; tỷ lệ chết cao từ 70 - 100%. Bệnh thường

và các biện pháp phòng trị khi nuôi thâm

phát vào mùa xuân, mùa thu, khi nhiệt độ nước

canh trong ao

25 - 30oC. Bệnh thường gặp nhất trên cá rô phi 1. Bệnh do ký sinh trùng

giống lưu qua đông.

• Phòng trị bệnh: Dùng nước muối ăn (NaCl) 1.1. Bệnh trùng bánh xe

nồng độ 2 - 3% tắm cho cá 5 - 15 phút, dùng phèn Tác nhân gây bệnh: Một số loài trong họ

trùng bánh xe (Trichodinidae) thường gây bệnh ở

xanh (CuSO4) nồng độ 3 - 5ppm (3 - 5g/m3 nước) cá rô phi như: Trichodina centrostrigata,

tắm cho cá 5 - 15 phút hoặc phun trực tiếp xuống T. domerguei domerguei, T. heterodentata,

ao với nồng độ 0,5 - 0,7ppm (0,5 - 0,7g/m3 nước).

T. nigra, T. orientalis, Trichodinella epizootica, 1.2. Bệnh trùng quả dưa

Tripartiella bulbosa, T. clavodonta.

• Dấu hiệu bệnh lý: Khi mới mắc bệnh, trên

• Tác nhân gây bệnh: Do trùng quả dưa thân, vây cá có nhiều nhớt màu hơi trắng đục, Ichthyophthyrius multifilius gây ra.

nhìn ở dưới nước thấy rõ hơn so với khi bắt cá lên

• Dấu hiệu bệnh lý: Da, mang, vây của cá bị

cạn. Da cá chuyển màu xám, cá cảm thấy ngứa nhiễm bệnh có nhiều trùng bám thành các hạt ngáy, thường nổi từng đàn lên mặt nước. Một số

lấm tấm rất nhỏ, màu hơi trắng đục (đốm trắng), con tách đàn bơi quanh bờ ao. Khi bệnh nặng, có thể thấy rõ bằng mắt thường (còn gọi là bệnh trùng bám dày đặc ở vây, mang, phá hủy các tơ

vẩy nhót). Da, mang cá có nhiều nhớt, màu sắc mang khiến cá bị ngạt thở; những con bệnh nặng nhợt nhạt. Cá bệnh nổi đầu trên tầng mặt, bơi lờ

mang đầy nhớt và bạc trắng. Cá bơi lội lung tung đờ yếu ớt. Lúc đầu cá tập trung gần bờ, nơi có cỏ

không định hướng. Cuối cùng, cá lật bụng mấy rác, quẫy nhiều do ngứa ngáy. Trùng bám nhiều ở

vòng, chìm xuống đáy ao và chết.

mang, phá hoại biểu mô mang làm cá ngạt thở.

153

154

https://thuviensach.vn

Khi cá yếu quá chỉ còn ngoi đầu lên để thở, đuôi

• Phân bố và lan truyền bệnh: Ở nước ta có ba bất động cắm xuống nước.

loài sán lá đơn chủ ký sinh ở cá rô phi nuôi, chúng

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh trùng có thể gây thành bệnh khi ương cá giống với mật quả dưa cũng xuất hiện trên nhiều loài cá khác độ dày và có thể gây cá chết hàng loạt. Bệnh phát nuôi ở nước ngọt (trắm cỏ, chép, mè trắng, mè vào mùa xuân, mùa thu, mùa đông.

hoa, trôi, thát lát, tra, trê vàng, trê phi, duồng,

• Phòng trị bệnh:

leo, một số cá cảnh). Cá rô phi lưu qua đông ở

- Dùng nước muối ăn (NaCl) nồng độ 2 - 3%

miền Bắc thường bị trùng quả dưa gây bệnh làm tắm cho cá trong 5 - 15 phút.

chết hàng loạt. Bệnh trùng quả dưa phát vào mùa

- Dùng dung dịch thuốc tím KMnO4 nồng độ

xuân, mùa đông.

20ppm (20g/m3) tắm cho cá trong 15 - 30 phút.

• Phòng, trị bệnh: Dùng formalin tắm cho cá

- Dùng formalin tắm cho cá bệnh với nồng độ

với nồng độ 200 - 250ppm (200 - 250ml/m3) trong 200 - 250ppm (200 - 250ml/m3) trong thời gian thời gian 30 - 60 phút hoặc phun xuống ao nồng 30 - 60 phút hoặc phun xuống ao nồng độ 20 -

độ 20 - 25ppm (20 - 25ml/m3); mỗi tuần phun 2 lần.

25ppm (20 - 25ml/m3).

1.3. Bệnh sán lá đơn chủ

1.4. Bệnh rận cá

• Tác nhân gây bệnh: Do sán lá đơn chủ

Cichlidogyrus tilapiae, C. sclerosus, Gyrodactylus

• Tác nhân gây bệnh : Do rận cá Caligus sp.

niloticus gây ra .

gây nên.

• Dấu hiệu bệnh lý : Cichlidogyrus, Gyrodactylus

• Dấu hiệu bệnh lý : Rận cá Caligus thường ký sinh trên da và mang của cá. Lúc ký sinh ký sinh ở vây, mang cá rô phi. Caligus dùng cơ

chúng dùng móc của đĩa bám sau bám vào tổ chức quan miệng, các gai xếp ngược ở mặt bụng để cào tuyến đầu tiết ra men hialuronidaza phá hoại tế

rách da cá, gây viêm loét tạo điều kiện cho vi bào tổ chức mang và da cá làm cho mang và da cá khuẩn, nấm, ký sinh trùng khác xâm nhập. Vì tiết ra nhiều dịch nhờn ảnh hưởng đến hô hấp cá.

vậy, cùng với bệnh rận cá thường kèm theo bệnh Tổ chức da và mang cá bị Cichlidogyrus, Gyrodactylus đốm trắng, bệnh đốm đỏ, lở loét làm cá chết hàng ký sinh viêm loét tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm loạt. Mặt khác, Caligus còn dùng tuyến độc qua và một số sinh vật xâm nhập gây bệnh.

ống miệng để tiết chất độc phá hoại vật nuôi. Cá 155

156

https://thuviensach.vn

Khi cá yếu quá chỉ còn ngoi đầu lên để thở, đuôi

• Phân bố và lan truyền bệnh: Ở nước ta có ba bất động cắm xuống nước.

loài sán lá đơn chủ ký sinh ở cá rô phi nuôi, chúng

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh trùng có thể gây thành bệnh khi ương cá giống với mật quả dưa cũng xuất hiện trên nhiều loài cá khác độ dày và có thể gây cá chết hàng loạt. Bệnh phát nuôi ở nước ngọt (trắm cỏ, chép, mè trắng, mè vào mùa xuân, mùa thu, mùa đông.

hoa, trôi, thát lát, tra, trê vàng, trê phi, duồng,

• Phòng trị bệnh:

leo, một số cá cảnh). Cá rô phi lưu qua đông ở

- Dùng nước muối ăn (NaCl) nồng độ 2 - 3%

miền Bắc thường bị trùng quả dưa gây bệnh làm tắm cho cá trong 5 - 15 phút.

chết hàng loạt. Bệnh trùng quả dưa phát vào mùa

- Dùng dung dịch thuốc tím KMnO4 nồng độ

xuân, mùa đông.

20ppm (20g/m3) tắm cho cá trong 15 - 30 phút.

• Phòng, trị bệnh: Dùng formalin tắm cho cá

- Dùng formalin tắm cho cá bệnh với nồng độ

với nồng độ 200 - 250ppm (200 - 250ml/m3) trong 200 - 250ppm (200 - 250ml/m3) trong thời gian thời gian 30 - 60 phút hoặc phun xuống ao nồng 30 - 60 phút hoặc phun xuống ao nồng độ 20 -

độ 20 - 25ppm (20 - 25ml/m3); mỗi tuần phun 2 lần.

25ppm (20 - 25ml/m3).

1.3. Bệnh sán lá đơn chủ

1.4. Bệnh rận cá

• Tác nhân gây bệnh: Do sán lá đơn chủ

Cichlidogyrus tilapiae, C. sclerosus, Gyrodactylus

• Tác nhân gây bệnh : Do rận cá Caligus sp.

niloticus gây ra .

gây nên.

• Dấu hiệu bệnh lý : Cichlidogyrus, Gyrodactylus

• Dấu hiệu bệnh lý : Rận cá Caligus thường ký sinh trên da và mang của cá. Lúc ký sinh ký sinh ở vây, mang cá rô phi. Caligus dùng cơ

chúng dùng móc của đĩa bám sau bám vào tổ chức quan miệng, các gai xếp ngược ở mặt bụng để cào tuyến đầu tiết ra men hialuronidaza phá hoại tế

rách da cá, gây viêm loét tạo điều kiện cho vi bào tổ chức mang và da cá làm cho mang và da cá khuẩn, nấm, ký sinh trùng khác xâm nhập. Vì tiết ra nhiều dịch nhờn ảnh hưởng đến hô hấp cá.

vậy, cùng với bệnh rận cá thường kèm theo bệnh Tổ chức da và mang cá bị Cichlidogyrus, Gyrodactylus đốm trắng, bệnh đốm đỏ, lở loét làm cá chết hàng ký sinh viêm loét tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm loạt. Mặt khác, Caligus còn dùng tuyến độc qua và một số sinh vật xâm nhập gây bệnh.

ống miệng để tiết chất độc phá hoại vật nuôi. Cá 155

156

https://thuviensach.vn

bị Caligus ký sinh có cảm giác ngứa ngáy, vận nấm thủy mi phát triển rất mạnh ký sinh trên cơ

động mạnh trên mặt nước, bơi lội hỗn loạn, thể cá và gây tử vong cao. Vào mùa đông, cá rô cường độ bắt mồi giảm.

phi vừa bị rét, lại bị nấm thủy mi tấn công nên

• Phân bố và lan truyền bệnh: Rận cá Caligus rất dễ bị chết.

phân bố ở vùng nước ngọt và cửa sông (nước lợ).

• Dấu hiệu bệnh lý: Cá bơi lờ đờ xung quanh Chúng cũng ký sinh trên nhiều loài cá nuôi khác.

bờ ao. Cá bị bệnh nặng sau một thời gian sẽ chết.

Ở nhiều địa phương, trong các ao đầm nước lợ và Nấm thủy mi bám trên mình cá như những túm nước ngọt nuôi cá rô phi với mật độ dày, rận cá ký bông trắng, nhìn rất rõ khi cá ở trong nước.

sinh đã từng gây ra cá chết hàng loạt.

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh phát

• Phòng trị bệnh: Phun xuống ao dung dịch triển mạnh vào những tháng cuối mùa đông.

thuốc tím KMnO

Ngoài ra, vào đầu vụ cá sinh sản, trứng cá rô phi 4 nồng độ 3 - 5ppm (3 - 5g/m3)

hoặc chlorine với nồng độ 1ppm (1g/m3); Dùng cũng rất dễ bị nấm thủy mi tấn công, gây ra tỷ lệ

formalin phun xuống ao với nồng độ 20 - 25ppm hao hụt lớn. Những cá rô phi đã bị các bệnh ký (20 - 25ml/m3) cũng có hiệu quả tốt.

sinh trùng khác như sán, trùng bánh xe,... gây ra các vết xước trên cơ thể cá sẽ là cơ hội tốt để bệnh 1.5. Bệnh nấm thủy mi

nấm thủy mi phát triển.

• Tác nhân gây bệnh: Nấm thủy mi hay còn

• Phòng trị bệnh: Để ngăn ngừa bệnh nấm thủy mi cần giữ môi trường nước luôn sạch sẽ, gọi là nấm nước do các loài của 2 chi nấm nuôi dưỡng cá tốt, giữ cho cá không bị thương, sây Saprolegnia và Achlya gây ra. Sợi nấm có hai sát; kịp thời phòng trị các bệnh ký sinh trùng của phần: phần gốc bám vào các tổ chức cơ thể của cá, cá. Không kéo lưới và vận chuyển cá khi nhiệt độ

phần sợi của nấm tự do ngoài môi trường nước.

xuống dưới 20oC. Với trứng cá rô phi, không nên Đây là loại nấm gây hại cho cá rô phi ở tất cả các thu trứng vào thời gian khi nhiệt độ nước còn giai đoạn từ trứng đến cá thịt. Khi nhiệt độ hạ

lạnh dưới 20oC. Nước dùng để ấp trứng nên dùng thấp là điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển nước giếng khoan để hạn chế mầm bệnh. Khi cá bị

mạnh nhất. Mặt khác, khi nhiệt độ nước thấp, cá bệnh có thể dùng muối ăn (NaCl) 3% hoặc dùng rô phi thường chúi xuống bùn để trú ẩn; cá dung dịch thuốc tím KMnO4 20mg/lít để tắm cho thường bị sây sát, đây là điều kiện thuận lợi cho cá trong 15 - 30 phút.

157

158

https://thuviensach.vn

bị Caligus ký sinh có cảm giác ngứa ngáy, vận nấm thủy mi phát triển rất mạnh ký sinh trên cơ

động mạnh trên mặt nước, bơi lội hỗn loạn, thể cá và gây tử vong cao. Vào mùa đông, cá rô cường độ bắt mồi giảm.

phi vừa bị rét, lại bị nấm thủy mi tấn công nên

• Phân bố và lan truyền bệnh: Rận cá Caligus rất dễ bị chết.

phân bố ở vùng nước ngọt và cửa sông (nước lợ).

• Dấu hiệu bệnh lý: Cá bơi lờ đờ xung quanh Chúng cũng ký sinh trên nhiều loài cá nuôi khác.

bờ ao. Cá bị bệnh nặng sau một thời gian sẽ chết.

Ở nhiều địa phương, trong các ao đầm nước lợ và Nấm thủy mi bám trên mình cá như những túm nước ngọt nuôi cá rô phi với mật độ dày, rận cá ký bông trắng, nhìn rất rõ khi cá ở trong nước.

sinh đã từng gây ra cá chết hàng loạt.

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh phát

• Phòng trị bệnh: Phun xuống ao dung dịch triển mạnh vào những tháng cuối mùa đông.

thuốc tím KMnO

Ngoài ra, vào đầu vụ cá sinh sản, trứng cá rô phi 4 nồng độ 3 - 5ppm (3 - 5g/m3)

hoặc chlorine với nồng độ 1ppm (1g/m3); Dùng cũng rất dễ bị nấm thủy mi tấn công, gây ra tỷ lệ

formalin phun xuống ao với nồng độ 20 - 25ppm hao hụt lớn. Những cá rô phi đã bị các bệnh ký (20 - 25ml/m3) cũng có hiệu quả tốt.

sinh trùng khác như sán, trùng bánh xe,... gây ra các vết xước trên cơ thể cá sẽ là cơ hội tốt để bệnh 1.5. Bệnh nấm thủy mi

nấm thủy mi phát triển.

• Tác nhân gây bệnh: Nấm thủy mi hay còn

• Phòng trị bệnh: Để ngăn ngừa bệnh nấm thủy mi cần giữ môi trường nước luôn sạch sẽ, gọi là nấm nước do các loài của 2 chi nấm nuôi dưỡng cá tốt, giữ cho cá không bị thương, sây Saprolegnia và Achlya gây ra. Sợi nấm có hai sát; kịp thời phòng trị các bệnh ký sinh trùng của phần: phần gốc bám vào các tổ chức cơ thể của cá, cá. Không kéo lưới và vận chuyển cá khi nhiệt độ

phần sợi của nấm tự do ngoài môi trường nước.

xuống dưới 20oC. Với trứng cá rô phi, không nên Đây là loại nấm gây hại cho cá rô phi ở tất cả các thu trứng vào thời gian khi nhiệt độ nước còn giai đoạn từ trứng đến cá thịt. Khi nhiệt độ hạ

lạnh dưới 20oC. Nước dùng để ấp trứng nên dùng thấp là điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển nước giếng khoan để hạn chế mầm bệnh. Khi cá bị

mạnh nhất. Mặt khác, khi nhiệt độ nước thấp, cá bệnh có thể dùng muối ăn (NaCl) 3% hoặc dùng rô phi thường chúi xuống bùn để trú ẩn; cá dung dịch thuốc tím KMnO4 20mg/lít để tắm cho thường bị sây sát, đây là điều kiện thuận lợi cho cá trong 15 - 30 phút.

157

158

https://thuviensach.vn

2. Bệnh do vi khuẩn

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh xuất 2.1. Bệnh xuất huyết

huyết do cầu khuẩn thường gặp ở nhiều loài cá

• Tác nhân gây bệnh: Do liên cầu khuẩn khác ở nước ngọt. Cá rô phi khi nuôi năng suất Streptococcus iniae, gram dương gây nên.

cao trong hệ thống tuần hoàn khép kín rất dễ

• Dấu hiệu bệnh lý: Do vi khuẩn gây bệnh có phát bệnh. Dịch bệnh thường xảy ra trong trường hướng tấn công vào hệ thống thần kinh của cá hợp nhiệt độ nước tăng, hàm lượng ôxy trong nước nên cá bị bệnh sẽ có biểu hiện bị hôn mê và mất thấp, cá nuôi với mật độ dày trong thời gian dài.

phương hướng hoặc tổn thương về mắt như viêm Cá có kích thước lớn (từ 100g đến cỡ thương mắt, lồi mắt hoặc chảy máu mắt. Trên cơ thể cá có phẩm) dễ bị mắc bệnh hơn cả.

các vết ápxe đường kính 2 - 3mm, những vết này

• Phòng trị bệnh: Trong thời gian dịch bệnh vỡ ra sẽ tạo thành những vết lở loét xuất huyết bùng phát ở giai đoạn cấp tính nên giảm một không lành. Những vết ápxe lớn hơn có thể thấy ở

phần thức ăn để có thể giúp kiểm soát và giảm tỷ

vây ngực và phần đuôi của cá và bên trong có mủ.

lệ tử vong. Giảm mật độ nuôi cũng sẽ giúp giảm Ngoài ra, còn thấy các điểm xuất huyết ở quanh bớt căng thẳng và sự chuyển tải của mầm bệnh miệng cá hoặc ở các gốc vây, hoặc ở những vùng trong đàn cá. Luôn giữ mức ôxy hòa tan ở mức tối da hơi đỏ xung quanh hậu môn hoặc sinh dục của ưu bằng cách sử dụng quạt nước thường xuyên.

cá. Ở một số cá bệnh còn thấy trong bụng có dịch Nhiệt độ nước cao là điều kiện thuận lợi để vi chất lỏng (dấu hiệu của dịch bệnh ở thời kỳ cấp khuẩn phát triển. Vì vậy, việc hạ thấp nhiệt độ

tính) chảy ra từ hậu môn của cá.

nước có thể được thực hiện trong hệ thống nuôi Khi bị bệnh ở thể nhẹ, cá yếu bơi lờ đờ, kém nước tuần hoàn. Đối với những ao nuôi có kích ăn hoặc bỏ ăn; hậu môn, gốc vây chuyển màu đỏ; thước nhỏ, có thể dùng lưới che nắng. Sử dụng mắt, mang, cơ quan nội tạng và cơ xuất huyết; máy quạt nước vào ban đêm cũng là cách làm máu loãng; thận, gan, lá lách bị dịch hóa (mềm giảm nhiệt độ nước và tăng lượng ôxy.

nhũn). Khi cá bị bệnh nặng sẽ bơi quay tròn, Cần giữ cho môi trường ao nuôi ổn định bằng không định hướng; mắt đục và lồi, bụng trương to; cách bón vôi (CaO, CaCO3 hoặc CaMg(CO3)2); tùy các cơ quan nội tạng dính với màng trong khoang theo pH của môi trường có thể bón liều lượng 1 -

bụng cá. Có thể quan sát thấy các tơ huyết trong 2kg/100m3, mỗi tháng bón từ 2 - 4 lần. Có thể

màng ở khoang bụng của cá.

dùng thuốc kháng sinh để điều trị bệnh ở giai 159

160

https://thuviensach.vn

2. Bệnh do vi khuẩn

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh xuất 2.1. Bệnh xuất huyết

huyết do cầu khuẩn thường gặp ở nhiều loài cá

• Tác nhân gây bệnh: Do liên cầu khuẩn khác ở nước ngọt. Cá rô phi khi nuôi năng suất Streptococcus iniae, gram dương gây nên.

cao trong hệ thống tuần hoàn khép kín rất dễ

• Dấu hiệu bệnh lý: Do vi khuẩn gây bệnh có phát bệnh. Dịch bệnh thường xảy ra trong trường hướng tấn công vào hệ thống thần kinh của cá hợp nhiệt độ nước tăng, hàm lượng ôxy trong nước nên cá bị bệnh sẽ có biểu hiện bị hôn mê và mất thấp, cá nuôi với mật độ dày trong thời gian dài.

phương hướng hoặc tổn thương về mắt như viêm Cá có kích thước lớn (từ 100g đến cỡ thương mắt, lồi mắt hoặc chảy máu mắt. Trên cơ thể cá có phẩm) dễ bị mắc bệnh hơn cả.

các vết ápxe đường kính 2 - 3mm, những vết này

• Phòng trị bệnh: Trong thời gian dịch bệnh vỡ ra sẽ tạo thành những vết lở loét xuất huyết bùng phát ở giai đoạn cấp tính nên giảm một không lành. Những vết ápxe lớn hơn có thể thấy ở

phần thức ăn để có thể giúp kiểm soát và giảm tỷ

vây ngực và phần đuôi của cá và bên trong có mủ.

lệ tử vong. Giảm mật độ nuôi cũng sẽ giúp giảm Ngoài ra, còn thấy các điểm xuất huyết ở quanh bớt căng thẳng và sự chuyển tải của mầm bệnh miệng cá hoặc ở các gốc vây, hoặc ở những vùng trong đàn cá. Luôn giữ mức ôxy hòa tan ở mức tối da hơi đỏ xung quanh hậu môn hoặc sinh dục của ưu bằng cách sử dụng quạt nước thường xuyên.

cá. Ở một số cá bệnh còn thấy trong bụng có dịch Nhiệt độ nước cao là điều kiện thuận lợi để vi chất lỏng (dấu hiệu của dịch bệnh ở thời kỳ cấp khuẩn phát triển. Vì vậy, việc hạ thấp nhiệt độ

tính) chảy ra từ hậu môn của cá.

nước có thể được thực hiện trong hệ thống nuôi Khi bị bệnh ở thể nhẹ, cá yếu bơi lờ đờ, kém nước tuần hoàn. Đối với những ao nuôi có kích ăn hoặc bỏ ăn; hậu môn, gốc vây chuyển màu đỏ; thước nhỏ, có thể dùng lưới che nắng. Sử dụng mắt, mang, cơ quan nội tạng và cơ xuất huyết; máy quạt nước vào ban đêm cũng là cách làm máu loãng; thận, gan, lá lách bị dịch hóa (mềm giảm nhiệt độ nước và tăng lượng ôxy.

nhũn). Khi cá bị bệnh nặng sẽ bơi quay tròn, Cần giữ cho môi trường ao nuôi ổn định bằng không định hướng; mắt đục và lồi, bụng trương to; cách bón vôi (CaO, CaCO3 hoặc CaMg(CO3)2); tùy các cơ quan nội tạng dính với màng trong khoang theo pH của môi trường có thể bón liều lượng 1 -

bụng cá. Có thể quan sát thấy các tơ huyết trong 2kg/100m3, mỗi tháng bón từ 2 - 4 lần. Có thể

màng ở khoang bụng của cá.

dùng thuốc kháng sinh để điều trị bệnh ở giai 159

160

https://thuviensach.vn

đoạn sớm của bệnh: trộn erythromycine vào thức

• Phòng trị bệnh: Cần cải thiện môi trường ăn của cá với liều lượng 2 - 5g/100kg cá/ngày, nuôi, không để cá nuôi bị sốc do các yếu tố môi dùng trong 3 - 7 ngày; có thể phun xuống ao trường như bệnh xuất huyết. Dùng một số thuốc nồng độ 1 - 2ppm sau đó qua ngày thứ 2 trộn kháng sinh cho cá ăn để phòng trị bệnh như

vào thức ăn 4g/100kg cá, từ ngày thứ 3 - 5 giảm erythromycine hoặc ôxytetramycine, liều dùng bớt 1/2. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh cần 10 - 12g/100 kg cá/ngày đầu; từ ngày thứ 2 - 7 liều được chú ý, vì sử dụng kháng sinh liên tục với dùng bằng 1/2 ngày đầu.

liều cao có thể gây ra hiện tượng kháng thuốc của vi khuẩn và dư lượng kháng sinh tồn dư

trong thịt cá.

Có thể dùng thuốc KN-04-12 cho cá ăn 4g/1kg cá/ngày và cho ăn 3 - 6 ngày liên tục. Dùng vitamin C có tác dụng phòng bệnh xuất huyết, liều dùng thường xuyên cho cá 20 - 30mg/1kg cá/1 ngày, cho ăn liên tục 7 - 10 ngày.

2.2. Bệnh viêm ruột

• Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn Aeromonas hydrophila, gram âm gây ra.

• Dấu hiệu bệnh lý: tương tự như bệnh xuất huyết do cầu khuẩn Streptococcus iniae. Bệnh tích điển hình là ruột trương to, chứa đầy hơi nên gọi là bệnh viêm ruột.

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh viêm ruột thường gặp ở cá rô phi nuôi thương phẩm và ở cá bố mẹ nuôi sinh sản khi môi trường nuôi bị ô nhiễm, đặc biệt là khi thức ăn không bảo đảm chất lượng.

161

162

https://thuviensach.vn

đoạn sớm của bệnh: trộn erythromycine vào thức

• Phòng trị bệnh: Cần cải thiện môi trường ăn của cá với liều lượng 2 - 5g/100kg cá/ngày, nuôi, không để cá nuôi bị sốc do các yếu tố môi dùng trong 3 - 7 ngày; có thể phun xuống ao trường như bệnh xuất huyết. Dùng một số thuốc nồng độ 1 - 2ppm sau đó qua ngày thứ 2 trộn kháng sinh cho cá ăn để phòng trị bệnh như

vào thức ăn 4g/100kg cá, từ ngày thứ 3 - 5 giảm erythromycine hoặc ôxytetramycine, liều dùng bớt 1/2. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh cần 10 - 12g/100 kg cá/ngày đầu; từ ngày thứ 2 - 7 liều được chú ý, vì sử dụng kháng sinh liên tục với dùng bằng 1/2 ngày đầu.

liều cao có thể gây ra hiện tượng kháng thuốc của vi khuẩn và dư lượng kháng sinh tồn dư

trong thịt cá.

Có thể dùng thuốc KN-04-12 cho cá ăn 4g/1kg cá/ngày và cho ăn 3 - 6 ngày liên tục. Dùng vitamin C có tác dụng phòng bệnh xuất huyết, liều dùng thường xuyên cho cá 20 - 30mg/1kg cá/1 ngày, cho ăn liên tục 7 - 10 ngày.

2.2. Bệnh viêm ruột

• Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn Aeromonas hydrophila, gram âm gây ra.

• Dấu hiệu bệnh lý: tương tự như bệnh xuất huyết do cầu khuẩn Streptococcus iniae. Bệnh tích điển hình là ruột trương to, chứa đầy hơi nên gọi là bệnh viêm ruột.

• Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh viêm ruột thường gặp ở cá rô phi nuôi thương phẩm và ở cá bố mẹ nuôi sinh sản khi môi trường nuôi bị ô nhiễm, đặc biệt là khi thức ăn không bảo đảm chất lượng.

161

162

https://thuviensach.vn

11 Green Malachite (Xanh Malachite) da tay

trong tất

12 Ipronidazole

cả các

13 Các Nitroimidazole khác

khâu sản

PHỤ LỤC 3

14 Clenbuterol

xuất

giống,

Danh mục hóa chất, thuốc kháng sinh cấm 15 Diethylstilbestrol (DES)

nuôi

và hạn chế sử dụng trong sản xuất thủy sản 16 Glycopeptides

trồng

(theo Thông tư số 15/2009/TT-BNN

17 Trichlorfon (Dipterex)

động

ngày 17-3-2009 và Thông tư số 03/2012/TT-18 Gentian Violet (Crystal violet) thực vật

BNNPTNT ngày 16-01-2012 của Bộ Nông nghiệp dưới

Nhóm Fluoroquinolones (cấm sử dụng

và Phát triển nông thôn)

nước và

trong sản xuất, kinh doanh thủy sản 19

lưỡng cư,

xuất khẩu vào thị trường Mỹ và Bắc dịch vụ

Mỹ)

Phụ lục 3.1: Danh mục sản phẩm hóa

nghề cá

20 Trifluralin

chất, kháng sinh cấm sử dụng

và bảo

21 Cypermethrin

quản,

Aristolochia spp. và các chế phẩm từ Thức ăn, chế biến.

1

22 Deltamethrin

chúng

thuốc

23 Enrofloxacin

2 Chloramphenicol

thú y,

hóa chất,

3 Chloroform

chất xử

Phụ lục 3.2: Danh mục sản phẩm hóa

4 Chlorpromazine

lý môi

chất, kháng sinh được phép sử dụng nhưng

5 Colchicine

trường,

không được vượt quá giới hạn cho phép

chất tẩy

6 Dapsone

rửa khử

Dư lượng tối đa

7 Dimetridazole

trùng,

TT Tên hóa chất, kháng sinh

(MRL) (ppb)

8 Metronidazole

chất bảo

1 Amoxicillin

50

9 Nitrofuran (bao gồm cả Furazolidone) quản,

kem bôi

2 Ampicillin

50

10 Ronidazole

3 Benzylpenicillin

50

163

164

https://thuviensach.vn

11 Green Malachite (Xanh Malachite) da tay

trong tất

12 Ipronidazole

cả các

13 Các Nitroimidazole khác

khâu sản

PHỤ LỤC 3

14 Clenbuterol

xuất

giống,

Danh mục hóa chất, thuốc kháng sinh cấm 15 Diethylstilbestrol (DES)

nuôi

và hạn chế sử dụng trong sản xuất thủy sản 16 Glycopeptides

trồng

(theo Thông tư số 15/2009/TT-BNN

17 Trichlorfon (Dipterex)

động

ngày 17-3-2009 và Thông tư số 03/2012/TT-18 Gentian Violet (Crystal violet) thực vật

BNNPTNT ngày 16-01-2012 của Bộ Nông nghiệp dưới

Nhóm Fluoroquinolones (cấm sử dụng

và Phát triển nông thôn)

nước và

trong sản xuất, kinh doanh thủy sản 19

lưỡng cư,

xuất khẩu vào thị trường Mỹ và Bắc dịch vụ

Mỹ)

Phụ lục 3.1: Danh mục sản phẩm hóa

nghề cá

20 Trifluralin

chất, kháng sinh cấm sử dụng

và bảo

21 Cypermethrin

quản,

Aristolochia spp. và các chế phẩm từ Thức ăn, chế biến.

1

22 Deltamethrin

chúng

thuốc

23 Enrofloxacin

2 Chloramphenicol

thú y,

hóa chất,

3 Chloroform

chất xử

Phụ lục 3.2: Danh mục sản phẩm hóa

4 Chlorpromazine

lý môi

chất, kháng sinh được phép sử dụng nhưng

5 Colchicine

trường,

không được vượt quá giới hạn cho phép

chất tẩy

6 Dapsone

rửa khử

Dư lượng tối đa

7 Dimetridazole

trùng,

TT Tên hóa chất, kháng sinh

(MRL) (ppb)

8 Metronidazole

chất bảo

1 Amoxicillin

50

9 Nitrofuran (bao gồm cả Furazolidone) quản,

kem bôi

2 Ampicillin

50

10 Ronidazole

3 Benzylpenicillin

50

163

164

https://thuviensach.vn

Dư lượng tối đa Dư lượng tối đa

TT Tên hóa chất, kháng sinh

TT Tên hóa chất, kháng sinh

(MRL) (ppb)

(MRL) (ppb)

4 Cloxacillin

300

26 Tricainemethanesulfonate

15 - 330

5 Dicloxacillin

300

27 Danofloxacin

100

6 Oxacillin

300

28 Difloxacin

300

7 Oxolinic

Acid

100

29 Ciprofloxacin 100

8 Colistin

150

30 Sarafloxacin

30

9 Diflubenzuron

1.000

31 Flumequine

600

10 Teflubenzuron

500

11 Emamectin

100

12 Erythromycine

200

13 Tilmicosin

50

14 Tylosin

100

15 Florfenicol

1.000

16 Lincomycine

100

17 Neomycine

500

18 Paromomycin

500

19 Spectinomycin

300

20 Chlortetracycline

100

21 Oxytetracycline

100

22 Tetracycline

100

23 Sulfonamide (các loại) 100

24 Trimethoprim

50

25 Ormetoprim

50

165

166

https://thuviensach.vn

Dư lượng tối đa Dư lượng tối đa

TT Tên hóa chất, kháng sinh

TT Tên hóa chất, kháng sinh

(MRL) (ppb)

(MRL) (ppb)

4 Cloxacillin

300

26 Tricainemethanesulfonate

15 - 330

5 Dicloxacillin

300

27 Danofloxacin

100

6 Oxacillin

300

28 Difloxacin

300

7 Oxolinic

Acid

100

29 Ciprofloxacin 100

8 Colistin

150

30 Sarafloxacin

30

9 Diflubenzuron

1.000

31 Flumequine

600

10 Teflubenzuron

500

11 Emamectin

100

12 Erythromycine

200

13 Tilmicosin

50

14 Tylosin

100

15 Florfenicol

1.000

16 Lincomycine

100

17 Neomycine

500

18 Paromomycin

500

19 Spectinomycin

300

20 Chlortetracycline

100

21 Oxytetracycline

100

22 Tetracycline

100

23 Sulfonamide (các loại) 100

24 Trimethoprim

50

25 Ormetoprim

50

165

166

https://thuviensach.vn

định chi tiết một số điều của Nghị định số

29/2011/NĐ-CP ngày 18-4-2011 của Chính phủ

quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ

PHỤ LỤC 4

môi trường.

Các văn bản quy phạm pháp luật

10. Bộ luật lao động năm 2012.

mà người nuôi thâm canh cá trong ao cần có 11. Công văn số 2753/LĐTBXH-BHLĐ ngày để lưu trữ trong bộ hồ sơ VietGAP

01-8-1995 của Bộ Lao động Thương binh và Xã của cơ sở nuôi

hội về việc hướng dẫn xây dựng danh mục nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

12. Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT ngày 1. Luật thủy sản năm 2003.

10-10-2002 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban 2. Luật an toàn thực phẩm năm 2010.

hành 21 tiêu chuẩn vệ sinh lao động, 05 nguyên 3. Nghị định số 38/2012/NĐ-CP ngày 25-4-2012

tắc và 07 thông số vệ sinh lao động.

của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số

13. Nghị định số 08/2010/NĐ-CP ngày 05-02-điều của Luật an toàn thực phẩm.

2010 của Chính phủ về quản lý thức ăn chăn nuôi.

4. Pháp lệnh thú y năm 2004.

14. Thông tư số 38/2012/TT-BNNPTNT ngày 5. Nghị định số 33/2005/NĐ-CP ngày 15-3-2005

02-8-2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số

nông thôn ban hành Danh mục các bệnh thủy sản điều của Pháp lệnh thú y.

phải công bố dịch.

6. Pháp lệnh giống vật nuôi năm 2004.

15. Thông tư số 15/2009/TT-BNN ngày 17-3-7. Luật bảo vệ môi trường năm 2014.

2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 8. Nghị định số 29/2011/NĐ-CP ngày 18-4-2011

ban hành Danh mục thuốc, hóa chất, kháng sinh của Chính phủ quy định về đánh giá môi trường cấm sử dụng, hạn chế sử dụng; Thông tư số

chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết 03/2012/TT-BNNPTNT ngày 16-01-2012 của Bộ

bảo vệ môi trường.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sửa đổi, bổ

9. Thông tư số 26/2011/TT-BTNMT ngày 18-sung Thông tư số 15/2009/TT-BNN ngày 17-3-2009

7-2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban 167

168

https://thuviensach.vn

định chi tiết một số điều của Nghị định số

29/2011/NĐ-CP ngày 18-4-2011 của Chính phủ

quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ

PHỤ LỤC 4

môi trường.

Các văn bản quy phạm pháp luật

10. Bộ luật lao động năm 2012.

mà người nuôi thâm canh cá trong ao cần có 11. Công văn số 2753/LĐTBXH-BHLĐ ngày để lưu trữ trong bộ hồ sơ VietGAP

01-8-1995 của Bộ Lao động Thương binh và Xã của cơ sở nuôi

hội về việc hướng dẫn xây dựng danh mục nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

12. Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT ngày 1. Luật thủy sản năm 2003.

10-10-2002 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban 2. Luật an toàn thực phẩm năm 2010.

hành 21 tiêu chuẩn vệ sinh lao động, 05 nguyên 3. Nghị định số 38/2012/NĐ-CP ngày 25-4-2012

tắc và 07 thông số vệ sinh lao động.

của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số

13. Nghị định số 08/2010/NĐ-CP ngày 05-02-điều của Luật an toàn thực phẩm.

2010 của Chính phủ về quản lý thức ăn chăn nuôi.

4. Pháp lệnh thú y năm 2004.

14. Thông tư số 38/2012/TT-BNNPTNT ngày 5. Nghị định số 33/2005/NĐ-CP ngày 15-3-2005

02-8-2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số

nông thôn ban hành Danh mục các bệnh thủy sản điều của Pháp lệnh thú y.

phải công bố dịch.

6. Pháp lệnh giống vật nuôi năm 2004.

15. Thông tư số 15/2009/TT-BNN ngày 17-3-7. Luật bảo vệ môi trường năm 2014.

2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 8. Nghị định số 29/2011/NĐ-CP ngày 18-4-2011

ban hành Danh mục thuốc, hóa chất, kháng sinh của Chính phủ quy định về đánh giá môi trường cấm sử dụng, hạn chế sử dụng; Thông tư số

chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết 03/2012/TT-BNNPTNT ngày 16-01-2012 của Bộ

bảo vệ môi trường.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sửa đổi, bổ

9. Thông tư số 26/2011/TT-BTNMT ngày 18-sung Thông tư số 15/2009/TT-BNN ngày 17-3-2009

7-2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban 167

168

https://thuviensach.vn

hành Danh mục thuốc, hóa chất, kháng sinh cấm 21. Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày sử dụng, hạn chế sử dụng.

29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển 16. Danh sách các loài động vật hoang dã có nông thôn ban hành Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia trong Sách Đỏ Việt Nam.

về điều kiện nuôi thủy sản (trong đó có Quy 17. Danh sách các vùng đất ngập nước ở Việt chuẩn kỹ thuật Quốc gia về cơ sở nuôi cá tra Nam đã được các tổ chức quốc tế công nhận là khu ( Pangasianodon hypophthalmus Sauvage, 1878) dự trữ sinh quyển của thế giới.

trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo 18. Quyết định số 01/2012/QĐ-TTg ngày 09-vệ môi trường và an toàn thực phẩm; ký hiệu: 1-2012 của Thủ tướng Chính phủ về một số chính QCVN02-20:2014/BNNPTNT).

sách hỗ trợ việc áp dụng Quy trình thực hành sản 22. Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày xuất nông nghiệp tốt trong nông nghiệp, lâm 06-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát nghiệp và thủy sản.

triển nông thôn ban hành Quy phạm thực hành 19. Thông tư số 48/2012/TT-BNNPTNT ngày nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam (VietGAP) và 29-6-2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nội dung các tiêu chí trong Quy phạm VietGAP

nông thôn quy định về chứng nhận sản phẩm được ban hành kèm theo Quyết định này.

thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi được sản xuất, sơ

23. Quyết định số 3885/QĐ-BNN-TCTS ngày chế phù hợp với Quy trình thực hành sản xuất 11-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát nông nghiệp tốt (trong đó có Phụ lục IX.A "Bảng triển nông thôn Phê duyệt quy hoạch nuôi, chế

chỉ tiêu và hướng dẫn đánh giá VietGAP trong biến cá tra vùng đồng bằng sông Cửu Long đến nuôi trồng thủy sản", với 68 tiêu chuẩn).

năm 2020.

20. Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-24. Quyết định 4669/QĐ-BNN-TCTS ngày 2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất 28-10-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và khẩu sản phẩm cá tra; Thông tư số 23/2014/TT-Phát triển nông thôn ban hành Hướng dẫn áp BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp dụng VietGAP đối với nuôi thương phẩm cá tra và Phát triển nông thôn hướng dẫn thực hiện ( Pangasianodon hypophthalmus).

Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cá tra (có hiệu lực từ ngày 12-9-2014).

169

170

https://thuviensach.vn

hành Danh mục thuốc, hóa chất, kháng sinh cấm 21. Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày sử dụng, hạn chế sử dụng.

29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển 16. Danh sách các loài động vật hoang dã có nông thôn ban hành Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia trong Sách Đỏ Việt Nam.

về điều kiện nuôi thủy sản (trong đó có Quy 17. Danh sách các vùng đất ngập nước ở Việt chuẩn kỹ thuật Quốc gia về cơ sở nuôi cá tra Nam đã được các tổ chức quốc tế công nhận là khu ( Pangasianodon hypophthalmus Sauvage, 1878) dự trữ sinh quyển của thế giới.

trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ sinh thú y, bảo 18. Quyết định số 01/2012/QĐ-TTg ngày 09-vệ môi trường và an toàn thực phẩm; ký hiệu: 1-2012 của Thủ tướng Chính phủ về một số chính QCVN02-20:2014/BNNPTNT).

sách hỗ trợ việc áp dụng Quy trình thực hành sản 22. Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày xuất nông nghiệp tốt trong nông nghiệp, lâm 06-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát nghiệp và thủy sản.

triển nông thôn ban hành Quy phạm thực hành 19. Thông tư số 48/2012/TT-BNNPTNT ngày nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam (VietGAP) và 29-6-2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nội dung các tiêu chí trong Quy phạm VietGAP

nông thôn quy định về chứng nhận sản phẩm được ban hành kèm theo Quyết định này.

thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi được sản xuất, sơ

23. Quyết định số 3885/QĐ-BNN-TCTS ngày chế phù hợp với Quy trình thực hành sản xuất 11-9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát nông nghiệp tốt (trong đó có Phụ lục IX.A "Bảng triển nông thôn Phê duyệt quy hoạch nuôi, chế

chỉ tiêu và hướng dẫn đánh giá VietGAP trong biến cá tra vùng đồng bằng sông Cửu Long đến nuôi trồng thủy sản", với 68 tiêu chuẩn).

năm 2020.

20. Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-24. Quyết định 4669/QĐ-BNN-TCTS ngày 2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất 28-10-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và khẩu sản phẩm cá tra; Thông tư số 23/2014/TT-Phát triển nông thôn ban hành Hướng dẫn áp BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp dụng VietGAP đối với nuôi thương phẩm cá tra và Phát triển nông thôn hướng dẫn thực hiện ( Pangasianodon hypophthalmus).

Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cá tra (có hiệu lực từ ngày 12-9-2014).

169

170

https://thuviensach.vn

bền vững do các tổ chức phi chính phủ (NGO) thực hiện?

a. Quá nhiều tiêu chuẩn chứng nhận độc lập về cùng một vấn đề, làm người nuôi thủy sản và PHỤ LỤC 5

người tiêu dùng bối rối;

Một số câu hỏi và đáp án về áp dụng b. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này làm tăng VietGAP khi nuôi thâm canh cá trong ao chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm sẽ cao hơn, (Đáp án đúng là đáp án được in bằng chữ đậm dẫn tới giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm; và nghiêng)

c. Các tổ chức chứng nhận độc lập (NGO) thường coi nhẹ những cơ sở nuôi thủy sản quy mô nhỏ hoặc làm gia tăng khoảng cách giữa nuôi 1. Các yêu cầu chung

trồng thủy sản quy mô lớn và quy mô nhỏ; Câu 1: Những nội dung nào sau đây không d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

phải là mục tiêu chính của VietGAP?

Câu 3: Những trường hợp nào sau đây được a. Tăng cường quản lý để phát triển nuôi coi là có giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất trong trồng thủy sản bền vững;

nuôi trồng thủy sản?

b. Cạnh tranh với các bộ tiêu chuẩn

a. Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ

chứng nhận khác;

đỏ);

c. Xây dựng thương hiệu, nâng cao hình ảnh b. Văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm của sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường quyền giao/cho thuê đất;

quốc tế;

c. Thuê lại của người khác với thời hạn trên 2

d. Tạo cơ hội cho các cơ sở nuôi vừa và nhỏ: năm, và chủ sở hữu này có một trong 2 loại giấy tham gia thị trường, tiếp cận các dịch vụ; tờ nêu tại đáp án a và b;

e. Nâng cao nhận thức của người sản xuất về

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; sản xuất hàng hóa, tiếp cận và đáp ứng nhu cầu Câu 4: Một hộ nuôi cá tra quy mô nhỏ (2 ao, của thị trường tiêu dùng.

tổng diện tích 8.000 m2, sản lượng trên 200

Câu 2: Những mặt tiêu cực nào của hoạt tấn/vụ), không có giấy đăng ký sản xuất kinh động chứng nhận nuôi trồng thủy sản theo hướng doanh, nhưng có giấy của Ủy ban nhân dân xã 171

172

https://thuviensach.vn

bền vững do các tổ chức phi chính phủ (NGO) thực hiện?

a. Quá nhiều tiêu chuẩn chứng nhận độc lập về cùng một vấn đề, làm người nuôi thủy sản và PHỤ LỤC 5

người tiêu dùng bối rối;

Một số câu hỏi và đáp án về áp dụng b. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này làm tăng VietGAP khi nuôi thâm canh cá trong ao chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm sẽ cao hơn, (Đáp án đúng là đáp án được in bằng chữ đậm dẫn tới giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm; và nghiêng)

c. Các tổ chức chứng nhận độc lập (NGO) thường coi nhẹ những cơ sở nuôi thủy sản quy mô nhỏ hoặc làm gia tăng khoảng cách giữa nuôi 1. Các yêu cầu chung

trồng thủy sản quy mô lớn và quy mô nhỏ; Câu 1: Những nội dung nào sau đây không d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

phải là mục tiêu chính của VietGAP?

Câu 3: Những trường hợp nào sau đây được a. Tăng cường quản lý để phát triển nuôi coi là có giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất trong trồng thủy sản bền vững;

nuôi trồng thủy sản?

b. Cạnh tranh với các bộ tiêu chuẩn

a. Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ

chứng nhận khác;

đỏ);

c. Xây dựng thương hiệu, nâng cao hình ảnh b. Văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm của sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường quyền giao/cho thuê đất;

quốc tế;

c. Thuê lại của người khác với thời hạn trên 2

d. Tạo cơ hội cho các cơ sở nuôi vừa và nhỏ: năm, và chủ sở hữu này có một trong 2 loại giấy tham gia thị trường, tiếp cận các dịch vụ; tờ nêu tại đáp án a và b;

e. Nâng cao nhận thức của người sản xuất về

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; sản xuất hàng hóa, tiếp cận và đáp ứng nhu cầu Câu 4: Một hộ nuôi cá tra quy mô nhỏ (2 ao, của thị trường tiêu dùng.

tổng diện tích 8.000 m2, sản lượng trên 200

Câu 2: Những mặt tiêu cực nào của hoạt tấn/vụ), không có giấy đăng ký sản xuất kinh động chứng nhận nuôi trồng thủy sản theo hướng doanh, nhưng có giấy của Ủy ban nhân dân xã 171

172

https://thuviensach.vn

xác nhận là hộ nuôi cá tra. Hộ nuôi ca tra này có d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

đáp ứng yêu cầu của VietGAP về quyền sử dụng Câu 7: Tài liệu nào sau đây chứng minh vị trí đất không?

cơ sở nuôi nằm trong vùng quy hoạch?

a. Không đạt yêu cầu vì không có giấy đăng a. Mảnh bản đồ quy hoạch của địa phương có ký sản xuất kinh doanh;

đánh dấu vị trí cơ sở nuôi;

b. Đạt yêu cầu vì Ủy ban nhân dân xã đã

b. Giấy xác nhận cơ sở nuôi nằm trong vùng

đưa vào danh sách hộ nuôi cá tra tại địa

quy hoạch của Ủy ban nhân dân xã/phường/thị

phương.

trấn hoặc Ủy ban nhân dân quận/huyện/thị xã; Câu 5: Mục đích của việc xác định tọa độ địa c. Chỉ cần một trong hai điều kiện a

lý khu vực nuôi thủy sản?

hoặc b;

a. Truy xuất nguồn gốc sản phẩm đạt chứng d. Cần cả hai điều kiện a và b.

nhận VietGAP;

Câu 8: Ông A có trang trại nuôi thủy sản với b. Chống gian lận của cơ sở nuôi trong quá tổng diện tích là 5 ha, trong đó có 4 ha nuôi thâm trình đăng ký, đánh giá chứng nhận VietGAP; canh cá tra và 1 ha nuôi thâm canh cá rô phi. Ông c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

A xin đăng ký làm VietGAP cho cá tra, vậy ông A Câu 6: Cách ghi tọa độ vùng nuôi tại Việt phải xác định tọa độ cho khu nuôi của mình như

Nam nào dưới đây là đúng?

a. Hộ A có một ao nuôi cá rô phi, tọa độ đo tại thế nào?

tâm ao nuôi: 8o25'N; 106o43'E;

a. Xác định tọa độ của khu nuôi cá tra; b. Hộ B có một ao nuôi cá tra, tọa độ đo tại b. Xác định tọa độ cho toàn bộ trang trại; tâm ao nuôi: 5o54'02''N; 43o22'36''E; c. Chỉ xác định tọa độ cho khu nuôi cá tra c. Hộ C có trang trại nuôi gồm 4 ao nuôi

trong trường hợp khu vực này hoàn toàn riêng

cá tra nằm liền kề, với tổng diện tích 2 ha,

biệt chuyên nuôi cá tra (không xen lẫn ao nuôi cá

tọa độ đo tại 4 góc của trại nuôi: góc Đông

rô phi), thời gian nuôi từ 2 năm trở lên.

Bắc 9o25'18''N; 107o22'12''E; góc Tây Bắc:

Câu 9: Tọa độ vùng nuôi nằm trong khu vực

9o25'18''N; 107o22'10''E; góc Tây Nam:

bảo tồn quốc gia thuộc mục V hoặc VI của Liên

9o25'17''N; 107o22'10''E; góc Đông Nam:

minh Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN), để

9o25'17''N; 107o22'12''E; được công nhận VietGAP, cơ sở nuôi phải làm gì?

173

174

https://thuviensach.vn

xác nhận là hộ nuôi cá tra. Hộ nuôi ca tra này có d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

đáp ứng yêu cầu của VietGAP về quyền sử dụng Câu 7: Tài liệu nào sau đây chứng minh vị trí đất không?

cơ sở nuôi nằm trong vùng quy hoạch?

a. Không đạt yêu cầu vì không có giấy đăng a. Mảnh bản đồ quy hoạch của địa phương có ký sản xuất kinh doanh;

đánh dấu vị trí cơ sở nuôi;

b. Đạt yêu cầu vì Ủy ban nhân dân xã đã

b. Giấy xác nhận cơ sở nuôi nằm trong vùng

đưa vào danh sách hộ nuôi cá tra tại địa

quy hoạch của Ủy ban nhân dân xã/phường/thị

phương.

trấn hoặc Ủy ban nhân dân quận/huyện/thị xã; Câu 5: Mục đích của việc xác định tọa độ địa c. Chỉ cần một trong hai điều kiện a

lý khu vực nuôi thủy sản?

hoặc b;

a. Truy xuất nguồn gốc sản phẩm đạt chứng d. Cần cả hai điều kiện a và b.

nhận VietGAP;

Câu 8: Ông A có trang trại nuôi thủy sản với b. Chống gian lận của cơ sở nuôi trong quá tổng diện tích là 5 ha, trong đó có 4 ha nuôi thâm trình đăng ký, đánh giá chứng nhận VietGAP; canh cá tra và 1 ha nuôi thâm canh cá rô phi. Ông c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

A xin đăng ký làm VietGAP cho cá tra, vậy ông A Câu 6: Cách ghi tọa độ vùng nuôi tại Việt phải xác định tọa độ cho khu nuôi của mình như

Nam nào dưới đây là đúng?

a. Hộ A có một ao nuôi cá rô phi, tọa độ đo tại thế nào?

tâm ao nuôi: 8o25'N; 106o43'E;

a. Xác định tọa độ của khu nuôi cá tra; b. Hộ B có một ao nuôi cá tra, tọa độ đo tại b. Xác định tọa độ cho toàn bộ trang trại; tâm ao nuôi: 5o54'02''N; 43o22'36''E; c. Chỉ xác định tọa độ cho khu nuôi cá tra c. Hộ C có trang trại nuôi gồm 4 ao nuôi

trong trường hợp khu vực này hoàn toàn riêng

cá tra nằm liền kề, với tổng diện tích 2 ha,

biệt chuyên nuôi cá tra (không xen lẫn ao nuôi cá

tọa độ đo tại 4 góc của trại nuôi: góc Đông

rô phi), thời gian nuôi từ 2 năm trở lên.

Bắc 9o25'18''N; 107o22'12''E; góc Tây Bắc:

Câu 9: Tọa độ vùng nuôi nằm trong khu vực

9o25'18''N; 107o22'10''E; góc Tây Nam:

bảo tồn quốc gia thuộc mục V hoặc VI của Liên

9o25'17''N; 107o22'10''E; góc Đông Nam:

minh Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN), để

9o25'17''N; 107o22'12''E; được công nhận VietGAP, cơ sở nuôi phải làm gì?

173

174

https://thuviensach.vn

a. Làm báo cáo đánh giá tác động môi trường a. Thông qua hoạt động phân tích nguy cơ của chứng minh cơ sở nuôi không ảnh hưởng tới môi một quốc gia hoặc nhiều quốc gia cho thấy, dù ở

trường xung quanh;

mức dư lượng nào (hóa chất/kháng sinh ấy) cũng b. Phải được sự đồng ý bằng văn bản của

gây hại nghiêm trọng đối với sức khỏe và tính

cơ quan quản lý khu bảo tồn; mạng của người sử dụng;

c. Không cần làm gì cả.

b. Kết quả phân tích nguy cơ nêu trên được tổ

Câu 10: Hồ sơ sản xuất cần phải lập như thế

chức Codex công nhận;

nào?

c. Cả 2 đáp án trên đều đúng; a. Mỗi vụ nuôi (chu kỳ) của từng loài

d. Đáp án a đúng.

nuôi phải lập một bộ hồ sơ sản xuất; Câu 13: Yêu cầu về tần suất đánh giá mối b. Mỗi năm lập hồ sơ sản xuất 1 lần; nguy về an toàn vệ sinh theo VietGAP?

c. Toàn bộ quá trình nuôi chỉ lập hồ sơ sản a. Thực hiện mỗi năm một lần, cho từng loài xuất 1 lần.

nuôi và phương thức nuôi;

b. Thực hiện một lần cho từng loài nuôi; 2. An toàn thực phẩm

c. Khi thay đổi loài nuôi, phương thức nuôi; Câu 11: Vì sao cơ sở nuôi phải thực hiện kiểm d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; kê, cập nhật tất cả các loại thuốc, hóa chất, chế

e. Đáp án a và c đúng.

phẩm sinh học?

Câu 14: Bảo quản thuốc, hóa chất trong kho a. Đáp ứng yêu cầu VietGAP và nhằm bảo cần phải có đủ nhãn mác, có khóa và sắp xếp đảm an toàn môi trường và an toàn thực phẩm riêng biệt theo đúng yêu cầu ghi trên nhãn nhằm cho thủy sản nuôi;

mục đích gì?

b. Nhằm kiểm soát sự cân bằng của "lượng a. Để tránh nhầm lẫn khi sử dụng;

nhập kho = lượng đã sử dụng + lượng đang tồn b. Để chống lây nhiễm chéo;

kho + lượng đã tiêu hủy";

c. Để tránh sử dụng tùy tiện;

c. Cả 2 đáp án trên.

d. Để chống trộm cắp dẫn tới thiệt hại kinh tế

Câu 12: Căn cứ nào để đưa một loại hóa cho chủ cơ sở nuôi;

chất/kháng sinh vào danh sách cấm sử dụng?

e. Đáp án a, b và c đúng.

175

176

https://thuviensach.vn

a. Làm báo cáo đánh giá tác động môi trường a. Thông qua hoạt động phân tích nguy cơ của chứng minh cơ sở nuôi không ảnh hưởng tới môi một quốc gia hoặc nhiều quốc gia cho thấy, dù ở

trường xung quanh;

mức dư lượng nào (hóa chất/kháng sinh ấy) cũng b. Phải được sự đồng ý bằng văn bản của

gây hại nghiêm trọng đối với sức khỏe và tính

cơ quan quản lý khu bảo tồn; mạng của người sử dụng;

c. Không cần làm gì cả.

b. Kết quả phân tích nguy cơ nêu trên được tổ

Câu 10: Hồ sơ sản xuất cần phải lập như thế

chức Codex công nhận;

nào?

c. Cả 2 đáp án trên đều đúng; a. Mỗi vụ nuôi (chu kỳ) của từng loài

d. Đáp án a đúng.

nuôi phải lập một bộ hồ sơ sản xuất; Câu 13: Yêu cầu về tần suất đánh giá mối b. Mỗi năm lập hồ sơ sản xuất 1 lần; nguy về an toàn vệ sinh theo VietGAP?

c. Toàn bộ quá trình nuôi chỉ lập hồ sơ sản a. Thực hiện mỗi năm một lần, cho từng loài xuất 1 lần.

nuôi và phương thức nuôi;

b. Thực hiện một lần cho từng loài nuôi; 2. An toàn thực phẩm

c. Khi thay đổi loài nuôi, phương thức nuôi; Câu 11: Vì sao cơ sở nuôi phải thực hiện kiểm d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; kê, cập nhật tất cả các loại thuốc, hóa chất, chế

e. Đáp án a và c đúng.

phẩm sinh học?

Câu 14: Bảo quản thuốc, hóa chất trong kho a. Đáp ứng yêu cầu VietGAP và nhằm bảo cần phải có đủ nhãn mác, có khóa và sắp xếp đảm an toàn môi trường và an toàn thực phẩm riêng biệt theo đúng yêu cầu ghi trên nhãn nhằm cho thủy sản nuôi;

mục đích gì?

b. Nhằm kiểm soát sự cân bằng của "lượng a. Để tránh nhầm lẫn khi sử dụng;

nhập kho = lượng đã sử dụng + lượng đang tồn b. Để chống lây nhiễm chéo;

kho + lượng đã tiêu hủy";

c. Để tránh sử dụng tùy tiện;

c. Cả 2 đáp án trên.

d. Để chống trộm cắp dẫn tới thiệt hại kinh tế

Câu 12: Căn cứ nào để đưa một loại hóa cho chủ cơ sở nuôi;

chất/kháng sinh vào danh sách cấm sử dụng?

e. Đáp án a, b và c đúng.

175

176

https://thuviensach.vn

Câu 15: Sử dụng thuốc, hóa chất để trị bệnh c. Làm cơ sở để theo dõi tỷ lệ sống, tính toán cho thủy sản nuôi trong trường hợp nào sau đây?

năng suất và sản lượng;

a. Chỉ dùng thuốc, hóa chất nằm trong

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

danh mục được phép sử dụng và phải theo

Câu 18: Mục đích lập kế hoạch quản lý sức

hướng dẫn của cán bộ chuyên môn (người

khỏe động vật thủy sản là gì?

được đào tạo chuyên ngành về nuôi trồng

a. Chủ động quản lý sức khỏe tôm, cá và xử lý

thủy sản, bệnh học thủy sản - ngư y, có trình

khi có bệnh, dịch;

độ từ trung cấp trở lên);

b. Thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật trong b. Chỉ dùng thuốc, hóa chất nằm trong danh nuôi trồng và phòng trị bệnh, dịch; mục được phép sử dụng và thực hiện theo hướng c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

dẫn ghi trên nhãn;

Câu 19: Cơ sở nuôi được sử dụng thuốc kháng c. Tất cả các trường hợp trên đều đúng.

sinh để chữa trị cho thủy sản nuôi tại cơ sở trong Câu 16: Tại sao dùng nước đá để giữ tươi sản trường hợp nào?

phẩm thủy sản nuôi?

a. Khi được cán bộ chuyên môn chẩn

a. Chỉ nước đá mới có khả năng hạ nhiệt độ

đoán đã bị mắc bệnh truyền nhiễm (do vi

bảo quản xuống dưới 4oC;

khuẩn, nấm, ký sinh trùng) và đã có kê đơn

b. Ở nhiệt độ dưới 4oC vi khuẩn và

hướng dẫn sử dụng thuốc;

enzyme bị ức chế khả năng phát triển; b. Khi gửi mẫu đi xét nghiệm và kết quả đã c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

xác định là có mầm bệnh truyền nhiễm; c. Khi các cơ sở nuôi gần đó bị mắc bệnh 3. Quản lý sức khỏe thủy sản

truyền nhiễm;

Câu 17: Ghi chép về di chuyển động vật d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

thủy sản trong toàn bộ quá trình nuôi nhằm Câu 20: Tại sao khi dùng hóa chất/kháng mục đích gì?

sinh trong danh mục hạn chế sử dụng để điều trị

a. Truy xuất nguồn gốc khi thu hoạch và tiêu bệnh cho thủy sản nuôi cần phải ghi rõ ngày được thụ sản phẩm;

phép thu hoạch thủy sản nuôi?

b. Theo dõi để rút kinh nghiệm về chất lượng a. Để không quên ngày thu hoạch;

con giống (tăng trưởng, bệnh dịch, tỷ lệ sống); b. Để có kế hoạch tiêu thụ sản phẩm; 177

178

https://thuviensach.vn

Câu 15: Sử dụng thuốc, hóa chất để trị bệnh c. Làm cơ sở để theo dõi tỷ lệ sống, tính toán cho thủy sản nuôi trong trường hợp nào sau đây?

năng suất và sản lượng;

a. Chỉ dùng thuốc, hóa chất nằm trong

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

danh mục được phép sử dụng và phải theo

Câu 18: Mục đích lập kế hoạch quản lý sức

hướng dẫn của cán bộ chuyên môn (người

khỏe động vật thủy sản là gì?

được đào tạo chuyên ngành về nuôi trồng

a. Chủ động quản lý sức khỏe tôm, cá và xử lý

thủy sản, bệnh học thủy sản - ngư y, có trình

khi có bệnh, dịch;

độ từ trung cấp trở lên);

b. Thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật trong b. Chỉ dùng thuốc, hóa chất nằm trong danh nuôi trồng và phòng trị bệnh, dịch; mục được phép sử dụng và thực hiện theo hướng c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

dẫn ghi trên nhãn;

Câu 19: Cơ sở nuôi được sử dụng thuốc kháng c. Tất cả các trường hợp trên đều đúng.

sinh để chữa trị cho thủy sản nuôi tại cơ sở trong Câu 16: Tại sao dùng nước đá để giữ tươi sản trường hợp nào?

phẩm thủy sản nuôi?

a. Khi được cán bộ chuyên môn chẩn

a. Chỉ nước đá mới có khả năng hạ nhiệt độ

đoán đã bị mắc bệnh truyền nhiễm (do vi

bảo quản xuống dưới 4oC;

khuẩn, nấm, ký sinh trùng) và đã có kê đơn

b. Ở nhiệt độ dưới 4oC vi khuẩn và

hướng dẫn sử dụng thuốc;

enzyme bị ức chế khả năng phát triển; b. Khi gửi mẫu đi xét nghiệm và kết quả đã c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

xác định là có mầm bệnh truyền nhiễm; c. Khi các cơ sở nuôi gần đó bị mắc bệnh 3. Quản lý sức khỏe thủy sản

truyền nhiễm;

Câu 17: Ghi chép về di chuyển động vật d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

thủy sản trong toàn bộ quá trình nuôi nhằm Câu 20: Tại sao khi dùng hóa chất/kháng mục đích gì?

sinh trong danh mục hạn chế sử dụng để điều trị

a. Truy xuất nguồn gốc khi thu hoạch và tiêu bệnh cho thủy sản nuôi cần phải ghi rõ ngày được thụ sản phẩm;

phép thu hoạch thủy sản nuôi?

b. Theo dõi để rút kinh nghiệm về chất lượng a. Để không quên ngày thu hoạch;

con giống (tăng trưởng, bệnh dịch, tỷ lệ sống); b. Để có kế hoạch tiêu thụ sản phẩm; 177

178

https://thuviensach.vn

c. Để dư lượng hóa chất/kháng sinh trong

a. Hạn chế các mầm bệnh và các rủi ro khác;

cơ thể thủy sản sống có thể tự thải ra khỏi cơ

b. Tái tạo các điều kiện tự nhiên cần thiết

thể hoặc chuyển hóa thành những dẫn xuất

cho ao nuôi (khu hệ sinh vật tự nhiên, độ phì

không gây hại cho sức khỏe người sử dụng; của đất,...);

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

Câu 21: Nước cấp vào ao nuôi nếu không Câu 24: Nguyên tắc quản lý sức khỏe động xử lý đúng cách có thể mang theo mối nguy nào vật thủy sản nuôi theo VietGAP là?

sau đây?

a. Bảo đảm thủy sản có sức khỏe tốt; môi

a. Virút, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng gây

trường sống phù hợp; ngăn ngừa tác nhân

bệnh cho thủy sản nuôi;

(virút, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng) gây

b. Kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật;

bệnh cho thủy sản; b. Theo dõi thực tế và triển khai các hoạt động c. Độc tố nấm aflatoxin;

theo thông tin thu thập được;

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

e. Đáp án a và b đúng.

Câu 25: Sức khỏe của thủy sản nuôi phụ

Câu 22: Việc ghi chép hồ sơ quản lý sức khỏe thuộc vào yếu tố nào dưới đây?

động vật thủy sản nuôi trong quá trình thực hiện a. Sức khỏe sinh sản của thủy sản bố - mẹ tốt; VietGAP nhằm mục đích gì?

b. Không lai cận huyết, không cho đẻ quá số

a. Lưu trữ thông tin sản xuất (các bệnh xảy lần quy định;

ra, biện pháp điều trị, hiệu quả; lượng thuốc, hóa c. Cho ăn đủ lượng, đủ chất;

chất, chế phẩm sinh học đã sử dụng; lượng thức d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; ăn, chất bổ sung thức ăn,...) để tăng thêm kinh e. Đáp án a và c đúng.

nghiệm cho vụ nuôi sau;

Câu 26: Những việc cần thực hiện khi mua và b. Đáp ứng truy xuất nguồn gốc và yêu cầu sử dụng thức ăn cho thủy sản nuôi là gì?

của cơ quan chứng nhận VietGAP;

a. Mua thức ăn trong danh mục được phép lưu c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

hành của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông Câu 23: Giữa 2 vụ nuôi, nếu có điều kiện thì thôn; khối lượng mua và kích cỡ thức ăn tương nên ngừng nuôi một thời gian và tẩy trùng ao xứng với tháng tuổi cần sử dụng và sinh khối thực nuôi nhằm mục đích gì?

tế của thủy sản nuôi;

179

180

https://thuviensach.vn

c. Để dư lượng hóa chất/kháng sinh trong

a. Hạn chế các mầm bệnh và các rủi ro khác;

cơ thể thủy sản sống có thể tự thải ra khỏi cơ

b. Tái tạo các điều kiện tự nhiên cần thiết

thể hoặc chuyển hóa thành những dẫn xuất

cho ao nuôi (khu hệ sinh vật tự nhiên, độ phì

không gây hại cho sức khỏe người sử dụng; của đất,...);

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

Câu 21: Nước cấp vào ao nuôi nếu không Câu 24: Nguyên tắc quản lý sức khỏe động xử lý đúng cách có thể mang theo mối nguy nào vật thủy sản nuôi theo VietGAP là?

sau đây?

a. Bảo đảm thủy sản có sức khỏe tốt; môi

a. Virút, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng gây

trường sống phù hợp; ngăn ngừa tác nhân

bệnh cho thủy sản nuôi;

(virút, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng) gây

b. Kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật;

bệnh cho thủy sản; b. Theo dõi thực tế và triển khai các hoạt động c. Độc tố nấm aflatoxin;

theo thông tin thu thập được;

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

e. Đáp án a và b đúng.

Câu 25: Sức khỏe của thủy sản nuôi phụ

Câu 22: Việc ghi chép hồ sơ quản lý sức khỏe thuộc vào yếu tố nào dưới đây?

động vật thủy sản nuôi trong quá trình thực hiện a. Sức khỏe sinh sản của thủy sản bố - mẹ tốt; VietGAP nhằm mục đích gì?

b. Không lai cận huyết, không cho đẻ quá số

a. Lưu trữ thông tin sản xuất (các bệnh xảy lần quy định;

ra, biện pháp điều trị, hiệu quả; lượng thuốc, hóa c. Cho ăn đủ lượng, đủ chất;

chất, chế phẩm sinh học đã sử dụng; lượng thức d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; ăn, chất bổ sung thức ăn,...) để tăng thêm kinh e. Đáp án a và c đúng.

nghiệm cho vụ nuôi sau;

Câu 26: Những việc cần thực hiện khi mua và b. Đáp ứng truy xuất nguồn gốc và yêu cầu sử dụng thức ăn cho thủy sản nuôi là gì?

của cơ quan chứng nhận VietGAP;

a. Mua thức ăn trong danh mục được phép lưu c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

hành của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông Câu 23: Giữa 2 vụ nuôi, nếu có điều kiện thì thôn; khối lượng mua và kích cỡ thức ăn tương nên ngừng nuôi một thời gian và tẩy trùng ao xứng với tháng tuổi cần sử dụng và sinh khối thực nuôi nhằm mục đích gì?

tế của thủy sản nuôi;

179

180

https://thuviensach.vn

b. Chỉ cần biết chắc thức ăn trong danh mục a. Có thông tin cho việc xác định nguyên nhân được phép lưu hành của Bộ Nông nghiệp và Phát (các chỉ tiêu môi trường không phù hợp/thủy sản triển nông thôn;

bị bệnh/thời tiết,...) để có giải pháp khắc phục c. Phiếu kiểm tra chất lượng thức ăn cho kết hiệu quả;

quả đúng với thành phần ghi trên nhãn, không b. Thực hiện yêu cầu VietGAP;

chứa hóa chất, kháng sinh và aflatoxin; c. Tích lũy kinh nghiệm cho cơ sở nuôi; d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; e. Đáp án a và c đúng.

e. Đáp án a và c đúng.

Câu 27: Những việc nào cần làm (theo yêu Câu 30: Kết quả hoạt động bảo đảm chất cầu của VietGAP) trước khi quyết định mua giống lượng và an toàn thực phẩm thủy sản xuất xứ từ

thủy sản?

nuôi trồng phụ thuộc nhiều vào kết quả hoạt động quản lý sức khỏe thủy sản nuôi và hoạt động bảo a. Yêu cầu người bán cung cấp giấy chứng

vệ môi trường ao nuôi, đúng hay sai?

nhận đủ điều kiện sản xuất của trại giống, và

a. Đúng;

giấy kiểm dịch ghi rõ kết quả âm tính với các

b. Sai.

loại bệnh phải kiểm dịch; quan sát sức khỏe

Câu 31: Tác nhân sinh học gây bệnh cho động

và kiểm tra kích cỡ của đàn giống; vật thủy sản nuôi có thể lây nhiễm từ nguồn nào?

b. Yêu cầu người bán cung cấp giấy kiểm dịch a. Con giống, động vật truyền bệnh, mầm và thỏa thuận giá mua;

bệnh từ ao bên cạnh;

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

b. Nguồn nước cấp, nước thải, bùn thải, người Câu 28: Chỉ sử dụng kháng sinh/hóa chất để

và dụng cụ chăm sóc;

trị bệnh cho thủy sản nuôi trong trường hợp nào?

c. Thuốc thú y, hóa chất;

a. Kết quả xét nghiệm cho thấy, thủy sản nuôi d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; bị tác nhân gây bệnh truyền nhiễm;

e. Đáp án a và b đúng.

b. Kết quả xét nghiệm cho thấy, thủy sản

Câu 32: Bùn thải của ao nuôi thủy sản được

bị bệnh do vi khuẩn/nấm/ký sinh trùng; lưu giữ, xử lý như thế nào là phù hợp?

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

a. Có khu vực lưu giữ riêng bảo đảm

Câu 29: Việc thường xuyên quan sát và ghi

không bị tràn, rò rỉ xuống ao nuôi và các

chép dấu hiệu thủy sản bị stress nhằm mục đích gì?

vùng xung quanh;

181

182

https://thuviensach.vn

b. Chỉ cần biết chắc thức ăn trong danh mục a. Có thông tin cho việc xác định nguyên nhân được phép lưu hành của Bộ Nông nghiệp và Phát (các chỉ tiêu môi trường không phù hợp/thủy sản triển nông thôn;

bị bệnh/thời tiết,...) để có giải pháp khắc phục c. Phiếu kiểm tra chất lượng thức ăn cho kết hiệu quả;

quả đúng với thành phần ghi trên nhãn, không b. Thực hiện yêu cầu VietGAP;

chứa hóa chất, kháng sinh và aflatoxin; c. Tích lũy kinh nghiệm cho cơ sở nuôi; d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; e. Đáp án a và c đúng.

e. Đáp án a và c đúng.

Câu 27: Những việc nào cần làm (theo yêu Câu 30: Kết quả hoạt động bảo đảm chất cầu của VietGAP) trước khi quyết định mua giống lượng và an toàn thực phẩm thủy sản xuất xứ từ

thủy sản?

nuôi trồng phụ thuộc nhiều vào kết quả hoạt động quản lý sức khỏe thủy sản nuôi và hoạt động bảo a. Yêu cầu người bán cung cấp giấy chứng

vệ môi trường ao nuôi, đúng hay sai?

nhận đủ điều kiện sản xuất của trại giống, và

a. Đúng;

giấy kiểm dịch ghi rõ kết quả âm tính với các

b. Sai.

loại bệnh phải kiểm dịch; quan sát sức khỏe

Câu 31: Tác nhân sinh học gây bệnh cho động

và kiểm tra kích cỡ của đàn giống; vật thủy sản nuôi có thể lây nhiễm từ nguồn nào?

b. Yêu cầu người bán cung cấp giấy kiểm dịch a. Con giống, động vật truyền bệnh, mầm và thỏa thuận giá mua;

bệnh từ ao bên cạnh;

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

b. Nguồn nước cấp, nước thải, bùn thải, người Câu 28: Chỉ sử dụng kháng sinh/hóa chất để

và dụng cụ chăm sóc;

trị bệnh cho thủy sản nuôi trong trường hợp nào?

c. Thuốc thú y, hóa chất;

a. Kết quả xét nghiệm cho thấy, thủy sản nuôi d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; bị tác nhân gây bệnh truyền nhiễm;

e. Đáp án a và b đúng.

b. Kết quả xét nghiệm cho thấy, thủy sản

Câu 32: Bùn thải của ao nuôi thủy sản được

bị bệnh do vi khuẩn/nấm/ký sinh trùng; lưu giữ, xử lý như thế nào là phù hợp?

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

a. Có khu vực lưu giữ riêng bảo đảm

Câu 29: Việc thường xuyên quan sát và ghi

không bị tràn, rò rỉ xuống ao nuôi và các

chép dấu hiệu thủy sản bị stress nhằm mục đích gì?

vùng xung quanh;

181

182

https://thuviensach.vn

b. Bơm ra kênh, mương, sông,...; c. Phát quang bụi rậm và lấp các hang, hốc có c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

thể làm nơi trú ẩn của rắn;

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; 4. Bảo vệ môi trường

e. Đáp án b và c đúng.

Câu 33: Khi phát hiện nguồn nước ngầm bị

Câu 36: Những biện pháp nào sau đây được nhiễm mặn thì chủ cơ sở nuôi phải hành động như

coi là phù hợp để kiểm soát địch hại tại các cơ

thế nào?

sở nuôi?

a. Làm văn bản thông báo với chính quyền địa a. Sử dụng các biện pháp xua đuổi động vật phương và đề nghị xác nhận "đã nhận thông báo"; hoang dã;

b. Thông báo cho cộng đồng xung quanh; b. Sử dụng các loại dụng cụ, thiết bị ngăn cản c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

động vật hoang dã;

Câu 34: Những biện pháp nào phù hợp để

c. Sử dụng các loại bẫy để bắt sống; kiểm soát các loại địch hại (chuột, ốc bươu vàng, d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; hàu, hà,...)?

e. Biện pháp a và b đúng.

a. Dùng bẫy bắt chuột, sau đó giết chết;

thu gom ốc bươu vàng, hàu, hà,... để tiêu hủy

Câu 37: Các loại yếu tố nào gây ảnh hưởng

hoặc dùng làm thực phẩm; đến môi trường bên trong cơ sở nuôi thủy sản?

b. Dùng thuốc độc và hóa chất để tiêu diệt; a. Các yếu tố tham gia vào quá trình sản

c. Áp dụng biện pháp thích hợp để ngăn chặn,

xuất (lạm dụng hóa chất, kháng sinh; thức

xua đuổi - không được bắt hoặc giết;

ăn dư thừa; phân bón hữu cơ chưa qua xử lý;

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

nguồn nước cấp chưa qua xử lý; nước thải,

Câu 35: Khi công nhân tại trại nuôi phát hiện

rác thải; xăng, dầu rò rỉ; người và dụng cụ

một con rắn hổ mang chúa trong khu vực ao nuôi

chăm sóc);

thì hành động nào sau đây là đúng?

b. Các yếu tố tác động từ bên ngoài (động vật a. Dùng bẫy để bắt đem ra chợ bán, hoặc giết gây hại; mưa, bão, lũ; nhiệt độ không thích hợp); chết, ngâm rượu làm thuốc;

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng; b. Dùng các biện pháp xua đuổi và ngăn chặn Câu 38: Các loại yếu tố nào gây ảnh hưởng tái xâm nhập;

đến môi trường bên ngoài cơ sở nuôi thủy sản?

183

184

https://thuviensach.vn

b. Bơm ra kênh, mương, sông,...; c. Phát quang bụi rậm và lấp các hang, hốc có c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

thể làm nơi trú ẩn của rắn;

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; 4. Bảo vệ môi trường

e. Đáp án b và c đúng.

Câu 33: Khi phát hiện nguồn nước ngầm bị

Câu 36: Những biện pháp nào sau đây được nhiễm mặn thì chủ cơ sở nuôi phải hành động như

coi là phù hợp để kiểm soát địch hại tại các cơ

thế nào?

sở nuôi?

a. Làm văn bản thông báo với chính quyền địa a. Sử dụng các biện pháp xua đuổi động vật phương và đề nghị xác nhận "đã nhận thông báo"; hoang dã;

b. Thông báo cho cộng đồng xung quanh; b. Sử dụng các loại dụng cụ, thiết bị ngăn cản c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

động vật hoang dã;

Câu 34: Những biện pháp nào phù hợp để

c. Sử dụng các loại bẫy để bắt sống; kiểm soát các loại địch hại (chuột, ốc bươu vàng, d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; hàu, hà,...)?

e. Biện pháp a và b đúng.

a. Dùng bẫy bắt chuột, sau đó giết chết;

thu gom ốc bươu vàng, hàu, hà,... để tiêu hủy

Câu 37: Các loại yếu tố nào gây ảnh hưởng

hoặc dùng làm thực phẩm; đến môi trường bên trong cơ sở nuôi thủy sản?

b. Dùng thuốc độc và hóa chất để tiêu diệt; a. Các yếu tố tham gia vào quá trình sản

c. Áp dụng biện pháp thích hợp để ngăn chặn,

xuất (lạm dụng hóa chất, kháng sinh; thức

xua đuổi - không được bắt hoặc giết;

ăn dư thừa; phân bón hữu cơ chưa qua xử lý;

d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

nguồn nước cấp chưa qua xử lý; nước thải,

Câu 35: Khi công nhân tại trại nuôi phát hiện

rác thải; xăng, dầu rò rỉ; người và dụng cụ

một con rắn hổ mang chúa trong khu vực ao nuôi

chăm sóc);

thì hành động nào sau đây là đúng?

b. Các yếu tố tác động từ bên ngoài (động vật a. Dùng bẫy để bắt đem ra chợ bán, hoặc giết gây hại; mưa, bão, lũ; nhiệt độ không thích hợp); chết, ngâm rượu làm thuốc;

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng; b. Dùng các biện pháp xua đuổi và ngăn chặn Câu 38: Các loại yếu tố nào gây ảnh hưởng tái xâm nhập;

đến môi trường bên ngoài cơ sở nuôi thủy sản?

183

184

https://thuviensach.vn

a. Chất thải rắn (túi, chai, lọ đựng hóa

Câu 42: Mục đích của việc đánh giá mối nguy

chất/kháng sinh); nước thải, bùn thải từ ao

đối với sức khỏe và sự an toàn của người lao động

nuôi; khoan giếng lấy nước ngầm; là gì?

b. Động vật gây hại;

a. Xác định được mức độ lao động "nặng nhọc, c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

độc hại, nguy hiểm" của nghề/công việc để lựa Câu 39: Vì sao phải phân loại chất thải trong chọn người có sức khỏe tương ứng với công việc và khu vực nuôi?

xác định mức lương, phụ cấp;

a. Mỗi loại chất thải sinh ra chất độc hoặc có b. Xây dựng quy định lao động để áp dụng các độc tính khác nhau;

biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn mối nguy; b. Phương thức gây hại đối với thủy sản nuôi, c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

môi trường bên ngoài và người thu gom khác nhau; Câu 43: Hành động đầu tiên chủ cơ sở nuôi cần thực hiện khi xảy ra tai nạn lao động là gì?

c. Để tận dụng những chất thải có thể tái sử

a. Mô tả hiện trường, mời người có trách dụng và giảm bớt chi phí xử lý;

nhiệm của chính quyền địa phương tới lập biên d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

bản xảy ra tai nạn;

5. Các khía cạnh kinh tế - xã hội b. Cấp cứu người bị nạn; c. Tập hợp đầy đủ bằng chứng (biên bản, hóa Câu 40: Người lao động là người trong gia đơn, chứng từ,...) chứng minh chủ cơ sở nuôi đã đình (cơ sở nuôi là hộ gia đình) có cần thiết phải triển khai hành động xử lý tai nạn.

ký hợp đồng lao động không?

Câu 44: Theo yêu cầu của VietGAP, chủ cơ sở

a. Cần phải ký hợp đồng lao động;

nuôi và người lao động đối thoại thông các qua b. Không cần ký hợp đồng lao động.

kênh liên lạc nào sau đây?

Câu 41: Quy định về an toàn lao động được a. Hòm thư góp ý;

xây dựng chủ yếu dựa trên căn cứ nào?

b. Họp định kỳ hằng tháng (khi không có hòm a. Bản đánh giá mối nguy đối với an toàn

thư góp ý);

lao động tại cơ sở nuôi; c. Trao đổi trực tiếp;

b. Nhận thức chủ quan của chủ cơ sở nuôi; d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; c. Đề xuất của người lao động.

e. Đáp án a và b đúng.

185

186

https://thuviensach.vn

a. Chất thải rắn (túi, chai, lọ đựng hóa

Câu 42: Mục đích của việc đánh giá mối nguy

chất/kháng sinh); nước thải, bùn thải từ ao

đối với sức khỏe và sự an toàn của người lao động

nuôi; khoan giếng lấy nước ngầm; là gì?

b. Động vật gây hại;

a. Xác định được mức độ lao động "nặng nhọc, c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

độc hại, nguy hiểm" của nghề/công việc để lựa Câu 39: Vì sao phải phân loại chất thải trong chọn người có sức khỏe tương ứng với công việc và khu vực nuôi?

xác định mức lương, phụ cấp;

a. Mỗi loại chất thải sinh ra chất độc hoặc có b. Xây dựng quy định lao động để áp dụng các độc tính khác nhau;

biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn mối nguy; b. Phương thức gây hại đối với thủy sản nuôi, c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

môi trường bên ngoài và người thu gom khác nhau; Câu 43: Hành động đầu tiên chủ cơ sở nuôi cần thực hiện khi xảy ra tai nạn lao động là gì?

c. Để tận dụng những chất thải có thể tái sử

a. Mô tả hiện trường, mời người có trách dụng và giảm bớt chi phí xử lý;

nhiệm của chính quyền địa phương tới lập biên d. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

bản xảy ra tai nạn;

5. Các khía cạnh kinh tế - xã hội b. Cấp cứu người bị nạn; c. Tập hợp đầy đủ bằng chứng (biên bản, hóa Câu 40: Người lao động là người trong gia đơn, chứng từ,...) chứng minh chủ cơ sở nuôi đã đình (cơ sở nuôi là hộ gia đình) có cần thiết phải triển khai hành động xử lý tai nạn.

ký hợp đồng lao động không?

Câu 44: Theo yêu cầu của VietGAP, chủ cơ sở

a. Cần phải ký hợp đồng lao động;

nuôi và người lao động đối thoại thông các qua b. Không cần ký hợp đồng lao động.

kênh liên lạc nào sau đây?

Câu 41: Quy định về an toàn lao động được a. Hòm thư góp ý;

xây dựng chủ yếu dựa trên căn cứ nào?

b. Họp định kỳ hằng tháng (khi không có hòm a. Bản đánh giá mối nguy đối với an toàn

thư góp ý);

lao động tại cơ sở nuôi; c. Trao đổi trực tiếp;

b. Nhận thức chủ quan của chủ cơ sở nuôi; d. Tất cả các đáp án trên đều đúng; c. Đề xuất của người lao động.

e. Đáp án a và b đúng.

185

186

https://thuviensach.vn

Câu 45: Đối với người lao động từ đủ 15 tuổi Nhưng do bận việc riêng rất quan trọng nên đến dưới 18 tuổi, chủ cơ sở nuôi phải cư xử như

Nguyễn Văn A đã không đi làm. Vì lý do đó, chủ

thế nào?

cơ sở không trả lương tháng trước cho công nhân a. Có sổ giao việc riêng; không giao những

Nguyễn Văn A. Hành động trên của chủ cơ sở

việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; thời

nuôi là đúng hay sai?

gian lao động không quá 8 giờ/một ngày; cho

a. Đúng;

đi học (nếu muốn);

b. Sai.

b. Giao việc bình thường; cho đi học (nếu muốn); Câu 49: Cơ sở nuôi đang thu hoạch thủy sản c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

nên rất cần lao động. Công nhân xin nghỉ việc để

Câu 46: Khi chuyên gia đánh giá VietGAP

họp công đoàn, chủ cơ sở không đồng ý nhưng nhìn thấy bé trai khoảng 14 tuổi đang cắt cỏ trên công nhân vẫn bỏ việc đi họp. Hành động này của bờ ao, chuyên gia cần hành động như thế nào?

công nhân là đúng hay sai?

a. Thăm hỏi bình thường để xác định vai trò Đúng;

của bé và mối quan hệ với chủ cơ sở nuôi, những

Sai.

công việc mà bé được phân công;

Câu 50: Nhận xét việc treo pano cam kết của b. Không cần xác định mà ghi ngay lỗi chủ cơ

chủ cơ sở nuôi với nội dung đối xử bình đẳng, trả

sở đã sử dụng lao động dưới 15 tuổi; tiền lương đủ và đúng hạn, không đánh, chửi hoặc c. Kiểm tra hợp đồng lao động của cơ sở nuôi; khinh miệt công nhân nhằm:

d. Đáp án a và c đúng.

a. Chủ cơ sở và công nhân cùng giám sát thực Câu 47: Theo Bộ luật lao động hiện hành, hiện;

thời gian thử việc tối đa đối với lao động phổ

b. Thực hiện quy định của VietGAP;

thông là bao lâu?

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

a. 30 ngày làm việc;

b. 6 ngày làm việc; c. 60 ngày làm việc.

Câu 48: Khi cơ sở nuôi có nguy cơ bị ngập lụt, chủ cơ sở nuôi yêu cầu công nhân Nguyễn Văn A (đang trong giờ nghỉ) đi làm thêm giờ.

187

188

https://thuviensach.vn

Câu 45: Đối với người lao động từ đủ 15 tuổi Nhưng do bận việc riêng rất quan trọng nên đến dưới 18 tuổi, chủ cơ sở nuôi phải cư xử như

Nguyễn Văn A đã không đi làm. Vì lý do đó, chủ

thế nào?

cơ sở không trả lương tháng trước cho công nhân a. Có sổ giao việc riêng; không giao những

Nguyễn Văn A. Hành động trên của chủ cơ sở

việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; thời

nuôi là đúng hay sai?

gian lao động không quá 8 giờ/một ngày; cho

a. Đúng;

đi học (nếu muốn);

b. Sai.

b. Giao việc bình thường; cho đi học (nếu muốn); Câu 49: Cơ sở nuôi đang thu hoạch thủy sản c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

nên rất cần lao động. Công nhân xin nghỉ việc để

Câu 46: Khi chuyên gia đánh giá VietGAP

họp công đoàn, chủ cơ sở không đồng ý nhưng nhìn thấy bé trai khoảng 14 tuổi đang cắt cỏ trên công nhân vẫn bỏ việc đi họp. Hành động này của bờ ao, chuyên gia cần hành động như thế nào?

công nhân là đúng hay sai?

a. Thăm hỏi bình thường để xác định vai trò Đúng;

của bé và mối quan hệ với chủ cơ sở nuôi, những

Sai.

công việc mà bé được phân công;

Câu 50: Nhận xét việc treo pano cam kết của b. Không cần xác định mà ghi ngay lỗi chủ cơ

chủ cơ sở nuôi với nội dung đối xử bình đẳng, trả

sở đã sử dụng lao động dưới 15 tuổi; tiền lương đủ và đúng hạn, không đánh, chửi hoặc c. Kiểm tra hợp đồng lao động của cơ sở nuôi; khinh miệt công nhân nhằm:

d. Đáp án a và c đúng.

a. Chủ cơ sở và công nhân cùng giám sát thực Câu 47: Theo Bộ luật lao động hiện hành, hiện;

thời gian thử việc tối đa đối với lao động phổ

b. Thực hiện quy định của VietGAP;

thông là bao lâu?

c. Tất cả các đáp án trên đều đúng.

a. 30 ngày làm việc;

b. 6 ngày làm việc; c. 60 ngày làm việc.

Câu 48: Khi cơ sở nuôi có nguy cơ bị ngập lụt, chủ cơ sở nuôi yêu cầu công nhân Nguyễn Văn A (đang trong giờ nghỉ) đi làm thêm giờ.

187

188

https://thuviensach.vn

BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về điều kiện nuôi thủy sản.

4. Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 06-TÀI LIỆU THAM KHẢO

9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy phạm thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam Các văn bản pháp quy có liên quan đến (VietGAP).

VietGAP:

5. Quyết định số 3885/QĐ-BNN-TCTS ngày 11-9-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển 1. Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014

nông thôn phê duyệt quy hoạch nuôi, chế biến của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu cá tra vùng đồng bằng sông Cửu Long đến sản phẩm cá tra; Thông tư số 23/2014/TT-năm 2020.

BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông 6. Quyết định số 4669/QĐ-BNN-TCTS ngày 28-nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn 10-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và thực hiện Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày Phát triển nông thôn ban hành hướng dẫn áp 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến và dụng VietGAP đối với nuôi thương phẩm cá xuất khẩu sản phẩm cá tra.

tra (Pangasianodon hypophthalmus).

2. Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Các tài liệu kỹ thuật:

nông thôn ban hành "Quy chuẩn kỹ thuật 1. Bùi Quang Tề: "Bệnh của cá rô phi và biện Quốc gia về điều kiện nuôi thủy sản".

pháp phòng trị", Viện Nghiên cứu Nuôi trồng 3. Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về Cơ sở nuôi cá Thủy sản I (Tạp chí Thủy sản), 2004.

tra (Pangasianodon hypophthalmus Sauvage, 2. Nguyễn Văn Tiến: "Nghiên cứu kỹ thuật nuôi 1878) trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ sinh thâm canh cá rô phi vằn Oreochromis thú y, bảo vệ môi trường và an toàn thực niloticus ở miền Bắc Việt Nam" Báo cáo khoa phẩm (QCVN 02 - 20:2014/BNNPTNT) ban học Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I, hành kèm theo Thông tư số 22/2014/TT-2004.

189

190

https://thuviensach.vn

BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về điều kiện nuôi thủy sản.

4. Quyết định số 3824/QĐ-BNN-TCTS ngày 06-TÀI LIỆU THAM KHẢO

9-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy phạm thực hành nuôi trồng thủy sản tốt Việt Nam Các văn bản pháp quy có liên quan đến (VietGAP).

VietGAP:

5. Quyết định số 3885/QĐ-BNN-TCTS ngày 11-9-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển 1. Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày 29-4-2014

nông thôn phê duyệt quy hoạch nuôi, chế biến của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu cá tra vùng đồng bằng sông Cửu Long đến sản phẩm cá tra; Thông tư số 23/2014/TT-năm 2020.

BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông 6. Quyết định số 4669/QĐ-BNN-TCTS ngày 28-nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn 10-2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và thực hiện Nghị định số 36/2014/NĐ-CP ngày Phát triển nông thôn ban hành hướng dẫn áp 29-4-2014 của Chính phủ về nuôi, chế biến và dụng VietGAP đối với nuôi thương phẩm cá xuất khẩu sản phẩm cá tra.

tra (Pangasianodon hypophthalmus).

2. Thông tư số 22/2014/TT-BNNPTNT ngày 29-7-2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Các tài liệu kỹ thuật:

nông thôn ban hành "Quy chuẩn kỹ thuật 1. Bùi Quang Tề: "Bệnh của cá rô phi và biện Quốc gia về điều kiện nuôi thủy sản".

pháp phòng trị", Viện Nghiên cứu Nuôi trồng 3. Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về Cơ sở nuôi cá Thủy sản I (Tạp chí Thủy sản), 2004.

tra (Pangasianodon hypophthalmus Sauvage, 2. Nguyễn Văn Tiến: "Nghiên cứu kỹ thuật nuôi 1878) trong ao - Điều kiện bảo đảm vệ sinh thâm canh cá rô phi vằn Oreochromis thú y, bảo vệ môi trường và an toàn thực niloticus ở miền Bắc Việt Nam" Báo cáo khoa phẩm (QCVN 02 - 20:2014/BNNPTNT) ban học Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I, hành kèm theo Thông tư số 22/2014/TT-2004.

189

190

https://thuviensach.vn

3. Hội Nghề cá Việt Nam - Phạm Anh Tuấn chủ

biên: "Kỹ thuật sản xuất giống và nuôi cá tra, cá basa đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm" , Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2004.

4. Hội Nghề cá Việt Nam - Phạm Anh Tuấn chủ

MỤC LỤC

biên: Kỹ thuật sản xuất giống và nuôi cá rô phi đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, Trang

Nxb. Lao động - Xã hội, 2005.

Lời Nhà xuất bản

5

5. Phạm Văn Khánh: Kỹ thuật nuôi cá tra và Phần thứ nhất

basa trong bè, Nxb. Nông nghiệp, Thành phố

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHỀ NUÔI

Hồ Chí Minh, 2006.

THÂM CANH CÁ TRONG AO Ở VIỆT NAM

9

6. Sở Thủy sản An Giang: "Kỹ thuật ương và I-Nghề nuôi trồng thủy sản ở Việt nuôi cá tra", 2007.

Nam trước những yêu cầu phát

triển mới

9

7. Đoàn Khắc Độ: Kỹ thuật nuôi cá tra và basa trong bè, Nxb. Đà Nẵng, 2008.

II- Những đặc trưng về kỹ thuật của phương thức nuôi thâm canh cá

8. Nguyễn Chung: Kỹ thuật sinh sản và nuôi cá trong ao 13

tra, Nxb. Nông nghiệp, Thành phố Hồ Chí Minh, III-Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh 2008.

cá tra, cá rô phi trong ao 18

9. Nguyễn Tử Cương, Trần Văn Vỹ và ctv.: Bài 1. Quy trình kỹ thuật nuôi tham canh cá giảng về Quy phạm nuôi trồng thủy sản tốt tra trong ao

18

tại Việt nam - VietGAP, 2 tập (tài liệu đào tạo 2. Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh cá giảng viên VietGAP), Nxb. Nông nghiệp, Hà rô phi trong ao

32

Nội, 2012.

Phần thứ hai

HƯỚNG DẪN ÁP DỤNG VietGAP

10. Trần Văn Vỹ chủ biên: Hướng dẫn VietGAP

NUÔI CÁ THÂM CANH TRONG AO 44

với nuôi cá rô phi trong ao, Nxb. Nông nghiệp, I-VietGAP và sự phát triển bền vững Hà Nội, 2014.

của nghề nuôi thủy sản ở Việt Nam nói chung, nuôi thâm canh cá trong ao nói riêng 44

191

192

https://thuviensach.vn

3. Hội Nghề cá Việt Nam - Phạm Anh Tuấn chủ

biên: "Kỹ thuật sản xuất giống và nuôi cá tra, cá basa đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm" , Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2004.

4. Hội Nghề cá Việt Nam - Phạm Anh Tuấn chủ

MỤC LỤC

biên: Kỹ thuật sản xuất giống và nuôi cá rô phi đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, Trang

Nxb. Lao động - Xã hội, 2005.

Lời Nhà xuất bản

5

5. Phạm Văn Khánh: Kỹ thuật nuôi cá tra và Phần thứ nhất

basa trong bè, Nxb. Nông nghiệp, Thành phố

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHỀ NUÔI

Hồ Chí Minh, 2006.

THÂM CANH CÁ TRONG AO Ở VIỆT NAM

9

6. Sở Thủy sản An Giang: "Kỹ thuật ương và I-Nghề nuôi trồng thủy sản ở Việt nuôi cá tra", 2007.

Nam trước những yêu cầu phát

triển mới

9

7. Đoàn Khắc Độ: Kỹ thuật nuôi cá tra và basa trong bè, Nxb. Đà Nẵng, 2008.

II- Những đặc trưng về kỹ thuật của phương thức nuôi thâm canh cá

8. Nguyễn Chung: Kỹ thuật sinh sản và nuôi cá trong ao 13

tra, Nxb. Nông nghiệp, Thành phố Hồ Chí Minh, III-Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh 2008.

cá tra, cá rô phi trong ao 18

9. Nguyễn Tử Cương, Trần Văn Vỹ và ctv.: Bài 1. Quy trình kỹ thuật nuôi tham canh cá giảng về Quy phạm nuôi trồng thủy sản tốt tra trong ao

18

tại Việt nam - VietGAP, 2 tập (tài liệu đào tạo 2. Quy trình kỹ thuật nuôi thâm canh cá giảng viên VietGAP), Nxb. Nông nghiệp, Hà rô phi trong ao

32

Nội, 2012.

Phần thứ hai

HƯỚNG DẪN ÁP DỤNG VietGAP

10. Trần Văn Vỹ chủ biên: Hướng dẫn VietGAP

NUÔI CÁ THÂM CANH TRONG AO 44

với nuôi cá rô phi trong ao, Nxb. Nông nghiệp, I-VietGAP và sự phát triển bền vững Hà Nội, 2014.

của nghề nuôi thủy sản ở Việt Nam nói chung, nuôi thâm canh cá trong ao nói riêng 44

191

192

https://thuviensach.vn

1. VietGAP là gì?

44

2. Tại sao người nuôi thủy sản ở Việt Nam phải thực hiện VietGAP?

45

3. Những mục tiêu chính của VietGAP

47

4. Những lợi ích do VietGAP mang lại 48

II- Phân tích các mối nguy có liên Chịu trách nhiệm xuất bản

quan đến nuôi thâm canh cá trong Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

ao khi người nuôi áp dụng VietGAP 51

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

1. Các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm khi nuôi thâm canh cá trong ao 51

TS. HOÀNG PHONG HÀ

2. Các mối nguy gây mất an toàn dịch Chịu trách nhiệm nội dung

bệnh khi nuôi thâm canh cá trong ao 54

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

3. Các mối nguy gây mất an toàn môi NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

trường khi nuôi thâm canh cá trong ao 59

TS. ĐỖ QUANG DŨNG

III- Hướng dẫn VietGAP với nuôi thâm canh cá trong ao 65

GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

1. Nội dung của VietGAP trong nuôi trồng NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP

thủy sản 65

TS. LÊ QUANG KHÔI

2. Những thuận lợi và khó khăn khi người Biên tập nội dung: ThS. PHẠM THỊ KIM HUẾ

nuôi cá thâm canh trong ao áp dụng

NGUYỄN TRƯỜNG TAM

VietGAP 68

LẠI THỊ THANH TRÀ

3. Để thực hiện theo VietGAP, người Trình bày bìa:

DƯƠNG THÁI SƠN

nuôi cá thâm canh trong ao cần làm

những gì?

72

Chế bản vi tính:

NGUYỄN QUỲNH LAN

4. Tài liệu và hồ sơ cần thiết để đáp ứng Sửa bản in:

PHÒNG BIÊN TẬP KỸ THUẬT

yêu cầu của VietGAP

135

Đọc sách mẫu:

NGUYỄN TRƯỜNG TAM

Phụ lục 139

Tài liệu tham khảo 189

193

194

https://thuviensach.vn

1. VietGAP là gì?

44

2. Tại sao người nuôi thủy sản ở Việt Nam phải thực hiện VietGAP?

45

3. Những mục tiêu chính của VietGAP

47

4. Những lợi ích do VietGAP mang lại 48

II- Phân tích các mối nguy có liên Chịu trách nhiệm xuất bản

quan đến nuôi thâm canh cá trong Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

ao khi người nuôi áp dụng VietGAP 51

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

1. Các mối nguy gây mất an toàn thực phẩm khi nuôi thâm canh cá trong ao 51

TS. HOÀNG PHONG HÀ

2. Các mối nguy gây mất an toàn dịch Chịu trách nhiệm nội dung

bệnh khi nuôi thâm canh cá trong ao 54

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

3. Các mối nguy gây mất an toàn môi NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

trường khi nuôi thâm canh cá trong ao 59

TS. ĐỖ QUANG DŨNG

III- Hướng dẫn VietGAP với nuôi thâm canh cá trong ao 65

GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

1. Nội dung của VietGAP trong nuôi trồng NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP

thủy sản 65

TS. LÊ QUANG KHÔI

2. Những thuận lợi và khó khăn khi người Biên tập nội dung: ThS. PHẠM THỊ KIM HUẾ

nuôi cá thâm canh trong ao áp dụng

NGUYỄN TRƯỜNG TAM

VietGAP 68

LẠI THỊ THANH TRÀ

3. Để thực hiện theo VietGAP, người Trình bày bìa:

DƯƠNG THÁI SƠN

nuôi cá thâm canh trong ao cần làm

những gì?

72

Chế bản vi tính:

NGUYỄN QUỲNH LAN

4. Tài liệu và hồ sơ cần thiết để đáp ứng Sửa bản in:

PHÒNG BIÊN TẬP KỸ THUẬT

yêu cầu của VietGAP

135

Đọc sách mẫu:

NGUYỄN TRƯỜNG TAM

Phụ lục 139

Tài liệu tham khảo 189

193

194

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page