https://thuviensach.vn

Table of Contents

Lời mở sách

Yêu sống

Gửi Ông Đại tá chờ thư

Phố cũ I

Phố cũ II

Nhà ba hộ

Làng bên sông

Trong bão tuyết

Thật là giản đơn

Thất Huyền Cầm

Miếu Ông Bổi

Nuốt sách

Vô danh trận mạc

Mấy lời cuối sách hay Đọc Nguyễn Văn Thọ

I

II

https://thuviensach.vn

Lời mở sách

Tôi không được học về âm nhạc, song may mắn có thân phụ chơi được nhiều loại nhạc cụ dân tộc. Nhiều năm, khi ông còn, thường cùng các nghệ sĩ, nhạc sĩ khác đàn, hát, bàn về âm nhạc cổ. Tôi lắng nghe, quan sát tự thấy, phàm cây đàn nào cũng có âm sắc riêng, nhưng những cây đàn nhiều dây thì giàu giọng điệu, sự hoà âm và sắc thái phong phú hơn. Đàn của ta các cụ thường để phím cao và chính vì vậy khi chơi, nghệ nhân tuỳ theo bài, dùng ngón nhẩn nháy ngay ở một phím mà tạo nên nhiều cung bậc khác nhau, giàu có thêm về cao độ, khắc phục Sự ít dây khi thể hiện nhiều bản hoà tấu. Tôi nghe nói, từ tích Bá Nha - Tử Kỳ, đàn Thất Huyền Cầm gốc ở phía bắc Trung Hoa, ban đầu có năm dây, sau vua Văn Vương và Võ Vương thêm mỗi người một dây thành bảy. Sao lại không năm dây mà lại thêm sáu rồi bảy? Sách cổ viết, dây thêm vào có tên Văn huyền và Võ huyền, biểu cảm thêm trạng thái tình cảm của người.

Nhiều đàn dây từ Trung Hoa đưa về ta, tiền nhân thay dây sắt bằng dây tết từ tơ gai. Tiếng đàn xứ Việt có tiếng nói riêng không giống đàn Trung Hoa. Chất dây khác, âm sắc đàn cũng khác.

Trong những khách nhạc tới đàn cùng cha tôi, cao thấp khác nhau, nhưng thấy phàm những ai chơi đàn đã lâu, dụng đàn điệu nghệ, được các cụ khen thì mỗi khi đàn cất tiếng, giữa buổi trưa yên ắng, dù khi nóng hè hay lúc trời thu mát mẻ, tiếng đàn vọng ra ngoài khu chợ, làm ai cũng muốn nghe, kể cả những người lao động, buôn bán bình dân, vật lộn cả năm với mưa gió ở xóm chợ.

Cuốn văn xuôi thứ tư này của tôi đang nằm trong tay bạn đọc kính yêu, là tập hợp nhiều truyện ngắn, được viết trong một thời https://thuviensach.vn

gian nhất định, ở những trạng thái sống khác nhau. Tôi cố gắng thể hiện từng câu chuyện tuỳ ở tình huống đời sống chuyện. Mỗi tình thế đòi hỏi chọn một giọng kể cho thích hợp. Hy vọng, sự thể

hiện này ít nhiều bạn đọc nhận ra, cùng chia sẻ, đồng cảm. Sách đã tới tay bạn, tức là đàn đã cất lên rồi. Những âm thanh của bảy sợi dây Thất Huyền Cầm đã bay đi. Âm thanh không thể giữ lại. Nó có tạo nên sự khác biệt, để đan hoà vào nhau, theo quy luật những vòng tròn đồng tâm to nhỏ khác nhau? Nó liệu có làm bạn quên chút ít nhọc nhằn trong cuộc sống bộn bề này không? Nếu có, Thọ tôi thực là hạnh phúc.

Nguyễn Văn Thọ

https://thuviensach.vn

Yêu sống

Tặng cha con H

Sang tháng ba giá rét, một đêm mưa xuân về. Sớm ra vạn vật bừng thức. Nước ở các lạch nhỏ quanh vườn ấm, trong tới lạ

thường. Nhiều loài cây, hoa, cỏ bất ngờ mươn mướt, mơn mởn những mầm non. Khắp nơi phơi phới, dậy lên đầy xuân sắc. Gió cũng hây hây mới. Gió mang theo mùi hương ngan ngát, da diết và rất đỗi thân thương của những nụ hoa tinh khôi, những chùm hoa bưởi chớm nở, hoa ngâu, hoa sói lấm tấm, kịp chín sau đêm mưa, hoa cau rắc trắng mặt đất... cả không gian quanh khu vườn tràn ngập sự dịu dàng, đằm thắm của mùa xuân.

Xuân về đẹp vậy, mà ông Thiều không vui. Ông đang bên con chó già nhệch nhạc, xơ xác, bất động. Trong tiếng lộp bộp rớt xuống giữa nhiều tàn lá của những giọt mưa sót đọng lại từ đêm, nghe tiếng người thở dài và tiếng rên nhè nhẹ của con vật ốm.

Vâng, ba tháng nay, con Luca của cha con ông Thiều bị ốm. Bắt đầu, chân trái nó cà nhắc. Ông sờ nắn, xoa bóp, tưởng nó bị sai khớp. Nửa tháng qua đi, nó liệt một chân, kế đó liệt tiếp chân còn lại. Đôi mắt tự nhiên chảy nhựa liên tục. Hai tháng nữa trôi qua, nó loà hẳn. "Luca đã mười lăm tuổi. Loại chó Đức về già, đa phần đều rất yếu hai chân sau..." Một bác sĩ, về từ Hà Nội, đã tới khám nó và phán vậy. Loài vật cũng sinh, lão, bệnh, tử! Tới lúc mệnh đã đến rồi! Tuy nghĩ thế, nhưng ông Thiều vẫn hy vọng. Ông không thể

cầm lòng khi mỗi sớm, nhìn nó thấy thảm hại hơn. Mỗi khi ông an ủi, con vật nghển lên, nghiêng đôi tai to, xưa luôn giương cao, giờ đã rủ xuống, lắng nghe và để đáp lại nó thè lưỡi liếm láp bàn tay người.

https://thuviensach.vn

Hôm ấy là thứ bảy. Mọi lần con trai ông đã tới khu vườn thăm bố và ở đó qua chủ nhật trò chuyện với ông, chơi với Luca. Vậy mà hôm nay, đã chiều rồi, con ông vẫn không đến. Gọi điện, nó bảo, con bận quá. Bận lắm! Chúng nó hôm nay, các vụ làm ăn để tiền đẻ

ra tiền gối nhau, quay như chong chóng. Ông tới bên con chó, hôm nay bạn mày không về thăm chúng ta đâu. Không biết mày có qua nổi tuần này không? Ba ngày chỉ liếm cháo, con chó già lết tới cạnh ông già và dừng lại. Ông Thiều vuốt lưng nó, cù nhẹ vào đám lông dưới cổ. Con chó nằm đổ vật ra, thở. Nó dúi mõm vào bàn tay đầy gân xanh của ông, để lại những vệt ướt âm ấm. "Thôi, cố dậy mà ăn cho tao đỡ lo. Cứ nằm thế là chết thôi. Mày đau lắm hả?

Tao chẳng thể giúp gì mày được. Có thằng bạn chết tiệt giúp mày được thì tuần này chắc không lại rồi. Tao cũng già rồi, mọi thứ

chán hết, mà vẫn cố sống đấy. Người ta phải cố lên chứ, ai lại cứ

nằm bệt mãi thế này? Dậy đi, Luca!" Con chó ngước mắt lên nhìn ông già, trong chiều dần tắt, mặt trời là một khối đỏ ối chậm chậm chìm sau những trảng lá màu đen, những tia sáng yếu ớt, mong manh hồng chầm chậm soi vào đôi mắt chó. Đôi mắt không còn hai tròng đen tuyền và long lanh nữa! Hai hốc mờ, đục luôn luôn nhễu ra một dòng nhựa, ướt bết cả những đám lông ở cổ.

Và, từ đám nhựa sền sệt, đùng đục trong đôi mắt kia, lúc chiều tàn ấy ứa tràn ra một dòng nước trong vắt. Luca khóc!

Ông Thiều thở thượt.

Con người ta, ai chẳng có thời tráng niên để vùng vẫy mà yêu sống. Luca của ông cũng và đã một thời, thời ấy gắn bó với ông, với khu vườn này. Hơn chục năm đã trôi qua, bắt đầu từ ngày đổi mới, con ông mua mảnh đất vài ngàn mét vuông. Đất ven sông, nghe nói xưa là dự án nuôi cỏ giống nước ngoài cho bò của nông trường. Chuyên gia rút hết, máy móc hỏng hết, để lại đất toàn cỏ

tranh cao ngang thắt lưng người. Khi ấy, ông đã sáu ba tuổi, hai https://thuviensach.vn

ngày ốm, ba ngày khoẻ. "Bố về đấy trông thợ làm vườn hộ con.

Không cần làm gì cả. Không khí trong lành, không như ở Hà Nội chật hẹp, ô nhiễm". Ông cùng con trai đi vòng quanh một lượt mảnh đất mà khi hất một lớp xẻng, toàn phù sa nạc. Ai lại để đất đai thế này? Ai lại mặc con cái lúc nó đang bí quá! Hơn mấy chục cây vàng, không phải để mua cái điền trang đầy cỏ, rắn và cóc, muỗi kia mà ngắm. Cái máu lính thông thốc sôi lên. Thế là ông lại tạm xa Hà Nội, ôm chặt hai đứa cháu nội vào lòng rồi ba-lô vào trận, vào trang trại. Ban đầu, khu đất chỉ có một cái nhà chẳng ra nhà của nông trang để lại. Hoang toàng, cô liêu. Năm đầu tiên, ông thuê nhân công tới phân lô, làm cỏ, trồng cây, đào ao và lạch thoát nước.

Sau đó, lãng đãng có người tới làm cỏ, bỏ phân và đánh cây, đa phần thời gian còn lại trong vườn chỉ có ông với tiếng ếch, cóc, nhái, giun, dế ỉ eo suốt đêm. Một người bạn già tới thăm ông, nhìn khu vườn mênh mông, mang tới con chó ba bốn tháng tuổi. Giống chó nòi, khôn. Đúng rồi, ra trận thì không thể đơn độc, phải có đồng đội, phải có bạn. Từ đó ông có thêm Luca. Bao nhiêu năm, Luca trưởng thành, thực sự là một chàng chó dũng mãnh. Khu vườn cũng dần thực sự là vườn, đầy cây trái. Luca tia chớp, cường tráng, phi như gió, là chiến binh cần mẫn và, là bạn. Chiến công thì nhiều, ông Thiều nhớ nhất chuyện, đêm ấy từ phố qua đường mòn trong vườn về nhà. Không có Luca, ông đã bị con rắn hổ dài hơn hai mét, nặng tới ba cân nằm chắn ngang đường mòn phục kích. "Mổ nhẹ

một phát là đi tong!" Luca từ phía sau, bất ngờ xông tới trước, phát hiện ra kẻ thù, gầm gừ, đôi mắt long lên đầy lửa. Mươi phút gì đó, cắn vòng, tránh né, hăm dọa, nó lừa miếng, ngoạm ngang cổ địch thủ. Kẻ chiến thắng chồm hai chân lên đối thủ nguy hiểm đã chết, uy quyền, đầy kiêu hãnh, không một tiếng sủa! Thế đấy, thời tráng niên của Luca qua đi, mười lăm năm. Giờ là lúc nó chờ trời tới rước đi!

https://thuviensach.vn

Thời tráng niên của ông Thiều cũng oanh liệt, bi tráng. Nhưng là sự oanh liệt hoàn toàn ý thức chứ không bản năng như Luca. Mười lăm tuổi, xe tăng Pháp quay lại, gầm gừ chạy nghiến nát đường phố Hà Nội. Ông làm liên lạc cho Tự vệ thành, lúc ria mép cậu Thiều lún phún. Chín năm, hành quân, chiến dịch, công đồn! Hoà bình hai ba năm, ông bất ngờ gặp cô bác sĩ có đôi mắt to, dịu dàng, đằm thắm. Trời xe duyên, thành vợ thành chồng. Hai tháng, chửa kịp có con thì lại bí mật nhận lệnh chi viện cho miền Nam. Mười tám năm biền biệt! Một lần duy nhất, ông ra Bắc họp. Về thăm nhà hai ngày và may mắn, vợ ông có mang, sau sinh mụn con trai đầu tiên. "Em tên Chung, con đặt tên Thuỷ". Biết tin ở chiến trường, ông viết dặn vợ khi lòng ông: "...nhớ thương em nhiều, nhiều lắm mà không thể viết ra lời. Gắng nuôi con, anh biết một mình em vất vả". Thế đấy, ông chẳng thương thân, chỉ thương vợ. Năm bảy nhăm, bị thương nặng ở Lộc Ninh, phía tây cửa ngõ Sài Gòn ông ra Bắc. Dọc đường, ông thấp thỏm, bồn chồn, mong từng cây số

một qua nhanh, luôn hỏi xe tới chặng nào. Cuộc đời tàn nhẫn! Ông gặp con mà không bao giờ gặp vợ nữa. Ông hình dung, bom B52 rắc đen bầu trời và đánh sập gian nhà mổ cho bệnh nhân. Bao nhiêu là bao nhiêu khát khao khi trở về chẳng thể có, ông thấy cuộc sống vô nghĩa thế. Nhưng ông phải sống, và mỗi khi đứa con đưa bàn tay nho nhỏ rờ rẫm những sợi râu bắt đầu chớm bạc, lòng ông chợt trào lên hạnh phúc khôn tả. Ông đi qua khó khăn thời bao cấp, qua bệnh tật vùng dậy ào ào cùng vết thương cũ, mới tấn công ông. Song khi con người ta dám sống và yêu sống, chẳng có gì khó khăn hơn một thời bom đạn, mà ở đó đói, rét, bệnh tật, cái chết luôn rình rập...

Thời gian qua đi, ông về hưu, thằng Thuỷ đi Nga, trở về, lấy vợ và ông không vò võ một mình nữa khi có cháu nội. Bảy mươi nhăm tuổi, tớ chết được rồi! Ông vẫn thường nói thế mỗi khi trái gió trở trời.

Cuộc sống cần có ý nghĩa! Đấy là lí lẽ độc tôn của cả thế hệ các ông. Cuộc sống của ông, chẳng có gì phải ân hận. Bao giờ con cháu https://thuviensach.vn

còn cần, ông vẫn vui sống, tiếp tục cùng chú Luca trong khu vườn nói trên.

***

Hai tuần sau, Luca vẫn sống. Nó ít động cựa, biếng ăn hơn.

Buổi sớm thứ bảy, tiếng xe máy quen thuộc êm êm ở đầu khu vườn vọng tới. Luca nhỏm dậy. Mọi khi, nó đứng lên, vẫy đuôi, lao vút ra.

Song giờ đây, Luca không đứng lên chạy ra đón chủ được nữa. Và cậu chủ tới. Anh bê trên xe xuống hai chiếc thùng các-tông đầy ngộn thức ăn, bánh trái, vài cuốn sách mới: "Bố thông cảm cho con. Tại đây, bố muốn tiêu gì thì tiêu. Thiếu gì, ngại đi thì gửi bác Tư hàng xóm ra phố mua. Bố thuê phim về mà xem. Hai tuần nay công việc ngập cổ. Dự án bắt đầu triển khai, sểnh ra là mất tiền tỉ như

chơi!" - "Tiên sư anh! Tôi chả tha thiết cái gì hết. Tôi ngủ sớm, dậy sớm, thở hít, dưỡng sinh... đủ cho cuộc sống của tôi rồi. Còn Luca thì không thế được. Anh nhìn nó xem, ai lại mặc nó thế kia. Anh phải có biện pháp gì chứ?" - "Biện pháp gì, đã bảo nó già là phải chết. Bạn con là bác sĩ thú y giỏi bậc nhất Hà Nội mà bó tay thì còn biện pháp gì nữa". Thế anh để nó sống đau đớn quằn quại thế kia hả! Anh xem, khi cái trại của anh còn là đống đất chó ỉa, nó hăng hái cùng thằng già này... bữa nào vào, anh chả quấn quýt với nó.

Giờ, anh chê nó hôi thối, lê lết, vô dụng! Bận gì cũng phải vào xem nó ra sao chứ. Hỏng! May mà tôi còn cụng cựa được, chứ nằm liệt như nó, chắc anh cũng mặc cha thằng già này. Đứa con quay lại nhìn ông, xin bố đừng nói vậy, đừng suy diễn. "Không, tôi nói thế

thôi, để anh có biện pháp ngay với nó!" Người đàn ông trẻ tới bên Luca: "Đứng dậy!" Con chó rướn lên, theo mệnh lệnh cậu chủ mà không được. "Liệt rồi, chắc đến giai đoạn này vài tuần là tiêu thôi!" Tiêu cái cục cứt. Anh không biết nó đau đớn lắm à? Đứa con ngồi xuống bên con chó. Thực ra, anh là người yêu súc vật. Nhưng quả thực công việc làm ăn cạnh tranh, đầy bất trắc bây giờ buộc https://thuviensach.vn

anh quan tâm tới hơn con chó này. Nhưng anh cũng thấy nó đau đớn. Chợt loé lên một ý nghĩ. "Bố này!" Cái gì? "Bên Nga, với những con ngựa sắp chết, để con vật khỏi sự đau đớn, người ta đều cho ngựa chết nhanh." Mày định làm gì? "Nó đằng nào cũng chết. Già phải chết! Hay là cho nó chết nhanh?" Cho nó chết nhanh? Ông Thiều thoáng nghĩ, có nên như vậy không? Cuộc đời, ông chưa khi nào chứng kiến việc ấy cả. Còn nước còn tát. Thế hệ ông từ xưa đều nghĩ vậy, và với Luca thì càng không thể như thế. Nhưng rõ ràng, ông cũng thấy Luca sống khổ, sống sở. Con vật nên không thể như người, tự thân, nhắm mắt nuốt cháo, nhắm mắt nuốt thuốc, tập đi kiên trì hàng tiếng, dưỡng sinh kiên nhẫn hàng ngày, để vượt lên sự sống. Đề xuất của con ông nghe tàn nhẫn quá, nhưng có lẽ đó là giải pháp cuối cùng giúp ông và Luca. Anh định thế nào? Cho nó uống thuốc ngủ hả? Có mang theo không?

"Không! Cần gì thuốc ngủ!" Đứa con kéo cái dây da để lôi con chó đi. Luca lồm cồm bới hai chân trước, hai chân sau để lại vệt kéo lết trên mặt đất. Không được làm thế! Ông Thiều quát. Anh định đi đâu và làm gì? "Bố cứ mang hộ nó ra kia." Đứa con chỉ khoảnh đất trước nhà, bên bờ ao mới đào. Ông cúi xuống, đỡ hai chân sau con chó lên. Nó nhìn ông đăm đăm, tha thiết, chưa hiểu điều gì sẽ diễn ra sau đó. Thằng con đến bên xe máy, lôi ra cái túi bạt dài buộc sau xe. Khẩu súng săn hai nòng, đen, bóng có báng nâu được gập lại, giờ

đây mở chốt hãm, đẩy nòng ra. Đạn ghém chì trong cat-tut giấy nện màu đỏ lắp vào nòng. Đứa con tới bên bố. Ông Thiều không kịp nghĩ và phản ứng gì. Tới bên, đứa con lại trao súng cho ông: "Bố

bắn đi. Quen súng, quen đạn." Ông lúng túng. Tao không thể! Anh nghĩ ra chứ! Ông Thiều gạt khẩu súng. Đứa con ngần ngừ một lát, rồi lại gí súng vào tay ông, nghiêm túc. "Bố giúp con và Luca. Con không quen. Ngoài mặt trận, bố từng kể đã giết bao nhiêu người?

Bây giờ một mạng chó!" Ông Thiều giật bắn mình. Ý nghĩa sâu xa của câu nói vô tình như cái roi quất một đòn lạnh lùng vào trái tim ông. Ông bàng hoàng. Ngớ ra trong tích tắc, máu dồn lên mặt và, https://thuviensach.vn

bất ngờ dang thẳng bàn tay đầy gân xanh, tát vào mặt thằng con trai. Tao đã nuôi mày, dạy mày, cho mày ăn học và về khu vườn cô quạnh này vì mày, cố sống quãng đời còn lại vì mày! Vậy mà...

Cái tát trượt, thằng con trẻ nhanh hơn, tránh được.

Con Luca không hiểu gì cả. Nó nằm nghiêng đầu như cố nghe, sao hai con người lại đánh nhau thế kia.

- Biến! Biến ngay cho khuất mắt tao! - Ông già hơn bảy chục tuổi nổi giận với cái máu của người lính năm nào. Ông quay lại nhà, bất ngờ rút ra cái cán cuốc như sẵn sàng nện đứa con mất dạy kia.

Tất nhiên, chỉ hăng như vậy thôi, ông không phải là loại người dễ

kích động tới mức quên cả tình cha con, dù trong đời, chưa bao giờ bị

xúc phạm tới vậy. Giận quá! Nó lại là con mình đẻ ra, chứ đâu phải người dưng nước lã. Bàn tay ông già run rẩy. Ông vứt cái cuốc xuống đất. Cắn chặt đôi môi, muốn bật khóc.

Ông vào nhà. Đứa con lặng lẽ theo sau và đứng bên hiên. Sự thể

không ngờ. Tất nhiên họ không muốn nói thêm điều gì nữa, bởi lời nói bay ra, sẩy rồi, khó có thể giữ lại. Đứa con chợt cảm thấy tẽn tò, vô duyên. Nó hấp háy chào ông, hấp tấp dắt xe, nổ máy, vút đi.

Mưa lại lắc rắc rơi. Gió chậm mươn man. Không biết mưa nhoè nhoẹt trên đôi má nhăn nheo hay nước mắt ông Thiều?

Trời ơi, ai ngờ nó đã hiểu ông như vậy, hiểu cả cuộc sống ý nghĩa ngày xưa của các ông giản đơn như vậy! Nhiều người ở thế

hệ mới đã chẳng biết gì về cuộc chiến đằng đẵng mà các ông đã đi qua. Họ là người dưng, nói làm gì? Nó là con của ông, giọt máu của ông. Chiến tranh, chết chóc, đầy tàn nhẫn, bẩn thỉu và đau khổ, nhưng ông và biết bao người đâu muốn thế? Ông muốn yên hàn để yêu và sống, mưu cầu hạnh phúc như bao dân tộc https://thuviensach.vn

khác, mà ông từng tới thăm đất nước của họ. Ai muốn cả tuổi xanh bị tước đoạt, bỏ quên, đánh mất trong những khu rừng nhiệt đới?

Cái bà nhà văn Thuỵ Điển hôm nào đã viết như vậy làm ông trào cả nước mắt. Không hiểu được, ở tận bên kia đại dương, người xa lại ấy lạ hiểu cho các ông tới thế, vậy mà đứa con của ông... trời ơi!

Suốt đêm ông gần thức trắng.

Cái võng kẽo ka kẽo kẹt, đong đưa, nhẩn nha một nhịp buồn, vang đều đều trong khu vườn vốn yên tĩnh tới gần sáng.

Tiếng chim chóc rộn rã đón bình minh làm ông bừng thức. Giấc ngủ hơn hai tiếng giúp ông Thiều nguôi ngoai đi việc tối qua. Như

mọi sớm, ông nhìn ngay tới chỗ Luca nằm. Không thấy Luca. Trên đất để lại vệt lết của con chó. Nó đâu? Ông Thiều chồm dậy.

Khi ấy, mưa dày hơn, rơi nhanh trong những luồng nắng, tựa hồ như triệu hạt thủy tinh lung linh, lấp loáng rắc trên cây cỏ, mặt đất. Con Luca mặc mưa, trườn lùi và cách nó chừng sáu mét có con chó cái vàng tơ, kệ nước mưa sũng sĩnh, ròng ròng rỏ từ khắp thân, trân trân xói mắt cảnh giác nhìn ông. Ê! Bọn mày rủ rê nhau, mò ra đây lúc nào vậy? Vốn tinh nhạy, ông Thiều hiểu. Con Luca đã đẩy đĩa thức ăn sau bao nhiêu lâu, từ hiên nhà ra tận nơi con chó cái lạc loài run rẩy, không dám tới bên nhà kia? Thôi, chúng mày cứ ở đây nhé. Ông Thiều quay lại, lên nhà sàn, ra tấm liếp phòng trong, ghé mắt xuống quan sát.

Hai con vật, một cái, một đực, một già sắp chết, một non tơ sáp lại gần nhau. Tất nhiên, con vật cũng có những phút ban đầu bỡ

ngỡ, thận trọng. Nhưng con chó vàng tơ rất đói, và có thể chính điều đó làm nó liều lĩnh hơn. Nó liếm vừa rất nhanh đĩa cháo, vừa lấm lét nhìn con chó già tàn tật đang nằm, ngỏng đầu lên, nghiêng nghiêng tai.

https://thuviensach.vn

Thời gian trôi đi hơn tuần. Sớm nào ông cũng đứng sau bức tường ngăn cách giữa ông và hai con vật. Tất nhiên khẩu phần ăn đã thay đổi. Ông nấu cơm nát, trộn thịt cho cả hai ăn chung. Quan sát, ông mới thấy sự ghê gớm, khó hiểu của tạo hoá. Điều gì đã giúp Luca khoẻ lên trước con chó lạc kia? Thương lắm, khi Luca bên con chó vàng, liếm láp bạn gái mới khắp nơi. Và, ngày lại ngày, lông con vàng mượt ra, đẫy lên. Đúng là một con chó cái tơ đẹp mã. Nó lạc từ đâu tới? Không cần biết! Ông vui, vì nó, chứ không phải ông, đã làm Luca có hồi sức. Sau ba tuần, con chó vàng đã quen hơi với người, tự nguyện ngủ bên con Luca, ngay ở thềm nhà, sát nơi ông ngủ. Sau đó, vàng tơ không hề chạy trốn khi ông tới gần để ve vuốt. "Ta sẽ huấn luyện mi như Luca dũng cảm. Ở lại đây với ta nhé, nàng vàng!" Ông tủm tỉm, hóm hỉnh nhìn, khi con Luca điềm nhiên liếm bộ lông của bạn gái, còn vàng tơ đứng im phăng phắc.

Có một buổi, hai con chó dìu nhau ra sau nhà. Luca muốn chồm lên lưng cô bạn gái mà không được. Bản năng của Luca bất tử, nhưng hai chân sau của Luca bất lực. Con chó vàng lại thản nhiên đứng, xoay xoay mông. Không được! Luca tẽn tò mãi, để cuối cùng chừng mệt nhoài, nó ngửa ra trên mặt đất rít lên rất thảm thiết. Ông bật cười. Những tia nắng cuối của chiều úa tàn, trên ngàn lá, trong gió lấp láy như giễu cợt.

"Về đây mà xem Luca khoẻ lên. Tôi tha cho anh!" Ông Thiều không cắt máy hay im lặng nữa, vui vẻ trả lời điện thoại con. Bố ơi !

Con không về được, xin bố tha thứ cho con. Con đang ở miền Nam. Hai ba tháng nữa, con ra... Ông Thiều đặt máy xuống. Vui và buồn. Hai trạng thái đan xen ở một tâm hồn vốn hay xúc động.

Hai tháng trôi qua là tới hè. Nhãn, vải, bưởi, hồng,v.v... bắt đầu kết trái. Con ông vẫn chưa ra Bắc. Trời chuyển nóng. Có ngày cực oi ả. Vợ nó theo lời chồng dặn, mang hai đứa cháu nội vào thăm ông dày hơn. Mỗi lần chúng vào khu vườn như dịu nắng. Khu vườn rộn https://thuviensach.vn

lên. Chiều buông, bọn trẻ về Hà Nội. Khu vườn lại đầy tiếng côn trùng và yên tĩnh lạ lùng. Nhưng ông Thiều lòng đã vơi đi nỗi buồn.

Ông nằm chao trên võng, cảm thấy khu vườn còn đọng lại đâu đây tiếng cười khanh khách, giòn tan của hai đứa trẻ. Rồi nắng dữ dội.

Đất hầm hập bốc hơi nơi không có tàn cây che phủ. Oi, nắng, sương, mưa. Đôi khi dông bão. Một sớm, ông thấy con vàng không bên con Luca nữa. Ông bật dậy. Linh cảm có chuyện chẳng lành. Ông đi tìm quanh, thấy nó bên lạch nước. Con vàng tơ đang nằm. Ông tới, nó chẳng buồn nhảy cẫng lên như mọi lần. Vàng làm sao? Con chó, mắt đờ đẫn, trước cái mõm đang thở dốc có một đám nhớt nhãi lổn nhổn, bốc mùi lộn mửa. Mày làm sao thế? Lại ăn bậy, ăn bạ, oặt ra như cái rẻ khoai nướng thế này. Ông Thiều hốt hoảng bế nó quay về nhà và đặt bên Luca. Con chó đực lết sát bạn mình và hít khắp con vàng tơ. Dường như Luca phát hiện ra điều gì và nó rít lên cuống cuồng. Đêm, con chó cái không ăn một chút nào, đờ

ra. Ông Thiều hấp tấp tra số máy gọi cho bác sĩ, bạn của con. "Nó bị dịch! Hà Nội và vùng ngoại vi đang có dịch, triệu chứng như hiện tượng bác nêu. Chúng cháu chưa có phương pháp điều trị... " Ông Thiều bỏ máy, tới bên hai con chó.

Mới có nửa giờ trôi qua mà con chó cái dường như trút hết sinh lực. Mắt nhắm nghiền. Nằm nghiêng, chân co quắp, như một cái xác không hồn. Thi thoảng oằn mình như muốn trỗi dậy mà chẳng được. Đúng khi ấy, chuông điện thoại réo. Tiếng con trai ông từ phi trường gọi về. "Con đã ra Hà Nội. Bố có khỏe không?" - "Anh sớm mai vào đây. Con vàng bị ốm. Chắc chết." Còn Luca? Tiếng con làm ông hình dung ra khuôn mặt lo lắng của nó. Vâng, sáng mai con sẽ vào thăm bố. Được, anh vào đây, tôi muốn có chuyện nói.

Máy tắt. Hai cảm giác đan trộn trong ông Thiều. Ông nhìn đôi chó, tim nhói lên.

https://thuviensach.vn

Suốt đêm ông Thiều luôn trở giấc. Ngày mai con ông sẽ tới.

Ông sẽ nói gì với con? Thế giới quanh ông luôn thay đổi. Ngày xưa, ông cầm súng và, ông cũng thường ao ước cuộc sống thay đổi, đi lên để con cháu ông chẳng khổ như một thời của các ông. Cuộc sống có nhiều giá trị. Mỗi giá trị được coi trọng, tôn vinh, trở thành ý nghĩa của cuộc sống mới, nảy sinh trong hoàn cảnh sống cụ thể khác biệt của lịch sử. Nhưng sẽ cảm thấy cuộc sống vô lí, vô nghĩa, nếu như

người ta không biết tìm thấy sự có lí trong mọi giá trị bằng cái nhìn hiểu biết và chia sẻ, thương yêu. Ông đã già, giờ đây mọi ham muốn vật chất đều vô nghĩa, vớ vẩn. Nhưng ông vẫn sống vì yêu con, chứ không phải ông tham sống. Muốn sống, yêu sống... phải rồi, khi còn cần thiết cho con cái, cháu chắt, bè bạn... Đó là vài điều giản dị ông nghĩ, phải nói cho con, tâm tình...

Sớm mai là ngày lái buôn vào nhận hoa quả. Sau mưa nắng bộn chộn, đu đủ rộ chín, hơn tấn bí ngô non cho các nhà hàng! Gần chục triệu của nó. Phải cố ngủ đi vậy!

Trăng đêm ấy tròn, vàng, trong, rực rỡ tỏa sáng khắp khu vườn.

Suốt đêm con Luca lục sục, nghe rõ tiếng nó thở, tiếng loạt soạt của miếng xốp mà ông kê cho hai con vật bữa nào.

Gần sáng, con Luca bỗng tru lên thảm thiết. Ông Thiều choàng tỉnh. Ông bật đèn, quên cả xỏ dép chạy ra.

Con vàng đã chết. Vàng tơ, bạn gái của Luca, đã chết. Chân duỗi thẳng, cứng queo. Bên mép rỉ ra một dòng máu tím sẫm.

Luca nằm bên buồn rầu liếm láp bộ lông đã xơ xác của Vàng tơ. Những con đực thường không khóc khi đau thương quá! Luca chúi mõm rúc vào bụng bạn chó tìm cái gì đó, không ai hiểu và chính nó không bao giờ còn có thể tìm thấy!

https://thuviensach.vn

Ông Thiều rất bận trong buổi sớm ấy. Chôn con vàng bên gốc hồng cách nhà hơn trăm mét, vội đón mấy người nông dân quanh vùng vào thu hái đu đủ, bọc giấy và đóng sọt, thu hái bí ngô xanh khắp xó xỉnh trong vườn. Tới quá trưa, mọi việc mới van vãn.

Chuyến xe cuối cùng vừa rời khỏi vườn thì con ông tới. Luca chẳng thèm mừng cậu chủ. Nó chỉ hơi ngước lên và gục ngay mõm xuống đất, khép ngay hốc mắt loà.

Đó là một tối, lâu lắm hai cha con mới nói chuyện với nhau. Ông nghe là chính. Thằng con kể về đồng bằng phía Nam, về mấy người bạn ông khi nó tới thăm ở Sài Gòn, về dự định của công ty chúng nó, những việc mà ông Thiều không mấy quan tâm lắm.

Ngoài thềm, Luca khò khè thở. Tới 9 giờ tối. Như lệ thường, ông vặn nhỏ âm thanh tivi cho con ông xem tiếp. Tắt đèn. Ông ngủ

sớm, dậy sớm. Song thực ra, ông Thiều chỉ đi nằm mà chưa ngủ.

Ông muốn nói với con ông nhiều lắm mà chịu, không biết bắt đầu nói như thế nào. Trong đêm, ông hình dung ra khuôn mặt của nó. Ông nhớ ra cả hồi nó còn nhỏ dại. Ông nhớ tới bao người bạn đã gục xuống, những kẻ không biết một ngày của hoà bình. Ông nghĩ, bây giờ chúng nó đã trưởng thành. Phải lựa lời. Thế hệ chúng nó bây giờ ghét nói dài. Sẽ bắt đầu, trở lại câu chuyện khẩu súng và cuộc sống thế nào cho nó hiểu? Sẽ nói về sự yêu sống của ông, thế hệ

ông ra sao cho đủ ý, ngắn gọn? Gần sáng ông chợp mắt. Tới khi bừng thức thì mặt trời đã le lói sau những trảng lá thấp phía đông.

Như mọi lần, ông xuống giường và bước tới bàn trà gần nơi Luca nằm. Ông giật mình. Không thấy Luca đâu nữa. Dậy! Dậy! Luca đâu? Đứa con ông choàng tỉnh. Nó vội vã xỏ dép, vội vã nhìn theo tay bố chỉ. Một vết trượt kéo dài trên mặt đất rời khỏi ổ ấm của con vật.

Trời ơi! Không thể tin được, Luca loà và liệt đã vượt qua hơn ba trăm mét. Qua đêm, qua sương, qua những bụi gai dứa... tới bên mộ

https://thuviensach.vn

vàng tơ.

Sao mày lại tới đây? Ông chạy thốc lại trước cả con và bế con vật: Luca! Luca! Tiếng người già khàn khàn, thảng thốt, đau đớn thầm âm trong khu vườn vắng.

Luca mãi thinh lặng.

Luca mãi không trả lời.

Luca mãi mãi không ve vẩy đuôi, thè lưỡi liếm, không bao giờ còn trên tay ông những vệt ướt âm ấm.

***

Sớm ấy, những người cắt cỏ vườn, thấy hai cha con ông già đắp một nấm đất và trồng cỏ. Chẳng ai biết, tại đó, chôn hai con chó sống hồn nhiên, chết không ngờ. Hai người đàn ông câm lặng làm việc. Họ yên lặng đứng bên nấm mồ nhỏ vừa đắp, rồi sau đó quay lại ngôi nhà sàn đẹp, tới bên cái ổ ấm mà hôm nào có đôi chó bên nhau.

Làng Ngọc Hà - Bính Tuất

https://thuviensach.vn

Gửi Ông Đại tá chờ thư

Viết tặng con gái út

Toản Li năm nay đã chín tuổi. Nó đã được người ta, những người Đức lớn tuổi, gọi là Maedchen(1). Mới hôm nào bé tẹo, thế mà nay nó đã lên lớp Ba. Tôi lớn rồi! Nó nói thế nhưng vẫn giữ

thói quen, niềm say mê của nó là nghe đọc truyện trước khi đi ngủ.

Vậy mà bố chẳng đọc cuốn sách ấy cho nó nghe. Mỗi tối, mẹ nó kể những câu chuyện mà nó đã thuộc lòng. Những chuyện trong hơn chục cuốn sách có tranh chị nó gửi sang từ Việt Nam.

Chiều nay từ trường về, Toản chợt nhớ tới cuốn sách bố nó vẫn đọc. Tại sao mình không xem bố đọc gì? Nó tự hỏi rồi đi tới giá sách của bố. Phải bắc ghế mới với được cuốn sách. Không có một cái hình nào cả. Toàn chữ là chữ. Thế mà bố nó đọc suốt? Chẳng có cái hình nào mà tại sao bố nó thích? Nó tự hỏi và về phòng của mình.

Tám giờ tối bố nó mới về. Nó đón cửa bố mẹ. Ngoài trời có mưa tuyết. Nhìn rõ tuyết trắng nhẹ bay khắp mọi nơi giống như

cả khu nhà nó được nhốt trong chiếc máy quay kẹo bông ở chợ trời thị xã cuối tuần. Nước mưa ướt sũng áo khoác cả hai người. Nó ôm chặt lấy cổ mẹ rồi nắm tay bố. Toản ấp má nóng hổi vào đôi môi lạnh toát của hai người. Nụ hôn của nó làm cả hai người lớn khi nào cũng run rẩy.

- Hôm nay có bài học ở nhà không? - Bố cởi áo mưa, bế nó lên và bao giờ cũng hỏi như vậy.

***

https://thuviensach.vn

Ăn cơm xong, Toản lấy cuốn vở làm bài tập ở Hort(2), những bài tính, tập viết tiếng Đức cho bố xem. Nó đưa tiếp cuốn vở tập viết tiếng Việt. Trong khi mẹ nó rửa bát, bố ngồi nắn nót viết những dòng chữ tiếng Việt cho nó tập viết, tập đọc.

- Bố đọc truyện gì lâu thế? - Toản chợt nhớ tới cuốn sách của bố.

- Cuốn nào? Bố có những mấy chục cuốn sách!

- Kia kìa! - Toản chỉ cuốn sách mà nó đã để lại vị trí cũ.

Bố nó cười:

- Con hỏi làm gì?

- Nó chẳng có cái hình nào cả!

Người cha cúi xuống đứa con gái. Ông xoa đầu nó và dịu dàng:

- Đấy là Đại tá chờ thư! (3)_ - Ông suy nghĩ một lát rồi nói tiếp:

- Con biết không, ông ta mong một lá thư. Lâu lắm mà thư chưa tới. Như ông nội ngày xưa mong thư con ấy!

- Wer ist Đại tá? - Toản Li hỏi.

- Con hãy nói với bố bằng tiếng Việt! Bố nói rồi, chúng ta phải nói tiếng mẹ đẻ ở nhà.

- Ja! Con hiểu. Đại tá là ai? - Toản Li ôm lấy cổ bố.

- Đó là một người lính già.

- Như ông nội hả, papa? - Con bé rướn đôi mắt lên.

- Đúng rồi, như ông nội!

https://thuviensach.vn

Như ông nội ư? Toản nhíu đôi lông mày thưa, nhưng đen nhanh nhánh như mun và nhún vai.

Toản ngồi thừ ra bên bàn. Nó lại nhún vai. Nó chợt nghĩ tới ông nội ở Việt Nam. "Toản yêu ông nội!" Đã bao lần nó nói như vậy qua điện thoại. Thực ra, nó muốn nói nhiều nữa, nhưng không biết diễn đạt thế nào. Cha nó vẫn nhắc, con phải học tốt tiếng Việt.

Đấy là tiếng mẹ đẻ của chúng ta. Đấy là Quê hương, đấy là Tổ

quốc. Lại nói, muốn nói chuyện với ông con phải nói thạo tiếng mẹ

đẻ. Nhưng ông nội mất hai năm nay rồi. Tự nhiên mắt nó rơm rớm nước mắt.

Thực ra, Toản không hiểu tất cả điều bố nó nói. Nó chỉ biết ở

xa lắm, trên cái bản đồ tròn như trái bóng kia, nơi từ đây muốn tới Việt Nam phải vượt qua biết bao nhiêu đất và biển; ở chỗ cong cong kia, xanh xanh kia, có ông nó, chị nó và nhiều người thân của nó.

Về Việt Nam, nơi mà bố nó hay nhắc tới từ Quê hương kèm theo ấy, nơi xa ơi là xa, lâu ơi là lâu mới tới được, nó có nhiều người họ

hàng, nói theo người Đức gọi là Than thờ! Nhưng chỉ có ông nội là nó thấy thích nhất, nhớ nhất. Thích nhất vì ông chơi với nó lâu nhất. Ông lại đánh đàn rất hay, vẽ hình nó cũng rất đẹp. Nó thấy đẹp, vì ông nội vẽ nó cười rất tươi. Khi bố vẽ nó thì chưa thấy cười bao giờ. Thực ra, nó còn điều bí mật lý thú nữa với ông nội, đấy là khi nó cũng được gọi là hoạ sĩ như ông, sau bữa nó khoe ông những bức tranh nó vẽ ở lớp học vẽ bên Đức đem về tặng chị và các bác nó.

Chuyện này cũng hơi dích dắc một chút. Đầu tiên nó không hiểu ý ông lắm, khi ông nói nó là hoạ sĩ. Rồi ông nhắc lại cái từ ấy bằng tiếng Pháp, lại cả tiếng Anh và giải thích rất cụ thể cái từ ấy bằng chính tiếng Việt. Khoái thực, nó nghĩ, ông mới thực sự coi nó là người lớn! Nó lại nhớ tới trước khi ông mất, bố mẹ nó ngồi khóc.

Sau đó, bố nó hay ngỗi đọc lại những lá thư của ông viết cho cả nhà.

Cả những lá thư mà ông nội dành riêng cho nó. Nó hỏi vì sao? Mẹ nó https://thuviensach.vn

bảo, ông nội mong muốn con học giỏi. "Phải giỏi cả tiếng Việt nữa!"

Toản nói. Thực ra đấy là nó nhắc lại lời của bố nó hay nói. Toản nhớ lại, khi ông còn sống, mẹ nó thường nhắc: "Con thành thạo tiếng Việt, viết thư cho ông." - "Ông nội mong thư con à?" - "Ông nội mong thư con lắm. Nhưng con phải viết bằng tiếng Việt Nam." Mẹ nó nói. "Con sẽ viết bằng tiếng Việt Nam cho ông." Nó bảo.

Thực ra, Toản Li phải rất cố gắng, bởi như vậy nó phải học liền hai thứ tiếng. Hàng ngày ngoài những bài học của lớp, mỗi tuần ba buổi mẹ nó kèm nó tiếng Việt. Nó học cũng nhanh tiến bộ. Chỉ sau hai năm nó đã viết được nhiều câu giản đơn. Nhưng thực buồn, viết được tiếng Việt thì ông nội nó chết rồi. Như vậy ở Việt Nam không có ai chờ thư nó nữa. Chị nó thì rất bận, lại chỉ thích nghe điện thoại nên chả cần viết thư.

Năm ngoái, nó còn không biết chết là gì. Nó mang điều ấy tới hỏi cô giáo của nó. Bà Nikol dẫn nó ra vườn trường bên lớp học. Đấy là hôm có một con cánh cam bị lũ kiến tha lê trên thảm cỏ. Con cánh cam có đôi cánh màu óng ánh rất đẹp, mới bữa nào bay vù vù chuyền trong rặng táo đầy hoa màu hồng tím. Thế mà bấy giờ

cánh cam co rúm chân và không cử động để lũ kiến đông vô kể tha kéo. Bà giáo chỉ con cánh cam và bảo: Chết là như thế này!

Chết là như thế này! Bọn trẻ nhìn con cánh cam như lần đầu nhìn thấy nó. Toản Li ngồi thụp xuống bên cạnh đàn kiến. Lũ

kiến khéo léo kéo con cánh cam qua những đọt cỏ. Chết tức là không bay, không cử động nữa và tệ nhất là bị lũ kiến bâu vào cắn xé. Trong lòng nó bỗng có sự liên tưởng và trào lên sự xúc cảm ghê gớm. Ai cũng nghĩ là sau đó vì nó thương con cánh cam, nên khóc cả

giờ sau gốc táo đỏ cuối vườn. Không ai biết là nó đâu chỉ thương con cánh cam? Nó nghĩ tới ông nội nó ở Việt Nam cũng không cử

động, nằm yên cho lũ kiến bâu vào khênh đi. Bọn kiến sẽ cắn ông https://thuviensach.vn

đau lắm. Nó đã một lần bị kiến cắn trong vườn cây của nhà mẫu giáo hồi nào, nên nó biết điều ấy. Nó tưởng tượng ra cái vườn sau nhà ông ở Việt Nam và ông nó nằm trên cỏ....

Chỉ tới buổi tối ấy, trong câu chuyện lộn xộn mà nó kể cho mẹ, mẹ nó mới hiểu sự liên hệ của nó từ cái chết của con cánh cam và ông nội. Mẹ nó phải giải thích mãi, rằng ông nội chết nhưng không bị kiến khênh đi. Ông mãi mãi nằm yên trong một cái hòm trong lòng đất. Mẹ nó bảo vậy. Như thế, chắc ông nội chẳng còn chơi các trò chơi gì nữa, và dưới đất thì lạnh lắm. Nhìn kìa, tuyết rơi và sẽ

tan ra thấm nước xuống đất! Toản thương ông nội! Nó thốt lên với mẹ nó trong câu chuyện của hai mẹ con. Tất nhiên, bây giờ nó đã hiểu, nếu nó về Việt Nam ông nội sẽ không còn nữa. Ông nội không còn nữa, tức là không còn người chơi với nó. Không có người lấy hai cái đũa gõ lên những cái bát đựng chút nước, phát lên tiếng kêu lanh canh khác nhau. Vui tai lắm! Ngày nào, theo bố nó nói, ông luôn mong thư nó. Ông chết rồi, ngủ mãi dưới đất biết đâu mà mong thư nó? Toản nhìn qua cửa sổ, đường sá, những nóc nhà, mặt đất phủ trắng tuyết! Dưới đất lạnh, không đèn, không bàn ghế và bút vẽ... Chúng ta sẽ đắp thêm đất lên ngôi mộ của con cánh cam chiều nay! Đấy là ý kiến của nó nói với Monika, đứa bạn thân ngồi kế bên vào giờ giải lao đầu tiên của buổi học hôm sau.

Câu chuyện có như vậy thôi mà đôi khi trong giờ chơi, mỗi khi ra vườn trường, ai nhắc tới lũ kiến và con cánh cam xinh đẹp, nó lại rơm rớm nước mắt. Lại một đêm, nó mơ tới ông và sớm ra kể trọn vẹn cuộc gặp gỡ của nó trong giấc mơ với mẹ...

***

Toản nằm trong chăn nghe mẹ nó đọc truyện. Đêm nay mẹ nó đọc lại câu chuyện Cô gái quàng khăn đỏ. Nó chợt nhớ tới cuốn sách của bố.

https://thuviensach.vn

- Bố ơi! - Nó gọi vọng sang phòng bên. Sau hai lần gọi, bố nó chạy sang.

- Cái gì con, ngủ đi!

- Bố kể về Ông Đại tá của bố đi!

- Đại tá nào?

- Đại tá chờ thư như ông nội ấy.

- Hừ! Thôi ngủ đi! - Bố giục.

- Không, bố kể đi! - Nó van vỉ. Khi ấy, ánh mắt nó tha thiết làm sao.

Bố nó tới, ngồi xuống bên giường. Bố xoa đầu nó, kéo chăn lên cao hơn che ngực cho nó và thủ thỉ:

- Có một người lính cựu, một Đại tá, chờ một lá thư suốt bao nhiêu là bao nhiêu năm. Ngày lại ngày! Con hiểu không?

Đứa trẻ chớp mắt, gật đầu. Giọng người bố thực trầm, ấm áp:

- Nhưng mãi chả có ai viết cho ông ấy. Ông ta là một người tốt.

Một người già, tốt như ông nội. Thôi, ngủ đi nhé!

- Bố kể nữa đi! Ông ấy vẫn chờ thư à? - Toản rướn cổ lên khỏi chăn.

- Bây giờ vẫn chờ thư! - Mắt bố nó tự nhiên hơi buồn.

Toản tung chăn ôm lấy cổ bố. "Bố ơi, bố đừng buồn. Rồi lá thứ ấy sẽ tới!" Toản ôm lấy cổ bố nó. Người bố ôm nhẹ lấy nó và đỡ nó xuống giường. "Con hãy ngủ đi!"

https://thuviensach.vn

Toản nhắm mắt. Nó phải ngủ theo lời bố nói. Nhưng thực ra nó không ngủ được. Nó nghĩ tới Ông Đại tá của bố nó. Chà, ông ấy khổ

nhỉ. Chờ mãi thư, chắc vì con gái ông ấy lười viết. Ông ấy có cháu không? Nếu có, tức là nó không ngoan. Sao lại để ông mình chờ lâu thế tới mức để người ta viết truyện cho nhiều người biết. Chắc ông ấy buồn lắm. Ông nội chẳng nói một lần trên điện thoại là ông sẽ rất buồn, nếu không biết tin nó, học ra sao, ăn nhiều không và ngoan không? Thế mà bây giờ ông nội nó không còn để nó viết thư cho ông. Ở Việt Nam bây giờ chỉ còn có Ông Đại tá chờ thư

thôi. Mà tại sao mình không viết thư cho ông ấy nhỉ, nếu ông Đại tá ấy như ông nội của nó... Toản nghĩ như vậy nhưng mi mắt nó đã sập xuống trong tiếng nhạc rất nhẹ phát ra từ chiếc Sony của mẹ

để bên đầu giường.

***

Buổi học sớm ấy bà giáo Nikol nói về những người lính cứu hoả.

Nói về đường phố và thị xã nơi nó sống. Lính cứu hoả thì nó đã nhìn thấy nhiều lần trên đường. Thế là nó nhìn ra ngoài cửa sổ.

Từ đâu bay về đậu trên rặng cây dẻ những bốn con quạ. Con bên trái kêu quà quà, giọng rất khàn. Hệt như hôm bố nó bị cảm và ho mất một tuần.

- Toản Li nhìn đi đâu vậy? - Bà Nikol nở một nụ cười và bỗng hỏi nó.

Toản Li giật mình. Trong lớp không được như thế! Vậy là nó lúng túng.

- Em nghĩ gì thế? Bà giáo lại hỏi.

Toản chợt nhớ tới câu chuyện đêm qua với bố nó, thế là nó lập tức kể:

https://thuviensach.vn

- Thưa cô, ở Việt Nam có một người chờ thư đã rất lâu. Ông ta già như ông nội Toản.

- Thế thì hãy viết thư cho ông ấy! Còn bây giờ thì quay vào nghe giảng nhé. - Nói xong, bà Nikol lại tiếp tục bài giảng của mình.

Sao không viết thư cho ông ấy nhỉ? Đúng rồi. Mình sẽ viết thư

cho ông ấy. Nghĩ như vậy, Toản Li thấy vui vô cùng và nó bắt đầu lại chú ý nghe tiếp bài giảng của cô giáo.

Ngày học hôm ấy kết thúc đúng giờ như mọi ngày. Chiều, tuyết đổ xuống mau hơn. Con đường phủ trắng một lớp tuyết như

bôi kem. Toản đi nhanh về nhà, nó chẳng tha thẩn như mọi khi. Về

tới nhà nó lập tức ăn rất nhanh hai lọ sữa chua, chứ không chậm trễ

để anh nó phải giục như mọi lần. Xong, nó rón rén vào phòng học, lấy một tờ giấy trắng tinh. Tờ giấy trong hộp giấy mà bà hàng xóm đã tặng nó nhân ngày sinh nhật để tập vẽ. Nó bắt đầu viết.

Có lẽ tới hơn nửa giờ lá thư mới xong. Chữ nó ngay ngắn và đẹp.

Thư viết:

Nước Đức, ngày... tháng...

Cháu gửi ông Đại tá chờ thư,

Ông Đại tá ơi, cháu là Toản Li. Cháu viết thư cho ông. Bố cháu bảo ông giống ông nội cháu và đã chờ thư lâu rồi.

Ông đừng buồn nhé. Cháu không muốn ông buồn. Ông phải ngoan và phải ăn nhiều! Ông biết không, ông nội cháu rất ngoan. Ông biết đánh đàn và vẽ.

Ông có biết đánh đàn như ông nội cháu không? Mùa hè này cháu sẽ cùng với mẹ cháu về Việt Nam chơi. Cháu có được phép đến chơi với ông không?

https://thuviensach.vn

Cháu đang học lớp Hai, ông ạ. Cháu đang học cả tiếng Việt. Bố

cháu bảo, phải học tiếng của người Việt Nam. Nói như thế cháu không hiểu. Phải nói là học tiếng của ông nội và ông nữa. Có đúng không?

Viết tới đấy, Toản không viết được thêm một dòng nào nữa. Nó lại nghĩ tới ông nội. Nó nghĩ về chuyến phép năm nào. Phải rồi, trên cái sân thượng, ông có nhiều cây. Có bông hoa trắng muốt, thơm vô cùng. Tại Đức nó chưa khi nào nó thấy bông hoa giống như thế. Trắng và thơm như thế! Ông nó đã hái vài bông cho vào trà và còn cho nó những năm bông. Toản đã để mấy đóa hoa trắng muốt, thơm lựng vào cái hộp giấy bé xíu... Nghĩ đến đấy Toản viết thêm được một câu:

- Ông ơi, ông nội Toản chết rồi. Ông Đại tá có biết không?

Viết xong, Toản Li vẽ một đứa trẻ cầm hoa đang vẫy. Nó tô màu xanh thành một đám mây và cả ông mặt trời đang cười nữa. Tất nhiên nó vẽ nhanh hơn viết, vì nó là hoạ sĩ cơ mà.

Toản Li lục tìm chiếc phong bì. Nó nghĩ tới những lá thư mẹ nó viết cho chị nó ở Việt Nam. Nó lục tìm cuốn sách của bố nó và nắn nót viết ngoài phong bì:

To:

Đại tá

Nhà xuất bản X. Phố ... Hà Nội.

Việt Nam.

Nhà xuất bản X là dòng chữ viết trong trang cuối cuốn sách.

Đấy là nhà ông Đại tá, bởi nó đọc thấy dòng chữ sau cuốn sách ghi rõ số nhà. Nó tủm tỉm cười như thể phát hiện được điều gì mới lạ.

https://thuviensach.vn

Nó có những ba chiếc tem. Nó tìm một con tem có hình con cá vàng rất đẹp và nhấm nước bọt, rồi dán tem như những lần mẹ nó đã làm.

Vài phút sau nó đã đứng bên hộp thư thị xã ở ngay ngã ba sát nhà nó. Nó ngần ngừ một lát, rồi nhón chân thả thư vào thùng.

Tối đó, nó không hề nói với ai về sự việc trên. Đấy là điều bí mật!

Cũng đêm ấy, nó mơ một giấc mơ rất đẹp. Nó bay lên cùng với lá thư của nó. Nó nhìn thấy ông nội ngồi cười cười hiền từ . Râu ông bạc như tuyết và hình như từ đó phát ra nhiều tiếng kêu rất vui tai. Nó lại nhìn thấy một người nữa đang chuyện trò với ông nó.

Nó hỏi: Ông có phải là Ông Đại tá chờ thư không? Nó đưa lá thư của nó đã viết. Không phải là thư. Trên tay nó là muôn vàn con bướm nhỏ đủ màu sắc, muôn vàn con cánh cam biêng biếc xanh, và khi nó xoè bàn tay nhỏ xíu ra, những vật đáng yêu bay lên và đậu xuống vai ông già kia. Thế rồi tất cả lại biến ảo, nhoà dần, rồi lại tụ lại rõ nét như những hình trong ống kính vạn hoa. Nó cười nắc nẻ....

***

Ông giám đốc Nhà xuất bản X tại Hà Nội, theo cái địa chỉ mà Toản Li đề trên bì thư, chưa già lắm nhưng hay ngáp vì mệt mỏi.

Ông mệt vì phải ký rất nhiều và trên bàn ông bày rất nhiều bản thảo của biết bao thi sĩ và văn sĩ.

Sớm nay, cô văn thư chuyển lên vài tài liệu. Những công văn chỉ

thị của các cơ quan, và thư của cộng tác viên ở xa. Lá thư phong bì rất đẹp dán tem nước ngoài làm ông chú ý. Ông bóc lá thư ấy và đọc. Ông giám đốc đọc mấy lần mà chẳng thế hiểu được nội dung của lá thư này. Một đứa trẻ nào nghịch ngợm đây? Rõ ràng là một đứa trẻ! Nét chữ và lời thư thực hoàn toàn khó hiểu. Không biết nó gửi https://thuviensach.vn

cho ông Đại tá nào? ở đây làm gì có Đại tá! Hay là người gửi nhầm với ai ở cánh quân đội. Lại không ghi họ tên thế này!

Không bận tâm tới trò vớ vẩn! Trên bàn biết bao tập thơ và tập truyện đang chờ ông! Ông định ném lá thư vào sọt rác, nhưng cơn mệt mỏi làm ông ngáp, thế là lá thư tuột khỏi tay ông, rơi trên mặt bàn, cạnh đống bản thảo ngồn ngộn. Ông giám đốc đứng dậy, vươn vai những ba cái và ra khỏi phòng đi xuống tầng một. Vớ vẩn!

Vớ vẩn quá! Vớ vẩn như biết bao bài thơ trường phái bí hiểm mà bố

ông cũng không hiểu nổi. Ông nghĩ như vậy và dắt xe ra khỏi cơ

quan. Có lẽ phải đi làm một vại bia với ông thi sĩ K. Giờ này chắc hắn có nhà.

Khi ấy, trên căn phòng ông giám đốc có làn gió thổi thốc vào.

Gió thổi tung lá thư của Toản Li. Nó bay lên, ban đầu chấp chới tựa như cánh bướm; sau đó vượt qua hàng xấp bản thảo, bay qua cả

những chồng sách đã xuất bản. Lá thư thuận gió theo đà bay qua cửa sổ, ngược lên vượt trên ngọn sấu cao vút đến tầng tư ngôi nhà và bất chợt cuốn lên cao mãi, cao mãi cho tới khi từ mặt đất nhìn lên, chỉ thấy một điểm nhỏ xíu lẫn vào với nền trời xanh vô biên...

https://thuviensach.vn

Phố cũ I

Tôi tên là Hương. Năm qua, tôi tròn mười sáu tuổi.

Tôi là đứa con gái nhan sắc bình thường, học bình thường, hạnh kiểm bình thường. Tôi không có tài lẻ như bè bạn cùng lứa. Ví dụ như con Diệp, quê Thành Nam, đã xinh lại nói chuyện có duyên và viết hai truyện ngắn được đăng trên báo Hoa Học Trò, như thằng Trình mũi đỏ, người làng Cổ Nhuế, nhảy Disco rất giỏi, lại có giọng hát mơn man hệt siêu sao Lam Trường, để khối đứa con gái ngắm nó đăm đắm! Tôi bình thường! Một cô gái bình thường ở phố Hàng Đào, nhưng không hề xúc cảm với giọng hát như thế. Tôi tự đánh giá như vậy, cách đây ba năm, từ khi 13 tuổi.

Tuổi mười ba, hồi ấy, khi người ta từ con trẻ vụt biến thành thiếu nữ, buộc phải soi gương nhiều hơn trong tuần và bắt đầu lơ mơ ý thức nghiêm túc hơn về mình. Theo tôi, đấy là một ngày đặc biệt! Một ngày như dấu mốc loang đỏ, mờ đóng lên làn da trắng muốt của người con gái. Thú thực, ban đầu tôi rất sợ hãi, bất ngờ về sự kiện này. Cả ngày chờ mẹ, lòng dạ bỏng rát. Hệt như

khi ta xem phim, thấy người nung đỏ sắt, xèo xèo đóng vào bắp thịt con vật sắp cho xuất xưởng. Tôi chỉ trấn an được khi mẹ tôi trở

về. Đúng hơn là khi nói rõ niềm kinh sợ ấy và cảm thấy đỡ sợ khi mẹ ôm tôi vào lòng, lúc da thịt bà còn sực mùi ngan và hành tỏi. Bà bảo: "Trời sinh ra như vậy! Con đừng sợ!" Nói rồi, bà lại ôm chặt tôi hơn. Khi ấy, tôi không hiểu được, vì sao mắt mẹ tôi vừa chợt long lanh như hân hoan đón điều gì, lại vụt tắt, và bà khóc. Mãi cho tới sau này, khi tôi đã qua tuổi mười sáu, trải qua bao sự kiện, tôi mới dần nhận ra ý nghĩa của những cử chỉ ấy. Nó là niềm hoan lạc của mẹ thấy con mình đã lớn, là sự lo lắng của mẹ trước bước đi vào đời https://thuviensach.vn

của con, của kiếp người, như mẹ tôi đã trải qua: "Đời làm đàn bà, dẫu có hạnh phúc nhưng vất vả lắm, con ạ!"

Tôi tin ở bà, như tất cả những đứa trẻ tin ở mẹ. Lại nữa là, theo thời gian, việc ấy đều đặn trong từng tháng. Với lại trong nhà, mẹ

tôi là người có tri thức nhất, dù cha tôi hơn mẹ tôi những bốn tuổi.

Ông từng có bốn năm chiến đấu ngoài mặt trận. Sự từng trải ở

chiến trường, trong rừng, những câu chuyện của ông giữa đạn bom, giờ đây theo mẹ tôi chẳng còn hữu dụng. Tính cả là ông đã hai lần bị

thương, tôi vẫn đánh giá mẹ tôi cao hơn. Hơn nữa, học lực cha tôi chỉ

hết 10, mẹ tôi học vấn Đại học Sư phạm. Đáng nói hơn nữa, sự

sống của bà thực kiên nhẫn, quyết liệt, từ khi phải đứng mũi chịu sào, lo toan cho bốn miệng ăn. Điều ấy hiển nhiên, cha tôi cũng công nhận. Nhất là, khi đồng lương không đủ sống, buộc bỏ nghề

dạy học, mẹ trở thành bà bán bún ngan khi bà nội tôi mất. "Không thể để mất nơi kinh doanh đã nhiều đời nay, nơi kiếm nồi cơm, miếng thịt của cả nhà ta!" Bà nội trối trăng. Vâng, từ đó mẹ tôi kế

tục nghề bà tôi. Còn cha, hưu trí một cục, trở thành người phụ giúp.

Ông trông giữ xe máy của thực khách, khi mẹ tôi chan, xóc bún, thái, xé, pha và nếm từ bốn giờ sớm tới tận tối mịt, đánh vật với các món thịt chặt và xé, tiết canh, xáo măng, hoàn thành xuất sắc vai trò bà bán bún ngan gia truyền nổi tiếng khắp phố cổ. Điều mẹ

nói ra là sự trấn an tôi, nhưng biểu lộ lo lắng của bà cũng là sự dự

báo để tôi có thể, dù lơ mơ, nhận ra điều tất yếu phải tới. Điều ấy, dẫu là không rõ ràng, còn bao hàm một sự bí mật nào đó, để tôi suy nghĩ và chợt loé lên một câu hỏi, rằng tại sao tôi không phải đàn ông để thoát khỏi sự đau khổ mà chỉ đàn bà gánh chịu? Và cũng từ

đó, tôi tự cấm tiệt tôi tắm truồng cùng với thằng Tâm mới 12 tuổi cùng nhà. Nó ở tận cùng xóm, phòng cạnh cái hố xí thùng, người luôn ám mùi ẩm thấp rất khó tả. Nó rất tệ. Hình như cứ chờ lúc tôi đi tắm là chạy ra cầm cái xô vục nước hối hả, làm tôi không thể

kết thúc nhanh công việc vệ sinh, giặt, tắm. Tệ hơn nữa, nó cứ nhảy https://thuviensach.vn

tưng tưng, nhơn nhơn cạnh bể nước để con cu nó cũng tưng tưng bật theo, cố ý dùng cái lò-xo ấy vẩy nước bừa bãi vào tôi.

Sự phản ứng của tôi, bắt nguồn từ ý thức biết mình là đàn bà, chứ không xuất phát từ một cảm giác nào trước hành vi của thằng oắt Tâm. Bởi vì hình hài của nó chẳng hề làm tôi suy nghĩ. Nó quá quen thuộc với tôi từ bao năm nay. Cũng như khi tất cả mọi người trong xóm nhìn thấy mẹ tôi cũng tắm ở đó. Cái quần đen ướt nhượt kéo lên ngang ngực, nước trắng xoá oà oà xối xuống, không che hết đôi cặp vú còn mẩy, ngần như ngó cần của bà. Điều ấy, cũng tự nhiên giống như cha tôi và nhiều người đàn ông cũng tắm ở đó. Sự tự nhiên của cả xóm, đôi khi, ông mặc quần đùi trắng tắm thì cũng giống như không mặc gì. Thậm chí họ, khi đã là đàn ông, được quyền tự nhiên thay quần giữa ánh thiên thanh. Họ chả thèm quay mặt đi. Tự nhiên kì, móc, giội nước qua cạp chun quần đùi được kéo rộng ra. Tự nhiên gãi xoàn xoạt tới mức tiếng gãi vọng lên cả cửa sổ tôi ngồi học.

Sự hồn nhiên sống của cả xóm tôi như vậy làm tôi không thể

trách giận thằng Tâm. Điều ấy cũng giống như bọn con Hoài, con Thư, con Linh trong ngõ cứ thơ thới cặp đùi nơi bể nước. Những cặp đùi cong, gầy hay mũm mĩm của chúng, vẫn là đùi vế của thiếu nữ.

Sự hồn nhiên sống của cả xóm để cho chú Minh Kha, người có quầy sửa đồng hồ ở lối vào, nói: "Việc quái gì phải đi Đồ Sơn để

ngắm vú, ngắm đùi!" Thú thực, ban đầu tôi không tin lời thằng Tâm, rằng chính chú Minh Kha nói câu ấy. Bởi vì, lúc vắng khách, có lần chú còn đọc cho tôi nghe nhiều câu thơ, mà chú khoe đấy là Dòng thi ca mạnh dạn cách tân. Tôi không tin tâm hồn của một thi sĩ lại chứa chấp lời lẽ dung tục như vậy. Tâm hồn của người đã đẻ ra những câu như: " Hồn phố liêu xiêu/ Em đi/ vàng bến đợi..."

Nhưng một lần chú lại đọc: chúng tôi đây một loài thi sĩ/ yêu bằng thơ, ấy bậ y bằng mồm, thì tôi hiểu, thằng Tâm không nói ngoa.

https://thuviensach.vn

Và, những điều đại loại như thế, cùng năm tháng chung đụng, quen thuộc quá, để không ai bận tâm về các hình ảnh như trên.

Tôi nhắc lại, nơi bể tắm, nó là chỗ duy nhất, nơi có luồng sáng duy nhất, trong ngôi nhà như cái ống dài ngoẵng của chúng tôi, chứa 13 căn hộ. Thứ ánh sáng thực sự là ánh sáng, khác hẳn các gian phòng, hốc hẻm, nơi hơn sáu chục người chui rúc, luôn có thứ ánh sáng nhập nhoạng, nhơm nhớp. Ngày chẳng ra ngày, đêm chẳng ra đêm ! Vâng, tôi chỉ đáng khiêm nhường và không có điều gì tự hào, dẫu là tôi đã ý thức mình là thiếu nữ.

Nhưng con người ta nhất quyết phải có điều gì để mà sĩ diện.

Giống như hiệu đồng hồ trước ngõ, tuy quầy hàng chỉ nửa mét và hàng hóa, đồ lề, công xưởng trói gọn trong lồng kính cũng hãnh diện đề chữ hiệu: Minh Kha chữa đồng hồ gia truyền. (Tôi xin mách, rằng chú vừa khoe hai loại cạc-vi-dít. Một, in dòng chữ Minh Kha, chữa đồng hồ gia truyền. Hai, đề: Thi sĩ tự do Minh Kha.

Sao cái thứ hai không đề Minh Kha thi sĩ gia truyền? Như thế hợp lí hơn, vì nghe nói, bố chú ngày xưa chuyên bốc mộ dưới Văn Điển, cũng làm thơ!) Bên kia đường có hiệu đồ Nữ trang gia truyền.

Cũng như hôm nào đó, cha tôi lẳng lặng lấy sơn đen bôi lên tường ngõ hẹp bên kia đường, nơi mẹ tôi bán bún ngan dòng chữ: Bún ngan gia truyền!

Phố cổ gia truyền, hàng quán gia truyền! Cả nước bảng hiệu gia truyền lây lan như bệnh cúm không có nước tỏi nào chẩn trị.

Niềm tự hào tưởng như vĩnh cửu, bây giờ có dịp mọc toé lên như

nấm tháng ba.

Chính vì thế, tôi nhất quyết tìm ra sự tự hào ở bên ngoài bản thân tôi ra. Đó là lòng kiêu hãnh của đứa con Hà Nội, về nơi tôi sinh ra, lớn lên. Mới tuần vừa qua đây, tôi đã thể hiện điều ấy trong trại hè lần thứ nhất của học sinh trường tôi tại Huế. Một thằng con https://thuviensach.vn

trai kém tôi những hai tuổi, từ miền Nam ra - tuy nó để đường ngôi giữa và nhuộm một nhúm tóc vàng, nhưng với lũ con gái lớp 11A chúng tôi thì nó còn thò lò mũi xanh lắm - đã phải trợn mắt khi nghe tôi kể về khu phố và ngôi nhà tôi ở. Tất nhiên tôi không thể

kể với nó tất cả. Tôi nói với nó, rằng Hà Nội có ba sáu phố phường là điều ai cũng biết. Tôi bảo nó, rằng chị ở sống trong Phố Cổ, nhà chị trong Phố Cổ, bốn năm đời nhà chị ở Phố Cổ. "Vậy chị là người Hà Nội gốc?" Nó hỏi. Ừ, chị là người Hà Nội gốc! Tôi vênh mặt lên, thổi phù lọn tóc vương trên trán. Thực ra, khi trả lời câu hỏi ấy, tôi có nghĩ tới ngôi nhà hình ống của chúng tôi. Nhưng không nên nói kỹ về ngôi nhà, vì thằng ngôi giữa ấy chưa từng sống, không thể hình dung nổi! Vả lại, tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại, chả

nhẽ lại kể cả về cái chuồng xí công cộng cạnh nhà thằng oắt con Tâm. Cái chuồng xí luôn rỉ từ vách tường ra thứ nước đen tanh lờm lợm và chàn chạt đám bọ lổm nhổm trên nền xi-măng vào ngày quá nóng hay mưa nhiều! Tôi kể cho nó nghe về khu phố nườm nượp người đi. Dãy phố hàng hoá như nêm cối! Đường phố đầy những biển hiệu, quảng cáo lắm màu, lắm tấm kính trong như pha-lê, mà bất cứ người nhà quê nào lên đây cũng phải đặt chân tới, dù họ

chẳng mua bán gì ở đó. Nó hiện diện trong tâm tưởng của người Hà Nội chúng tôi, bên những địa danh quen thuộc như Bờ Hồ, cầu Thê Húc, Ô Quan Chưởng, cầu Long Biên, chợ Đồng Xuân hay đại loại cái gì đó thuộc về lịch sử cổ kính của Hà Nội. Thú thực, khi đó tôi chợt nhớ tới gian phòng của mình. Tôi nhớ tới cái ống nước cụt ở

ngay trên nóc nhà tôi. Cái ống nước ấy không hiểu sao lại sát trên nóc nhà và bị cụt. Theo như cha tôi dự đoán, ngôi nhà này đã được sửa chữa rất nhiều lần và bị chia cắt thành nhiều nhà nhỏ qua nhiều thay đổi của lịch sử, thời gian. Đoạn ống nước ấy có thể dẫn tới buồng tắm nào đó của quá khứ chăng? Còn hiện tại, tôi đã nhìn thấy rất nhiều lứa chuột nhô đầu ra ở ống cụt. Chúng ban đầu thì rụt rè. Sau, thấy tôi không có gì đe doạ, lại bỏ cơm nguội cho chúng ăn ngay trên sàn gỗ, chúng lập tức kéo ra một đàn. Những con https://thuviensach.vn

chuột mượt lông và những con chuột lù xù xơ xác. Có một lần, còn rơi ra ba bốn con chuột còn đỏ hỏn. Tôi đoán, đó là nơi cư trú một tập đoàn chuột, một dòng họ chuột. Ngay đêm ấy, tôi nằm mơ

thấy được sống trong nhà mình, hít thở thứ không khí mười sáu năm qua, để lúc tỉnh dậy, chợt muốn quay về lập tức với mẹ.

Trong giấc mơ, tôi đã mơ thấy cái phòng duy nhất của gia đình tôi. Cái phòng xưa lát gỗ đen nhánh, rộng gần chín mét vuông. Thời mở cửa, người ta thi nhau lên tầng và sửa nhà, cha tôi đã thuê thợ

tháo gỗ ra bán và lát thay vào đó những viên đá hoa mát lạnh. Tiền bán gỗ, lát đá thừa ra, mua đủ nửa cái tủ lạnh cũ. Mẹ tôi bù tiền. Tủ

đem về không biết kê vào đâu. Cha tôi dùng cái ròng rọc treo tủ

lạnh lên cao, sát nóc nhà và mỗi khi cần lấy tiết đánh tiết canh, các thứ đồ ướp, gia giảm của món " bún ngan gia truyền", lại phải hạ tủ xuống bằng ròng rọc. Khi đó, nhà tôi vang lên tiếng rin rít của những bánh xe khô dầu. Tôi nhận ra, đúng ba giờ chiều, khu nhà tôi yên tĩnh tới mức có thể nghe thấy tiếng bước chân rón rén của bà già mù cũng tên Hương, sống ở tầng nóc nhà tôi. Mỗi khi muốn lên đấy, tôi phải vòng sang ngõ hẹp bên cạnh, chui qua cái cửa rất thấp mà người ta đồn rằng, đó là cái lỗ mà tự vệ thủ đô đã đục thông các nhà để gìn giữ từng mét đất Hà Nội. Rồi ngày nào cũng vậy, đúng ba giờ gì đó, tôi nghe tiếng nước chảy lóc róc. Có một lần, tôi đã chạy thốc tháo sang nhà bà già mù ấy để nhận ra, tiếng lóc róc nhát gừng kia, phát ra khi bà trong tư thế lưng cong, chân giạng ra, hơi cúi xuống, đứng ở chỗ hiên chìa ra chừng hai gang. Cạnh đó, chỗ bà khom khom lưng, chú Long đặt hai cái bếp dầu. Mặc dầu không nhìn rõ tất cả, tôi đoán bà đang làm việc gì và cảm thấy xấu hổ vô cùng. Tôi đã khám phá ra tiếng nước rơi bí mật kia! Sau đó, tôi vẫn không hề thiếu tôn trọng bà. Trong ngôi nhà này, ngoài mẹ tôi ra, bà Hương mù loà ấy hiểu và yêu thương tôi nhất. Bằng chứng là tôi còn tấm ảnh bà bế tôi hồi bé xíu, và tới tận hôm nay, vẫn ôm ấp, vuốt ve tôi mà kể về khu phố khi còn https://thuviensach.vn

cha mẹ bà. Một khu phố hiền lành, yên tĩnh không chật hẹp như

hôm nay và đầy những món ăn tuy không có biển gia truyền, nhưng nhiều cám dỗ của người Tầu. Bà mù nhưng khéo. Bà lấy bột nếp rây nhỏ, hòa nước, tráng bánh, rồi phơi trên cái nóc nhà sát bên cửa sổ. Lúc trời se se, lành lạnh, bà sai tôi quạt hồng than trong cái hộp sắt cũ có in hình bà đầm Pháp. Bà gọi nó là bánh Mị Châu.

Bánh Mị Châu dẻo, lại trong trắng. Khi có hơi than nóng, chợt phồng lớn bất ngờ và có sắc hồng phớt như khuôn mặt thiếu nữ

đang xuân. Nó thơm tinh khiết, để lại vị ngọt hậu rất lâu trong họng. Nhất là khi nhấm nó, chiêu một ngụm nước vối ướp hoa cúc vàng, hãm sẵn trong chiếc ấm tích cổ của bà. Tôi ngồi ăn bánh Mị

Châu để bà lần sờ bàn tay trên da mặt tôi: "Cháu bà xinh ra rồi đấy!" Xinh ra rồi đấy! Nghe lời khen, tôi bỗng hít vào thật mạnh và thở ra. Tôi cảm thấy đôi vú nhu nhú quả cau của tôi cũng thở hít và ngưa ngứa đụng vào làn áo mỏng. Sau đấy, bà lần tới bên cửa sổ, với cái thanh tre già nâu màu thời gian, kê lên đùi làm phách và hát.

Tôi không thích lắm điệu hát ấy. Lũ con gái chúng tôi thuộc lòng bài hát If you had my love(1) nhanh hơn tất cả các bài hát của bà Hương. Nhưng tôi vẫn nhận ra bà Hương có giọng hay và rất rõ lời.

Đôi khi bà Hương không hát. Bà lấy cái máy nhạc cũ bỏ băng cassette vào, rồi lim dim đôi mắt loà để thưởng thức " giọng ca của cụ Quách Thị Hồ, người ca nữ còn sót lại, độc nhất vô nhị!" ấy là theo lời bà Hương. Tôi không hiểu Thời Quân Thượng Thiếu(2) có ý

nghĩa thế nào. Cũng không hề biết thưởng thức, bà Hồ hát hay tới đâu mà bà Hương vẫn nghẹn ngào mỗi lần nghe lại. Một bữa, trong tiếng mưa giọt giọt rơi trên mái tôn, trong khí lạnh chầm chậm như sương khói lùa qua khe cửa chiều đông, bà Hương bật băng nhạc ấy lên và hỏi: "Cháu có nghe thấy gì ở trên cao không?"

Không! Tôi nói. Cháu không nghe thấy ư? Đâu phải tiếng hát bình thường, chỉ có bốn nhạc khí và ba người thôi, mà là cả dàn thanh âm giao nhau của trời đất đấy! Tôi lắng nghe lời có đoạn: Đàn ai một https://thuviensach.vn

tiếng Dương Tranh(3) , chỉ thấy nao nao. Nhưng bà Hương cứ nhất quyết bảo, rằng đó là tiếng thần nữ từ cao thăm thẳm dội tới. Có thật không, ở gian nhà thoang thoảng hơi rêu ẩm mốc của bà? Tôi không hiểu thứ nhạc cổ ấy lắm. Tôi tìm đọc sách báo thấy người ta viết, đó là thứ nhạc nhã xa-lông, quý tộc! Quý tộc nào? Bà Hương là người dân dã. Mà nếu có thứ nghệ thuật cho mọi đẳng cấp thì tất là siêu cao rồi. Lại nữa, tôi thêm tin điều bà Hương tin, khi nhìn vào đôi mắt như hai lỗ dế của bà. Hai lỗ dế khô khốc, giờ đây vắt ứa ra hai giọt trong vắt. Và có phải chăng vì thế, sau lần ấy, khi nghe lại vài lần bài hát bà Hương yêu quý, tôi cảm nhận có điều gì đó, dẫu là sự cảm nhận còn mơ hồ, lãng đãng, trong tiếng đàn nhẩn nháy, đôi khi dấm dẳng hoà với tiếng dồn của sênh, của phách giòn giã, là tiếng cao hơn, nhẹ hơn, đầy đặn hơn, tiếng hát rất tròn trịa rõ ràng của bà ca kĩ đệ nhất. Tôi cũng nhắm mắt. Lim dim. Mãi rồi cũng tưởng ra non nớt trên cao lắm có thanh âm rộn ràng nào đó làm tôi lãng đãng bay lên, bay lên cao vút... Từ đó, tôi cho là, những làn điệu cổ xưa kia không hề chứa đựng nỗi sầu thảm.

Nó chứa chất điều gì, cất giấu, mang linh hồn nào đó, xa lắc trên cao của riêng bà, thế hệ bà. Những cảm xúc ấy không chỉ từ lời ca, làn điệu của đàn, phách và sênh, nó dường như cộng hưởng, thăng hoa, bởi tiếng rơi chỉ tôi nghe thấy, khi những giọt nhựa trong suốt tự hai lỗ dế kia vắt ra, rớt nhanh, thấm vào sàn gỗ. Có lẽ hai nhăm năm vừa qua, sàn gỗ nhà bà đen hơn bởi những giọt nhựa ấy chăng? Tôi cũng không thể cắt nghĩa nổi, rằng vì sao tôi có tất cả

cảm giác như vậy. Khi ấy, miếng bánh Mị Châu ướt thêm nước miếng và nước vối hoa cúc ngọt hơn chăng?

Tôi còn nhớ, có lần bà nói: "Tên Hương là khổ lắm. Bà mong cháu lớn lên không khổ". Bà khổ thì rõ ràng rồi, vì bà mù loà. Mẹ tôi bảo, hai nhăm năm nay bà Hương già vẫn như thế. Ông Hương mất từ lâu rồi. Bà ở vậy với chú Long và khi chú lấy vợ thì cả hai vợ

chồng vẫn ngủ chung với bà trên cái sàn gỗ rộng khoảng tám mét https://thuviensach.vn

vuông. Vợ chồng chú Long không có con. Có lần tôi hỏi: "Cô Tuyết có thích trẻ con không?" Cô ấy cười bí hiểm. Bà Hương nghe rõ tôi hỏi mà chẳng bảo gì. Lát sau, bà ghé vào tai tôi thì thầm: "Bà mong có cháu bế lắm. Nó cũng muốn có con, nhưng sợ bà nằm chật!

Khốn nạn! Chật một tẹo có sao đâu! Rộng lòng còn hơn rộng nhà, rộng cửa!" Như vậy mà tôi vẫn thích leo lên nhà đó vào những đêm đông sướt mướt. Mưa lanh canh gõ lên tấm tôn chìa bên cửa sổ trông xuống bể tắm. Tôi lên. Gõ vào tấm ván trên đầu, rồi gọi: Vừng ơi, mở cửa ra! Số là bà còn ba người con gái nữa. Cô Điệp, cô Hà và cô Huyền út ít. Gian phòng ấy không đủ chỗ ngủ cho năm mạng người! Cho sáu mạng người từ khi chú Long lấy vợ. Chiều cao của gian phòng không đủ làm cái gác xép. Ông Hương, ngày còn sống, đã đục xẻ hai bên tường, làm hai rãnh để đỡ những tấm ván tạo một gác lửng cơ động chỉ hình thành vào đêm. Mỗi khi người cuối cùng về muộn, muốn chui lên đấy, phải gõ vào một tấm ván và người bên trên tháo nó ra, rồi lại đóng nó lại, mới đủ chỗ cho người thứ ba.

Tôi chen giữa các cô, ép thân như lèn cá. Để đôi vú còn săn chắc của họ cọ vào lưng. Nghe bà Hương rì rầm nói vọng lên trong bóng tối.

Rằng chúng mày cứ béo trương xác ra để chật chội nóng nực thế

này! Rằng có chó nào nó lấy, cho ế xưng ế xỉa! Tôi biết đấy là khi gian nhà bỗng nóng lên cả trong mùa đông và tôi vội tháo tấm ván chui xuống nằm bên bà, mong bà trở lại hiền hoà như ban ngày và lần mò trong đêm, dúi vào tay tôi miếng kẹo gừng cay cay ngòn ngọt, rồi bà nói: "Tao đưa con Hương một thằng Trọng Thuỷ

để mày ngậm kì tan, rồi xéo ngay khỏi đây cho rộng chỗ!" Những khi ấy, tôi ôm riết bộ xương còm cõi của bà. Tôi biết, bà vì duyên cớ

khác mà mắng yêu tôi. Bà hờn với vợ chồng chú Long. Trong đêm, cô Tuyết, vợ chú ngủ quá say, đã lăn sang đè đứt cả dây màn của bà.

Muỗi vo ve bay vào cả đàn, đốt đỏ cổ chân bà. Tất nhiên là tôi không khóc, khi vuốt ve chỗ muỗi đốt vào sớm hôm sau, lúc bà bôi giấm lên đám nốt đo đỏ li ti. Tôi cũng không giận cô Tuyết. Thậm chí cảm thấy thương khi bà Hương giận cô. Thật vậy, người ta có phải https://thuviensach.vn

gia súc đâu mà không thấy khó chịu, cứ phải chen chúc giữa những chiếc màn sàn sạt!

Tháng mười một. Mẹ tôi ốm. Tội quá, mẹ tôi ở nhà không ra chợ, vẫn tham công tiếc việc, ngồi mạng lại đôi tất nâu cho cha tôi. Mưa rấm rứt không ngừng rơi và mặt trời lờ mờ ong ong giấu mình trong những đám mây xám nặng nề trôi ngang thành phố. Gánh bún ngan của mẹ tôi không dám ngừng hoạt động vì sợ mất khách.

Cha tôi đành mượn cô Công từ làng Lủ ra trợ sức. Tất nhiên, mẹ tôi vẫn phải gượng dậy, tra tra, nếm nếm nồi xáo. Tất nhiên, không chỉ là nước dùng hay thịt mềm hay cứng. Còn cả kỹ nghệ chan rưới, làm nóng, xóc bún thế nào, ngâm ớt, ướp tỏi, đánh gừng và pha chế

nước chấm ngay trên thực địa, tuỳ theo khẩu vị quen thuộc của từng mặt khách ra sao. Điều ấy chỉ có mẹ tôi là thuộc lòng. Tất nhiên, vì thế mà mới có hai ngày đã khối người bỏ đi hàng khác. Tôi phụ

giúp cha tôi rửa bát và chỉ chỗ cho khách để xe máy. Việc đang tồi đi như thế thì may sao mẹ tôi gượng dậy, nhưng không bán muộn như

trước.

Thứ bảy. Tám giờ tối. Tôi tới nhà con Vân Hàng Trống mượn vở

ghi bài tập vật lý. Tôi rất thích ngôi nhà của Vân. Không phải nó rộng rãi, lại vừa lắp hai tấm kính sáng choang thay cánh cửa gỗ cũ

kỹ. Sự thích thú của tôi từ hồi còn được bên cha nó. Nhìn người đàn ông có bộ râu đen pha bạc dài tới ngang ngực, bôi bôi, phết phết trong xưởng nhỏ sau nhà, in trên những mảnh giấy mịn, mỏng tang, nhiều bức tranh ngộ nghĩnh. Nơi ấy, từ khi cha nó mất, vắng lặng như nhà mồ. Hai đứa cười rúc rích và bật nhạc nghe choang choang cũng chả ảnh hưởng tới ai. Bảo yên tĩnh như nhà mồ cũng không quá lắm, vì chẳng ai ngó tới đó, chúng tôi ngồi học giữa những đống khuôn tranh không nói của cha nó để lại. Những bộ khuôn từ khi chủ

mất đi không còn sơn mực, khô đi và dần phủ lớp bụi dày. Nhiều tấm dựng sát tường. Mỗi khi mất điện, âm bản khắc gỗ hắt lên https://thuviensach.vn

màu và khối rất kỳ ảo, rập rờn trong ánh nến. Những người và thú như ở cõi nào chập chờn hiện về!

Hôm nay nhà Vân không vui. Ông anh nó đòi bán bộ cổ tập khắc gỗ ấy để mua một con A Còng(4). Nhưng mẹ Vân dứt khoát không nghe. "Bây giờ còn có kẻ cần và người ta ở tận Pháp về xin chết mà mẹ không bán đi thì mất cơ hội đấy!" - "Tao để đấy chả thối được! Mày không muốn làm nghề cha mày thì cứ mặc xác nó đấy, cho cha mày yên lành dưới đó!" - "Mẹ tưởng sau này, con cháu nó quay lại cái nghề cổ lỗ sĩ ấy à?" Yên lặng một lát, lại nghe: "Rồi chính phủ sẽ có ngày phải mang lọng tới rước những bộ ván này!"

"Hực, hực!" Có tiếng cười gằn. "Rước vào mắt! Người ta bỏ cả vài tỉ

ra trùng tu ngõ Cấm Chỉ và biến thành Phố Cổ ẩm thực và khối kẻ vì thế mà có tiền. Hỏi ai đầu tư vài trăm triệu mua bộ ván mục này?" - "Kệ đấy! Tao van mày! Mày để cho tao và những tấm gỗ

được yên!" - "Mẹ bảo thủ lắm! Con không làm! Con con sẽ không làm! Cháu con sẽ không làm cái nghề chẳng bao giờ đủ ăn ấy của cha!"

Con Vân tiễn tôi ra ngõ rơm rớm nước mắt. Nó bảo, sao cái đống ván khắc ấy không biến mất đi sau một đêm? Năm nào cũng vài thằng chỉ trỏ mang vài lão Tây tới hỏi đống ván đen đúa xam xám ấy. Năm nào mẹ tao và anh ấy cũng cãi vã như vậy.

Buổi tối. Phố phường quanh khu tôi vẫn nhộn nhịp như ban ngày tới khuya. Tôi buồn.

Tôi vòng qua phố Lương Văn Can, vòng qua hai ba cái phố nhỏ

mà chẳng biết đi đâu. Thực chất, những phố phường của chúng tôi chẳng còn làng nghề, trừ phố Lò Rèn và Hàng Bạc. Thời gian đã, đang làm thay đổi bao điều theo nhịp sống mới. Đang suy nghĩ

miên man tôi chợt thấy bóng cha tôi vội vã rẽ vào một ngách nhỏ.

Tôi gọi giật giọng, nhưng có thể tiếng tôi nhỏ, nên ông không nghe https://thuviensach.vn

thấy. Không hiểu sao khi ấy tôi bước theo ông. Ngõ quành quéo lắm lối. Tại đây, không hề có ai quen biết của gia đình tôi. Vậy ông đi đâu? Tới cái ngõ cụt, những nóc nhà liên tiếp vẩy cá, mờ mờ

trong sương khói bảng lảng. Tôi hồi hộp tiến vào sau cánh cửa, nơi ông vừa biến vào. Ai đã nói với tôi, đây có ba bốn phòng trọ? Tôi vừa định quay về thì từ cánh cửa sổ bên trái vọng ra tiếng nói quen thuộc của cha tôi. Tôi dừng lại. Cửa rất kín. Bên trái, trên cao có lỗ

thông khí. Tôi tìm thấy chiếc ghế thấp bên hiên, kê dưới cái lỗ, bước lên kiễng chân nhìn. Tôi lờ mờ thấy chỉ hai nửa thân người trần truồng nhấp nhổm. Tôi thụp xuống tim đập nhanh. Sự tò mò lại thôi thúc tôi kiễng lên một lần nữa. Lần này, họ đã xoay đi hướng khác. Góc nhìn hẹp, chỉ thấy bốn bàn chân ngọ nguậy liên tục dưới ánh sáng cây đèn ngủ hắt trúng vào đó. Tôi cố mở to mắt.

Trời ơi, đấy là đôi chân mang đôi tất có vết mạng khác màu của cha tôi. Tôi cố kiễng lên. Không thể nhầm lẫn được! Chính xác đôi tất tự tay mẹ tôi đã mạng, bằng chỉ khác màu, hôm mẹ nằm ốm ở

nhà. Tôi bỏ chạy. Tôi khóc nức nở suốt dọc đường về, tận khi leo tới gác, ngã vào lòng mẹ.

Sự việc thực khủng khiếp! Những hình tượng tử tế, vụng về, chân chất nhưng thân thuộc tới đẹp đẽ của cha tôi hoàn toàn đổ sụp.

Tôi nức nở, đứt đoạn kể cho mẹ tôi toàn bộ những điều trông thấy.

Thú thực, khi đó tôi không chỉ ghê tởm mà còn căm thù cha tôi. Lòng căm thù người này có thể xuất phát từ tình yêu đối với kẻ khác và đó là một điều giản đơn. Tôi được mẹ lau sạch mặt, sau khi để tôi khóc no nê và khi tôi ngước lên, lại thấy khuôn mặt bà vô cảm, hoá đá! Câu chuyện có thể gây nên cú sốc rất lớn với người vợ khác và họ thường quát ầm lên như ngỗng, giống cô Yến đánh ghen năm ngoái trong xóm tôi.

Bây giờ, tôi đã có thể hiểu được những lý do tạo nên khuôn mặt đá ấy. "Mẹ thương con gái lắm!" Ngoài ra, bà không có biểu hiện, một https://thuviensach.vn

tẹo nào tỏ ra tự thương lấy bà. Giá như bà khóc! Đôi mắt đẹp của mẹ tôi chẳng hề có một giọt lệ. Nó xa xôi, mơ hồ, mênh mông, khó hiểu. Dường như câu chuyện của tôi không mảy may làm bà cảm thấy đường đột. Có nghĩa là bà đã biết được tất cả chăng? Tôi ngạc nhiên hơn nữa khi sau đó, bà lẩm nhẩm, rằng cha tôi còn rất yêu mẹ. Rằng, mẹ còn rất yêu... Tại sao như vậy? Tôi gặng. Mẹ tôi cứ

xoa mái tóc của tôi suốt mà không hề nói rõ thêm một chút nào.

Tôi đau đớn ngạc nhiên lau nước mắt ngước lên nhìn bà. Suýt nữa tôi chuyển sang căm thù cả trạng thái ấy của mẹ tôi nữa, nếu tôi không nghe và đếm từng tiếng chân quen thuộc của cha tôi, 13

bước, lên nhà. Ông vô tư oang oang cười, nói, tớn tẩy như con chó nhà con Xim đầu ngách, nhảy lên choi choi, sủa vang, sau khi thoả mãn no nê những miếng xương ngan mẹ tôi thảy cho. Chỉ khi thấy hai mẹ con yên lặng, nhìn ông lạ lẫm, ông mới tẽn tò nằm xẹp bên góc nhà để nhường chỗ mọi khi của hai chúng tôi.

Đêm ấy, khuya lắm, tôi chợt thức dậy khi nghe tiếng khóc. Sờ

sang, thấy bên tôi trống trơn và chợt nhận ra ảnh hình lờ mờ của mẹ tôi trong vòng tay của cha tôi sát mép tường bên kia.

"Để con biết chuyện này, anh có lỗi!" Tiếng khóc bị lèn giờ rức lên. Tôi hé mắt. Hình như cha tôi siết chặt mẹ tôi hơn. "Anh càng thương em!" Giọng cha tôi nghèn nghẹt. Yên lặng. Tôi cảm giác lơ mơ

thân xác mẹ tôi rung lên trong tiếng nấc, trong vòng tay nhập nhoạng, những hình khối chuyển động rất chậm, cuồn cuộn của cha tôi. "Hãy tha thứ cho anh!" Tiếng cha tôi trầm nhẹ, thì thào.

"Yên nào, kẻo con lại thức!" Khi ấy, rõ ràng mẹ quay mặt sang tôi.

Tôi nhận ra, trong màn đen, nổi lên hai con mắt mở to, trắng, đen, thăm thẳm, loang loáng, có lẽ còn ngập tràn nước mắt, nhờ ánh sáng từ vòm trời đầy sao chiếu qua khe cửa. Tôi muốn khóc thành tiếng mà không thể được. Cổ họng tôi chèn cứng một cục đá và nước mắt tôi cứ chan hoà ướt đầm cả gối. Lát sau có tiếng rung nhẹ của https://thuviensach.vn

sàn. Mẹ tôi bước qua tôi và nằm đúng ở vị trí như hồi tối. Bà vòng tay qua ôm người tôi. Tôi rất sợ bà sờ lên mặt tôi hay đụng vào gối đã ướt nhèm. Tôi giả vờ nói mơ và xoay mình tránh vòng tay của bà.

Đêm. Lặng. Có tiếng rinh rích của bầy chuột trên đoạn ống nước cụt. Bây giờ bật đèn, nhìn lên sẽ thấy cả đàn, cả họ chúng nó kéo ra. Chuột có hôn hít loạn xị như con người không?

Sớm hôm sau, vẫn như mọi sớm bình thường. Mẹ tôi dậy từ bốn giờ và gánh bún ngan sang bên ngõ khi bảy giờ. Cha tôi thức lúc sáu giờ thì phải. Một ngày bình thường của chúng tôi lại bắt đầu. Tôi đi học mà chẳng nghe được điều gì. Chiều về, tôi một mình lần mò trong phòng nhỏ. Tôi thấy nhói thương cho bọn chuột khi nhận ra có những con chuột thân hình vừa khít với cái ống nước nhỏ xíu. Tôi xuống cầu thang. Lần đầu tiên, tôi có cảm giác ghê sợ cái nhớp nháp của tay vịn, đã mười sáu năm nay chưa bao giờ, chưa khi nào có cảm giác ấy. Tôi nhìn, thấy ghê tởm thứ ánh sáng nhập nhoà, ngày không ra ngày, đêm chẳng ra đêm. Đi qua bể tắm, thằng nhóc Tâm cười choe choét như mọi lần và bắt đầu ra dáng chờ tôi. Tôi soi nó không chớp mắt. Tôi quay mặt đi, dù khi ấy nó còn mặc nguyên cả

áo quần. "Tao ghê tởm cả mày và tao!" Tôi thốt lên và đi ra phố.

Tôi ra Bờ Hồ. Có thể tôi phải học thực giỏi hay đại loại kiếm một công việc nào đó nhiều tiền để rời xa ngôi nhà này? Phải rời xa nó thôi vì tôi không thể gia truyền bán bún ngan như mẹ tôi và cam nhẫn sống với một tình yêu khủng khiếp như vậy. Tôi vào thang máy, lên tháp Cá Mập, gọi một li cà-phê đắng ngắt. Có thể một người con gái Hà Nội bắt đầu sa đọa từ li nước đắng này hay không? Tôi muốn đập phá. Tôi muốn gào thét. Tôi muốn thứ nhạc thật loạn, điệu Ráp hay tiếng vỡ, nghiến, va đập nào đó có thể

nghiền vụn, xé tan tất cả các mạch máu của tôi. Tôi khóc. Trời sắp có dông, từ tầng cao có tia sét chớp nhằng, rọi sáng xanh cả trời và sấm. Gió mát nổi lên. Tự nhiên tôi nhớ tới bà Hương. Không! Tôi https://thuviensach.vn

không thể sa đoạ, phản bội thành phố này. Hình như bắt đầu từ

đêm qua tôi nhìn rõ hơn về nó. Nhìn rõ hơn từ chính những điều quen thuộc, thân yêu nhất trong chính ngôi nhà của tôi. Tôi khóc câm lặng. Mây lại dần quang đi. Hồ Gươm hiện ra phẳng như một tấm gương khổng lồ dưới kia. Gió mơn man trên làn da con gái, già 16 tuổi của tôi. Sương tơ dăng, bắt đầu lan ra, trùm lên dáng liêu xiêu của trăm ngàn ngôi nhà. Từ trên cao, nhìn xuyên màn đêm mà tưởng thấy con người lúc nhúc chuyển dịch trong nó bé như những con bọ. Nói thực, khi ấy tôi đã không vì hèn nhát mà khóc.

Cuối tháng sáu, bà Hương mất đột ngột. Chú Long bảo, hình như bà biết trước. "Không biết trước, sao mẹ tôi sai con Huyền đun một nồi nước lá thơm. Tắm xong, bà lên giường nằm rồi đi".

Tôi đã nghe lỏm khi chú kể vậy với mẹ tôi. Tôi nhìn vào chiếc quan tài bằng gỗ sơn đỏ chót, có những con rồng vàng nhe răng ngoạm lấy quả cầu đỏ. Nếu bà Hương sống lại? Tôi tưởng tượng thấy bà bước ra khỏi quan tài, sờ sẫm đi về góc nhà. Thấy bà hát, thấy móm mém cười và trao cho tôi chiếc bánh Mị Nương, cái kẹo đắng Trọng Thuỷ. Khi ấy, lũ con gái của bà, cô Điệp quá thì, Cô Hà già lứa, kéo đâu về một đống những tay đàn nhị, kèn, sáo và họ ngồi chật ngoài rạp bắt đầu chơi thứ nhạc bắt chước tiếng khóc leo lẻo của cô Huyền út ít, thông minh và ngoan nhất nhà đang ngồi bên quan tài mẹ. Tiếng nhạc ma bay trượt lên quan tài, loang trên khắp mặt phố, cố cắt đứt những dòng suy nghĩ của tôi. "Sống dầu đèn chết kèn trống, cháu ạ!" Chú Long nói với tôi khi thấy tôi nhăn mặt. Tôi nhắm mắt lại, cố gắng hất văng tiếng khóc giả vờ của kèn sáo kia...

Sớm đưa bà Hương, người ta không thể khênh quan tài xuống theo cái ngõ quá hẹp, lắm vòng gấp. Quan tài được đưa qua cửa sổ, qua nóc nhà bên và từ đó hạ xuống mặt đất bằng ròng rọc. Tôi đứng dưới đường hồi hộp nhìn lên. Mặt trời sáng chói đúng vào https://thuviensach.vn

hướng quan tài thả xuống. Không nhìn thấy dây ròng rọc buông quan tài vì ngược sáng. Chỉ thấy lơ lửng chiếc quan tài đỏ chói, vẽ

con rồng ngậm cầu đỏ, chao xuống mặt đất như bay chậm. Quan tài bà hồng rực lên trong nắng, chầm chậm trôi xuống mặt phố, hệt như con vật nào màu đỏ đang tiếp đất. Lúc hạ, hàng chục người dân phố vươn bao nhiêu cánh tay gầy guộc, gân guốc đỡ lấy con vật đỏ như vụt mọc ra mấy chục cái chân.

Tôi theo bà tới tận Bờ Hồ. Tiễn biệt, trời trở nên quang trắng long lanh, phắt chuyển gió, xanh thẳm như bầu trời của mùa thu.

Tôi nhớ bà có lần nói: "Bà tuổi rồng. Cháu tuổi rồng. Những con rồng Hương! Bà mong con rồng Hương nhỏ hạnh phúc!"

Người ta có linh hồn không? Nếu có linh hồn thì linh hồn bà có phải dáng rồng mà bay đi không? Con rồng mang linh hồn bà liệu không mù loà như khi bà còn sống để được nhìn thành phố và phố cổ, nhìn lại một lần ngôi nhà của chúng tôi không? Còn thành phố, còn khu phố, còn ngôi nhà hình ống của chúng tôi, chúng có linh hồn không? Và nếu có, chúng mang hình hài nào trong mười hai con vật?

Tôi trở về nhà. Người ta cũng chỉ tranh thủ đưa tang bà để tiếp tục nhao ra phố, kịp đua tranh kiếm sống trên các đường phố

luôn ù ù điên loạn như trong một cối xay gió khổng lồ. Chẳng còn ai ở nhà. Tôi lắng nghe. Không còn gì nữa! Tôi rờ tay lên mặt sàn đá nhẵn, nơi bố và mẹ tôi nằm. Tôi thấy mồ hôi nhà lan lạnh trên những ngón tay của tôi. Tôi chợt nhớ tới phiên bản bức tranh Phố

Phái, định gửi cho cái thằng tóc chẻ ngôi giữa. Tôi lấy bút xoá đi dòng chữ hôm trước tôi ghi: Phố Cổ. Tôi yên lặng nửa giờ để cảm nhận lại toàn bộ mọi sự kiện. Tính tháng, tôi đã hơn mười sáu tuổi.

Tôi nắn nót viết hai chữ rất đẹp Ph ố Cũ thay lên dòng chữ Phố

Cổ. Chiều. Tôi ra bưu điện gửi bức tranh cho thằng bạn. Lòng nhẹ

như vừa nhảy qua một con suối rộng.

https://thuviensach.vn

Tháng tám năm sau, mẹ tôi vui vẻ báo cho cả nhà, sẽ dồn tiền để

mua một căn hộ nơi chung cư mới xây ở ngoại thành.

Tháng tám. Đêm ấy mẹ tôi thì thầm nói với cha tôi:

- Vợ chú Long vô sinh rồi. Lớn tuổi quá, chai dạ con, bây giờ

muốn sinh một mụn con mà chẳng được!

Hà Nội - Xuân 2003

https://thuviensach.vn

Phố cũ II

Bạn có vui không, nếu hôm nay là ngày nhận bằng tốt nghiệp tú tài và bạn bắt đầu bước vào tuổi mười tám? Đa số đám nữ

sinh mặc tà áo dài trắng muốt, sẽ trả lời tăm tắp mấy ông phóng viên báo Hoa Học Trò rằng, chúng tôi sẽ vui cực và cười như

hoa nở khi dứt nồm.

Tôi bình thản báo tin tốt nghiệp cho cha mẹ và là thực kỹ chiếc áo dài lụa trắng vào đêm trước. Mẹ tôi bảo, Hương à, từ mai con thực sự là người lớn rồi đấy! Mắt bà đầy trìu mến, mở to, sáng và tôi có cảm giác từ bà truyền sang tôi sự ấm áp, hạnh phúc. Cha tôi dúi vào tay tôi tờ giấy hai chục ngàn còn láng coóng, rồi bĩu môi với mẹ: "Khi mười tám tuổi, anh đã đánh hơn ba mươi trận và đào hố

chôn tới tám thằng bạn!" Tôi không dám cãi cha tôi. Tự dưng tôi nhớ

lời thầy Vương khi thầy kể về các danh nhân: "Mozart viết nhạc khi sáu tuổi. Vũ Trọng Phụng trình làng tiểu thuyết khi ông mười bảy tuổi..." Và, cô ca sĩ Lopez thần tượng của lũ con gái chúng tôi, nổi tiếng khắp thế giới khi chưa đầy mười sáu. Thế hệ cha tôi?

Đi trận. Giết giặc. Gìn giữ một bờ cõi thống nhất của đất nước...

Biết bao gian khổ hy sinh để "Những kinh nghiệm, vốn sống chẳng còn hữu dụng trong thời bình", theo đánh giá của mẹ tôi. Còn lũ

chúng tôi? Ăn hại?! Trẻ ranh!? Tôi nhói tim, thấy thương ông và thương mình.

Quả là buổi nhận bằng hôm đó tại sân trường nhộn nhịp hơn ngày thường. Sau vài tháng bận cấp tập học, luyện và thi, giờ được nhìn lại nhau kỹ một chút. Những đứa con trai đứng khoanh tay, có đứa hôm nay tự nhiên ria mép lún phún và chỉ trỏ, chân đứng giạng, tỏ vẻ đăm chiêu. Lũ con gái túm tụm thành từng nhóm và bình luận, thằng này tồ, thằng kia quá lố và có đứa nhăn mũi khi đi qua https://thuviensach.vn

mấy thằng con nhà mới phất lên cứ ra cái điều khi tới trường lấy bằng với mấy chiếc Dylan, A Còng(1), láng nhẫy. Tôi biết trong lũ chúng nó, có đứa hôm qua vẫn chát thâu đêm, để sớm ra ngáp liên hồi như cá hồ Trúc Bạch gặp bữa trở trời. Tôi suýt bật cười. Thời này, người ta nếu muốn, đâu chỉ tứ khoái như các cụ

Khốt. Phải là ngũ khoái. Không, cả hít hút và chát chít là lục khoái chứ!

Tôi chợt buồn. Thế hệ cha mẹ tôi, toàn bộ những đam mê gác lại cho một mục tiêu duy nhất, kiêu hãnh, cao thượng, đau khổ, mất mát... Và, chúng tôi đây, ai đã gieo mầm cho sự hoài nghi vào tất cả

những khát vọng lớn lao để không hiếm những đứa chẳng tin mịa(2)

vào điều gì, như chúng tâm sự trao đổi, nói toạc ra với nhau qua màn hình bằng những cái nick tây tầu?

Còn tôi? Thế là vĩnh viễn không còn tuổi học trò và rồi sau đây lại lao vào học thi như điên để kiếm một chỗ nào đó trong trường đại học cho mình và thoả lòng mong muốn của cha mẹ. Con Vân, bạn thân tôi liếm môi, làm ánh thêm chút màu son nâu: " Vô tư đi, mày!"

Nó cười, nói rổn rảng, không hề có khuôn mặt đưa đám của lũ bạn cùng lớp. Đêm qua hai đứa đi uống nước trên Hồ Tây, nó chả bảo, tao sẽ lấy chồng, tao sẽ sinh con, tao sẽ mở một tiệm gia truyền bán đồ lưu niệm cho mấy thằng Tây ba-lô và thế là tàn hết đời!

Tôi nhìn chòng chọc xuống mặt hồ Tây lấp lánh dưới vòm trời đầy sao và trăng, bao la xanh đen, sóng bạc cao lên trong gió, hình dung thấy cái tiệm bán đồ lưu niệm của Chương, anh Vân. Những mặt nạ, người, thú, đen, đỏ, trắng, vàng,v.v... Tôi tiếc cho anh Chương. Đã có thời, anh nó là thần tượng của tôi và Vân. Đẹp trai, học giỏi. Tốt nghiệp Mỹ thuật Công nghiệp loại bằng đỏ chót và cái gì cũng biết. Thế nhưng anh Chương mải chơi lắm. Hai năm liền làm việc ở đâu cũng chỉ độ ba bốn tháng lại bỏ. "Mẹ tao khóc hết cả

nước mắt". Cũng qua Vân, anh Chương biến chứng từ khi cặp bồ

https://thuviensach.vn

với Huynh râu dê, dân làng chơi Hàng Bạc. Tôi nhớ, có lần anh Chương nói, cuộc đời khó nhất là nghề chơi! Bọn nghệ sĩ mới có tí, tưởng là ngang được vương bá với vương quyền là thứ ngu nhất hạng. Tất cả bị đè bẹp bởi vương tiền! Điều anh Chương nói, với tôi, tối nghĩa, khó hiểu, nhưng xem ra anh có ý chí kiếm nhiều tiền ghê gớm. Thoắt một cái, anh bỏ chơi bời, nhậu nhẹt, chăm bẵm làm ăn xoay đổi xoành xoạch, cải tạo nhà thành cửa hiệu. Tôi và Vân từ xưa như con chấy cắn đôi, có lẽ từ năm nay là kỳ điềm trời bắt mỗi người mỗi hướng. Ba tháng nay, mẹ nó ốm liệt giường, không thể hỏi nó sẽ thi vào trường nào. Hai đứa yên lặng tới nửa tiếng cho mỗi đứa đuổi theo một ý nghĩ. Rồi con Vân bộc lộ hết mọi sự suy nghĩ. Giọng nó lạnh tanh. Tôi lặng nghe nó nhẩm tính rằng, nhà chỉ

có hai anh em. Anh nó dứt khoát sẽ chiếm cái nhà có mặt tiền rộng nhất. Nó sẽ ở gian nhà xưởng phía sau với những tấm gỗ khắc âm bản câm cha nó để lại và có chái mặt tiền nhỏ, ngang ba mét, nhưng mỗi mét những bốn nhăm cây vàng chứ chả kém hơn một phân!

Đấy là sự thật. Sự thật thì có thể xảy ra và xảy ra nhan nhản ở khắp mọi phố ngõ quanh chúng tôi. Tôi yêu một phần, một phần muốn lảng tránh, kinh tởm và khinh bỉ, còn Vân thì nhơn nhơn nhìn vào tất cả. Kháng cự? Con Vân lại chấp nhận nó và chuẩn bị sẵn thái độ. Đứa nào đúng? Năm tháng hay điều gì làm mỗi lứa người có những điểm khác nhau? Thời kỳ cha mẹ tôi, cứ như họ kể lại, sớm vất vả, chinh chiến, nhưng không nhiều lo toan, lòng trong sáng.

Chúng tôi có thể không như vậy! Cha tôi thường bảo: Bọn mày sướng lắm! Thời tao, cái quần lành không có mà mặc. Vâng, bây giờ

chúng tôi gần xênh xang, no đủ. Nhưng hình như con Vân suốt ngày kêu Vô tư đi mà tôi chả thấy vô tư chút nào?

Tôi buồn. Chẳng nhẽ con người ta sinh ra, rồi đi theo đúng những con đường tẻ nhạt và chết đi đúng hạn kì, làm mồi cho giun dế? Tôi chợt nghĩ tới bà Hương loà. Bà già hàng xóm trên nóc nhà tôi năm nào, hay hát và yêu tiếng hát của bà Hồ. Tính ra, bà ấy https://thuviensach.vn

sống bảy nhăm tuổi. Hai nhăm năm mù loà. Ô, thế là bà già loà ấy đã đi hơn năm rồi. Người ta có linh hồn! Nếu theo cuốn sách Quan niệm triết học Đông phương cơ bản tôi vừa đọc, thì linh hồn bà đã tới kỳ bước vào tầng cảnh giới nào, hay còn chờ đợi ở cõi đất âm u và giá lạnh để cầu mong mỗi lần giỗ, một vài tuần hương của con trai bà, chú Long và mâm cỗ ê hề thịt, chả, xôi, đôi khi cả xúc-xích tây, vài bó đô-la Mỹ âm phủ?

Tôi năm nay đã mười tám tuổi. Làn da mịn màng như rắc phấn và cặp vú chẳng còn chum chủm quả cau nữa. Đôi khi tắm, tôi nhìn vào gương, rồi nhìn xuống và chợt nhận ra tôi đang đẹp. Hôm nào, sinh nhật thứ mười bảy, chú Minh Kha, chữa đồng hồ gia truyền đầu nhà, dạo này không làm thơ mà chuyển sang chụp ảnh nghệ

thuật cứ mời tôi có dịp về nhà cũ, lên phòng chú, để chú chụp tôi một pô. Tôi hay ngượng. Đứa con gái nào mười bảy chả hay ngượng, nhất là khi đôi mắt chú cứ xoay xoáy nhìn... Chú Minh Kha nói như

doạ: "Chụp một cái ảnh để lưu giữ cái đẹp. Nay mai già không có cái mà khoe lại tiếc. Hay cháu sợ?" Tôi có sợ gì đâu. Nhưng thú thực, không tin vào tay nghề những nghệ sĩ lắm nghề như chú. Vả lại, những kiểu ảnh xi-nê ấy tôi không thích lắm, cho là nó chụp trong các hiệu tân thời hôm nay, nhan nhản Studio khắp Hà Nội nữa là.

Thế nhưng chú Kha có lý. Ai chả sẽ già đi! Vậy cái đẹp tới và sẽ ra đi một cách vô nghĩa trong lối vết của một con đường cố định chăng?

Tôi xoa ngón tay lên môi đang tươi, lên má như rắc phấn hồng, di ngón tay vẽ lên bộ ngực hồng trắng ngần của tôi những vệt ngoằn ngoèo. Còn vẻ đẹp nào trong mi chẳng già nua, chẳng tàn phai?

Gia đình tôi đã rời phố cũ. Mẹ, vẫn bà bán bún ngan gia truyền thuê cửa hàng ở phố Hàng Cân và căn hộ ngoại ô chúng tôi có những hai phòng, dù cũ, nhưng cũng tránh đi sự chật chội, chung đụng có thể bội sinh lòng yêu trộn trong sự ghê sợ một cách bột phát như tôi hồi mười sáu tuổi!

https://thuviensach.vn

Hôm quay lại thăm nhà cũ, cái ống bớt đi bốn hộ, bớt đi mười ba nhân khẩu, chẳng thấy rộng ra mấy như trong tâm tưởng. Vẫn ánh sáng nhập nhoạng, ngày chẳng ra ngày, đêm chẳng ra đêm. Cái bể nước đứng chơ vơ dưới luồng sáng duy nhất giữa ống nhà, vắng tanh, không có thằng oắt Tâm đứng vầy cu như hồi nó còn mười hai mười ba. Cái ngõ ra vào dường như hẹp hơn trước. Tôi lên thắp hương cho bà Hương loà. Nhìn lên tấm ảnh. Tấm ảnh chú Long nhờ cửa hàng vi tính sửa lại, xoá đi hai lỗ dế, tạo thành hai con mắt. Đôi mắt của máy vi tính trao cho bà cứ trân trân nhìn tôi, dại và lạ. Trong bóng kính và nến, mắt vẫn như tứa ra hai giọt nước nhựa long lanh! Bọn chuột thấy người quen tới, rinh rích chạy làm đong đưa ban thờ, tấm gỗ nhỏ, hai góc có hai sợi dây thép néo vào tường. Tôi nhìn thấy cái máy nghe nhạc của bà Hương ngày xưa vẫn nghe ca trù, nay chú Long vứt bên hiên. Từ cái máy cũ này, suốt bao năm vẫn phát ra giọng hát của ca nữ bậc nhất vô nhị đây. Tôi vô tình bật vào ổ xả để chiếc băng nhạc Sony nhô ra. Tôi đi xuống đường qua cái cửa hẹp, cái lỗ tự vệ thành Thăng Long ngày xưa đã đục ra giữ gìn từng mét đất Hà Nội. Trong túi có cái băng nhạc vừa xin được. Chú Long bảo, ừ, cháu lấy đi, ở nhà này chả ai nghe thứ ấy!

Nghe nói, cô Huyền út ít của bà Hương loà vừa lấy chồng. Cô lấy một ông Tây nào đó trong công ty X phi chính phủ, nghiên cứu giúp ta về phòng chống HIV. Dù sao cũng hơn thân phận hai cô Điệp và Hà " ế xưng ế xỉa", thoát cảnh phải ngủ trên những tấm ván nhét vào hai kẽ tường chỉ hình thành vào đêm, trong gian phòng chật thấp của vợ chồng chú Long. Nhưng cô Huyền có buồn không, khi phải ở tận Úc một mình? Chắc là buồn! Là càng nhớ tới phố

phường Hà Nội, cho dù chưa bao giờ tráng lệ như Mel của cô.

Tới cửa, ánh sáng bừng ra chói loà cả mắt, y như thể vừa chui ra khỏi đường hầm thì gặp thằng Tâm oắt ngày nào. "Hê, Hương, mày lặn đâu mà lâu lắm tao mới trông thấy?" Thằng Tâm oắt hất đầu hỏi. Nó đã lớn, trông già hơn tuổi mười sáu. Nghe nói, nó https://thuviensach.vn

bỏ học, đứng trông gian hàng khô cho mẹ nó trong chợ Đồng Xuân.

Tôi cười, không nói, lướt qua mặt nó. Nó mặc chiếc quần Jeans, áo phông có con đại bàng xoè cánh. Cái đầu phun đẫm keo ướt nhượt, vài sợi vàng hoe như râu ngô. Bye! Nó chữa ngượng, đuổi theo tôi bằng một lời chào! Tôi có cảm giác khi đi qua nó, vẫn cái mùi âm ẩm do nhà cu cậu đứng vần bên cạnh hố xí chung! Cô Tuyết vợ chú Long, khi nãy bảo : "Hơn xưa rồi! Đỡ đi nhiều, bớt cảnh vò giấy, ho giục giã hồi nào, cháu ạ!" Vâng, tôi hiểu, người ta đã xây hai hố

xí tự hoại cho ngôi nhà và bốn hộ đã tự xây chỗ vệ sinh riêng.

Tôi rẽ sang phố Hàng Trống định thăm mẹ con Vân thì chợt nhớ

việc nhờ thầy Vương chủ nhiệm Mười hai B chúng tôi. Nhà thầy ở

phố Hàng Bông! Căn hộ nằm trên một tiệm bán mũ. Tôi bước lên cầu thang và thấy thầy đang tưới chậu hoa mộc. Mấy chậu hoa dành dành làm không khí ngọt ngào, thơm mát. "Em chào thầy!"

"Lên đây Hương! Thầy đã mượn cho em tất cả tài liệu ôn thi, các đề thi mới nhất rồi" Tôi bước vào gian nhà mười sáu mét vuông của người đàn ông độc thân. Thầy Vương năm nay đã hơn bốn chục tuổi. Nhà thầy đúng là gia truyền dạy học, chứ không phải gia truyền kèm học sinh ôn thi đại học hay tốt nghiệp. Tôi đã ba lần bước lên ngôi nhà này. Lần thứ nhất trong Ngày nhà giáo, lần thứ

hai là ngày sinh nhật thầy. Hôm nay, lần thứ ba! Thú thực, đây là người duy nhất trong trường, học sinh trung học chúng tôi tin cậy và yêu quý. Thầy dạy văn kiêm giáo viên chủ nhiệm lớp. Sự tin cậy người đời của mẹ, nhất là của cha tôi, nhiều khi bắt nguồn từ

những điều vớ vẩn cảm tính. Sự tin cậy người đời của lũ chúng tôi hôm nay không hẳn như vậy. Thầy là người duy nhất nhắc lũ

chúng tôi mang ba cân táo Mỹ biếu thầy là bất hợp lý trong dịp Ngày nhà giáo. Lại cười độ lượng, sau khi nhận bó hoa tươi thắm của lũ con gái nhất quỷ nhì ma, chia cho mỗi đứa một đoá hoa phăng đỏ ấm mà thầy giới thiệu: "Hoa này của một người lính tận hải đảo vừa về thăm thầy". Thầy dạy hay. Rất dề tiếp thu và https://thuviensach.vn

hấp dẫn (theo tôi, việc gì trên đời cũng cần hấp dẫn. "Hấp dẫn đẩy công việc đến nghề nghiệp, tới nghệ thuật". Ai đã nói vậy nhỉ?) Chính do vậy, tôi hiểu rằng, người mặc áo dài màu nâu có bộ râu dài kia là ông thầy; người mang bộ com-lê trắng là thân sinh ra thầy và kế bên là ảnh thờ mẹ thầy, một người có khuôn mặt rất đẹp, phúc hậu, giống hệt bà nội tôi. Họ bên nhau trên ban thờ, yên lặng bao lâu rồi trong mùi trầm? Trên tường không hề có chứng chỉ

Nhà giáo Ưu tú như nhà các thầy cô khác, mà sự tin tưởng của học trò chúng tôi vẫn ăm ắp vì mấy duyên cớ cụ thể đại loại như vậy. Có thể vì thế tôi tự tin lên nhà thầy? Hay nữa, thầy là người duy nhất tin tưởng và động viên tôi, tự tôi, vượt cạn ở kỳ thi tốt nghiệp vừa qua và kỳ thi đại học này? Việc này lại có liên quan tới cha mẹ tôi. Khi mẹ tôi nói, Hương ơi, con đã là người lớn rồi đấy, nhưng mẹ tôi vẫn luôn lo sợ mỗi khi tôi tự mình làm việc gì. Với cha, ông rõ ràng coi tôi vẫn là trẻ ranh nứt mắt. Chính vì thế, tôi biết, cha mẹ tôi vẫn cho tiền để học thêm như mọi đứa, nếu tôi vòi. Nhưng sau những sự

kiện xảy ra ở tuổi mười sáu và khi biết mẹ tôi còn gánh nợ những hai nhăm triệu khi bán gian phòng ở phố cũ để mua nhà ngoại ô, thì tôi quyết tự học để vào đại học. Nhưng cả cha và mẹ không tin vào sự

quyết tâm của tôi. "Cả thiên hạ học kèm và học thi còn trượt oành oạch ra đấy, con ạ!" - "Cứ chủ quan. Cha không cần tiết kiệm!"

Những lời như vậy thi thoảng vang lên, còn tôi thì cam chịu là đứa con bướng bỉnh. Đứa trẻ bướng bỉnh, không muốn tự mình hoen ố và lấy những giọt mồ hôi của chính mẹ làm hồ xây nấc thang học vấn cho mình!

Mùa ôn thi năm ấy trôi đi căng thẳng hết chỗ nói. Tôi học bò trên sàn đá hoa nhơm nhớp mồ hôi. Tôi cần phải chứng tỏ bản thân mình hơn là tránh đi cái nhìn ngờ vực của cha khi thấy tôi thi thoảng tư lự. Sự vật lộn có thể thái quá hay cơn áp thấp nhiệt đới số bảy ùa tới bất ngờ làm tôi lăn ra ốm mất đúng một tuần. Con Vân, tuần trước còn cười ngặt nghẽo mấy lần, khi chớp nhoáng tới chơi, thấy https://thuviensach.vn

tôi nằm bò trên sàn đá viết viết, chép chép, thì tuần này mất hút. Tôi ốm ngày thứ ba mới biết nguyên do nó không tới. Mẹ nó đang hấp hối trong bệnh viện. Ngày thứ bốn, mẹ nó mất. Anh nó báo qua điện thoại.

Mẹ Vân mất ư? Tôi ốm, sốt hơn ba chín độ, không tới đưa bà như đã đưa tang bà Hương loà. Nghĩa tử là nghĩa tận! Cha tôi thay mặt gia đình tới phúng mẹ Vân. Sau này tôi được nghe kể lại, rằng đám tang mẹ Vân vắng. Nhiều người bạn bè bà đã ra đi trước đó.

Dân phố gốc Hàng Trống cũng thưa dần, nhường chỗ cho đám người từ đâu, mới giàu lên, nên không mấy ai biết bà. "Tới chia buồn thì đông, nhưng đưa đám thì lèo tèo, ba chục người gì đó." Tôi vẫn hâm hấp sốt. Tôi nằm mà thương cho Vân. Nó giờ này chắc buồn vô tận, vì từ ngày cha nó mất, mẹ nó chính là nơi dựa dẫm duy nhất của nó về mọi mặt. Từ nay, nó sống với ông Chương quyết chí ham giàu ấy, không biết sẽ ra sao? Tối. Tôi thiếp đi sau khi uống thuốc, sau khi mẹ bắt xông trong cái chăn trùm kín và bị ép uống ngay một cốc nước lá cực nóng, đắng trào nước mắt. Tối đó, ngủ êm nhưng gần sáng lại mơ một giấc mơ thực lạ.

Tôi mơ thấy tôi đi trong đám tang của mẹ Vân. Đám tang rồng rắn lượn từ Hàng Trống ra Bờ Hồ như đám rước lân rằm tháng tám.

Đám tang không kèn trống, lại có nhã nhạc tưng bừng như điệu ca trù bà Hương loà hay hát. Và, không thể tin là trong mơ, vì sao tôi toàn thấy những con thú theo sau đám quan tài mẹ Vân. Cạnh tôi và Vân, một đoàn chuột cầm lọng và chú mèo đi nghênh ngang, vịn vào quan tài. Một đàn gà trống đông vô kể, đuôi cong sặc sỡ và nhiều chú lợn có những khoanh vòng xoắn... tất cả đều là súc vật, trừ bảy người khiêng quan tài lại là những đứa trẻ đóng khố và để tóc trái đào. Chúng bồng bềnh đi sau mẹ Vân làm tôi sợ hãi rú lên để tỉnh lại. Tới sáng, tôi nhớ lại, cái đám tang rõ ràng bước ra từ đám ván tranh gỗ khắc âm bản của tổ tiên Vân để lại. Đám ván khắc không nói, chết lặng bấy nay ở xưởng sau nhà, những buổi tối khi tôi và https://thuviensach.vn

Vân mới mười sáu tuổi, thấy chúng chập chờn, kì ảo trong những đêm mất điện, bên những cây nến thắp lung linh.

Hôm sau, tôi dứt đau đầu và tới thắp hương cho mẹ Vân. Thực bất ngờ, gian phòng mặt tiền nhà Vân đã sơn sửa trắng lốp tự khi nào, làm ngôi nhà lạ lẫm sáng bừng lên, sau tấm kính thay cửa lớn trong suốt như pha-lê. Tôi bước vào, ngỡ ngàng khi thấy hơn một trăm bức ván cũ, những tấm khắc in tranh âm bản xưa phủ đầy bụi giờ được lau chùi và hình như còn quang một lớp dầu mỏng. Chúng được bày biện khắp nơi một cách kỳ khu. Những người lạ tíu tít ra vào và anh Vân đi đi, lại lại, chắp tay sau đít mồm ngậm thuốc xì-gà Mor dáng đăm chiêu. "Vân đâu, anh?" Anh Vân không thèm nhìn, hất hàm chỉ vào nhà sau. Tôi xuống nhà, qua cái sân gạch Bát Tràng đã được lau kỹ, sáng màu nâu óng. Nhiều chậu cây khuân về

từ đâu tạo thành vẻ lịch lãm hết nói. Chái xưởng sau cũng hồng lên bởi nước sơn ngoại. Con Vân đang đứng trước gương và cạnh nó một đống áo dài, váy đầm. "Sao thế, mày?" Tôi hỏi, tay khư khư bó hương và buộc hoa huệ, loại hoa mà tôi biết, mẹ Vân thường mua cắm trên ban thờ cha Vân. "Có sao đâu. Ngày mai anh tao mở triển lãm, Marketing toàn bộ đám gỗ mục kia!" Con Vân vẫn chăm chú nhìn vào gương không chớp mắt. Nó thực lộng lẫy trong chiếc váy phớt tím như ngày hội hoá trang. Nó là nàng Jenny! "Mày thấy thế

nào?" - "Thấy thế nào. Bàn thờ mẹ đâu?" - "Dưới bếp ấy. Anh tao vừa dọn tạm xuống đó!".

Tôi xuống bếp. Bàn thờ cha và mẹ Vân kê trên chiếc tủ cũ chen giữa đám xoong, nồi, chảo và vài thứ đồ cũ lỉnh kỉnh la liệt. Đám tường, mồ hóng và nước ẩm mốc bao nhiêu năm như một bức tranh siêu thực, giờ đây tạm làm phông cho hai chiếc ảnh như đang quở

mắng trong ánh mắt nhìn thẳng vào tôi của cha, mẹ Vân. Tôi thắp hương. Nhắm mắt. Lầm rầm khấn. Mồm khấn, nhưng trong óc lại lầm thầm vọt ra ý nghĩ: Ta phải đỗ, ta phải học thực giỏi. Ta https://thuviensach.vn

phải kiếm thực nhiều tiền! Xin rồi mà tâm tôi khi ấy chả yên lành chút nào. Tự nhiên như văng vẳng đâu, như từ tiềm thức xa vời của tôi:

...Mới ngày nào chẳng biết cái chi chi... (3)

Tom... Tom... Tom.....

Tôi lên nhà: "Tao không hiểu cái gì cả!" - "Hư, tao chán ngấy cái cảnh lại cãi nhau với anh tao, như mẹ với ông Chương hồi nào. Mày biết đấy, để ông ấy bán quách đi cho rồi. Bọn hoạ sĩ bè bạn anh tao bảo, những gần năm chục ngàn đô đấy. Hic! Thôi, để tao yên.

Đằng nào tao chả thi trượt! Mà có đỗ thì cũng về nhà buôn bán thôi. Tao không có kiên nhẫn để đi xin việc khắp nơi và quỵ luỵ trước các tân ông chủ nhà nước hay tư nhân như đám tỉnh lẻ cam chịu."

Vân đi ra sân. Tôi theo nó. Đám khách lạ ùa ra và một gã râu ria lồm xồm, đầu lại trọc lốc như bọn phát-xít mới từ đâu ra xoắn lấy Vân. Tất nhiên hắn có liếc xéo sang tôi.

Tôi về. Rẽ qua nhà thầy Vương. Hừ, trong đầu tôi khi ấy cứ

vang lên lời anh Vân nói:

- Cô tưởng là những tấm gỗ này tồn tại mãi trong nghèo nàn ư? Cô tưởng là chỉ mình cô yêu những mảnh ván mục ấy ư? Nghệ

thuật tồn tại và phát triển nhờ tiền. Nghệ thuật muốn tiến lên phải dựa vào bọn giàu có như tôi nay mai. Cô xem những bức tranh của Pi-cát-xô, La Ganh, Van Gốc đang trong tay ai, cho cả nhân loại còn mà thưởng thức mãi mãi. Những thứ đó rơi vào tay cô nhỉ?

Ba ngày thì xông mối cả. Bộ sưu tập đồ cổ, lớn nhất nước, hôm nay có được, trong tay ai, cô biết không? Nếu lăn lóc bảo tồn ở

mấy nhà ông bà nông dân, liệu có còn cái quai bình vôi sứt không?

Cô chán bỏ mẹ! Cũng ngu dốt như bọn nào đó thôi. Tôi không gìn giữ được di vật tổ tiên. Tôi lại cần xe mới. Tôi nhờ mấy thằng nhà https://thuviensach.vn

giàu giữ hộ. Tôi có tiền! Cả hai bên đều có lợi! Cô hiểu chưa? Xin cô! Lạy thánh mớ bái!

Ô! Anh Vân có lý. Tôi bại. Nhưng tôi vẫn áy náy và cảm thấy bất nhẫn thế nào. Vậy lỗi tại ai?

Tôi lên thang gác nhà thầy Vương. Ra xuân, đám hoa mộc toả

hương tinh khiết thoang thoảng bay, dâng lên không gian quanh nó một sự cao quý không sao tả nổi. Thầy đang ngồi đọc sách và đứng lên lấy ghế: "Thầy trò mình ngồi đây cho dễ thở. Em học đến đâu rồi? Có khó khăn gì không?" - "Dạ thưa thầy, không ạ!" - "Có việc gì không em?" Thầy ân cần.

Tôi im lặng. Lòng chợt bật lên câu hỏi, tại sao những khi tôi buồn, tôi lại muốn lên đây? Tới bên thầy và dường như sau đấy, bao giờ

cũng vơi đi cái gì đó nằng nặng và thấy thơ thới? Hôm nay tôi buồn. "Thưa thầy! Tình yêu là gì?" Thầy Vương đặt tách trà còn nghi ngút khói xuống bàn, tỏ rõ vẻ ngạc nhiên trong ánh mắt hiền dịu trước câu hỏi của tôi. "Em yêu rồi phải không?" Thầy nghiêm túc và lo lắng. Không, thưa thầy! Tôi đáp, không cười. Thầy có vẻ

ái ngại. Thầy ơi, thầy là chỗ dựa lớn lao của em bấy nay. Thầy là người duy nhất tin em có thể vượt qua tất cả. Vậy mà thầy vẫn luôn coi em còn bé. Tôi muốn nói với thầy Vương rằng, tôi đã lớn.

Rằng, em đã là một thiếu nữ và có quyền như bất kỳ người lớn nào mà luật pháp đã ghi trong văn bản thầy đã dạy. Nhưng thú thực, sao tôi có thể khi nào cũng dũng cảm nói lên tất cả những gì suy nghĩ. Nhất là trước tôi, thầy Vương như một cái bóng lớn. Một tấm gương lớn về lòng nhân ái...

Yên tĩnh lạ thường. Dường như khi ấy tôi cảm giác người ta nói đúng, mắt con trai, tai con gái. Tôi mười tám tuổi! Nghe thấy cả

tiếng lá rơi nhẹ đụng xuống thềm xi-măng và tiếng gió nao nao thổi dọc hành lang. Thầy Vương trầm ngâm một lát, rồi nghiêm https://thuviensach.vn

túc: "Tình yêu là một trạng thái tình cảm của muôn loài. Nhưng chỉ ở

loài người, tình yêu mới biểu hiện là một bộ phận của văn hoá. Tuỳ

theo lịch sử, không gian, tiến trình tình yêu nam nữ, trai gái, vợ

chồng ..." Tai tôi ù ù như có con ong đập cánh và tôi không biết, không thiết thầy Vương nói gì nữa.

Tôi đi xuống phố. Đây là lần đầu tiên tôi lại thấy buồn, thấy bất an, khi rời khỏi nhà thầy.

Tôi đã mười tám tuổi. Nhưng dưới con mắt của người lớn thì đa phần chúng tôi vẫn là lũ trẻ ranh. Một lũ trẻ ranh chỉ biết làm những điều rồ dại. Tháo phanh chạy như điên trên đường bằng những thứ xe ga bốc nhất. Một lũ trẻ ranh không thể tự tìm ra những con đường của mình, rất dễ trượt ngã. Một lũ trẻ ranh biết gì mà yêu với đương trong thế giới đầy cạm bẫy, sẵn sàng sập xuống những con mồi ngu ngơ, thơ ngây như thỏ.

Tôi đi trong ngõ cũ. Những cửa hiệu sáng choang làm cái ngõ như

rộng và sáng thêm. Nhưng thực ra, tôi đo vẫn chỉ ba bước chân chiều ngang. Tôi vòng qua Hàng Bông và leo lên tháp Cá Mập ngồi một mình. Tôi không hề khóc như ngày mười sáu tuổi. Tôi đã lớn. Chỉ

còn ba ngày nữa là kỳ thi đại học bắt đầu và người ta sẽ dứt khoát phải trịnh trọng ghi danh Nguyễn Thị Kỳ Hương vào một trường đại học nào đó. Tôi sẽ học thực giỏi và yêu say đắm một người con trai đàng hoàng tương xứng về suy nghĩ và tâm hồn để dẫn tới nhà thầy Vương. Xa tắp nơi kia, Tháp Bút vẫn như cái bút bi rất mode chọc lên nền trời xanh. Hà Nội mấy năm nay đã rộng ra, nên lắm con đường mới, khu ở mới, cả những hàng cây mới. Và, Hà Nội Mode thay đổi xoành xoạch cũng là một cái mới. Đến như cha mẹ tôi cũng vác về hai cái chảo chống dính thay cho những cái chảo nhôm cũ

kỹ. Những chị trẻ đẹp liên tục môi giới, marketing, đưa tin về điện thoại cầm tay hay trăm ngàn mặt hàng để sẵn sàng thay thế hàng hoá đã cũ. Ô-tô, xe máy, quần áo và nếu cần, vợ chồng sẵn sàng https://thuviensach.vn

thay thế đổi mới! Nhưng tại sao, chúng tôi đã lớn, mà ai cũng nhìn chúng tôi như ngày hôm qua, tháng qua và năm qua?

Hà Nội mở rộng, từ tháp Cá Mập nhìn ra, thực quả là mênh mông trong đêm biết bao ngả đổi thay dẫn ra bốn hướng, những con đường ba mươi sáu phố phường mới hơn dáng bề ngoài, nhưng vẫn giữ đường nét cơ bản, vẫn như xưa và vẫn là trung tâm thủ đô Hà Nội.

Càng về khuya, thành phố lấp lánh trăm ngàn ánh điện lung linh lạ thường, quen thuộc. Phố cũ. Ngõ cũ. Những ngôi nhà mới! Đó là hai cảm giác của tôi bất chợt tới cùng một lúc và chưa thể cắt nghĩa rõ ràng.

Tôi suy nghĩ miên man.

Thầy Vương đã lớn tuổi mà chưa có gia đình. Với nghề nghiệp, thầy là một người thầy mẫu mực như tấm gương chưa vẩn trong con mắt học trò trường tôi. Thầy là một con người tình cảm. Sự

hiếm hoi còn sót lại ở nền kinh tế hôm nay thương mại hoá trong từng tiết học dạy thêm lũ chúng tôi. Có bữa bàn về Kiều, thầy say mê giảng, làm khối đứa từ trước coi tiết văn là tiết tra tấn, há hốc mồm nghe mà quên cả tiếng chuông hết giờ. Thế mới tài chứ , thế mới tình chứ! Hôm nào khi nói về hai câu thơ: Vừng trăng ai xẻ làm đôi/ Nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường... Vậy mà thầy không lấy vợ?" Lấy vợ, đâu chỉ là sinh con đẻ cái, nối dài cái thân xác của con người? Đâu chỉ là nương tựa khi trái gió trở trời, kẻ ốm, người đau?" Hôm nào thầy nói vậy. Vậy còn cái gì sau sự kết gặp ấy, tạo thêm giá trị gì cho tâm hồn con người? Sự an bằng mỗi khi tới bên thầy, dẫu cho là trước đó ăm ắp nỗi buồn, có phải là một khía cạnh của tình yêu hay không? Hay là tôi yêu người đàn ông lớn tuổi gần bằng tuổi cha tôi. Như thế nào là " tình yêu là một bộ

phận của văn hoá?" Tình yêu của loài người nguyên thuỷ có văn hoá không? Những rào cản của hiện tại liệu có kết tội tôi là phi đạo đức không, khi tôi có thể yêu một người lớn tuổi kia? Nếu như cha tôi và https://thuviensach.vn

mẹ tôi biết, rằng tôi có một tình cảm như vậy thì câu chuyện sẽ như

thế nào? Tôi cười. Không ai có thể hiểu tôi cười vì sao, bởi chính tôi cũng không hiểu được nụ cười của tôi cơ mà. Còn tình yêu của cha mẹ

tôi. Trong bối cảnh năm nào chật chội trên Hàng Đào. Tình yêu của bà Hương với những băng ca trù. Tình yêu của cha mẹ Vân với những tấm khắc âm bản tranh dân gian...Tất cả được sinh sôi và phát triển, chết đi dưới ánh sáng nào? Hay nó bị vô sinh như vợ chú Long, cô Tuyết, trong một hoàn cảnh và thời điểm nào đó?

Tháng bảy. Tôi có tin đỗ thẳng vào hai trường đại học. Tôi chọn Trường đại học Luật. Cha mẹ tôi làm một mâm cơm cúng tổ tiên và mời họ hàng tới dự đông đúc. Tôi báo tin cho thầy Vương, tỏ lòng biết ơn thầy bằng một lá thiếp. Nhưng tôi quyết định không lên căn gác ấy nữa, ít ra là trong dịp này. Tôi không biết việc làm ấy đúng hay sai, thầy Vương sẽ vui hay buồn, nếu tôi không tới. Còn tôi, dù như vậy, tôi vẫn buồn. Có lẽ nỗi buồn của tôi không ai hiểu nổi, vì tôi tự biết chính tôi cũng không thể cắt nghĩa gẫy gọn mình.

Vâng. Cuộc sống không giản đơn cắt nghĩa gẫy gọn mọi sự việc, con người. Bởi vì năm nay tôi đã tròn mười tám tuổi.

Xuân 2003 - Hà Nội

https://thuviensach.vn

Nhà ba hộ

Ngôi nhà không số. Con đường không tên. Nguyên xưa là đất vật bùn ven hồ của một xưởng than quả bàng, sau bỏ hoang, đầy bụi gai, cỏ, rác, phân, xác súc vật thối. Con đường lồi lõm hiện ra từ các vệt bánh ô-tô chở hải sản sơ tán đến cái nhà kho tạm một thời. Người quanh vùng lần theo, đi bộ tắt sang khu bên kia hồ, nơi có đường lớn gần hơn vào trung tâm thành phố.

Lối nhỏ luôn lép nhép bùn. Nước đọng. Những đám cỏ bánh chè.

Đôi khi lác đác mấy con cuốc mỏ hồng, chân đỏ, thân đen, ăn lẫn với đám gà nhà. Đường cong như cánh tay ôm dải cúc tần sát cái hồ. Hồ cũng không tên, ba mẫu. Bên cùi chỏ cánh tay là khu tập thể

của công ty thuỷ sản: tám ngôi nhà hai tầng. Xuân và đông nồm, nom như tám con tàu cũ rẽ sương, khói bếp mù mịt. Dải cúc tần lắm dây tơ hồng, mùa xuân nhả mớ tóc vàng óng phủ trên màu xanh đông đã già.

Ngôi nhà quay lưng vào đầu hồi một nhà tầng, mặt ngoảnh đón gió hồ. Nhà rộng bảy chục mét vuông, lợp lá gồi, xưa là kho tạm chứa cá khô, nước mắm từ ga Giáp Bát về. Hết chiến tranh, kho không cần tới. Cỏ dại mọc xoá vệt ô-tô, chỉ còn vệt đi bộ. Rồi người quay lại Hà Nội như kiến, công ty nhớ tới cái kho bỏ quên hai năm, cải tạo lại, lợp tấm phi-brô-xi-măng, quét vôi vàng, ngăn thành ba phần không đều cho ba hộ.

Thật bất ngờ, ba chủ dọn đến đều là vợ chồng mới cưới. Một tuần, đám phụ nữ đã tường gần hết lý lịch của nhau. Tôi, thương binh phục viên, cán sự ba, phòng bảo vệ công ty, ở gian giữa. Vợ

chồng anh Phạn bán lòng lợn tiết canh, cô vợ tên Xuân, con gái lớn của bà phó phòng tổ chức ở chái hữu. Vợ chồng anh Thủ, chị

https://thuviensach.vn

Huyền, cán bộ kiểm nghiệm công ty ở chái tả. Hộ chị Huyền rộng gấp rưỡi hộ của tôi và Phạn. Lý do giản đơn là nó có sẵn bức ngăn gỗ, xưa là nơi thủ kho làm việc.

Được chia nhà là diễm phúc rồi. Mè nheo hơn kém vài thước vuông làm gì!

Sự giống nhau của ba hộ là ba cái cửa vào đều loại gỗ tạp, bản lề

sắt luôn kin kít và hở hoác trên, dưới, đón gió hồ lồng lộng thổi.

Không có gió hồ thì thật không thể nằm trong cái nhà trần thấp lợp xi-măng tấm bắt nhiệt như hun ấy. Lại mùa đông, khi gió heo may về, những ống tre hu hú đón gió và bụi đất lả tả bay từ vách tre trộn bùn rơm ngăn giữa hộ tôi và hộ Phạn. Trời nồm, tường sau và trước nhiễm mặn cá khô, tứa nước đọng thành hột, toả mùi khăm khẳm, khó thở. Trần bưng bằng cót, kín mà hở. Mùi của ba nhà, tiếng động cứ thông thống từ hộ này sang hộ kia.

Chủ nhật, vợ chồng tôi hì hục dán giấy báo lên biên giới phía trái để che bụi. Phía phải vang lên tiếng đóng đinh cồng cộc, chan chát. Tôi đoán, anh chàng rể của công ty mới đi Tây về sẩm chiều qua, da trắng, nhễ nhãi phá hòm gỗ, sớm nay chắc làm xong gác xép, thừa gỗ gia cố biên giới giữa hộ tôi và anh cho vững chắc.

Buổi sáng tuần thứ hai đi xếp hàng lấy nước máy ở đầu nhà A3, gặp ngay Phạn. Hắn đang rửa cái thùng to còn dính cáu mỡ lòng và tiết lợn.

- Chào ông bác! Gớm làm gì mà chèn chắn ghê thế. Để hổng ra một tẹo cho thoáng. Đã bí rì rì các bố lại thi nhau bưng thêm. Đứa đếch nào nghe tiếng phì phò! Em cũng như bác, lúc mải cái ấy thì để ý đến ai.

Phạn bán tiết canh lòng lợn chợ cóc(1). Gã vừa nói vừa đổ oà thùng nước đầy bọt màu hồng lênh láng khắp mặt đất. Mắt https://thuviensach.vn

nháy với tôi nom vừa trải vừa bất cần.

- Ấy, mình che chắn gì đâu. Bụi quá!

- Nói là nói thế thôi, chứ ông bác có đổ tường xi-măng em cũng kệ. Phía em căng cái ni-lon xanh vừa dịu, vừa cách âm hết sảy! Ông bác đi tây hôm qua mới lấy hòm về. Bốn năm cái Kích(2), một đống hàng như núi. Tiên sư! Các bác sướng thật! Chả đầu tắt mặt tối như cánh em!

Tôi không dám trả lời câu chửi đổng bất ngờ ấy, tủm tỉm cười và lấy thùng nước quảy nhanh về: "Tớ cũng như ông thôi!" Phạn có thể

nhìn dáng cà nhắc của tôi mà đoán ra điều gì, chắc thế, ái ngại mời với: "Em nói cái bác Thủ thôi! Bác xá cho! Chủ nhật này rỗi, tối, ông anh sang em làm chầu tiết canh nhé. Đừng khách khí ông bác ạ. Trước lạ sau quen!"

Điều mà Phạn vạch ra trần trụi ấy là có thực, nhưng mà không đáng lo. Bởi vốn hay e thẹn, nên vợ tôi nhất quyết bất động vào cái thời điểm mấy nhà mới đi nằm. Chúng tôi thường rón rén yêu nhau lúc gần sáng. Khi ấy chỉ có tiếng chuột chạy, tiếng gió đu đưa sáo trên các lỗ tre, tiếng thở, ngáy đều đều của bốn đứa người ở hai hộ bên.

Sau ba tuần chúng tôi đã thuộc làu lịch ăn uống, khẩu vị từng bữa, sinh hoạt, yêu nhau - tóm lại, là mọi hoạt động của nhau. Tất cả

như một mùi hỗn tạp, song vẫn phân biệt được, nhất là mỗi chiều chủ nhật, ba nhà cùng nổi lửa. Mùi tỏi xào thịt bò của anh Thủ, mùi rau muống xào tóp mỡ của vợ tôi hoà trong mùi rượu đế thơm nức với tiếng mỡ sôi lép bép, béo tanh khi nhà Phạn rán cá.

Mùa hè năm ấy, gió quật từ hồ đem theo cả mùi ngai ngái và hơi tanh của bèo tây và bọt khí lòng hồ. Tôi thường đọc sách tới khuya https://thuviensach.vn

bên vách đất. Vợ tôi đã lăn ra ngủ, thở đều, đôi chân trắng nõn của nàng gác lên bức ngăn gỗ.

Tất cả quen dần như vậy. Nó cũng giống như ta thở hít thứ

không khí làng quê. Hương làng sống ăn đời ở kiếp bao đời với đa số người Việt Nam, nhưng chẳng ai để ý. Khi ra thành phố, vẫn nhơ

nhớ một cái gì đó, thiêu thiếu cái gì đó, xưa ẩn giấu trong vô thức, nay có dịp, hong hanh nhớ ra, gợi về cái làng xa kia mà chẳng nhớ rõ mùi gì.

Tuần thứ tư từ khi lấy nhau, vợ tôi ghi một dấu thập to vật trên tờ lịch. Mới chín giờ tối, mà hai nhà bên đã tắt đèn. Tôi đành tắt đèn trần và bật cái đèn ắc-quy vẫn dùng khi mất điện.

- Trời nhiều mây, gió nhẹ, nhiệt độ từ 18 tới 25 độ. - Tôi tắt vội đài.

- Tiên sư mấy con phò bán trứng(3). Bảo mấy lần rồi mà nó cứ

chèn ngang vào đầu hàng nhà mình.

- Ngày mai anh sẽ bảo nó. Thôi, lại đây! Anh chúa ghét cái thứ

khuy cài. Mai anh lên Hàng Đào mua cho em cái loại mới về của Thái! Mềm và đẹp lắm. Sờ vào, mát cả tay!

- Rõ dơ! Tay gì như hòn than thế!

- Gớm... - có tiếng khúc khích, rồi yên một lát.

Tôi cố tập trung cúi xuống đọc tiếp giáo trình thương phẩm để

khỏi mang tiếng là nghe trộm.

- Anh yêu em như thế nào? - Có tiếng rất nhẹ từ chái phải vọng sang. Tiếng Huyền!

https://thuviensach.vn

Tôi bịt tai lại. Đầu ong ong mà vẫn nghe tiếng rinh rích của bầy chuột đùa chơi trên trần nhà. Bịt tai mới được muơi phút phải bỏ hai ngón tay ra. Khó chịu quá!

- Mùa đông bên kia lạnh lắm. Tuyết trắng xoá. Anh ở nhà một mình, ngồi nghĩ tới em!

- Nói dối!

- Thật đấy, đoá hồng của anh!

- Ai tin ma ăn cỗ?

- Nhìn trăng kia kìa. Có nó chứng giám cho anh!

- Bây giờ của anh rồi, ván đã đóng thuyền. Còn yêu thế không?

- Hơn chứ, cưng ơi! Anh yêu em bằng cả trái tim chỉ dành cho em!

Tôi chợt nhận ra, trăng lên thật. Tia sáng loang loáng như lưỡi kiếm màu vàng chém xéo qua khe cửa xuống vạt chiếu vợ tôi nằm.

Có tiếng gì chun chút như tiếng mở cái giác chữa cảm khỏi da thịt, như tiếng mút bóng từ miếng bóng bay vỡ, vọng từ chái phải.

Lại nghe:

- Anh thích trai hay gái?

- Trai gái đều được tuốt! Gì cũng thích.

- Em thích con trai!

- Anh cũng thích con trai!

- Em thích con gái!

https://thuviensach.vn

- Thôi, gái trai như vậy cả. Đấy! Con gái nhé! - Có tiếng thở.

Tiếng cựa mình. Rồi tất cả chìm trong im lắng như tuyệt đối.

Một lát lại nghe tiếng sột soạt của áo quần. - Ngày mai anh còn đi lên viện, có cuộc họp rất quan trọng! Thôi, ngủ đi, cưng!

Gió đêm nổi lên. Đập vào chỗ trần nào kẹp không kỹ, dập lên dập xuống. Hình như có tiếng thổn thức. Hay là gió?

Buổi sớm hôm sau tôi ra chợ. Đám hàng rong bán rau và trứng bày lấn ra hết cả lối đi. Mới sớm mà trời oi lạ. Những người ở ngoại thành kéo ra bán rau tự sản từ tinh mơ, những người buôn từ chợ rau Mơ cũng đã qua nhà tôi rình rịch từ khi trời còn tối. Cái chợ bé mà chẳng thiếu gì. Tôm cá từ mạn Đuôi Cá tươi đành đạch trong các thúng sơn hay trên mẹt. Rau, dưa, hành, thơm, đủ cả. Quầy bán tiết canh lòng lợn ngay đầu chợ. Họ không trông thấy tôi. Tôi nhìn thấy Phạn thoăn thoắt thái lòng cho vợ anh xếp lên đĩa. Mùi cháo răm hành phả ra thơm ngậy. Tôi nín thở. Tôi quay mặt đi vòng nhanh, trốn chạy cái mùi hấp đẫn. Cồn cào! Tới chỗ bán đậu phụ

còn nghe tiếng Xuân lanh lảnh: "Nhà em hãm tiết bảo đảm, nước luộc lòng sôi trăm phần trăm. Các bác có chén tới ễnh bụng cũng vô tư đi!"

"Này con kia! Ông đã bảo không quang thúng chềnh ểnh chỗ

đấy cơ mà. Đổ xe của khách, ông bảo." Tôi quay mặt đi. Giọng Phạn!

Có tiếng cười nồng khùng khục của ai đó. Tiếng ai: "Em đi đây, em đi đây!"

***

Tháng sau, phòng quản trị công ty cho người tới chuẩn bị mắc nước cho ba hộ chúng tôi. Người ta đo đạc sau nhà và quyết định đào phía sau một cái hố, xây bể nước. Công việc chẳng cần sự có mặt của tôi, nên tối về mới biết công trình ngày mai khởi công. Phạn chạy https://thuviensach.vn

sang nhà Huyền, rồi quay sang nhà tôi: "Anh em ta mỗi người bỏ ra năm đồng bồi dưỡng thợ. Chúng em tính giá lòng mua, đắt là hai lít chính hiệu Con Nai Vàng(4) nếp lủi. Thôi thì cho bọn nó nhờn mép một tí, không mai bể nước lại rò rỉ thì chết cả nút." Vợ tôi lấy tiền đưa Phạn. Gã cầm tiền xỉa vèo vèo. Xong! Phạn cười, mùi rượu phả vào tôi: "Giàu mà kiết, anh ạ. Nó tưởng em lợi dụng chém nó, hỏi đi hỏi lại mấy đồng bọ, như thanh tra không bằng. Em cần đếch gì mấy cắc đểu(5) của nó".

Nửa tháng sau bể nước xong. Cái bữa xả nước hồi hộp như đào vàng. Dòng nước trong vắt lừ đừ dâng lên trong bể. Cô Xuân, cô Huyền chốc chốc lại ra ngó xuống. Phạn và tôi xúc đất, than xỉ

làm một cái nền quanh bể. Từ nay chúng tôi đỡ chen chúc tranh nước quanh cái vòi công cộng. Cám ơn công ty. Công ty muôn năm!

Phạn tự nhiên hô to như vậy, gã nằm lăn ra đất, sau khi giội ào ào liền mấy xô nước lên cái thân hình khi nào cũng ám mùi lòng lợn và mùi rượu.

Vợ tôi dọn một mâm cơm đậu phụ và đĩa thịt vịt ra chiếc chõng kê ngay đầu hồi nhà Phạn. Dù đã mời gia đình cô Huyền trước, nhưng cô Huyền cười cười từ chối: "Các bác cứ tự nhiên xơi, chứ

nhà em hôm nay có hội nghị đã ăn cơm rồi". "Cán bộ có khác, suốt ngày đi họp, lại đỡ cơm nhà!" - Xuân nói.

- Gớm ! Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì cứt. Ấy, em xin lỗi bác! -

Phạn nhìn theo cặp mông căng lẳn của cô Huyền, tấm tắc cái quần hồng cô đang mặc để nhận một cái véo rứt thịt của vợ.

Đêm ấy thực là dễ chịu hiếm có. Gió phe phẩy, nhiệt độ chỉ 18

độ. Tôi nằm xuống cứ thao thức mãi, có thể vì quá chén chăng?

Trăng mười bảy và ánh sáng của muôn ngàn tinh tú loang loáng qua các khe hở phía trước nhà. Tiếng đồng hồ rí rách, chậm và thong thả thế!

https://thuviensach.vn

- Lần này thì trúng thật rồi, anh ạ!

- Nói thật chứ?

- Tiên sư đứa nào lừa anh!

Tôi giật mình nghe tiếng ré lên nghẹt trong họng của Phạn sau đó. Tôi giả vờ ho đánh tiếng. Có tiếng đấm bùm bụp vào da thịt chắc nịch. Yên ắng một lúc, lại nghe :

- Anh yêu em không?

- Yêu!

- Yêu thế nào?

- Yêu đéo chịu được!

- Thật không?

- Đ. mẹ đứa nào nói dối!

Tôi thiếp đi sau tiếng rúc rích, tiếng chân chuột vẫn chạy trên tấm trần cót.

Tôi không hề biết rằng, gần sáng hôm đó vợ tôi cũng trúng, bắt đầu có trong người một mầm sinh linh. Sự kiện phải hai tháng sau mới xác định được. Ba tháng sau, vợ cho biết tin ấy, tôi vừa mừng vừa lo. Mừng vì mình sẽ có con. Lo vì cuộc sống thế này, hai miệng ăn với lương lậu chỉ đủ chi hà tiện, nay mai thêm trẻ, nuôi nấng ra sao? Tôi không dám nói điều băn khoăn ấy cho vợ biết.

Còn vợ tôi thì hớn hở khi thấy nụ cười của tôi trong đêm. Chưa gì nàng đã dự kiến tương lai của cái hoa mới vừa hong noãn. Nào là đi học Trường Y, Trường Nhạc, nào là sẽ may cho nó đồ màu xanh; nào là đi học Bách khoa hay trở thành nhạc sĩ? Đàn bà trẻ bao giờ cũng https://thuviensach.vn

lãng mạn như bọn thi sĩ ấy, còn khi đã có con, trăm công ngàn việc, họ có còn vậy không? Tôi không dám cười, lặng kéo vợ vào lòng, nhìn nước mắt vợ cũng lặng ứa và chợt nhớ bao nhiêu mộng ước trước chiến tranh tôi

từng có.

Câu chuyện của chúng tôi nói nhỏ thế mà sớm ấy Phạn nghe thấy. Phạn chả hay dậy sớm uống trà, rồi đi lấy lòng và tiết từ ba giờ. Vài tháng sau, khi thau bể nước vì con chuột ngu ngơ sểnh chân, chết nổi lềnh bềnh, Phạn khoe: "Vợ em cũng có rồi. Ba tháng! Mẹ

em sờ bụng, xem tóc gáy bảo: con trai! Vợ chồng anh thì mong cháu đi học này, học nọ, chứ con em chả cần học gì hết. Chỉ cần biết đếm là đủ! Đếm không nhầm là đủ. Con trai cho học hết lớp năm, biết đọc báo. Con gái thì ở nhà giúp mẹ thái lòng, đếm tiền!

Hết!"

Phạn nhoẻn miệng cười, rồi vỗ vai tôi. Nụ cười của gã ngoác tận tai, nom vô tư và rất thiện cảm . Nụ cười ấy xoá hết những nét rất sắc cạnh ở khuôn mặt phong trần của gã. Người ta, khi cười rõ hình thiện và ác, có phải thế chăng mà tôi quên đi hết nét mặt vốn dĩ

chờn chợn của gã, giữ lại nụ cười ấy suốt bao nhiêu năm phiêu lạc sau này của mình. Bàn tay gã nặng và ấm đặt lên vai tôi. Tôi nghĩ, Phạn không đùa.

Mùa thu năm ấy đến sớm hơn mọi năm. Không gian trước nhà chúng tôi như rộng ra khi gió trở mình đùn hết bèo từ mặt hồ bên này sang bờ bên kia. Vợ chồng tôi cuốc đất, dọn bụi trồng rau ven hồ từ đầu hè. Thu tới, rau muống vừa cằn thì cải lên xanh.

Nom rất mát mắt. Thấy vậy, vợ chồng Phạn cũng xí một khoanh.

Cô Huyền cũng xí một manh, chạy dọc tới năm chục mét, rào kỹ mà chẳng trồng xới. Vợ chồng Phạn không mát tay, rau cải của họ chưa kín luống đã vàng. Bù lại, mấy hàng ớt của họ rất tốt. Xanh mướt và cho trái ngay. Phạn bảo, gã bứng cả gốc từ nhà bạn, nên nhờ lạ

https://thuviensach.vn

đất và lắm phân gà mà như vậy, chứ chả giỏi giang quái gì! Con người em như ớt ấy, càng lạ càng tốt, nhiều phân rác càng hay! Lạ

là cái gì nhỉ? Tôi chẳng biết gã muốn nói gì. Hắn lại bảo, hơn ba chục tuổi mới biết cái sở trường của hắn là chọc tiết và hãm tiết!

Ông anh biết không, thọc con dao vào cái cổ mũm mĩm trắng toát để máu phun ra chói loà ấy mà, chuyện ấy đâu có giản đơn. Phải biết! Phải xử chính xác lưỡi dao. Không run tay, chệch hướng. Chọc một cái, đứt màng trên. Gí cái thứ hai, trúng tim. Tiết chảy hết, không đổ màu tím, không còn một tiếng kêu. Đấy là nghề! Nghe gã nói mà rởn người.

Những khi rau rộ, chúng tôi tỉa vài cây tươi roi rói chia cho hai nhà. Đúng là chúng tôi bắt đầu già trước tuổi, hay là khó khăn mà thấy vui vui bên luống rau. Những câu chuyện bên cái vườn ấy lan man đủ thứ. Tôi biết thêm việc Phạn cũng từng ở lính. "Ông đừng nhìn tôi bây giờ mà đánh giá nhé! Tôi từng là học sinh giỏi, chẳng khi nào chịu tổng kết các môn tự nhiên dưới điểm 9 đâu!" Phạn mở màn với câu như vậy.

Phạn vào Bình Trị Thiên hai năm, đánh dăm trận rồi bị thương, ra Bắc điều dưỡng. Cả năm, anh đi xin việc khắp nơi mà không có công sở nào nhận. Sau nhờ bạn đồng ngũ, làm ở lò mổ dạy cho nghề

tiết canh lòng lợn, lại tìm cả mối bỏ hàng. Phạn kể: "Gia đình tôi gốc ở Nam Hà. Hai đời các cụ kỵ đều đỗ đạt, làm quan cho triều Nguyễn. Đời ông cũng bằng Tây, chữ ta đủ cả. Tới đời bố tôi thì ruộng nương cũng chẳng còn mà cái sở học, tiếng Tây, những sự

biết của ông về Hắc Sơn, Man, Chu Chi, Hê Min Uê(6), đại loại như

vậy, trở nên thừa thãi. Chẳng kiếm đủ cơm ở Hà Nội, bố mẹ tôi lên Tuyên Quang khai hoang, rồi lại xuôi Hà Nội. Xoay đủ thứ, sau chuyển làm hộp giấy gia công, rang xay cà-phê. Khi sinh tôi, mẹ tôi chỉ muốn tôi sau này đủ ăn, nên đặt tên tôi là Phạn. Phạn là cơm. Mẹ

tôi nói vậy. Người ta đói thì cần cơm. Cha mẹ tôi trong loạn lạc triền https://thuviensach.vn

miên, nên giản đơn mong tôi có ăn là đủ. Các anh chị tôi tên đẹp lắm, nào Hùng, nào Lan, Ngọc. Chuyện tôi lấy vợ là duyên số. Tôi quen cô ấy trong một lần đi xem phim ở Tháng Tám. Gặp người ta gây gổ với nó. Tôi can thiệp. Sau đó nên vợ nên chồng. Vợ tôi như

miếng mỡ gầu, ngu hơn tôi một chút. Cô học chỉ hết cấp hai. Cái thời sơ tán, đạn bom, đi theo mẹ lang thang suốt trên những chuyến giao hàng. Nồi lành úp vung lành, méo úp méo. Chúng tôi hợp nhau. Trời cho lộc thì chả mấy chốc tay dao tay thớt mà có của ăn của để!"

Đêm ấy, tôi nằm nghĩ lại chuyện Phạn. Cái tên là lạ của anh ấy cũng có cả một lịch sử dằng dặc của mấy đời. Đời phức tạp quá hay con người ta trót mơ mộng nhiều, nên khi vỡ mộng thì quay lại thực tế với những điều giản đơn nhất? Lạ thật, có còn xứ nào cái tên cũng cõng theo thân phận, ước mơ của một kiếp đời không?

Vài lần, khi cả bọn đang làm vườn, tôi thoắt trông thấy bóng anh Thủ nhìn chúng tôi qua cửa sổ. Cái nhìn rất khó hiểu, gật đầu chào nhau mà tôi vẫn thấy có gì đó không cắt nghĩa được. Sao anh ấy không trồng hái gì nhỉ? Tôi tự hỏi, khi cô Xuân và vợ tôi vừa nhổ

cỏ vừa thì thào. Họ thương: cùng kiếp đàn bà mà sao chị Huyền vợ

Thủ chưa

có gì.

Tôi bước vào năm cuối cùng tại chức nên rất bận. Tuy nhiên vẫn phải chuẩn bị vật chất cho đứa con sắp chào đời. Tôi đi làm thợ hồ, thợ chụp ảnh đám tang, đám cưới, làm điện trong tất cả các ngày chủ

nhật, cả ngày lễ, tết. Vợ tôi năng lên bà ngoại lấy tóp mỡ, dưa, thịt kho, cá kho. Vợ chồng Phạn thì xoay ra mua lợn tự mổ, bán kèm thịt.

Có hôm, không mổ ở nhà chủ lợn, Phạn đèo lợn bằng xe đạp về

chọc tiết ngay đầu hồi. Hắn làm thế nào mà không có một tiếng kêu. Sáng ra, thấy vệt máu mới biết đêm qua hắn làm lợn ở

https://thuviensach.vn

đó. Tôi bảo, ông khéo thế! Gã hiểu ý tôi, cười: "Sợ làng xóm mất ngủ thôi, còn mấy ông bác thuế vụ, có phần cả rồi!"

Vợ chồng anh Thủ vẫn đều đều đi làm. Mỗi sớm, anh dắt xe máy qua cửa nhà, thấy tôi, gật đầu chào. Bây giờ anh để bộ ria đen nhẫy, cặp kính râm vừa khuôn mặt màu xám nom rất hợp. Mắt luôn nhìn thẳng như chưa bao giờ trông thấy chúng tôi. Tôi nghĩ, mỗi người có một cá tính và sống bên Tây rồi, nên như thế. Nhưng Phạn thì phản ứng ra mặt. Một lần đụng nhau ở chỗ bể nước, Thủ

vụng về để rơi thùng múc nước xuống mà không sao lấy lên. Phạn nhổ nước bọt ra dáng khinh bỉ, đu xuống lấy hai chân khều cái dây lập lờ lôi lên. Thủ không nói gì, mặt hơi tái, xách xô nước đi về nhà không ra nữa. Cô Huyền ra kín nuớc thay chồng. Phạn múc nước giúp Huyền, lại xách cả hai thùng về để ở đầu hồi nhà Thủ.

Không hiểu sao Phạn hay ác cảm với Thủ như vậy?

Sau tết, qua xuân, sang hè, cái bụng vợ tôi cao lên bao nhiêu thì công việc chuyền sang tôi bấy nhiêu. Vợ tôi yếu, người vàng nhớt.

Cô ấy chẳng chịu ăn, hơi trở trời là kêu mỏi, đau. Vợ Phạn thì không như vậy. Cô quần quật từ sáng tới tối mịt như chưa từng có chửa.

Cái bụng ưỡn ra phía trưóc, bước chân khuỳnh khoàng, nhưng vẫn thoăn thoắt đi trước gánh lòng, thịt chồng gánh. Đúng là trời sinh ra mỗi người một phận. Chúng tôi thường an ủi nhau, rằng có con thì hạnh phúc phải trả giá, thêm vất vả, neo bấn. Cô Xuân đôi khi e ngại nhìn vợ tôi, rồi lại bảo: "Sướng chán, nom con Huyền kia kìa, có cái đéo gì để sướng như tụi mình đâu!" Lời thì thế, nhưng mặt ngó không có ý ác. Vợ tôi nhăn nhó cười.

Tháng tám, vợ Phạn sinh trước. Một thằng con trai rõ to khoẻ, bốn cân hai, chân tay mũm mĩm, mắt đen nhìn lơ láo, miệng đỏ

tươi như múi quýt hồng. Tôi hỏi Phạn, đặt tên con là gì? Phạn bảo:

"Tiến! Tiến lên, ông ạ!"

https://thuviensach.vn

Hồi ấy, Hà Nội chưa chơi Tá lả, mới có trò Tiến lên. Giá có Tá lả thì chắc Phạn đã đặt tên con là Tá.

Vợ tôi vật vã hai ngày hai đêm trong Bệnh viện Bà mẹ Trẻ em.

Mụn gái chưa đầy ký rưỡi, ủ trong lồng kính, chân tay đầy lông như con chuột con, nom rất thương. Phạn chắc cũng như tôi chỉ

mong mọi việc xong là về nhà với con. Khuôn mặt người ta có hạnh phúc là biết ngay, lúc nào Phạn cũng tơn tớn. Không biết nom mặt tôi có thế không?

Sự thật là như vậy! Nhưng bên niềm vui dễ cảm nhận ấy thì Phạn rất vất vả trong mỗi phiên chợ mà chỉ có mình anh. Tôi thì khỏi phải kể. Ai đã từng có con ở cái thời bấy giờ, cái thời mà mua một hộp sữa, một lạng sườn nấu cháo cho trẻ cũng phải cân nhắc, đắn đo mãi, phải nhịn ăn, nhịn tất cả mọi sở cầu vật chất, tinh thần của người lớn như thịt tươi, xi-nê. Sự ấy, cho tận tới khi con gái tôi biết đi, biết chạy và đến lúc bảy tám tuổi, chúng tôi chưa hết vất vả vì cháu luôn đau ốm. Tim dị tật bẩm sinh, phản ứng rất nhạy với đủ mọi thời tiết. Sau, do tiêm gì đó động huyệt, chân cứng nhắc, đại tiện đứng rất tội! Không khí trong nhà luôn căng thẳng, nhất là những ngày nóng bức mà con khóc ngặt nghẽo, mềm lả

trong tay vợ tôi.

Có thể tất cả những điều ấy đã làm cho một thằng tôi, một người quen với cuộc sống 12 năm ở lính, chỉ quen chấp hành mệnh lệnh, nay trở nên một người hết sức lúng túng chăng? Đi bộ xuyên rừng tốt, kiếm rau rừng tốt, kinh nghiệm tìm nơi ẩn giấu, giữ cái mạng mình tốt, nhưng chả biết gì ở cuộc sống một cặp vợ chồng phải mềm mại giải quyết những khó khăn khi rơi vào hoàn cảnh mà tôi kể trên. Tôi trở nên thường xuyên cáu bẳn vô cớ. Vợ tôi cũng hết cả sự dịu dàng của cô kỹ sư trẻ vừa ra trường. Cả hai kẻ chẳng đứa nào xấu, nhưng ngô nghê trước cuộc sống gia đình vốn chả giản đơn.

Sau này nghĩ lại, tôi vừa xa xót vừa ân hận. Nhất là nghĩ tới vợ tôi, https://thuviensach.vn

người suốt cả thời gian ấy phải chịu đựng quá nhiều, việc cơ quan, việc nhà, việc con cái ốm đau. Song thường là, người ta có gục xuống, thì mới nhận ra điều đã mất. Đã mất đi thì cái gì chứ tình cảm như con chim sổ lồng đã vụt bay mất rồi.

Chúng tôi cãi nhau về những điều rất lặt vặt trong đêm. Từ

chuyện tôi hút thuốc nhiều; chuyện đi hôm về tối chẳng buồn nhắn một câu; chuyện sao nhà bừa bộn thế, đến cái đầu tôi luôn hôi, bốc mùi trong căn buồng hẹp! Tất tần tật! Mọi sự cứ sinh sôi, chất đầy, lèn chặt trong cái hộ vốn hẹp tí của chúng tôi. Tháng, năm, những giọt nước mắt khô đi để lại khuôn mặt lầm lì và nặng trình trịch của vợ, cả mỗi khi cơm nước dọn ra; có khi bất ngờ không duyên cớ, những tiếng bát vỡ tan tôi ném vào cái cửa đầy những khe hở. Trong khi đó, cuộc sống của vợ chồng Phạn, Xuân vẫn hùng hục như ngày nào, vất vả hơn, nhưng thực là thứ cây hoang dã bất chấp mọi thời khí, để những khi Phạn dậy muộn, chúng tôi phải nghe một câu chửi rất chói tai của Xuân:

- Trời ơi, đéo mẹ nó chứ, bảnh mắt rồi, mà bố con nó còn ôm nhau ngủ như chó thế kia?

***

Khi đứa trẻ đầu mới chập chững biết đi thì vợ Phạn lại chửa.

Công việc đòi hỏi cần có người giúp đỡ. Lúc sinh con đầu lòng, mẹ

Xuân tới, hai tháng quần quật giặt tã đỡ đần Phạn. Lần này, Phạn dứt khoát không muốn mẹ vợ vất vả. Sáng xuống nhà, chiều ngược vào phố. Bà ngoại già rồi, phải ngơi chút xíu chứ! Phạn bảo vậy.

Một cô gái thôn Linh Cầu, đang tuổi xuân thì, em họ Xuân, tên Phượng. Tóc dài mượt đến ngang lưng. Hai tháng trời ra Hà Nội ở

https://thuviensach.vn

nhà trông cháu, không mưa đồng, gió bãi, trắng ra, mắt luôn lấp lánh, đôi má mơn mởn như rắc phấn.

Có người giúp việc, quán xuyến, tháo vát từ trông cháu tới cơm nước, vợ chồng Phạn rảnh rang đan tay làm ăn. Mà đúng khi ấy, Hà Nội đang rộ cao trào nhà nhà nuôi lợn, nên công việc giết mổ, tiết canh rất thuận. Phạn bận bịu lắm, quần quật suốt tháng, suốt năm, nhưng vẫn phởn ra hơn cả hồi mới lập gia đình, lại bớt say ngất ngư. Một bữa Phạn sang tôi bảo, sao vợ chồng tôi không thêm một nhau. Cho có lứa! Cho chó có đàn! Tre ấm bụi! Như cách nói của Phạn. Gã cười hoác cái miệng khi ghé tai tôi: "Hay máy ông anh tịt rồi?"

Phạn thừa sức biết gia đình tôi khó khăn ra sao, nhưng điều gã không thể biết là tôi đã rất nhiều lần phải tự giày vò với mình khi công ty mở chiến dịch giải toả hàng, điều cán bộ bảo vệ đi áp tải.

Chỉ cần phẩy tay một cái, trút ngay vài can nước mắm là có mấy tháng lương. Sự hao hụt vài chục lít nước mắm sẽ được bù trừ dễ

dàng bằng nước ruộng. Nhưng tôi không sao làm được cái điều giản đơn ấy. Can nước mắm trở nên nặng như buộc đá mỗi khi định xách nó xuống xe dọc đường. Hay, vì công việc chuyên môn, những lần lập biên bản, giáo dục những người ăn cắp hàng hoá níu tay tôi lại; hay từ điều xa xôi nào, ẩn tàng một cái nhìn như quở trách con người thực tại của tôi khi ấy. Ai nhìn tôi? Mắt vô hình! ở đâu, từ đâu nhỉ? Tôi cũng không tự lý giải ngọn ngành, mà chắc Phạn càng không biết. Hay là gã biết mà không thèm nói, vì có lần thấy tôi đăm chiêu, gã bảo: "Các ông là hay phức tạp lắm. Đời rắc rối quá rồi, cứ để nó thiên nhiên! (7) Nghĩ nhiều là tổn thọ!"

Vợ chồng Thủ, Huyền vẫn chưa có con. Tôi ngửi thấy mùi thuốc bắc đủ loại thơm phức bay sang nhà tôi. Tôi luôn nhìn thấy khuôn mặt đã buồn buồn lại buồn hơn theo năm tháng của Huyền. Anh Thủ vẫn qua cửa nhà tôi mỗi sớm. Cái Mô-kích đã thay https://thuviensach.vn

bằng chiếc xe Hon-đa đầu bằng máy cộc, long lanh giọt lệ(8),

nhưng khuôn mặt thì chẳng đổi, vẫn là cái gật chào rất lịch sự, bộ ria nhẵn nhụi và kính nâu nhạt.

Năm ấy hay mất điện. Mất điện thì ngày cũng như đêm. Ngôi nhà của chúng tôi biến thành lò thiêu. Riêng chái nhà Thủ ở hướng Nam, lại có bóng cây lớn phủ lên và Thủ trổ thêm cửa rộng đằng hồi, nên rất mát. Buổi chiều, bên hồi ấy, trẻ con hai nhà hay làm sân chơi. Phượng cũng bế cháu ra đó cho uống sữa, ăn bột, hóng gió.

Tháng bảy, Cô Huyền đi dưỡng bệnh trên Tam Đảo một tháng theo tiêu chuẩn công đoàn. Chắc ở nhà buồn, chiều nào anh Thủ

cũng ra chơi với trẻ con. Nom người vậy mà dỗ trẻ còn tài hơn cô Phượng. Anh bế con Phạn rung rinh trên tay, cười nắc nẻ. Tôi nhìn ra chợt thấy thương anh. Căn hộ chật ních tiện nghi, lương lậu đủ

chi, lại thấy anh luôn có khách tới mua bán đồ phim giấy, chắc kiếm ăn được. Thế mà anh chưa có một đứa trẻ! Nom đôi mắt và cái miệng có ria xanh kia nựng trẻ tươi ron rón, chắc cũng thèm một mụn con?

Cuối tháng bảy, trời chợt đổ cơn mưa chiều bất ngờ. Cô Xuân từ chợ đội mưa về lấy thêm nước mắm, thấy dãy quần áo chưa kịp rút, ướt sũng trên dây phơi. Xuân ngó vào nhà chẳng thấy cô em đâu. Linh tính thế nào, cô đạp mưa, chạy xô cửa nhà Thủ. "Con em tớ còn ôm cháu. Mặt gục xuống. Thằng khốn nạn đã cởi hết khuy áo của con bé dại dột. Thền lễn vú vê, hêu hếu cả rồi. Tớ điên hết cả người, chả kịp nói gì, lao vào giật con và tát ngay một cái lệch mặt thằng khốn nạn." Hai tuần sau Xuân vẫn kể hệt như vậy với vợ tôi.

Đêm ấy, tôi tưởng tượng lại câu chuyện qua lời thuật của vợ. Tôi thấy Thủ mặt tái với vệt tát đỏ, cúi mặt xuống. Thấy tiên nữ làng quê của tôi hớt hải ôm áo đội mưa chạy về nhà. Thấy Xuân chạy https://thuviensach.vn

ngược ra chợ báo tin dữ, Phạn mặt tím lại, nhưng vẫn bình thản thái thịt xếp lòng. Tôi nghĩ Phạn sẽ vác dao xông vào băm cho Thủ mấy nhát. Nhất là vợ anh cứ sấn sổ quát: "Bỏ dao thớt đấy cho tôi, về

cho nó biết thế nào là mỡ chài với mỡ khổ!"

Vậy mà im như thóc. Tối ấy, Phạn vẫn sang tôi uống trà, nhưng lầm lì, không hé răng về chuyện đã xảy ra.

Mưa chiều làm nhẹ không khí cho vợ chồng tôi ngủ thiếp từ

chín giờ. Có lẽ hai giờ sáng, tôi chợt tỉnh vì tiếng thì thào từ nhà Phạn vọng sang: " Tôi nói như thế đủ rồi. Đàn bà như cô biết đéo gì!"

Có tiếng thút thít. Không biết Xuân khóc hay cô Phượng khóc.

Lại nghe.

- Em cô vú vê nòn nõn như thế, làm đếch gì không có đứa thích.

Nó chưa tụt quần em cô là may rồi. Xử như cô chả ra sao, lại tan nát hết! Lỗi ở con mả mẹ kia nữa. Con gái phải biết giữ mình. Các bà, cái gì chả đổ tội dâm ô trụy lạc cho đàn ông! Đàn ông, đàn bà đều là đàn. Còn thằng Thủ, tôi có cách của tôi. Sao cho nó sợ mà lại biết rõ bộ mặt nó, cho nó biết rõ cái mặt mình. Khóc gì nữa. Ngủ đi, mai còn chợ. Con Phượng muốn lên thành phố thì thiếu gì chỗ. Bạn bè tôi, dân giang hồ, tứ chiếng, đủ cả! Không thiếu thằng chồng ra chồng. Các bà thời này cứ tưởng, mới một tí là tru lên như chó, khóc thảm như thiên hạ khóc Kiều ấy! Bà biết Kiều không? Hay đếch biết nốt? Cũng như cô em cô thôi. Đẹp mà, thời nào chả chết!

Không đẹp thì chó nó dòm, một quan cũng chả đắt, tiền đâu chuộc ông via. Nín ngay cho tôi nhờ! Thế đấy! Chán quá! Đời ơi là đời! Lý thuyết lằng nhằng với cô chán bỏ mẹ. Ngủ đi cho nhanh, để mai còn chợ búa!

https://thuviensach.vn

Tôi bàng hoàng. Thì tôi cũng là thứ chẳng ra gì. Tay đây, vai đây, sức vóc đây mà như bị vòng kim cô thít chặt. Xoay xoả như thế nào, kiểu nào cho vợ con mát mặt? Tôi nín thở, cắn răng để khỏi đấm mạnh xuống giường.

Buổi chiều hôm sau. Biết Thủ có nhà, Phạn rủ tôi sang. Tôi từ

chối. Nhưng Phạn quyết kéo tôi đi. Anh không lo! Phạn này chả dẫn ai vào thế cùng đâu, gã nói vậy và kéo tôi xềnh xệch ra cửa.

Cái bàn gỗ lát có tấm kính và bộ uống trà men sứ tây long lanh trước khuôn mặt tái nhợt của Thủ. Tay anh run run, nhưng còn chút bản lĩnh để mở cửa, lịch sự mời chúng tôi vào nhà. Đôi mắt Thủ vốn vô hồn, giờ đây nhớt nhát, khó tả quá. Tôi ngoảnh mặt đi chỗ khác, nín thở. Không khí căng, im như khi tôi lên dây mí đàn ghi-ta.

Phạn vào đề ngay. Tiếng anh nhỏ, nhưng gằn:

- Nói cho ông biết! Vuốt mặt phải nể mũi! Đánh đĩ thiếu đéo gì nơi. Nó là em tôi! Chúng tôi không phải là chó! Cho ông một nhát thì dễ hơn chọc con lợn. Nhưng như thế thì tiệt cái thứ giềng tỏi xóm gừng. Ông định lợi dụng nó thì phải dứt khoát sang xin lỗi vợ tôi, xin lỗi con Phượng. Còn muốn có con vì vợ thiếu trứng, hoặc yêu thực nó thì báo vợ. Có gan! Tôi cho ông quan hệ thoải mái. Đ...mẹ! Đừng có lập lờ! Hẹn cho ông ba ngày! Nếu không làm thì nói một câu cho nhanh! Nhắc lại, chúng tôi quyết không phải giống chó! Nhưng...!

Phạn chợt dừng nói. Anh đứng phắt dậy. Tôi giật thột nguời.

- Thôi! Đủ rồi! - Phạn kéo tôi đứng dậy, đi luôn.

Suốt vài hôm, tôi không thấy bóng Thủ. Hắn biệt đi hai hôm, lại về. Tôi không rõ việc Thủ có gặp Phạn không và nếu gặp thì gặp ở đâu, nhưng thấy Phạn trở lại vẻ tơn tởn xưa. Thậm chí còn tỉnh bơ

huýt sáo như chưa hề có chuyện gì. Mãi nửa năm sau, Phạn mới bảo, https://thuviensach.vn

nó thực hèn, đạo đức giả, cố làm sang, tách ra khỏi hàng xóm láng giềng. Đi mẹ đâu cho khuất, chứ còn ở gầm trời này, phải thở khói bụi này! Nhưng may là nó còn biết thương vợ một chút. Còn không thì em bảo, Phạn này không thích đùa dai.

Chuyện chỉ biết đến vậy. Mắt gã khi ấy kinh thật! Quắc sáng như điện, chớp lạnh cả sống lưng tôi.

***

Hết đợt nghỉ, Huyền về và sự việc Thủ với Phượng chìm trong lãng quên. Cũng còn do sau đó hai tháng Phượng về quê, thế chỗ là một chị cứng tuổi, cũng em Xuân. Đùng một cái có tin vợ Thủ có mang. Một năm sau, sinh một cháu gái rất kháu khỉnh. Con Thủ

đầy tháng, cô Huyền tổ chức đầy tháng cho con, xe pháo chật cả

dãy bên hồ.

Chúng tôi, hàng xóm láng giềng cũng sang mừng vợ chồng Thủ.

Vợ tôi và Xuân bàn nhau đi mua quà mừng. Họ mang về một cân đường, hai chục trứng gà, một bộ quần áo lọt lòng rất đẹp trên Hàng Đào làm quà mừng đầy tháng. Từ nhà Thủ, xong việc, Phạn vào tôi uống nước. Hết tuần trà thứ hai, gã ghé vào tai tôi nói:

"Ông có thấy con bé giống ai không?" Tôi trừng mắt lên ngạc nhiên. Phạn cười bảo: "Nó chẳng giống ai cả. Thụ tinh nhân tạo đấy! Như lợn ấy mà. Ông không biết chuyện này đâu. Nhưng tôi thì biết rõ!" Tôi có cảm giác bất nhẫn, nhưng chợt nhớ lại việc gặp vợ chồng Thủ ở viện bữa nào mà họ cứ né mặt. Có thể như vậy thật.

Trầm ngâm một lúc, Phạn lại nói: "Cái hôm nó gặp tôi để nói chuyện con Phượng, có lúc điên tiết, tôi đã tính thí cho một nhát, đạp mẹ nó xuống hồ. Đến lúc nó cúi mặt xuống, kể chuyện rằng vợ chồng phải thụ tinh nhân tạo thì mình lại thấy cơn giận dữ, căm thù cái bộ

mặt đểu giả của nó biến đi đâu hết cả."

https://thuviensach.vn

Từ ngày có con, Thủ chẳng thay đổi gì, vẫn khuôn mặt như hôm nào, nổ máy xe nhè nhẹ qua cửa nhà tôi.

Gia đình Phạn cũng thêm đứa nữa là ba mống, hai trai một gái.

Vợ chồng tôi vẫn ở với nhau. Chúng tôi hoàn toàn tan vỡ về mặt tình cảm, nhưng bệnh tật của đứa con gái vẫn níu chân nhau lại. Có bận, tôi bỏ nhà một đêm, sau lần tôi thư từ với một bạn gái cũ tận Huế, bị vợ nghi ngờ trai gái, vặn vẹo, rồi ném thẳng vào mặt một câu nói khinh bỉ: "Anh là đứa phản bội. Từ bộ đội về, thực khố rách áo ôm! Bây giờ no xôi chán chè lại định mèo mả gà đồng, hả? Muốn bỏ mẹ con tôi thì nói cho rõ ràng rồi chia tay!"

Tôi không muốn thanh minh cho sự hèn hạ và kém trải đời của tôi khi ấy. Tôi không đủ sức chịu đựng và hiểu ra nguồn cội câu nói nặng nề của vợ. Tôi cảm thấy bị xúc phạm nặng nề. Tình cảm của cả hai như con chim sẻ già bị bẫy vào lồng, càng cố vùng vẫy càng xơ xác. Chỉ còn nước chim tự cắn lưỡi chết hay vụt bay đi khi cửa lồng vô ý hé mở. Như thế, vợ tôi và tôi là hai bóng ma buộc vào đứa con tật nguyền.

Năm 1988, con gái tôi đã hơn mười tuổi. Cơ quan có đợt đi Đức.

Tôi quyết định ra đi mong: "Có tiền mà tay vẫn sạch". "Cũng nên biết ở xứ khác, người ta sống thế nào", vợ tôi nói vậy. Chúng tôi quyết định, nếu tôi đi thì bán căn hộ ấy để vợ tôi có cái mà chi tiêu chữa chạy cho con. Vợ tôi cũng muốn đi chỗ khác. Cô ấy bảo, đất ấy xúi quá, nên con cái không ra gì. Nếu bán căn hộ ấy, tính cả

đất chúng tôi chiếm được trước, sau nhà làm vườn, chái bếp công ty mới làm cho ba hộ sau nhà, vị chi khoảng hai cây rưỡi. Tôi hoa hồng một phòng nhỏ ở khu tập thể gần nhà mẹ vợ bên Tương Mai, còn dư ra vài chỉ. Thế là quyết!

Vợ tôi đánh tiếng cho cô Huyền vì biết cô gióng tiếng mua nhà. Dây dưa hai tuần, ông Thủ dứt khoát chỉ trả cây tám. Chuyện https://thuviensach.vn

bán chác nhà tập thể khi ấy chẳng phải che giấu như xưa, nên đến tai Phạn. Tối chủ nhật, Phạn sang hỏi giá và không bớt một cắc, hẹn tuần sau chồng đủ hai cây rưỡi. Vợ tôi mừng rỡ, sớm sau vay tiền mẹ đặt

cọc cái phòng nhỏ nói trên. Đùng một cái, tối thứ hai vợ tôi lại nhận tiền đặt cọc của cô Huyền. Ba cây! Căn hộ này ba cây! Vợ tôi báo với tôi giọng mãn nguyện.

Tôi không biết xử lý ra sao. Trời ơi, nửa cây với chúng tôi là cả gia tài lớn. Bảo vợ giữ lời với Phạn thì mất toi nửa cây. Tôi trằn trọc tới nửa đêm, nhưng không sang nói lại với Thủ hoặc là thưa lại chuyện với Phạn. Đêm tối, tôi quay về nhà Phạn lầm rầm: "Phạn ơi, tha thứ cho vợ chồng tôi!"

Ngày giờ tôi đi Đức được quyết định chính xác. Ngày giờ chúng tôi chuyển đi, bứt khỏi nơi chúng tôi sinh sống, chung đụng mười hai năm trời trong cái nhà ba hộ, đã xác định. Vợ chồng tôi vào đêm trước ngày chuyển nhà không sao ngủ được. Con gái đã ngủ, chúng tôi ngồi yên lặng nhìn nhau không nói một lời. Cô ấy đang nghĩ gì nhỉ?

Bao lần tôi tự hỏi.

Phải hai ba tiếng sau đó, cô ấy phá tan sự im lặng, buột hỏi:

"Anh có yêu em không?"

Tôi im lặng. Tôi cảm thấy thời gian nặng và chậm tới như ngàn khối bộc phá ở đâu đây. Mãi sau mới nói: "Anh thương em!" Vợ tôi cắn môi, nhìn tôi không chớp đến một phút và lặng lẽ đi tới bên cửa.

Đêm ấy, tôi linh cảm thấy cuộc đi của tôi là cuộc chạy trốn vô vọng hay cô ấy cũng cảm thấy điều ấy mà mọi sự nói chuyện phút chia tay đều trở nên vô nghĩa và dối trá?

https://thuviensach.vn

Cuộc dọn nhà diễn ra trước khi tôi đi Đức hai ngày, rất nhanh và không kèn trống. Tôi và vợ sang chào Phạn. Vợ Phạn vẫn cười chúc chúng tôi may mắn. Phạn thì chẳng nói nửa lời. Mắt gã lơ lơ nhìn đi đâu. Mãi lúc ra cửa gã mới hạ một lời gọn lỏn: "Thôi, ông đi!"

Gã giận là phải! Tôi nghĩ.

Tôi ngoái lại mảnh đất. Con đường. Cái hồ. Ba căn hộ!

Khi ấy bất chợt xuất hiện bảy sắc huyền ảo của chiếc cầu vồng dẫn từ bên bờ bên này sang bờ bên kia hồ. Tôi dụi mắt.

Không! Cầu vồng! Cái hồ nửa nắng, nửa mưa tạo thành cầu vồng, bắt đầu từ cái dải đất bên này vắt sang bờ bên kia.

***

Thực ra câu chuyện chỉ nên kể đến vậy. Nhưng thật bất công, nếu quên nhắc tới việc vợ tôi đã hết sức kiên trì theo đuổi chữa bệnh cho con gái tôi. Qua bàn tay của giáo sư X, với hai lần phẫu, mổ

tim và mổ chữa xơ cứng cơ tứ đầu đùi, con tôi đi lại hoàn toàn bình thường. Tất nhiên cũng phải tốn kém. Con gái chúng tôi học xong đại học và ra trường, nay công tác tại một viện khoa học. Nửa năm, sau khi nó khỏi bệnh, tôi nhận được thư và đơn ly hôn của vợ tôi gửi sang. Thư khá dài, nhắc lại thêm đau buồn. Nhưng không bao giờ

tôi quên được đoạn thư sau: "Em biết, anh không yêu em. Sự cầu mong một gia đình, sau lần anh cãi nhau với chị dâu anh, dẫn đến việc chúng ta đột ngột quyết định từ mới quen biết thành vợ thành chồng. Đốt cháy giai đoạn, cả em và anh đều ngộ nhận. Tuy mỗi người ngộ nhận một dạng khác biệt. Chia tay, em cầu mong cho anh sẽ chẳng khi nào mắc lại khuyết điểm ấy. Không thể có một gia đình thiếu một tình yêu đích thực..."

Tôi về phép. Chúng tôi ly dị. Tôi thề chẳng bao giờ quay lại nhà ba hộ. Nó không có tội gì, nhưng tôi không muốn nhìn lại quá khứ, https://thuviensach.vn

kỷ niệm một thời chật chội! Vì thế, mấy năm liền, dù vẫn về Việt Nam ăn tết với anh chị tôi, nhưng không khi nào tôi ghé qua nơi đó.

Sự đời chẳng giản đơn giữ một câu thề.

Tết vừa rồi, tôi lại về thì gặp con cả của Phạn đi cùng chuyến, ngồi cạnh ghế. Vô tình hỏi chuyện, mới nhận ra cậu bé mũi xanh lét, ngày nào cha cậu định quyết số phận cậu chỉ học hết lớp Năm, biết đếm là đủ. Thằng mũi xanh ấy, vừa tốt nghiệp Đại học Kiến trúc tại Đức với số điểm cao tuyệt đối và được ở lại để làm tiếp bằng tiến sĩ. Vậy là tôi quay lại nhà ba hộ với sự háo hức qua những lời kể của con Phạn: "Bố mẹ cháu vẫn nhắc tới bác. Mẹ cháu vẫn hay tới thăm vợ bác. Mà sao cả hai bác không đi bước nữa, hở

bác? Chú Thủ sinh thêm con gái nữa. Vẫn ở đấy, nhưng bây giờ nổi tiếng lắm. Chú ấy lên ti-vi, viết cả thơ, mới đỗ tiến sĩ mỹ học gì đó! Cô Huyền lên Hồ Tây xây một biệt thự, sống hẳn trên đó với con. Bố mẹ cháu dạo này bỏ bán lòng lợn tiết canh, chuyển sang mở

hai cửa hàng bia hơi. Người làm thuê bây giờ ở quê ra đầy, nên bố

mẹ cháu không phải đầu tắt mặt tối như trước nữa."

Tôi bàng hoàng không nhận ra con đường cũ. Một dãy phố dù lộn nhổn nhưng đúng là phố, hiện ra bên hồ không tên xưa. Mặt hồ

vẫn nhiều bèo tây và tôi cảm thấy hẹp lại. Tôi chẳng còn trẻ để xúc động, dù nhận ra cái mùi tanh tanh của nước hồ ngày nào. Ngôi nhà của Thủ và Huyền rộng tới hơn bảy chục mét, cao vót lên với cái tháp tròn Ba Tư. Tháp muốn nghiêng trùm lên ngôi nhà ba tầng của Phạn. Được báo trước, Xuân ăn mặc rõ nuột nà, còn Phạn thì nghiêm chỉnh trong bộ com-lê màu xám rất điệu. Họ đã bốn cháu, nom cũng khác truớc, đẫy ra và tóc đều đổ muối tiêu cả lượt.

Chẳng đứa nào chịu chỉ biết đếm cả! Gã cười toác tận mang tai khi tôi nhắc chuyện cũ và chỉ sang nhà bên: "Xem kìa! Ông tiến sĩ

mỹ học xây cái nhà nửa tây, nửa ta cứ chực nuốt tôi. Tôi thu xếp https://thuviensach.vn

xong cửa hàng bia hơi nữa cho ổn, sẽ bán nhà này, nhường khu này cho lão và chuyển hẳn đi, anh ạ. Con cái đều muốn vậy. Chúng nó bảo, bố mẹ lưu luyến gì đây? Sau này người ta sẽ chẳng phá tất đi để xây lại hết cho mà xem! Bây giờ chả đứa nào nó nghe mình, nên mình khéo phải theo chúng lên khu mới làm nhà mới, cho đời chúng chuyển hẳn sang cái đất khác đi. Ông anh và tôi cố sống chờ xem bọn trẻ chúng nó có cơm cháo gì không, rồi nhắm mắt. Mà đếch ai biết được con tạo nó vần thế nào, ông anh nhỉ?"

Phạn đặt tay lên vai tôi. Mắt ấy, môi ấy, hơi rượu thơm nức phả

vào tôi để tôi nhận ra gã đã rũ sạch nỗi bực xưa.

Mưa xuân lắc rắc lẫn trong nắng nhạt. Bụi cúc tần sót bên kia đường mới nhả đám tơ hồng vươn lên chua chúa những sợi lua rua vàng óng, cố bứt lên, trong ảo huyền mưa nắng, khỏi màu xanh đông già, cũ.

Nước Đức - 2001

https://thuviensach.vn

Làng bên sông

Cách có con sông, bên kia làng tôi là thành phố. Tôi đã nhiều lần sang bờ bên kia bằng đò ngang, ấy vậy mà rất lạ là cứ

mỗi lần bước chân xuống đò đi tới giữa sông, tôi có cảm giác như chính nơi đó có bức tường vô hình ngăn cách, chia đôi toàn bộ

không gian và dường như cả thời gian. Tất nhiên, nhìn vào thành phố đêm đêm, tôi thấy đẹp và yên tĩnh hơn, nhất là vào những buổi chiều, tôi với mẹ ra bãi làm cỏ ngô về muộn. Gió rì rào, rì rào thổi... không khí chùng xuống, nắng nhạt đi, ngai ngái hoa cỏ, khô cong, thơm dễ chịu. Bạn hãy tưởng tượng đi, về tới ven làng tôi thì tối. Từ mặt đê, cái làng chìm xuống một màu đen, còn bên kia, tôi ngoảnh sang, lấp la lấp lánh như trăm ngàn ngôi sao tỏa sáng. Khi ấy, tôi được sống trong một vùng đất mà thủơ ấu thơ, khi những ước mơ khát khao, chưa bị tuổi đời, sự nếm trải làm rạn nứt thì mọi thứ đều thanh bình và êm ả.

Có buổi, dạo ấy tôi mới chín tuổi, theo cha tôi đi bắt ếch nằm mà, ngồi chờ cha tôi dùng thuổng, móc, tìm và tận diệt, tóm từng chú ếch vàng ươm định ngủ đông, tôi chợt nghe thấy tiếng ì oàm rất lạ như có một con thú gì rất lớn kêu oàm oàm bên sông vọng lên. Tôi hoảng sợ, gọi thất thanh bố tôi và chỉ ra bờ sông. Có gì đâu, đó là tiếng sóng vỗ mạnh vào đầu một con phà đang neo. Đêm vắng quá, lặng quá, tiếng vỗ dội vào không gian một âm thanh ma quái. Chuyện ấy gây ấn tượng với tôi mãi.

Nếu tôi không nhớ lầm thì mùa hè năm ấy nắng rõ nắng.

Nóng tới hơn 40 độ ngoài nắng. Tôi nhìn rõ những con cóc cụ, miệng đớp đớp trong bóng râm ở bụi tre gai. Dưới gốc gạo chỗ quành ra bãi, cạnh lò gạch thì phải, còn thấy bốn con chuồn chuồn đuôi bấu vào nhau miệng hớp nắng. Tôi ở nắng bãi. Những hàng ngô https://thuviensach.vn

khi ấy xanh và thẳng căng. Bẹ xanh và ức vươn ra rõ óng, bóng.

Đòng phơi phới ứa nhựa. Tôi nhìn thấy chú châu chấu ngô to. Tôi hò lũ trẻ đuổi theo và tóm được nó. Hai cái càng choanh chách cố

đạp. Nó giãy giụa hòng thoát khỏi ngón cái kẹp trong ngón trỏ của bàn tay búp hồng. Tôi bóp nó trong tay. Này, Lý ơi! Tôi gọi đứa em gái, tới mà xem lớp phấn hồng trong bộ cánh mỏng. Những hai lớp cánh cố đập, đạp, như múa như vờn. Bãi sông gió từ sớm tới tận khuya. Tôi chạy giữa hai luống ngô. Đất bãi mịn và ướt, lối đi đầy cỏ xước mọc chơi và đám gai xấu hổ chạy xô ra đâm nát gót chân tôi, cỏ may vương đầy hai ống quần. Tôi vướng sương về muộn. Tóc bết sương như mưa, nước đọng trên đầu lá ngô rớt xuống. Tôi bị

cảm.

Đêm đó, tôi sốt hầm hập và không ai biết. Mẹ tôi cũng không hay rằng sốt như thế là nguy hiểm. Tôi co giật động kinh. Tôi toát mồ hôi hột, tới sáng thì đỡ. Từ đó, cứ một tháng tôi bị co giật một lần. Nhưng tôi vẫn ảo mộng với những điều chỉ tôi biết về con sông, đất bãi, cánh đồng với bờ gió quen thuộc và tiếng ì oàm mỗi khi gió cuộn lên, vỗ sóng vào cái hốc đầu con phà đang neo ngoài bến đậu.

Bãi giữa sông những đêm mưa lớn, nước duềnh lên tận đầu bãi và đưa ngầu bọt vào tận chân đê. Bọt cũng hồng hồng khi ấy.

Từng dòng cuốn, quặn lên là phù sa đỏ ngầu, tôi vớt nước vào lòng tay, cát li ti vảy chói lên lấp lánh. Tôi khi ấy mơ hồ và cả tin.

Chúng tôi nghe tiếng mưa, rào rào đổ, lộp bộp gõ tầu lá chuối tơ

tướp. Bà tôi già lắm, lưng gập xuống, bà nhai trầu thuốc, giã vỏ, nát toét trong cái cối nhỏ với cái xiên ba chạc chìa ra như ba cái răng. Cối bằng bạc. Ghi chú là vườn nhà tôi trồng sắn dây cho bà lấy nhai thêm độn trầu thuốc. Vị ngọt, lành. Bà tôi già quá rồi, nên cả ngày chỉ từ nhà ra vườn và từ vườn vào nhà với đủ việc lặt vặt.

Cũng phải thôi, vì mắt bà kém rồi, chân tay chậm chạp. Thế nhưng https://thuviensach.vn

mỗi đêm, khi bà kể những câu chuyện cũ, bà linh họat hẳn lên. Những câu chuyện thời bà con gái và cả những câu chuyện huyền hoặc không ai có thể bịa tạc ra.

Câu chuyện đêm bà kể rõ khuya làm bọn tôi rùng mình. Bên bãi đất kia là con nước chảy. Những mô đất nhoét ra, tiếng lội bì bõm.

Hàng tre bên bờ sông phất phơ run rẩy. Bà tôi thì thào: "Tổ cha chúng mày! Có mắt mà không thấy. Bên bãi đất ấy có hai con ếch vàng. Cứ khi mưa, chúng ra. Đứa nào trông thấy, đi theo, không cho chúng nó biết, tìm thấy được một nắp hầm, dưới đó có vàng. Vàng giá trị lắm, biến nghèo thành giàu, biến đất thành ruộng, thành ao cá, nhà to cửa rộng." Tôi nằm nghe. Tiếng bà tôi giàu âm vực. Thấp tha thấp thỏm gọi dậy từ bờ vực trí nhớ mỏng manh của tôi về một miền xa lắc, nơi ấy không phải là làng tôi.

Tiên sư cha cái mả cao ấy. Bố tôi chửi vọng. Ông đi suốt đêm mà ông không tóm được chú ếch nào. Mưa suốt, nặng hạt lắm và con sông rộng ra nữa. Nhìn trong đêm không biết đâu là bến là bờ.

Ông lại kể khác đi, lâu rồi, xưa lắm, nơi chỗ ấy là cái gò hôm nay ấy, có một đứa ăn mày chết rụi chết rập. Ai đi qua cũng ném xuống đó một nắm đất. Đấy là mả Ông Đống. Thiêng vì người ta chết bờ chết bụi, chết bất đắc kỳ tử. Đào lên là thấy xương chứ

cóc khô gì. Ừ lâu rồi, mưa có xói vào đó thực và thấy nhô ra một khúc xương trắng. Tôi nhặt về, bà tôi thì thào: xương trâu, xương chó đấy, vứt quách đi. Nhưng ở chính chỗ có khúc xương trắng ấy, tôi còn nhìn thấy tòi ra chiếc lưỡi lê gỉ hoen nữa. Tôi không sao phân biệt được các loại xương. Sao lại có lưỡi lê ở đó? Có người đồn, năm đói, cũng dài cả trăm năm và xưa lắm rồi, Tây nó cứ giết người là quẳng xác xuống, tiện tay thằng Tây quăng luôn lưỡi lê ngập máu.

Tháng tư rồi tháng năm, tới tháng tám nước sông trong vắt lại.

Tháng bảy người hai bên vớt cá bột. Những cái lưới ngâm trong dòng https://thuviensach.vn

xiết. Cá li ti bằng đầu tăm thế mà dân làm cá biết đực và cái, cá chép và cá mè. Đòng đong cân cấn thì là loại không ai nuôi.

Năm ấy, tôi không nhớ là tháng mấy. Tiếng súng ầm ì xa tắp vọng về. Những chiếc máy bay lạ, màu trắng, bay vắt qua đám mây xám và thả xuống tít tận bờ biển những tờ truyền đơn của người Mỹ.

Bố tôi đi trận lần thứ hai. Tháng tết. Mẹ tôi ra đầu ngõ, tay cầm gói bánh ướt nhũn. Mưa vẫn rào rào gõ trên những tầu lá chuối. Bấy giờ hàng duối cạnh mả Ông Đống bắt đầu khoe ra quả vàng vàng cho chúng tôi hái ăn. Có đứa làng bên doạ, trên cây duối có rắn. Đứa nào ăn phải quả có vết cắn, nọc độc ngấm vào là chết. Tôi không sợ rắn. Nhưng hãi nọc rắn, vì thế khi tới gần cây duối, tôi thường hát, hay nói thực to. Quả thực là nghe tiếng động rắn sẽ bỏ đi, có lần tôi trông thấy có con rắn hổ bò ngang.

Tôi lớn phổng không ngờ. Tôi biến thành người chèo đò ngang.

Con sông từ khi ấy dường như thu nhỏ lại. Chừng hai trăm sải là sang bờ bên kia. Đêm đêm tiếng gọi đò ứa đầy mặt sông, không cho tôi ngủ yên. Đò ơi! Ơi đò! Tiếng gọi tha thiết, văng vẳng như có người nhại lại. Còn tiếng mưa gào trên mặt sông bị gió ném ngược con đò chèo ngang thì tôi nghe rõ vẳng sang.

Tôi không biết mẹ tôi mất khi nào. Bấy giờ là mùa nóng. Mẹ tôi trong buồng tắm. Tắm xong đầu chưa khô, ướt nhoẹt, bà bước không qua nổi bậc lên xuống nơi cửa nhà tắm. Mẹ tôi đói lả mà đi tắm. Bà gục xuống cấm khẩu ngay. Xác bà được đứa cháu con chị

tôi kéo ra. Khi đó là năm 1968. Hà Nội không có ai. Chiến tranh loang ra và sơ tán như đèn cù, khi chạy nơi này, lúc chạy chỗ kia, rồi lại quay về làng. Chị tôi kể lại, mẹ chia gạo ra ba hũ, phần nuôi con, phần gửi cho bố, cho tiết kiệm mặt trận, phần sa sẩy, rơi vãi. Nhà nợ nần, bởi nuôi chúng tôi ba phương bốn hướng sống, nên bà là https://thuviensach.vn

con nợ, vay giựt gạo khắp làng. Sau đám tang, nhiều người cho vay tới đòi nợ. Tôi ra mặt sông. Sông vắng quá. Chẳng có ai gọi đò mà qua kiếm ít bạc lẻ chạy chợ cho bà tôi đỡ bữa. Khốn nạn, bà tôi hu hu khóc. Bốn miệng ăn dỗ thì vay nợ là phải. Tứ tung thất tán. Tôi viết thư cho cha tôi. Ông ân hận lắm, viết thư về dạo ấy. Ông nói, ông chủ quan, nào biết nuôi người tốn bao nhiêu. Mẹ tôi ngậm câm chín suối. Bà bất đắc kỳ tử trong buồng tắm, nên cái sọ bị

nhà thương cưa đôi. Họ nghi ngờ cái chết không xác định. Mãi gần đây, sau này, khi anh tôi rời cốt bà từ Bất Bạt lên nghĩa trang Thanh Tước, anh tôi reo lên, bà đây rồi, cái sọ bổ đôi! Khốn nạn, năm trước, đưa hài cốt bà lên Bất Bạt, xe phải đưa chung hơn chục bộ cốt nữa. Anh tôi sợ bọn nhà táng phân phối đưa nhầm cốt mẹ

tôi.

Tôi không biết được là khi ấy bố tôi đang lội trong con suối chảy màn màn giữa một cánh rừng đại ngàn. Nước xâm xấp. Dưới lòng suối, lá rụng chàn chạt một nửa thước chứ chả chơi. Vục mặt xuống uống thứ nước đen quánh. Hàng vạn con nòng nọc cung quăng bơi toả ra. Tôi từ mặt sông nhìn thấy, ở trong đó, ông khuềnh khoàng bước. Bàn tay thục xuống khoả nước. Bàn chân ông giẫm phải cái gì cưng cứng. Ông lôi lên. Cái quai ba-lô, nhấc lên theo cả rong rêu. Nhấc cao tay nữa, xương trắng lả tả rơi xuống. Những đoạn xương ống vàng xám. Cái mảnh áo mục. Ông thọc tay vào cái túi cóc, trong đó có nhét cái bật lửa Zippo. Bố tôi thử bật. Cái xác bị bắn hạ chìm lâu rồi giữa lòng suối, mục mẹ

hết cả thịt, ruỗng hết da, tới vải bạt lính cũng tữa ra thế mà cái nắp bật lửa còn kín lắm và ngọn lửa Zippo bùng cháy. Lửa vàng sáng trắng cả góc rừng. Bố tôi gìn giữ nó, chiếc bật lửa ấy như

một báu vật. Ông cho nó vào túi áo, khâu giữa hai làn vải Tô Châu. ở

chiến trường, cha tôi bảo, có được ngọn lửa là quý và hiếm. Một tiểu đội giờ có thêm một cái bật lửa làm ông cao hứng đọc một câu như thơ: trời xanh bỏ giữa rừng ông có lửa. Quả thực, về sau cũng https://thuviensach.vn

phải sống trong cảnh ngủ rừng tôi mới thấm thía vì sao ông quý cái bật lửa thế. Lửa cho ông bớt lạnh, bớt cô quạnh trong rừng già.

Khốn nạn. Ngọn lửa màu vàng ệch. Khi bấy giờ ngọn lửa không có khói. Năm sau về nhà ông tra vào thứ xăng lấy từ xe máy Simson.

Lửa lên mà khói muội bay đen.

Lại còn kể, đêm ấy vượt qua ngọn núi, xuống thung lũng là bản. Đi chậm hai giờ mới tới chỗ có nước. Bọn anh nuôi múc nước ấy nấu cho lính toàn đại đội ăn uống. Bọt ngầu lên khi nồi nước sôi. Bọt dày đúng nửa gang tay. Sớm hôm sau cha tôi ra bãi nước, hơn hai chục người đàn bà Lào đang rửa ráy, họ tạt nước đùn lên từ những hốc nước, bao nhiêu cái hố đào tạm không sâu lắm.

Thảo nào, nước bẩn thế. Không nghi ngờ gì nữa, cha tôi nghĩ vậy, những người đàn bà Lào rửa quần, giặt váy, táp nước lên làm sạch thân thể họ cả khi họ bị kinh nguyệt. Tôi nghe lời kể của cha tôi, ngước lên, ngỡ nhìn thấy con chó ngăn ngắn liếm quẩn giữa đùi một người đàn bà. Cha tôi bảo, nghe rõ là giọng con người rên rỉ. Tôi lại nghe thấy tiếng chó hú. Tiếng hú của loài chó nhà trong rừng vẫn não nùng, nhưng là tiếng tru mãn nguyện sung sướng. Tiếng tru dài và ai oán lắm.

Tôi hàng ngày vẫn chèo đò, kiếm đủ mua gạo, mắm, cá khô cho hai chúng tôi. Bà tôi là ba. Cô tôi là bốn, có thu nhập từ đất bãi. Tôi và con Lý tạm đủ ăn và đi học. Thành phố bên kia vẫn ánh đèn đêm đêm và tôi vẫn chờ hai con ếch vàng từng đêm. Tiếng kêu cợt nhả

vội vã. Đấy là giọng kể của bà tôi. Năm sau nữa, bà tôi mất. Không ai nghe được câu chuyện về đôi con ếch vàng ấy nữa.

Năm 1970, bố tôi bị thương trở về. Ông lặng lẽ nghe kể về cái chết của mẹ tôi. Người đi vội vã, biền biệt, công nợ thế mà chưa hết buông tha cái nỗi nhục của một người đàn ông. Mang về ít tiền, mua cái quạt trần, suy nghĩ một đêm, cha tôi gán nợ, tám chục bạc là giá bên kia phố. Cha tôi gọi người làng tới, bán quạt trừ hết https://thuviensach.vn

nợ. Sớm sau, cha tôi bảo, thế là xong, tới lượt thầy, thầy nhất quyết không để các con lo mãi.

Dưới bờ đê con sông là bờ sâu. Rồi bãi cát và đến bờ, lại sông và bãi giữa. Có ai đo hết lòng sông? Tháng ấy phà qua lại nhiều. Có con phà neo ở bãi giữa đêm đêm vọng về tiếng ì oàm. Tôi doạ bọn trẻ mới lớn. Ma đấy... thuỷ quái đấy. Nhiều đứa tin lắm, ra mặt sông trân trân nhìn sóng, chúng có nghe thấy gì đâu. Chỉ tôi nghe thấy. Tôi nhìn thấy trên bãi giữa có ánh lửa bập bùng. Hình như mẹ

tôi đang còn sống ngoài đấy. Cô tôi soi gì ngoài đấy và tháng bảy cha tôi quyết thay vì trồng rau là khai phá đất bãi mà trồng cà.

Cà tím hẳn hoi.

Thời bấy giờ người ta bắt đầu bắc con cầu nổi qua sông.

Cầu phao, ghép bằng những cái phà, xích, và những tấm ván. Một đêm, buổi sớm thì đúng hơn, bên làng tôi có cái xưởng chượp sản xuất nước mắm. Chị là bác sĩ của trạm y tế coi sóc tình trạng sức khoẻ hơn ba trăm nông nhàn gánh chuyển nước mắm. Hai mẹ con đêm ấy không đi đò của tôi, lần theo cầu phao, dưới ánh điện nhập nhoạng. Bọn công nhân cầu đói ăn, quá ẩu, chúng dồn cầu lại mà chừa ra một cái hố lúc về ăn tối. Đứa con gái mới mười ba tuổi. Chị

tên là Nam. Con ơi, cái hố ấy sâu quá, giữa cầu phao biết đâu mà tìm? Sóng. Bóng đêm nuốt chửng đứa trẻ. Bóng tối sâu thẳm và gió nuốt chửng tiếng gào, theo gió làm tắt lịm. Không, tôi có nghe thấy tiếng kêu của người mẹ ấy khi tôi đang ở giữa sông. Gió xoáy hất ngược tiếng cầu cứu lên cao. Tiếng sóng vỗ vào những phao ngang làm cầu át đi tiếng kêu cứu. Tôi chèo ngược sóng. Tôi nhìn xuống dòng xoáy, gọi ma lam ma làm.

Cha tôi không tin chuyện đó. Thuê ba bốn thợ quăng lưới, thả

câu, móc, xiên. Cha tôi làm việc đó không phải nghĩa cử gì đâu. Ai dám gánh chịu cái chết do thói vô trách nhiệm của người khác?

Nhưng ông tìm xác cô bé để chứng tỏ ở đây còn có người có trách https://thuviensach.vn

nhiệm với khúc sông này. Xác cô bé mười ba tuổi chìm ba ngày. Ngày thứ tư nổi lên phơi bụng trắng phớ, tóc phật phờ. Con gái, nên nổi lên là nằm ngửa. Chị Nam khóc lên khóc xuống. Tháng bảy nước con sông ngầu bọt. Màu tươi nâu. Phù sa đấy. Tôi ngó xuống, nhìn tận đáy là nước sông tháng tám, tháng chín mùa cốm hoa vàng.

Thực ra chỉ còn tôi và bà tôi, ở trong cái ngôi nhà nhỏ bé. Khi mẹ

tôi chết ấy mà. Còn khi cha tôi về, thì con Lý đã đi B được ba năm.

Em tôi bỏ dở lớp 10 vào miền Nam. Nó đi. Tôi đưa qua bãi giữa. Nó bảo đi khi nào thống nhất thì về. Con Lý có giọng hát tuyệt vời. Nó vào đội quân xướng ca của Tổng cục Chính trị.

Tôi từ đó hàng ngày chờ nó về. Tháng bảy năm ấy, nước sông Hồng lên cao lắm. Cha tôi gầy mõ, ông đêm làm bảo vệ canh chượp, ngày vẫn xuống đồng bãi. Phù sa đỏ quệch bám vào ống chân của ông, những sợi lông chuyển sang màu gạch. Ông bước trên mặt đất. Đất bãi in hình bàn chân đất. Tôi chua xót nhìn. Mùa hạ, thi thoảng tôi vẫn lên kinh giật. Và vẫn dội về tiếng ì oàm từ cái vực xoáy neo một con phà.

Năm 1971 thì phải, con Lý viết thư từ Tây Nguyên ra, nó bảo sốt rét, bị ra. Ố m tha già thải. Nó đi hết hai tám ngày đường thì tới Quảng Bình.

Tôi thường thức khuya nhận thư, đọc thư Lý. Bây giờ tôi đã lớn rồi. Tôi bắt đầu mọc ria mép. Nhìn khuôn mặt tôi, thấy cũng ra dáng đàn ông. Đàn ông phải ra trận. Nhưng nhà tôi đã có con Lý ra trận, anh tôi đi thanh niên xung phong, tức là nhà có người ra trận.

Nhưng tôi nhất quyết bảo, mày phải lên huyện khám. Tôi đi khám sức khoẻ loại A3 vì răng lệch lạc hai hàm, lại quá nhẹ cân. Ai biết tôi giở chứng động kinh mỗi tháng? Thế là tôi vào đội quân dự bị. Đóng ở xã nhà, chèo đò và đêm đêm vác gậy đi tuần. Tuần từ điếm tới https://thuviensach.vn

bờ sông thì dừng lại và đi ngược về làng. Cứ thế, tôi đi hết một ngàn phiên tuần tra thì bố tôi về, con Lý về.

Tôi kể tiếp về những lá thư kì lạ của em tôi. Thư con Lý nó viết.

Thư nó lem nhem viết dưới mưa thì phải. Nó kể hát trong rừng ra sao, mưa thế nào, những cánh rừng đen thẫm. Thư nó viết, trong Trường Sơn lắm người quen quá. Qua rừng nào cũng gặp không người làng, người xã, thì người bãi giữa, người huyện. Gọi nhau ơi ới.

Nó đi qua mười sáu trạm. Người quen gặp ở trạm, đứa nào cũng giấu đồng đội, thương nó đàn bà, con gái, dúi cho nó một lon thịt, lương khô, cá sấy phơi. Thế là đầy sức khoẻ. Vì măng hết, nó thấy rau gì cũng hái nhét vào bụng, cho có sức mà xanh lướt vẫn hát, đi, bươn ra khỏi cánh rừng. Tổ nó, bốn đứa con gái thì phải, muỗi đốt lắm vào, sốt phù thũng. Gan cứng ra. Gan chính là ổ chứa vi trùng, xác của vi trùng thải qua máu vì sốt rét, lách sa xuống quá rốn! Nó kể, đi ngoài cũng sợ muỗi cắn đít. Trời ơi, ngó xuống vo ve, vo ve, lấy lá chùi đít lại ngờ lá han, ngứa quá. Đi vào rừng tắm, phải lên đầu nguồn. Năm ấy con Lý và hai đứa nữa lên đầu nguồn tắm, quần áo để trên bờ. Một tổ lính B quay, hai thằng đực đi theo. Rình bọn nó tắm dưới suối. Con Lý bảo, có ăn nằm gì đâu. Nhưng lên bờ thấy mất hết quần áo và một trong ba cô có mang. Cái thai ra tới Bắc thì sổ. Bây giờ tôi vẫn chưa hiểu hết cái thảm hại của đám quân đàn bà ra trận mà dính phải tai hoạ là bụng to vượt mặt mà xuyên rừng, qua trạm.

Riêng cái Lý nhà tôi thì có duyên. Nó gặp một thằng cha cùng huyện. Thằng đó bây giờ là em rể tôi, hàm đại tá. Tết rồi, hai đứa vênh vang mũ áo về làng. Con Lý cười. Thấm thoắt đã hai mươi nhăm năm chả ít.

Thế mà con Lý không gặp được thằng người yêu nó trên đường từ binh trạm cùng đi ra. Thằng ấy tên là Ý, cũng dân bãi. Nó ở làng https://thuviensach.vn

trên, chỗ khúc đê có cái bụng máy bay ưỡn xuống muốn dập mình vào con đê. Thằng cha ấy đi sau nó một trạm đường. Trên Boloven, nó đạp phải mìn cháy phốt-pho, khi nhìn rõ giữa hàng rào dây thép bùng nhùng có quả bí đỏ. Nó đã nhìn trước nhìn sau, bàn chân nhón nhén đi giữa chỗ trống thế mà đụng, cái râu mìn chôn khéo quá, cái râu mìn phốt-pho. Lửa trùm lên. Cháy lem nhem từ bẹn tới nửa mặt.

Chỗ nó bị thương núi cao lắm, thằng người yêu con Lý sau kể: Cả

tiểu đội cáng nó thay nhau uống nước cho đẫy để đái vào thân mình nó. Nước đái có chất làm phốt-pho tắt. Gay go lắm, thằng ý nói, khói trắng bốc lên khắp nơi, nơi nào đái vào là tắt. Chỗ bẹn kín, khói lên nhiều, phải đái vào đó nhiều nhất. Nó điều trị trong binh trạm tám tháng thì ra Bắc an dưỡng. Khi ra Bắc, người nó toàn sẹo, sẹo to nhất ở bẹn. Nó cười, không cắt của quý là may. Tôi bảo, mày đuổi kịp em tao thì nước mẹ gì? Đúng rồi. Nước mẹ gì mà vẫn hy vọng. Vẫn đuổi kì cùng. Về sau hai đứa về làng, thằng đầy sẹo ấy dạy học ở Bách khoa bẽn lẽn cười chữa ngượng. Lý ơi, thời đó cách nhau một ngày đường mà sao khó theo thế.

Tôi hình dung thấy đường Trường Sơn quanh co kỳ cục. Nước ở

sông Sêpôn mùa khô trong vắt. Cha tôi bảo, năm ấy ông cũng ở

vùng đó. Địch đánh, đơn vị ông bật sang tận đấy. Cha tôi đóng khố, ở lẫn với dân Lào. Thuyền độc mộc đánh cá dưới sông, tóc dài ngang vai, người đen như củ súng. Thế mà hai cha con không gặp nhau.

Lại tổng động viên. Tất cả đi vào làm trận đánh cuối cùng. Lại chuyện tôi đi bộ đội. Đấy là khi con Lý về. Tôi đầu quân đợt chót.

Cha tôi tiễn tôi qua bãi giữa. Ông nhét vào túi tôi cái bật lửa Zippo, dặn, nhớ giữ lấy nó! Tôi khâu nó vào hẳn túi trái. Làm vật bất li thân. Khi ở nhà làm thằng chở đò, bọn nhân sự binh trạm, tiểu đoàn xét duyệt cho tôi vào đội quân gùi thồ. Gùi thồ là một công việc hết sức nặng nhọc. Phải đèo nặng, leo dốc, cắt rừng bất kể thời tiết hay máy bay, thám báo thế nào. (Có thể vì thế mà tôi học được https://thuviensach.vn

nhiều điều hay, cái mới ở làng quê tôi không hề biết, để sau này cứ nhớ lại thời ấy, tôi cắn răng vượt qua tất cả nỗi nhọc nhằn của một thời bao cấp. Tất nhiên, tôi cũng học cách văng tục khi nặng nhọc. Văng tục lúc bực bội ở rừng khi ấy, dường như còn góp phần xả hơi, nhất là trước cái chết một tích tắc). Tôi ở tổ chuyên vận chuyển thương bệnh binh ra Bắc. Cao điểm bốn lẻ tám. Họ chỉ tôi cái gùi có cái đầu nhô lên. Đúng phải tay thương binh cùng huyện, ở

xã trên. Tôi phải đi mười hai giờ vượt trạm. Đi một lát, cái đầu trên gùi tỉnh dậy nheo nhéo hỏi, nói. Hắn hỏi, cậu có thích thơ không?

Tôi bảo, có. Thế là hắn đọc tràng giang đại hải, lắm bài thơ tôi cũng chả biết của ai. Bình thường, khi đơn vị nghỉ ngơi, liên hoan, hay lúc rỗi, đọc thơ cũng thinh thích. Nhưng khi leo dốc, lên lên xuống xuống, thở gấp như chó, gùi thon thót đập đau cả lưng, giọng hắn lại the thé, lúc nào cũng léo nhéo ở gáy, thực là khó chịu.

Tới gần đỉnh, dốc đá tai mèo đâm ngược. Mưa cứ lụt sụt đổ mỡ trên những vệt đi. Hắn thẽ thọt: " Em ơi, cố lên là qua trạm. Cao điểm này, anh qua hồi xưa có bốn giờ. Cẩn thận không trượt chân." Tôi nghĩ, đ. mẹ, ông tương một cái thì mày xuống vực. Lúc vượt sông, tôi bảo, qua sông ông anh đừng có quặc cựa gì nhé. Nhưng bụng nghĩ, bây giờ cho hắn ra, bọc trong túi ni-lon làm phao cho nổi, cứ léo nhéo điếc đít, ông thả cho mày trôi một nhát, biết thế nào là lễ độ

với cái thằng Utiti bắn đạn khói trên đầu.

Cúi sát xuống thấy mùi thum thủm. Mùi đéo gì mà thối thế.

Cứt hay sao? Mày ỉa cả trong gùi à? Tôi cắt cái sậy con, đục, vặn làm cái ống thông khí cho hắn. Bế hắn ra khỏi gùi để làm cái bao cho hắn qua sông. Trời ơi! Chỉ là cái đầu xanh ngọ nguậy trên cái thân mình trọc lông lốc. Thảo nào hắn nhẹ thế! Cả cứt lẫn đái hơn hai chục cân. Tứ chi cụt hết.. Cái mùi khẳm, thối ở nơi chân chưa hàn mối. Nước vàng ri rỉ ra cả ngoài bông băng. Tôi trân trân nhìn, rồi bất chợt muốn quỳ xuống mà lạy. Tĩnh trí, lấy cái ni-lon trùm nhẹ lên, còn trông thấy hắn cười, hàm răng trắng ởn. Chúng https://thuviensach.vn

tôi lặng lẽ qua sông. Bình thường chỗ này cạn, lội qua được, bây giờ lũ

về bất ngờ, nên phải trôi xuôi tới ba trăm mét mới sang bên kia bờ.

Cứ bồng bềnh trên mặt sông. Mưa vẫn dăng màn màn. Hắn lại nheo nhéo ngâm:

Xuân Dục, Đoài Đông hai cánh lúa

Bữa thì em tới, bữa anh sang...

Tới giữa sông, mưa to lắm. Giọng hắn cao hơn: Anh đi bộ đội sao trên mũ

Mãi mãi là sao sáng dẫn đường.

Khi ấy nước từ tóc trôi xuống, mưa táp chéo mặt, trộn ứa đầy nước cả hai hốc mắt của tôi.

Ướt nhượt một ngày với hắn, tới chỗ nghỉ, con người ta thèm một vùng khô rang. Tôi ước ao đặt hắn, Anh, Người Lính ấy lên một vùng đất thật cao, thực khô, phơi phới gió, đựng đầy hương thơm của trời đất, rừng cỏ núi hoa. Không hỉểu sao khi đó tôi lại nghĩ vậy.

Rồi nhớ quặn nắng bãi, bước chân thênh thang chạy dọc triền nước, trong mùi nắng, mùi nước, mùi đồng chiều... có cỏ mần trầu êm lắm, mọc rệ hai bờ đi ra bãi giữa. Mẹ tôi bảo, sau tháng qua xuân rau khúc mọc.

Năm 1978, tôi gặp lại cái đầu biết nói ấy bên trạm an dưỡng huyện. Bấy giờ anh có hai chân giả, hai tay giả. Riêng cái giọng vẫn thế. Giọng thật. Tôi im lặng nghe lời anh kể, những câu chuyện của anh, không ai tin được là Người Lính ấy cụt hết tứ chi mà vẫn dai dẳng sống. Anh còn cười nói, muốn về làm giáo viên cấp một ở

thôn xưa. Đấy là ước mơ trước chiến tranh. Nhưng ai cho anh làm https://thuviensach.vn

việc nữa? Ai lại bắt một người như thế đi dạy học, nhất là bấy giờ

giáo viên đầy ứ hự còn chưa có trường. Anh tới nhà tôi vài bận, cứ tới là lũ trẻ nhỏ bâu tới. Nghe kể về những trận đánh, rừng, thú, sông, rạch miền Nam. Người ta chả ai dám nói gì. Thông cảm với mọi câu chuyện của anh, nhưng không một ai có thể chia sẻ hết về một con người thân xác chỉ còn cái đầu ngọ nguậy vẫn ứ tràn những câu chuyện thực. Chuyện thời nay khó mà tin được! Riêng tôi biết, lời của cái đầu Anh Người Lính ấy không bịa tạc tí nào. Một trăm phần trăm sự thật. Những câu chuyện có thực không bao giờ cần có tư tưởng gì hết. Tự nó, tự sự thực làm nên tư tưởng. Đã là sự thực tức là tư tưởng, những câu chuyện của cái miệng ấy là từ sự không có tư

tưởng.

Chiến tranh chấm dứt. Tôi về tới làng lại làm bãi, kiêm thằng đưa đò ngang. Cha mày xưa đưa đò ngang, làm vườn làm bãi. Tới đời mày vẫn thế. Thế thì sao?

Đêm đêm, bao nhiêu năm mà tôi ra tới giữa con sông vẫn có cảm giác ở giữa dòng có một dải phân cách. Như sông có bên đục bên trong. Bờ có bên bồi và bên lở. Nhìn sang bên kia bờ, một chòm sao?

Không, đó là ngàn dãy điện dài lấp la lấp lánh ngày càng nối dài thêm. Yên tĩnh thế mà sao tôi không thấy bên bờ phía làng tôi đẹp như thời xưa. Một màu đen xanh thui thủi. Rõ tệ.

Cha tôi sống hết giai đoạn bao cấp thì ông mất. Ông có đủ

thời gian đóng góp cho công việc nhà nước, nên có tiền hưu. Biết bao nhiêu công nợ ông trả cho hết. Lại găm tiền khắp nơi mới chết chứ. Ông ốm tới tháng sau tết mới đi: Cho đỡ khổ, con cái được ăn tết. Tôi nghe ông kể lể, rằng đêm qua cha nằm nghe mưa buồn thế. ừ! Mưa mùa đông buồn lắm! Tôi nằm nghe tiếng mưa lộp bộp gõ lên lá chuối ngoài nhà. Lại nghe tiếng ì oàm vọng về. Năm ấy là năm đầu tiên trên Hồ Gươm bắn pháo hoa. Trên phố nó bắn pháo hoa! Ông nhỏ nhẻ. Tiếng pháo chiến thắng https://thuviensach.vn

nghe ấm hơn, nhiều màu hơn pháo bắn mù mịt ở chiến trường.

Tôi cười, khóc rõ to như thằng điên sau khi ông đi, vì lục lọi khắp nơi được hơn mươi triệu. Đúng là ông giữ lời hứa với con cháu, không để bọn tôi phải lo nợ nần, tang lễ. Anh em nhà tôi đắp mộ ông, to nhất làng. Chôn nơi cao, lại có hai dãy hoa bó như cái nia. Ông chết thực nhẹ. Tôi chăm ông tới phút chót và viết cho ông cái điếu văn kể rõ công tích. Đoạn đầu ghi: Cha tôi là lái đò. Năm... giặc Pháp chiếm Hà Nội, ông đi lần thứ nhất...

Có lẽ cứ như thế thì chả có gì nói nữa. Bất chợt thời thế thay đổi. Sự đổi thay như tiền định mà không bao giờ hẹn trước.

Con sông thì vẫn chảy như thế. Có đổi dòng gì đâu. Muốn đổi dòng phải ba trăm năm. Nhưng rồi hết thời bao cấp, người đi buôn, đi công việc qua sông tấp nập hơn. Tôi vất vả, nhưng còn có dịp kiếm thêm bát cơm, manh áo.

Chuyện đời thực kỳ cục quá. Nhiều người ở làng giàu lên. Xây nhà hộp như bên Hà Nội. Nhưng khi tới giữa sông, nhìn lại thì mấy ngôi nhà có điện le lói như sao hôm, sao mai. Tôi lại nhớ chuyện kể của bà tôi về đôi ếch vàng. Tôi nằm nghe tiếng mưa, nghe ếch kêu và cứ nghĩ, tưởng con ếch này gọi con ếch kia, gọi tôi đến một nắp hầm. Nó kêu: ộp, ộp! Đi theo tôi, đi theo tôi! Tôi bảo, đi đâu, già rồi. Hơn bốn mươi nhăm tuổi chứ còn trẻ trai gì?

Rồi lắm sự bất ngờ thực. Có tin đồn đất làng tôi cắt vào thành phố. Lên phường.

Đất lên hương. Người ta bán ruộng công, tư để phố hiện ra. Bắt đầu từ bến phà, đầu cầu phao, sau lan mãi lan mãi, ngược dòng phố chạy tuốt, vượt qua một cái ao rộng dài, xoá nhoà chân đê. Tôi không bao giờ ngờ được là chỉ trong có vài năm mà biết bao thay đổi.

https://thuviensach.vn

Tôi đi ngược ra đầu cầu phao. Nơi con gái chị Nam mất. Nhớ

sóng nuốt chửng cái thân bé mới mười ba tuổi. Nhớ con bé khi ấy, chết mà da dẻ vẫn nõn nường, da bụng có hơi trương lên, nhưng không sao, vì tuy quần nó có rách toác ra, vẫn thấy chỗ ấy màu trinh trắng và đôi môi tím. Chốn ấy, xưa là quán nước Cả Ngãi.

Nghe đồn, Cả Ngãi đi bộ đội, mãi tận tới sau chiến tranh với Căm-pốt thì về làng. Nhà hắn ở tận xóm thượng, cắm liều một gian ra gần đầu phà, đua làm dân tứ chiếng chơi với giang hồ thảo khấu. Nhà nuôi con chó béc-giê khôn lắm. Cả Ngãi từng đi chiến trận, sau về bán rượu lậu, bún lòng, dắt điếm cho bọn lái xe đậu chờ phà. Tuy thế, trong làng ai quá nghèo khó, túng đói có vay giật gì, Ngãi đều giúp, thậm chí có khi hứng lên cho không vài lon gạo.

Thế mà tay anh hùng ấy chết vì thằng bé bốc vác có mười bảy tuổi. Thằng bé vừa đi tù một năm về, chẳng biết Ngãi từng tuốt gươm, mã thượng có tiếng anh hùng nơi đầu sóng ngọn gió với đời.

Hai người cãi nhau vì mấy đồng nợ. Thằng bé kia cắm sổ, cứ ấm ớ chưa chịu thanh toán. Nó vòng ra sau bếp nấu nhà Ngãi. Con chó trân trân nhìn. Nó vớ cái bơm, bất ngờ giáng một cái vào đỉnh sọ Cả

Ngãi. Ngãi gục xuống bát cháo ăn dở. Hộc một tiếng, máu toé lên, bắn vọt tận đỉnh ngọn tre. Tại đây có vết máu đen chảy mãi, chảy mãi lan qua vũng cát. Nước lũ năm ấy đỏ quạch. Dân làng bảo điềm gở. Chỗ Cả Ngãi chết, sau vụ nước, đất hồng lên, có đào mãi xuống cũng vẫn một màu còn nạc thâm hơn thế. Dân gọi đó là bãi máu Cả Ngãi.

Nơi bến cô gái chết tươi vì chân bước lầm vào chỗ xoáy của cây cầu phao năm ấy có tin đồn là gái trinh hiến non cho lão Bá đoạn sông Hồng này. Tôi chợt nghe năm ấy không còn tiếng ì oàm nơi đầu con phà vẫn chết neo ở bến đỗ. Nhưng nơi nào cũng thấy dấu vết của người làng tôi. Từng thước đất một.

https://thuviensach.vn

Những câu chuyện bất ngờ về đất ruộng ở làng thì nhiều lắm. Người mạnh tay bán, người thì mua. Vài người làng sợ mất đình, nên nhiều người hô hào làng không lên phố. Trong số ấy có con Lý và thằng chồng nó ở Hà Nội về cứ nhắn nhe bảo tôi đừng bán chác đất đai gì cả, vì mồ mả, ông cha, tổ tiên. Tôi bảo, lũ chúng mày ở Hà Nội, nếu còn hơi hướng nông dân về đây làm ruộng cho biết. Tôi vẫn đau người mỗi khi trở gió. Có bận ra tới giữa sông nhức hết cả xương.

Cây gạo mùa ấy, tháng ba tháng tư tháng năm gì đó, ở ngã ba ra bãi, bỗng nở ra rõ nhiều hoa đỏ, rồi sau vãi bông trắng xoá, vãi màu tơ bay dọc huyện. Nếu bà tôi sống lại, nhất quyết bà sẽ bảo đó là điềm tốt. Vâng, điềm tốt. Gốc gạo người ta băm nát, tróc lấy vỏ, nạo bằng được vỏ, về giã với nước giải trẻ con để đắp vào những chỗ đau đớn của kiếp người. Ở chỗ gốc gạo ấy nhựa ứ ra sưng phù. Tôi cũng ra đó nạo một đoạn vỏ, đắp ba ngày chưa khỏi nhức.

Quả thật có quy hoạch làng tôi vào thành phố thật. Xã cho họp cả

làng. Phổ biến chỗ này quy hoạch, chỗ kia đền bù. Làng nháo nhào, sôi động như vỡ đê. Nhiều ý kiến và người đông đúc tới dự hôm đó.

Cái anh cụt hết tứ chi, giờ như lên lão, cũng thủng thẳng với xe lăn tới. Gặp tôi, lão nói, quy hoạch, tiến lên là tốt, đừng biến làng này thành đất của người hàng tổng là được. Chúng mình là những người lính, phải ủng hộ những cái làm cho xã hội tiến lên. Còn cái chỗ canh đê ấy thì không được biến thành hàng quán, để lấy chỗ cho tớ

hóng mát với lại khi có lũ lụt, thiên tai, trái gió trở trời, còn có nơi mà tập hợp thanh niên. Chả ai hỏi ý kiến của tôi cả. Mà có hỏi thì cũng ai biết tâm hồn người ta thế nào giữa dòng sông. Phải cả đời làm bãi và chèo đò như cha tôi và tôi, ở giữa dòng phân cách mới hiểu cho hết, khi ấy nó thui thủi thế nào.

https://thuviensach.vn

Đầu năm, tôi gọi em tôi về, bán đứt một nửa vườn nhà. Tôi vẫn chèo đò cũng được, nhưng tôi muốn nhà tôi là một thành viên của dân thành phố, muốn không còn dải phân cách giữa con sông nữa.

Làng lên thành phố, xã thành khu rồi. Sao riêng nhà tôi cưỡng lại sự đổi thay của dòng nước? Cũng như có ai có thể ngăn nổi khao khát, tới tuyệt vọng của tôi - bằng bất cứ giá nào cũng phải phá tan cái dải phân cách sừng sững như bức tường giữa sông kia.

Tất nhiên tôi vẫn chưa bao giờ quên biết bao câu chuyện của làng tôi. Tôi ghi lòng tạc dạ, toàn bộ những gì đã xảy ra. Tôi chối bỏ ý kiến của con Lý, khi nó ở Hà Nội về nhất quyết bảo là cố mà giữ

lấy làng. Nó biết quái gì. Cái làng tôi này, không thể để nó lẻ loi tồn tại, khi mà công ăn việc làm sống dở chết dở. Phải sống khác đi thôi, cho là dân làng tôi quyết định giữ gìn mả Ông Đống, cái điếm canh đê, hai ngôi đền trong và ngoài bãi, để còn có cái linh thiêng tới tận thế.

Đêm ấy, tôi lấy chiếc bật lửa trên ban thờ bố tôi ra ngắm nghía. Tôi đốt đèn. Tôi lấy giấy bút ra ghi. Giấy trắng muốt, ghi lại, kể hết hình thế của làng, câu chuyện của cả nhà tôi, những bà, mẹ, con Lý, thằng ý, những đứa dân làng tôi và bến sông. Viết tới đâu, để mực không bao giờ bay màu, tôi phun nước hành giã, trộn vài giọt chanh lên tới đó(1). Tôi vừa viết vừa như bay lên qua bãi giữa.

Tới giữa sông thì không thấy ranh giới ngày xưa nữa. Thành phố

vươn mãi ra, nhấn chìm ranh giới làng tôi. Tôi bay lên nữa thì không thấy đâu là thành phố. Cứ lên cao đi, nhìn xem, cả thành phố là một làng lớn, cao nữa thấy cả nước tôi là một làng lớn, như thời gian vượt qua biết bao lam lũ và biết bao số phận trong cái làng của chúng tôi.

Bấy giờ là năm 2009. Toàn bộ giấy tờ của tôi viết dài chín nhăm trang được cho vào trong một cái chai đậy kín. Tôi tới mả Ông Đống. Chôn chín thước. Tôi chôn xuống cho ngày mai mọi sự

https://thuviensach.vn

chuyện của làng tôi. Câu chuyện làng không hề có trong lịch sử

huyền thoại về một chốn bây giờ là nơi nổi tiếng. Tôi đã chứng tỏ

cho thiên hạ biết, nơi đây, tại chỗ này đây xưa có một cuộc sống, một làng với biết bao nhiêu đau đớn, hạnh phúc, có cha, mẹ, bà, con Lý, mối tình của chính nó với thằng không bao giờ là em rể của tôi... Thế mà những đủ năm mươi năm mới hãi hùng chứ.

https://thuviensach.vn

Trong bão tuyết

Bây giờ là tháng 12. Sau Noel, tất cả, cả thời gian, dường như

đóng đông lại bởi nhiều ngày lễ và nguyên nhân chính là thời tiết quá tồi tệ. Băng như pha-lê bọc lấy cây cối, treo như

thạch nhũ, rủ dưới đường thoát nước ngang mái nhà. Mặt sông, hồ

đanh cứng một lớp băng trong suốt. Và, gió xoáy thổi ào ào những hạt trắng rắn cưng như cát, suốt từ sáng qua đêm, ngày lại ngày.

Mọi năm ấm hơn, thời điểm này hoa Forytchia(1) đã bắt đầu xé vỡ

băng giá, xé toạc lớp vỏ khô rộp vì bỏng lạnh, khoe những mầm tơ để

ít bữa rực hoa rộm vàng như nắng hạ. Năm nay, Forytchia khi cành trơ khấc lá, chao đảo thảm hại trong bão gió, cố lay lắt sống qua cái buốt cứng hàm của mùa đông.

Trước đó ba tháng, tại vùng hắn ở có đứa bạn bị những người đồng hương đột vòm(2). Bọn chó hoang tha đi của gia chủ, bạn gái vợ

chồng hắn 15 ngàn Euro tiền hàng. Lại cách đây không lâu, tám nhà nữa bị cạy tung cửa. Chúng khuân đi cả đồ vật cũ. Tin ấy như

một đợt gió hoang mang ập vào nhiều gia đình Việt lương thiện. Vợ

hắn sợ hãi, nhưng cô tin ở kinh nghiệm và bao sự từng trải của chồng.

Hắn bình tĩnh dặn thằng con riêng của vợ: "Tao ở nhà thì không nói gì. Nhưng đi vắng, bọn trộm có lọt vào, cứ cho nó lục. Đừng sợ, đừng chống cự. Chẳng thằng nào trên đời này đẩy cửa là bắn luôn, hay chém phăng đầu chủ nhà. Còn nếu nó đông mà tao ở nhà, con chỉ có trách nhiệm gọi điện thoại cho cảnh sát. Còn lại là việc của tao".

Đứa trẻ vừa mười tám tuổi, đứng trước hắn, bấy lắm! Nếu ai hơi tinh đời, nhận ngay ra nó như một chú dê tơ vừa nhu nhú mầm sừng và đối diện là con sói già. Nó nhìn bố dượng không chớp và "dạ"

https://thuviensach.vn

nhẹ. Thực ra, thằng bé cũng từng nếm trải. Năm còn ở Hà Tây với ông cậu, cũng từng lang thang trốn nhà đi bụi mấy tháng. Còn khi bà ngoại và ông cậu tống nó ra khỏi nhà, chút xíu nữa nó đã trở

thành bụi đời chuyên nghiệp trên sân ga Hàng Cỏ. Nhưng quả thực, nó chưa thấy ai như "lão già" này. Cái gì cũng không lọt khỏi mắt lão, dù một lời nói dối xâu vừa lỗ kim.

Tuy nhiên, ở đời không thể chủ quan được! Đừng khi nào để mình rơi vào cảnh huống bị động! Hắn nghĩ vậy và tìm cách giấu tiền.

Tổng số 25 ngàn Euro. Hắn đếm hai lần số tiền trước khi niêm phong chiếc phong bì chống ẩm, lại viết số tiền lên mặt phong bì, cẩn thận ghi ngày tháng. Hắn để tiền trên hốc nóc tủ ngoài hành lang, nơi có hộp công tác(3) lõm vào. Hắn nghĩ, giấu chỗ này, tưởng sơ sài nhưng sẽ gây bất ngờ. Hắn chặn hai cuốn địa chỉ điện thoại nặng trịch lên cái gói tiền. Tại đó có cái hốc nhỏ, nếu ai kéo cuốn điện thoại, túi tiền sẽ rơi ngay xuống đó mà chạy xuống đằng sau chiếc tủ cao nặng đã bị phích bằng hai bộ ốc vào tường.

Việc giấu tiền sau ngày bạn hắn bị đột vòm. Ba tháng rồi!

***

Hôm ấy là chúa nhật. Gió thổi khốc liệt hơn. Lạnh tới mức hắn và vợ nghỉ hai buổi chợ. Thời gian ngày nghỉ như dài ra, trôi chậm lại.

Hai buổi chợ mất đứt hai trăm Eu là ít! Đúng vào tuần lương của Đức. Đúng ngày sát Noel! Vợ hắn cứ đi ra lại đi vào. Luôn chép miệng và ngó ra ngoài trời.

- Năm nay việc buôn bán thực quá tồi tệ. Mình đã ăn lẹm vào vốn cái. Bù vào tiền ăn của nhà ta, chi nước thải, nước nóng trội ra, và điện, chi chữa xe, tiền bảo hiểm sức khoẻ, từ năm thêm thằng con em, bảo hiểm ép tăng nữa. Tất cả hơn tám ngàn. - Hắn nói với vợ.

https://thuviensach.vn

- Vâng, em biết. Từ khi đổi tiền mới, cái gì chẳng tăng giá. Tốn kém! - Người vợ đang nhặt nhạnh mấy túi ni-lon bao bì gấp xếp cẩn thận, để dùng cho bao việc lặt nhặt trong nhà, mà nhẽ ra phải chi mấy chục sent từng tháng.

- Đồng USD lại tụt rồi! - Hắn nhả khói thuốc lên trần nhà.

Tách một cái, mẩu thuốc bay lên lọt đúng vào cái gạt tàn để cách hắn hai tầm với. Màn hình nhoang nhoáng chuyển từ tin tài chính sang tin Mỹ mang lính đi chuẩn bị choảng nhau. Khuôn mặt hắn bị

ánh sáng hắt ra, nhợt nhạt, hơi lạnh. Cái đi-văng cũ, da mềm màu huyết dụ, vừa là chỗ ngủ của hắn vừa là nơi tiếp khách, phát ra tiếng kêu ọt ẹt.

- Ông xem thế nào. Kỳ phép này của ông, mang USD về mà chi.

Em tính, để Euro lại, sau này có giá đấy - Tiếng người vợ nói vọng vào.

- Ừ, sẽ mang tiền USD về. Cô ở lại, khi tuyết gió quá đừng tham mà ra chợ. Bây giờ hai đứa đã có tuổi. Có giàu thì giàu rồi. Ngộ nhỡ, cô ốm lăn ra thì chả bõ. Tôi thu xếp xong mọi việc ở Hà Nội sẽ sang ngay với ba mẹ con. - Hắn nhẩn nha.

Cái câu có giàu thì giàu rồi mỗi lần gã nói làm người đàn bà đau thót tim. Chị vẫn thế. Số tiền hơn bảy chục ngàn USD gửi mẹ đẻ

của chị ở Hà Tây đã tiêu tan trong một năm. Mẹ chị đã dùng tiền ấy đầu tư cho cô em bà ở Sài Gòn. Bà dì chị phá sản, tiền tan như khói.

Chị đau xót cắn môi mỗi khi nghĩ lại. Không tin mẹ thì tin ai? Dầu khi ấy hắn đã can, chị biết gửi ai giữ tiền hơn mẹ chị. Hai đứa chưa lấy nhau, chia tiền sòng phẳng xong, phải gửi về nhà. Hắn, nam giới, chôn tiền ở đâu chả được. Chị, nữ nhi, chắc nhất là gửi mẹ. Thôi thì cơ sự đã như vậy, chả nhẽ con lại cắn xé, ăn thịt mẹ trở

lại. Chị chỉ trách mẹ một điều, vì tham lãi to mà tự động sử dụng số

tiền ấy. Vỡ lở rồi cũng không dám nhận lỗi về mình, lại chửi chị, https://thuviensach.vn

thành người mang tiếng. "Con cái gì, nó là hạng chỉ nghĩ đến tiền, mà quên tình mẹ con!" Cắn răng mà nuốt nuớc mắt với họ đương.

Chị chỉ biết khóc. Phải rồi, ở quê, ai cũng nghĩ chị giàu có, tiền như nước. Về phép, cả họ có quà. Có ai biết cái nỗi tha hương, mặt gục vào tuyết giá, nhịn ăn nhịn tiêu, nhịn cả tình cảm. Hừ, cái đau nhất là sau đó để hắn, chồng chị, có thể khinh rẻ. Trong khi tiền hắn chôn ở anh em, bè bạn hắn cứ nguyên vẹn, lại sinh sôi ra. Đau lắm. Đau quá. Giá như chết được! Khi ấy, chị đã nghĩ, chết mà hai thằng con, đứa khỏi nghiện, đứa không bỏ học thì dám chết.

Chết cho nhẹ mình mình, để con cái vơ vất sống như con chị, người ta còn đào mả lên mà nguyền rủa! Sự ấy diễn ra lâu rồi.

Thế mà nhớ lại, đau thắt! Nước mắt cố kìm lại vẫn lã chã. Khổ

quá, chị biết mẹ tiêu dùng thế nào, vặn hỏi cho rõ từng khoản, lập tức đứa con chị bị đuổi khỏi nhà! "Chị nhiều tiền, nuôi lấy nó, kẻo mang tiếng tôi là ở nhà trông cậy vào tiền ở nước ngoài. Tôi là con ở

nuôi anh em chị. Bây giờ lại là vú già nuôi con chị ư?" Trời ơi, người chứ có phải là cục đá mà gói mang con đi ngay được. Vậy mà thằng bé thốc tháo ra khỏi nhà. Anh ấy nghe tin, khẩn cấp bay về. "Gia đình tôi sẽ nuôi nó!" Chị vẫn biết ơn chồng khi hắn đón thằng bé về nhà bố đẻ, rồi lại tìm cách đưa được sang với chị. Nghĩ đi tính lại, chị thường đổ cho số kiếp. Kiếp người đàn bà mang chữ Quý, ngày nào ông giáo già ở làng đã bảo số con lận đận, mãi tới già mới được lộc của con cái! Cái ngày ấy chị như nụ hoa tầm xuân vừa hé.

Nõn nường nhất huyện. Tin sao được! Càng lớn lên chị càng tự biết mình đẹp. Không đẹp, sao thời ấy bao hoạ sĩ về làng, tới tận nhà xin vẽ chân dung chị. Tưởng là lấy cái người hoạ sĩ ấy, thế mà trời không cho, anh đi bộ đội chưa đầy hai năm thì mẹ chị dứt khoát bắt chị lấy người bạn của ông cậu chị. Rồi tan. Tan là phải. Chị có yêu chồng đâu. Hai năm đi Đức, chắt chiu được đồng nào, chồng cũ

tiêu hết, hai đứa trẻ trốn học không biết, về phép lần đầu tưởng cắn răng mà sum họp, lại hóa ra chuyến về chỉ cãi nhau về

tiền. Chửi tục, cật vấn, lục soát, thậm chí hít ngửi cả cái bờ áo chị

https://thuviensach.vn

mỗi khi ra phố về. Trăm cái giả định hư đốn đập vào đầu chị.

Năm sau ra tòa. "Ngôi nhà này mày đừng bao giờ quay về nhé".

Khốn nạn, nào chị cần gì của cải, mặc cho cái ngôi nhà ấy tuy của cơ quan phân cho anh ta, nhưng ai đã tu sửa, nâng tầng, ai đã nuôi con cả mười năm bao cấp, mà gã thì suốt năm tháng lênh đênh tứ

xứ với cái nghề đo đường và cái máu xoè bài! Tưởng sau cái đau chồng con sẽ hết hạn má hồng, ai dè lại tới hạn chính mẹ đẻ chị

gây nên. Thằng lớn ở với chồng và dì ghẻ chán đời nghiện ngập. Dỗ

nó cai nghiện, ngon ngọt bao ngày về phép, vừa bước chân chưa hết hơi chăn hai mẹ con, đã nghe tin nó lại đâu vào đấy. Đôi khi chị

không hiểu được thời cuộc bây giờ. Người chồng cũ không nói làm gì. Gã coi chị là kẻ thù là nhẽ thường tình, có thể hiểu được. Còn mẹ

chị? Tại sao lại như vậy? Cứ nghĩ tới mẹ là như có một cục cứng chồi từ đâu chẹn cứng lên ngực. Nào chị có phải kẻ bất hiếu. Chị nhớ bao nhiêu là bao nhiêu những ngày còn nhỏ. Những ngày bao cấp về

nhà, cha mẹ bòn vón cho gia đình chị. Chị cũng chu toàn tất cả mọi sự với mẹ khi có đồng ăn, đồng để. Thế mà đùng một cái, cả thiên hạ làm giàu, mẹ đốc chứng làm giàu, lỡ mang cả số tiền lớn như

thế đánh bạc với đời, để tới cơ sự này? Hay là bởi chị cứ rộng rãi quá, làm ai trong nhà cũng nghĩ, sang Đức này có thể xúc vàng ngoài hè phố, hái đâu cũng ra tiền. Khổ quá, giá như người ngoài thì đã đành. Chính là con người chị tin tưởng nhất ở cõi đời sau những tan nát của chị. Cũng tưởng đi nước ngoài kiếm tiền thì an ủi cho cái phận mình. Thế mà chính cuộc đi kiếm tiền này, lại là cuộc li loạn có bao nhiêu điều, mà một người đàn bà như chị chẳng bao giờ

muốn mang tiền ra đánh đổi! Trong bao đau đớn khi chia tay với chồng cũ, chị nhận được sẻ chia từ người đàn ông bây giờ là chồng chị. Vừa về ăn ở với nhau nơi đất khách, mâm cơm cúng tổ tiên cũng là mâm cơm cưới với hơn mười kẻ cùng cảnh chưa hả hết mùi rượu duyên rổ rá cạp lại, thì mọi tai họa cứ sồn sồn kéo tới từ sau nỗi đau thứ hai. Khổ quá, tệ nhất là trong số tiền mà mẹ phá đi cũng có cả tiền của anh ấy. "Anh cứ đưa tiền, rồi ở đây em gửi mẹ

https://thuviensach.vn

mua lấy mảnh đất mà dung thân về già của hai đứa mình". Cuộc đời luôn chênh vênh thế nào. Chị thở hắt ra nghĩ tới hơn hai chục năm qua, từ ngày đi lấy chồng, như trời phạt chị. Bây giờ, điều an ủi duy nhất là thằng thứ hai qua được bên này. Chị trút được mối lo nặng nề bấy nay. Thằng bé lại biết sợ bố dượng. Cũng may là chưa khi nào nó ăn cắp của ông ấy. Nghĩ tới con, chị lại trào nước mắt. Hình ảnh thằng cả bị bố nó xích vào chân giường như lưỡi dao đâm ngập vào tim chị...

***

Hắn chợt bật dậy. Thế là chỉ còn hơn tuần nữa hắn lại được trở

về Hà Nội. Được nhìn thấy những ngôi nhà, đường phố, nơi hắn lớn lên. Gặp bè bạn và tha hồ bốc phét với chúng trên đê chó. Nghĩ

mà khoái. Có lẽ phải tính toán lại số tiền mang về chi cho việc bốc xây mộ song thân, lại cho việc xây nhà sắp tới trên mảnh đất năm chục mét mà ngày xưa hắn kịp mua, trước khi giá đất cứ vùn vụt nhao lên.

Hắn đi ra hành lang. Chợt nhìn lên nóc tủ nơi hắn giấu tiền.

Cuốn sách hơi lòi ra ngoài. Hắn chột dạ. Nhảy phắt lên, luồn tay vào.

Có đường lạnh chạy dọc sống lưng. Hắn giật tung hai cuốn sách nặng. Cái hốc trơ trọi. Một con nhện hoảng hốt chạy từ nóc trần sát đó và những sợi tơ màu khói chăng ra cả tay hắn.

- Mẹ nó cầm tiền ở đây à? - Hắn giật giọng hỏi.

Người vợ từ bếp chạy ra.

- Tiền nào?

- Tiền tôi giấu ở đây này. Đâu?

https://thuviensach.vn

Người vợ hoảng hốt, mặt tái xám, đứng như trời trồng giữa hành lang căn hộ.

Gần hai chục phút sau, cái tủ bị tháo vít khênh ra. Nhìn rõ dăm con gián nhỏ xíu chạy hốt hoảng.

***

Cả nhà bị lật, rũ tung từng thước thảm. Những cuốn sách và toàn bộ giường tủ, quần áo. Những chậu cây, đáy ti-vi và cả đằng sau những bức tranh.

Đã bốn tháng nay hắn có ngó ngàng gì tới số tiền đâu. Công việc làm ăn quá hối thúc hàng ngày cũng chả để hắn và vợ thở nữa là ngó vào cái thứ coi là nguồn vốn dự trữ kia. Trời ơi, đây là toàn bộ số tiền sau hơn mười lăm năm còn lại từ bàn tay chai cứng như

thép của hắn. Có thể đùa được đâu! Mười lăm năm xa quê, lang thang ba bốn nước, bao nhiêu chuyện xảy ra. Bao người thân yêu nhất mất đi mà hắn chẳng thể có mặt để dẫu là chỉ khóc. Gia đình cũ tan nát. Gặp người đàn bà cũng có sự đau đớn tương tự, gắn bó.

Tưởng xây dựng được tổ ấm mới. Tiền đã mất hơn bảy mươi ngàn rồi. Còn lại khoản cuối này, khoản từ ngày cha hắn mất, hắn tổng động viên tiền quay lại Đức.

Hắn đi đi lại lại không nói. Nhưng thực ra trong hắn cồn lên biết bao câu hỏi. Ai? Ai đã lấy số tiền này?

Hắn cố gắng bình tâm. Cách đây hơn hai tháng, lần ấy hai nhà Việt Nam nữa ở liền khu hắn sống, bị bọn trộm cùng một lúc, chờ gia chủ ra khỏi nhà, đã cạy cửa tự nhiên khuân đi tất cả những gì có giá trị. Hắn có bàn với vợ di chuyển số tiền xuống hầm. Rồi sau đó vì công việc, hình như không làm việc ấy. Nói chính xác hơn là vợ chồng có bàn, rồi sự làm ăn túi bụi của vụ Noel làm cả hai không kịp tiến hành thay nơi cất tiền xuống hầm nhà. Hay là vợ

https://thuviensach.vn

hắn? Hắn hỏi lại vợ lần nữa. Người vợ yên lặng một lát, rồi ngẩng lên nhìn vào đứa con gái đang đứng nép bên cánh cửa: "Không, em hoàn toàn không tự động làm việc ấy."

Họ vẫn kiên nhẫn lục lại lần nữa khắp các phòng. Họ lục tung cả

thùng rác, lục cả vào đống sách vở của đứa con gái còn nhỏ. Lại xuống tận tầng hầm, nơi vợ và hắn dự tính chuyển tiền xuống đó, dưới những tấm gỗ đẹp mà hắn nhặt nhạnh để định đóng một giá sách cho thằng con riêng của vợ. Không, những thanh gỗ đầy bụi. Không một vệt tay!

Đứa con gái sáu tuổi đứng tựa vào cánh cửa, giờ bước tới ngã vào lòng mẹ. Nó không hiểu việc gì đã xảy ra. Nó thấy khuôn mặt rất

Boese(4) của cha nó. Nó thấy bộ mặt sợ hãi tái nhoét của anh nó.

Nhất là khuôn mặt mẹ nó khi nào cũng xăm xắp nước ở mắt! Từng ấy với nó, một đứa bé sinh ra ở Đức, là một sự ghê gớm quá rồi. Nó khóc.

Hắn lôi tuột đứa trẻ vào phòng ngủ của hai mẹ con, ấn xuống giường. Ngủ đi! Bố sẽ tìm thấy tiền, ông già Noel sẽ tới gửi nhiều quà Noel cho. Hắn dỗ con. Con bé sợ hãi nhìn cha nó. Ôm cổ cha nó mà hôn rối rít. Bình thường chả mấy khi nó làm vậy. Nhưng hôm nay nó sợ. Sự sợ hãi vốn là bản năng của con người ta? Cũng chẳng thể hiểu ai đã dạy loài người điều đó ngay từ khi chập chững vào đời, hay là cuộc sống luôn bất trắc đã ngấm từ máu cha mẹ vào tận nhau thai? Hắn cắn môi, nhếch mép hé gượng cười, nói với con:

"Con đừng sợ. Ngủ đi." Hắn hôn vào má con bé như cắn.

Đêm, không ai chợp mắt tới sáng. Hắn đi đi lại lại, hết bật nhạc lại xem ti-vi. Rồi yên lặng, rồi hét lên. Chỉ có câu hỏi duy nhất miết xoáy lên trần chạy vang cả ba phòng trong căn hộ: "Tiền!

Tiền ấy ai lấy? Trộm? Đứa nào? Ai? Sao nhà không có vết cạy https://thuviensach.vn

cửa? Sao chúng không khuân cái đầu DVD thu phát modern, nhẹ

tênh, có bán lại ở chợ Việt Nam cũng được cả ngàn? Ai?"

Họ không tìm ra câu trả lời. Suốt ba tháng qua, không có khách ngủ lại. Có ngủ lại cũng là ngủ với hắn hay với vợ, sao có thể biết tiền ở đâu mà ban đêm mò ra lấy rồi chuồn? Vô lý, vô lý! Chỉ có tao và mẹ mày biết. Mày có biết không? Nó ở đâu?

Cứ như thế tới khi mặt trời soi rõ những con gió vẫn quất mạnh ném tuyết ngập tới nửa mét trên thị xã, trên cánh đồng.

Bữa ăn nguội buổi sớm thực yên lặng. Nghe rõ tiếng bánh mỳ khi bẻ ra thả vào sữa. Tiếng nuốt sữa của đứa trẻ. Một lát, hắn nói chậm, nhưng gằn:

- Một mất mười ngờ. Bây giờ chỉ có ba người. Không ai ngoài chúng ta. Tao? Mẹ mày, hay mày? Chả nhẽ tao lại ăn cắp tiền của tao? Mẹ mày thì không rồi. Mẹ mày không thể phản bội lại tao.

Điều ấy mày chắc hiểu.

Hắn nuốt một ngụm Netcafe rồi nhìn vào mặt thằng bé.

- Mày nghĩ kỹ đi. Tao không khẳng định mày lấy. Nhưng tao hỏi, mày có vô tình thấy nó mà giấu đi không? Hay là mày tưởng số

tiền ấy của khách rơi ra? Mày biết tính tao đấy. Tao căm thù nhất trên đời tính ăn cắp. Nhặt được của cải, không phải của mình làm ra cũng là sự ăn cắp. Là phản bội, nhất là bây giờ mày biết số

tiền ấy là của tao, của mẹ mày, của chính cả mày và em mày. Nhưng tao thề có tổ tiên tao, nếu mày thú nhận, xin lỗi mẹ và em, tao sẽ

tha thứ. Tao chỉ van mày từ nay nên thành thực. Đừng nói dối và giấu tao điều gì. Đừng trách tao nghi mày. Nghĩ kĩ đi. Mày thiếu trung thực với tao, dẫu là khi mới bước chân sang đây tao đã nói cả

trăm lần về điều ấy. Mày luôn trốn học đi chơi. Mày bỏ đi cả

tuần kì tết năm trước sang nhà chú Tâm khi tao và mẹ mày về Việt https://thuviensach.vn

Nam. Bao nhiêu cái lặt vặt nữa, chứng nào tật ấy. Vậy sao tao có thể

tin mày? Mày hứa với tao học chăm chỉ, học lý thuyết lái xe. Tất cả

chỉ là hứa suông. Mày thích chơi điện tử, vào nét hơn là rèn luyện để

trở thành người đàn ông đủ tài mà chống chọi với cuộc sống!

Người vợ ngồi né mặt, với nhìn sang đứa con gái nhỏ. Thằng bé thì cúi gầm mặt xuống. Tất cả những điều ấy không sai với nó.

- Nhưng con không lấy và không biết số tiền ấy. Con thề!

- Thề! Tao thề được như mày. Vậy ai đã lấy tiền? - Hắn chau mày. Giọng nhỏ, đanh sắc và cặp mắt sáng tóe lửa như mũi mác phóng vào mắt thằng nhỏ.

- Con thực không biết! - Thằng bé lé mắt lên yếu ớt nhìn dượng nó. Nó hiểu, con người này đã đối xử với nó rất tốt. Tốt hơn cả cha nó. Chả thế nó từng nói với bà giáo Hega trong kỳ nghỉ

đông vừa qua: "Dượng em rất được, ông ta biết em ốm. Biết em bất kỳ ở đâu, còn cha đẻ em không bao giờ biết em đang ở đâu từng ngày. Chỉ tội dượng em tính nóng hơn lửa. Ông ta rất thương mẹ con em. Bà hiểu không?" Nó lí nhí: - Quả thực con mải chơi. Con từng ăn cắp ở nhà. Nhưng từ ngày sang đây con không ăn cắp. Con biết bố rất ghét và con đã thề với bố về điều ấy rồi! Con có lỗi là còn hay nói dối. Con sợ bố mẹ mà nói dối, chứ con không muốn nói dối!

- Mày sợ. Mày sợ, nên để con chim mà mày luôn mồm kêu yêu nó, chết rét trong lồng, khi mày chạy đi chơi suốt cả tuần lúc tao và mẹ mày vắng nhà. Mặc kệ băng giá hành hạ con vật. Vậy ai tin mày? Nếu mày là con đẻ tao, tao sẽ đập chết, hiểu chưa?

- Bố ơi ! Con xin bố tha cho anh! - Đứa bé gái cất tiếng, nó sắp khóc. Nó chạy từ lòng mẹ nó tới bên anh. Tự nhiên người đàn bà nước mắt chảy lã chã. Thằng bé cũng âm thầm khóc.

https://thuviensach.vn

Yên lặng.

Hắn dịu giọng:

- Mày nghĩ kỹ đi. Ai cho mày ngày hôm nay? Tao đã quỳ xuống van nài bố tao, chị tao nuôi tạm mày khi mày đói gầy trên sân ga trở về với mẹ mày. Tao lại chạy ngang chạy dọc đưa mày sang đây cho mày hết cái cảnh có mẹ mà như không. Tao sắm cho mày từ cái áo tới cái quần. Tự tay tao. Tao cũng từng như van mày, hết ngọt tới xẵng rằng là đàn ông thì phải kiêu ngạo mà tự tay mình làm ra tiền.

Mày nghĩ lại đi, con. Tao với mày chả ruột thịt gì. Sao tao lại cắn răng nhớ thương con tao ở quê hương để chăm cái đứa chẳng máu mủ

như mày? Bởi vì mẹ mày đấy, hiểu chưa con. Mày thấy nó rơi ra mà nhặt được thì đưa cho mẹ mày. Tao thề, hai thằng đàn ông, thề có hương hồn cha mẹ tao, rằng tao sẽ không trừng phạt...

Hắn nghẹn lại vì xúc cảm thực sự. Không khóc, nhưng giữa ngực hắn có một dòng chì chảy nóng giẫy bò ngoằn ngoèo trong từng đường gân mạch máu. Hắn cố giữ mặt lạnh:

- Thôi, tao nói vậy là đủ. Cho mày suy nghĩ từ giờ tới tối. Nếu mày chứng minh được tiền này người ngoài vào lấy. Hay là vợ tao, mẹ mày, lấy tiền của chính chúng tao? - Hắn cười gằn. - Mày nói đi! Sự thật ! Tao không cần nói tới nó nữa. Tao sẽ lại làm lại từ đầu.

Tuy là mày biết đấy, cơ hội kiếm tiền chẳng bao giờ như ngày hôm qua. Tao già rồi. Nhưng tao sẽ không sợ. Tao yêu thương tất cả, nhưng tao căm thù sự phản bội và không sợ bất cứ khó khăn nào, nhất là nó tới từ kẻ thù của tao ở đời. Tao chống cự đến cùng!

Mắt hắn đột nhiên toé sáng.

***

Bóng tối bắt đầu trùm lên thị xã. Ngoài kia, tuyết vẫn trùng trùng rơi. Chỉ còn một ngày nữa là Noel. Những ngọn nến điện, https://thuviensach.vn

những đèn hoa nhấp nhánh sáng cháy trên các khung cửa muôn nhà, nhập nhòa vào từng đợt tuyết trắng như sữa trên mặt kính, làm khung cảnh đêm huyền kỳ thêm.

Con bé bám tay vào thành cửa sổ. Nó nhìn sang dãy nhà bên kia đường. Tại đó có mấy người đi lại thấp thoáng trong gió. Ở nhà nó đang xảy ra điều gì? Bằng giờ này mà vẫn chưa thấy ông Noel tới.

Mọi năm ông già ấy với cái áo đỏ tươi và chiếc mũ cũng đỏ tươi đã tới phát quà cho nó. Chắc năm nay ông ấy giận gia đình nó mà không tới. Muốn ông già Noel tới, phải học giỏi và không được cáu kỉnh. Bố nó nói vậy. Nó thì học tốt rồi, vậy thì chỉ tại bố mẹ nó đang cáu kỉnh mà ông già Noel không tới thôi. Quay lại nơi hai bố

mẹ nó đang ngồi bên nhau nói chuyện rất nhỏ, nó hỏi: Tại sao bây giờ ông già Noel chưa tới, papa? Mẹ nó nhìn đứa con cố nói nốt một câu với chồng: "Em nhục lắm rồi. Đã hỏi nó rất kỹ rồi. Em van anh đừng tống nó về Việt Nam. Cho nó tới Muenchen đi vặt lông gà vậy. Nó về nhà chắc nghiện như thằng anh nó. Thế thì em tự

vẫn!"

Hắn ôm con gái vào lòng, vuốt tóc đứa con gái. Mọi năm giờ này hắn đã đóng bộ ông già tuyết từ hầm đi lên giả giọng ồm ồm, xì xồ tiếng Đức, phát quà cho con hắn. Bây giờ thì bụng dạ nào mà làm việc ấy. Hắn nói dối: "Con à, năm nay bão, xe hươu của ông ấy hỏng bánh rồi, ông ấy cũng già hơn cả ông nội con, không tới được đâu!" - "Thực không, papa? Ai nói cho papa biết xe ông ấy bị

hỏng?" Hắn ôm đứa nhỏ vào lòng: "Bố gọi điện hỏi rồi mà. Nhưng thế nào ông ấy chả gửi quà cho con. Để sớm mai bố ra mở hộp thư.

Chắc có quà, con ạ. Ông già Noel tốt lắm. Bây giờ ngủ đi!"

Tuyết vẫn ù ù đập vào cửa cho tới sáng. Phòng thằng lớn vẫn lom dom cái đèn học. Ánh sáng chiếu qua khe cửa hở một vệt như

mũi lao đâm sang nơi hắn ngồi hút thuốc suốt đêm. Hắn ôm mặt muốn khóc mà chẳng thể.

https://thuviensach.vn

Hắn nhớ lại cả cuộc đời hắn. Khuôn mặt luôn khó đăm đăm của người vợ cũ. Ngôi nhà nhỏ của tổ tiên mà khi chia tay, hắn cắt phăng như cắt một khúc ruột, cho đứt con người nguyền rủa kia chỉ

vì đứa con gái bệnh tật. Những ngày trôi dạt bên Nga. Cái phòng nhỏ

khói a-xít lơ lửng, dày đặc quyện che kín cả trần nhà. Cuộc di dời đầy mạo hiểm qua nhiều biên giới. Hắn chưa khi nào thua ai cả.

Vậy mà tại đây hắn mất mát bao nhiêu mà cuối cùng lại bị phản bội. Trời ơi! Giá mà hắn biết rõ ai lấy số tiền này! Hắn sẽ đâm ngập dao vào giữa tim kẻ nào ăn cướp cạn của hắn. Hoặc bắn nát đầu mà ném vào rừng cho chó sói cắn đi từng mảnh. Sự nghi ngờ

bao giờ chả là nghi ngờ! Hắn không phải là loại người làm điều không có bằng cớ. Cuộc sống của hắn cũng bao lần chịu oan uổng ở quân ngũ, ở cơ quan, ở đời, nên hắn thận trọng. Còn chính xác thằng chó ấy lấy tiền nhỉ! Hắn đau đớn chừng nào bởi như vậy không chỉ là mất tiền! Hắn nhớ tới ngày xin gia đình hắn đón thằng nhỏ về nhà, cha hắn là con người của ngày xưa thủng thẳng:

"Dây bầu đeo lấy quả bầu. Thế gia tộc hai đằng của nó đâu?"

Hắn quỳ xuống: "Đây là con của người đã chia sẻ bấy nay với con ở

bên đó. Con không thể bỏ rơi bè bạn khi hoạn nạn. Con sẽ lấy cô ấy làm vợ. Thằng bé không phải con của con. Nhưng nó là người. Cha hãy vì con mà thương nó!" Thế mà bây giờ thằng ấy dám phản bội lại hắn. Hắn giận dữ miết tay xuống cạnh bàn. Ngón tay cái hắn ứa máu. Hắn chả thấy đau. Thản nhiên liếm.

Hắn đau khổ tới cùng cực.

Thực ra, con người như hắn thật đáng thương. Khuôn mặt hắn có vết sẹo dài trên trán. Đấy là vết thương của chiến tranh, ngày hắn đánh vào giải phóng thị xã Tuy Hoà. Còn cái vết sẹo to như con giun ngoằn ngèo chạy từ bả vai tới xuống tận cổ tay trái là nhát dao kỷ niệm của đám thợ hoàn kim tại Nga, vừa là ân nhân vừa tí nữa là kẻ thù của hắn. Ân nhân vì khi nuớc Nga sụp đổ, hắn mất hết cả

https://thuviensach.vn

tiền sau chuyến đi tận Kavkaz đổ bột nghệ bị đám cướp lạ chí súng vào đầu mà lột sạch. Đang lang thang ngoài ga, đói tưởng chết thì gặp họ lôi về nhà cho ăn, cho mặc và cho cả chân giúp việc tách vàng trong cái phòng ngột ngạt. Tí nữa là kẻ thù, vì bữa tiệc cuối năm, say, cả lũ say mèm vì hơn mười chai Vodka. Thỏi vàng vừa cô lại trong túi quần hậu của tay nhóm trưởng không cánh mà bay sau giấc ngủ

trên thảm, giữa đám vỏ chai và thức ăn bữa bãi. Thế là chúng kéo hắn, cái thằng vô gia cư bị nghi ngờ nhất vừa mới quen chưa đầy ba tuần lên, với sợi dây dù trói ngược cánh tay, treo lơ lửng trong phòng bếp. Hắn có chôm đâu mà khai? Con dao bếp Nga sắc đã lướt nhẹ từ vai tới cổ tay để máu rỏ lõng võng như cắt tiết gà xuống nền bếp. Người ta lại lập tức hạ hắn xuống cấp cứu và theo luật giang hồ hắn được tặng lại nhát dao ấy cho kẻ cứa hắn, khi thằng mất vàng tìm thấy thỏi vàng nửa kí rớt ra sau bồn cầu toa-lét hồi đêm trong trạng thái say xỉn. Có thể sự oan uổng ấy làm hắn thận trọng hơn với thằng bé trong vụ này. Thận trọng thôi, chứ

khả năng nó chôm là nhiều. Bởi hai trường hợp khác nhau. Hắn hư

đốn giang hồ, nhưng không có tiền sử trộm vặt. Hắn giang hồ

cũng vì biết bao điều của cuộc đời, chứ thực ra hắn sẽ giữ được bộ

mặt không tới nỗi nào, nếu được sống trong ăn học tử tế và đừng đói nghèo. Vâng, đúng như vậy. Hắn bất giác sờ tay lên đôi má sọp lại. Giá đầy đặn hơn. Giá xoá đi nét phong trần, con mắt sáng và cái mũi thẳng, đôi môi trái tim hồng lại, phải là một khuôn mặt đẹp của đàn ông!

Tiếng đồng hồ vẫn tích tắc từng giây đủ cho cả ba con người trong ba phòng nghe rõ. Chỉ có đứa con gái nhỏ là ngủ. Nó mê gì?

Môi son hé cười và đôi tay hồng nắm lấy búp-bê cô Công Chúa Tuyết.

***

https://thuviensach.vn

- Tôi đồng ý. Ngay sau tết Tây, thằng con bà sẽ đi xuống phía Tây chỗ bọn thằng Tuấn Tanh nhổ lông gà. Nó không được ở đây nữa. Để cho thằng Tuấn Tanh trị nó, cho nó biết thế nào là lễ độ.

Không học hành gì nữa. Mà cũng còn đâu tiền cho nó ăn học tiếp.

Mười tám rồi. Ở Đức này, mười tám là phải tự lập. Các bà mẹ như cô không học ra điều gì khi xem phim tài liệu về đại bàng sao? Đại bàng mẹ lấy cánh đủn con xuống vách đá, khi con chim nhỏ vừa đủ

lông. Con chim non chấp chới, sợ hãi đập cánh và nó nhao vào luồng khí bay lên! Muốn con bà thành đại bàng hay mãi mãi như

con gà nhép nép vào cánh mẹ? Vả lại khi hai thằng đàn ông phản bội nhau, không tin nhau, thì sống cạnh nhau tất có ngày xảy ra hậu hoạ. Tôi không sợ nó, nhưng tôi sợ chính tôi! Tôi hy vọng cái ưu điểm của con bà là chăm chỉ lao động, được rèn giũa bấy nay sẽ giúp nó nên người. Còn ở lại với tôi - không thể được! Tôi cũng nhắc lại với bà là nếu tôi phát hiện chính xác, nó đã lấy tiền của tôi, thì bà liệu tìm nó và bắt nó phải quỳ xuống trước em nó. Tôi sẽ biết, trước và sau sẽ biết. Số tiền ấy không thể là cái kim mà giấu được. Nó phải tiêu. Phải gửi về cho bố đẻ nó. Phải mua xe mới chẳng hạn...! -

Hắn và vợ bỗng đồng loạt thở. Không phải thở dài. Tiếng thở hắt ra, nhưng ở hai người đều có ý nghĩa khác nhau tới đối nghịch.

Bên ngoài có tiếng chuông.

Thằng bé ra mở cửa. Đó là bạn gái của vợ chồng hắn. Một người đàn bà tứ tuần, quắt queo như trái quéo héo.

- Em nghe tin hai bác có việc không may! Có mỗi mình em ngủ lại đêm ấy. Anh chị ơi, em cũng bị đập hộp, mất tiền, sao mà nỡ lòng nào nhặt được tiền của hai bác!

Chưa đặt đít đã đặt mồm - Hắn nghĩ - Ai bảo cô nhặt tiền?

Người đàn bà sà tới bên thằng nhỏ:

https://thuviensach.vn

- Cô mong cháu lên làm, mà nhà có việc, không đi làm, sao không báo cô? Cô không gọi điện cho mẹ cháu thì sao cô tìm ngay người khác thế chân cháu. Khổ quá, anh ạ. Quán ế cả năm, bây giờ tụi nó mới đi mua sắm. Em bỏng rộp hết cả tay vì dầu đây mà vẫn phải lăn vào. Thôi, cháu còn nghỉ đông có hai tuần. Việc xảy ra đã rồi.

Để cháu lên làm tiếp với em xem sự thể ra sao. Gớm, khổ anh chị

quá. Nhà em mất tiền còn cái quán nó đỡ, chứ anh chị thì... ấy, hay năm nay chị cũng sao Thái Bạch chiếu như em nhỉ?

Người đàn bà kéo đứa con trai và vợ hắn vào phòng nhỏ. Từ đó vọng ra tiếng rì rầm. Hắn yên lặng hút thuốc tại phòng khách và nửa tiếng sau, lòng hắn đau thắt, rối bời khi nghe rõ tiếng thét của thằng con vợ trong phòng:

- Con sẽ tự tử, con sẽ chết để chứng minh cho cô và dượng là con không biết gì!

Dẫu sao, hắn vẫn là tên giang hồ những có gốc gác một gia đình tử tế. Hắn nhảy bổ như cắt bay vào phòng thằng nhỏ. Hắn nhìn rõ, thằng bé nước mắt lưng tròng. Người đàn bà đang ôm lấy đứa trẻ và vợ hắn lại ôm lấy vai người đàn bà.

Hắn quay ra ngoài. Ôm lấy đầu gục xuống mặt đệm sa-lông.

Lấy cái gối úp lấy mặt.

Nửa tiếng sau. Hắn ra chốt cửa, sau khi người đàn bà và thằng bé lí nhí chào hắn. Từ hành lang vọng lên tiếng bàn bạc rì rào.

Tiếng nhỏ nhưng bay lên, đập vào trần, rót xuống đôi tai tinh như

tai chó sói của hắn:

- Hay là cô và cháu ra ngân hàng vay tiền nói là sửa chữa quán để

bù tiền mất của cha mẹ cháu?

Có tiếng thằng bé, không rõ lắm:

https://thuviensach.vn

- Cô muốn gì cháu cũng làm...

Tiếng xe nổ máy êm êm. Hắn hình dung ra chiếc xe của họ bò loằng ngoằng trượt trên con đường còn nhầy nhục giá băng. Trời lại sắp tối rồi và tuyết vẫn không ngừng rơi.

***

Mười một giờ đêm. Chỉ còn tiếng nữa là hết sang ngày Noel.

Con bé đã ngủ. Người vợ hắn giấu mặt xuống gối, nhưng thực ra không ngủ. Thế là đã ba đêm hắn không ngủ. Hắn rất mệt.

Hắn tới bên bàn thờ thắp một nén hương cho cha mẹ hắn và bật nhạc. Tiếng nhạc giao hưởng làm thần kinh hắn dịu lại. Hắn uống một cốc vita tổng hợp và dựa lưng vào đi-văng.

Bóng người mở cửa rón rén vào hành lang. Bóng đen tới cửa nhìn hắn. Hắn nín thở vẫn giả vờ ngủ. Bóng đen tới bên chỗ hắn giấu tiền và trèo lên bậc gờ tủ. Hắn bật ra nhanh như tia chớp giật tóc bóng đen và tung đầu gối lên. Hắn dang tay chém như máy vào gáy đối thủ cho tới khi chỉ còn là cái xác mềm nhũn. Hắn cười.

Rút con dao bấm ấn nút và cứa mạnh, đứt rời bàn tay thằng chó ăn trộm gọn như vết đạn cắt mà hắn nhìn thấy ở đâu. Sợi gân giật giật làm hắn tối mắt. Cái mặt bị lật ngửa và hắn nhận ra khuôn mặt quen thuộc của đứa con vợ. Hắn thét lên, không thể như

vậy!

Tiếng thét làm người vợ choàng tỉnh. Chị chạy ra, chồng chị vẫn đang vật vã trên đi-văng và nói gì ú ớ.

- Anh! Tỉnh dậy, tỉnh dậy!

Hắn choàng tỉnh. Ngơ ngác ngồi dậy. Mồ hôi đầm đìa trên khuôn mặt phong trần của hắn.

https://thuviensach.vn

Đèn bật sáng trưng. Mười hai giờ kém bốn phút. Bây giờ là sắp sang ngày 25 tháng cuối cùng của năm.

Hắn để vợ quay lại với con. Ra vốc nước lạnh vỗ vào mặt. Tự

nhiên sau giấc ngủ, hắn thấy nhẹ lòng, dẫu buồn tê tái. Hắn tới bên con trong phòng ngủ. Tự nhiên hắn nhìn vào cái tủ đựng đồ

chơi của con. Những ngăn kéo xếp nhiều đôi tất xinh xinh và những con giống xinh xinh. Như có một ma lực xui khiến, hắn mở

ngăn kéo sát đất, mò tay vào cái hộc bé dưới thanh gỗ vừa rộng đúng bàn tay dài sáu chục phân.

Bàn tay hắn đụng vào hai tập giấy. Cái sức nóng ở tiền hay cảm giác của máu sói làm hắn giật thột.

Đây rồi!

Hắn giật ra, ánh điện chiếu sáng hai gói tiền. Mà tại sao hai gói tiền?

Cái gói của hắn, dày hơn, bên trong. Giấy còn nguyên niêm phong và dòng chữ hắn ghi. Cái gói mỏng hơn, bên ngoài. Tung ra một sấp tiền Mỹ và Euro. Không hiểu sao hắn bình tĩnh đến thế. Hắn quay người lại giơ hai tập tiền lên:

- Ai giấu tiền vào đây? Lại cả tập tiền này nữa?

Người vợ lật sấp người lại, nhao lên:

- Trời ơi! Tiền à? Thấy rồi à? Trời ơi, con ơi! - Chị líu cả lưỡi.

Hắn lạnh lùng:

- Hãy giải thích ngay lập tức vì sao bà phản tôi. Tiền này ở đâu ra? - Hắn quẳng tập tiền mỏng một cách khinh bỉ xuống đất!

https://thuviensach.vn

Người vợ oà khóc.

Chị quỳ xuống thảm.

***

- Hãy cho em nói. Anh hãy giết em đi, nhưng cho em nói lời cuối! Đây là tiền em ăn cắp của hai chúng ta giấu riêng. Nó là hai ngàn bảy trăm USD và hai trăm rưỡi Euro. Hôm qua, chính hôm qua em sợ quá giấu vào đó. Vâng, mỗi ngày em lấy ra năm ba chục và cất riêng. Còn em không biết tại sao số tiền kia ở đấy. Anh và em cũng có lần bảo giấu nó vào đấy, nhưng có ai làm đâu nhỉ? –

Chị suy nghĩ một lát, rồi trở nên bình tĩnh. - Sau đó anh bảo mang xuống hầm! Hãy giết em đi! Chỉ từng kia tiền ăn cắp, em đủ tội chết vì phản bội anh. Vâng, em đã phản bội. Từ ba năm nay, anh luôn cáu mỗi khi em gửi tiền về cho con trai em. Vâng, nó nghiện, nó láo với anh, nó khốn nạn, nhưng nó là con em.- Tự nhiên giọng người vợ rất chậm và rành rọt. Chậm cùng với những giọt nước mắt chậm đổ xuống mặt thảm. - Nhưng em hy vọng nó sẽ hết nghiện.

Anh đã thù nó tới xương tuỷ khi nó chửi anh. Anh đã nuôi thằng em nó và dạy nên người. Nhưng chắc anh sẽ chẳng bao giờ cho nó một đồng sau này, nếu nó có vợ và con. Anh là đàn ông, anh tỉnh táo hơn và chỉ ra biết bao điều em lầm lỡ, nhưng anh ơi, anh không biết trái tim của em đau đớn cực khổ ra sao, khi nghĩ, dù thoáng qua thôi, tới hòn máu của em, dẫu nó là hòn máu khốn nạn. Vì thế em quyết định chuẩn bị một chút thôi cho nó... Hãy giết em đi! Em ích kỷ, phản bội anh, con gái và... Nhưng bốn năm nay không làm ăn ra tiền, em sợ, sợ tới ngày nào đó chúng ta sẽ không còn một đồng dự

trữ. Chúng ta còn có xã hội ở đây. Không sợ rét và đói. Thằng bé em nó sẽ lớn lên, đi làm và không lo gì. Còn thằng kia. Giọt máu của em?

https://thuviensach.vn

Người đàn bà bò lết tới chân hắn. Nước mắt ngập đầy hốc đôi mắt mà bao lần hắn đã thương xót hôn vào...

Ngay khi đó, con bé gái thức giấc. Nó bật ngay ra lao vào mẹ nó và ôm ghì lấy cổ mẹ. "Mẹ, Ma ma, Ma mi!" - Nó rối rít gọi.

Hắn đứng như trời trồng.

Khi ấy, từ đâu như có trăm ngàn mũi mác cắm sâu và ngoáy mãi, tàn nhẫn, vào con tim hắn. Khuôn mặt câm lạnh. Nhưng thái dương hắn, sợi máu giần giật vì biết bao điều, chớp mắt phanh phui, đan nhau: chà đạp, hành hạ, cởi phá những điều trong u tối, với cả sự hoan lạc tới điểm cuối của kẻ biết được bí mật của sự thật.

Không hiểu sao, dẫu là còn mong manh tơ vò điều chưa tỏ, hắn chợt nhớ tới khuôn mặt đẫm máu của thằng con vợ trong mơ. Hắn ngắt lời vợ:

- Thôi, câm đi! Gọi ngay điện cho con. Nó là người đầu tiên phải biết rằng chúng ta đã tìm thấy tiền. Điều ấy quan trọng nhất.

Còn tôi và bà sắp chết cả rồi. Hiểu chưa? Đồ... - Hắn nghẹt lại.

Nói rồi, hắn quay phắt ra phòng khách. Ngồi xuống ghế.

Lần đầu tiên sau hơn 15 năm lưu lạc, hắn khóc. Lòng hắn có một điều mênh mang rất buồn mà hắn, và chỉ hắn, biết lí do của nó.

Người vợ chạy từ phòng sang. Đứa con gái lon ton sau mẹ.

- Gọi eng gọi eng về! - Nó nói tiếng Việt thực ngọng nghịu dễ

thương.

- Con nó về từ hơn một tiếng rồi! Cửa hàng đã đóng cửa.

https://thuviensach.vn

Hắn nhíu lông mày. Đầu hắn vọt ra câu hỏi. Hơn một tiếng sao chưa về tới nhà? Hay là? Hay là không có xe Bus? Hay là nó còn đang lê trong đường tuyết, đường rừng từ bến Bus về nhà?

Hắn vơ vội áo lông dày, vọt xuống cầu thang, không nói với vợ

nửa lời. Hắn chạy ra ô-tô. Nổ máy. Trời lạnh, tiếng kin kít của máy đề mãi mới nổ được càng làm cho hắn sốt ruột. Đừng, đừng, mọi sự đừng xấu nhé! Hắn nhấn ga cho xe chồm rẽ tuyết và lao hệt như viên đạn bay xé gió tuyết về con đường rừng vắng tanh. Hắn bật đèn pha cháy rực cả con đường trắng xoá.

Tới mười phút sau không chính xác, chiếc xe quay một vòng bên bìa rừng cạnh một bóng nhỏ ngồi im như tạc bằng đá trên một thân cây gỗ nằm ngã xuống bìa rừng từ đầu cơn bão tuyết vụ đông năm ấy.

Hắn hối hả mở cửa xe, hối hả lao như con sói vào đứa con non của sói.

Hắn nhìn thấy khuôn mặt thằng bé. Đôi mắt vẫn nhắm.

Trên vai áo khoác dạ, những bông tuyết trắng muốt, tinh khiết, sáng rực dưới ánh đèn pha ô-tô. Hắn ôm choàng đứa con. Thọc tay vào ngực đứa trẻ, xoa lấy xoa để....

Nửa giờ sau. Hắn và người vợ ngồi bên đứa trẻ được xoa tuyết toàn thân, rồi ủ chăn ấm đã tỉnh dậy. Nó ngơ ngác nhìn.

Hắn cười. Nụ cười sau bốn ngày chết nay lại hồi sinh. Nụ cười làm khuôn mặt hắn đẹp lạ lùng. Cái đẹp của người đàn ông giang hồ từng trải và đau khổ khi được cười hạnh phúc.

- Con ơi, thấy tiền rồi!

Thằng bé nhỏm dậy. Nó ngơ ngác và, chợt hiểu. Nó cười.

https://thuviensach.vn

Ba con người, đúng hơn là bốn con người ôm chầm lấy nhau và họ đều im lặng để nước mắt người này quyện với nước mắt người kia.

***

Những ngày sau đó, không ai lục vấn số tiền lớn kia, hắn hay vợ hắn, hay con hắn, đã cất. Bố ai mà nhớ ra trong mấy ngày tuyết gió có bao nhiêu trận tuyết? Vả lại, mọi điều quan trọng nhất đã sáng tỏ. Đấy là hắn nghĩ vậy.

Cũng thực kì lạ, cái lão trời già lắm chuyện. Gió như thế, bão như thế mà thoắt một cái, băng lại tan và mặt đất hiện ra. Mặt đất đen tuyền, nhưng không lạnh.

Ven đường, cạnh chỗ thằng bé ngồi hơn một giờ trong đêm, có bụi hoa Forytchia, cành chua chúa vươn mãi. Mới ấm một tẹo thôi mà đã chi chít mầm vàng chói. Màu non ấy, ai nhìn kỹ đều cho là nắng sớm đọng vào đó báo hiệu xuân sẽ về...

24/12/2002 - Nước Đức

https://thuviensach.vn

Thật là giản đơn

Hoàng tới New York vào đầu mùa hạ. Cha mẹ cậu tới Mỹ với nhiệm kì công tác nhiều năm, nên họ quyết định mang cậu theo. Tất nhiên là tốn kém, và cậu bé không thể quen ngay được với đất nước mới toanh này. Thật đến là vô cùng lạ với thành phố New York, bởi ngay tuần đầu, tại nơi ở mới cậu đã kiếm được tới ba mươi nhăm con tem có chữ New in trên hình những đứa trẻ ba màu da khác nhau khuôn mặt rất thân thiện.

Việc học tập tất nhiên có khó khăn một chút, nhất là năm đầu tiên để tập nói và tập viết, nhưng rồi sẽ đâu vào đấy, như lời bà giáo Rébecca, đã nói với mẹ cậu. Nếu ai hỏi rằng, cậu có thích thú tới Mỹ không, cậu sẽ ngay tắp lự trả lời: thích chứ. Còn gì sung sướng hơn là được ở với cha mẹ, hàng ngày không phải lo lắng vì bất cứ

điều gì, ví như đi học, ở đây đúng là một trò giải trí. Việc ăn uống như ở Việt Nam là chán nhất, bởi vì sống với bà nội được chiều, nên cậu lười cả khi ăn. Khi được mẹ phân công giúp bà thu dọn bát đĩa, cậu thấy thà đi làm việc nào đó nặng nhọc còn hơn, như chẻ củi giúp bà chẳng hạn. Còn ở đây, cậu chỉ có trách nhiệm ăn đồ trong các bọc ni-lon hay giấy màu và tống vỏ vào thùng rác.

Tất cả đều hài lòng! Việc không hài lòng Hoàng phải giấu nhẹm đi, ví dụ không hề có lắm bạn như hồi ở Việt Nam; lại nữa, phải học tụt xuống hai lớp. Đôi khi cũng chợt nhớ một bầu trời mênh mông và cánh đồng xanh luôn rì rào gió thổi. Một thoáng nào đó thôi, đấy là thời cậu ở với bà ở ngoại thành Hà Nội. Bố mẹ

thường xuyên đi nước ngoài, ông thì mất lâu rồi. Cậu chỉ còn biết ông qua tấm ảnh thờ. Ông là liệt sĩ. Bà thường hay kể về ông rằng, ông hy sinh ở chiến trường và chưa tìm thấy hài cốt. Những tấm huân chương của ông để lại và khuôn mặt với nụ cười của ông rất https://thuviensach.vn

hiền. Cậu thích hơn cả là khi bà kể về những con vật nơi quê hương.

Những con vật trong các câu chuyện cổ tích và cả những con vật hoang dại nhỏ bé có mặt khắp trên cánh đồng mà bà lại rất tường tận và cậu cũng thường cùng bọn trẻ trong xóm hay săn đuổi.

Chính điều đó trở thành lợi thế của Hoàng, khi cậu nói với một thằng bạn mới quen để khoe, có chuyện mà kể về nơi cậu từng sống, một xứ sở tất nhiên là xa lạ với đứa bạn ở nước Mỹ. Thật là chán khi ai đó chả có cái gì mà kể! Đúng là không nên để ai coi thường mình, cha cậu dặn vậy, dẫu chưa có ai coi thường cậu ra mặt, nhưng khi cậu như con chim chích bay trong thành phố sôi động này thì nên thận trọng là hơn. New York, đúng là một thành phố vĩ đại, nhưng không nên nghĩ nó quan trọng quá, hơn cái bản quán gốc gác mà chính cậu tự biết là nghèo lắm. Đó là tâm trạng hiện tại của cậu.

Mãi tới gần nửa năm đầu tiên ở Mỹ, học lại từ lớp năm, một hôm, trên đường đi học về, cậu mới phát hiện ra cùng khu nhà có thằng Jac. Chúng làm quen với nhau lúc cùng bước vào cầu thang máy. Câu chuyện quen biết giản đơn, nên bè nên bạn, khi Jac đã giúp cậu rất tự nhiên, nhặt hộ cậu chồng sách vở đổ tung ra, lại khuân hộ tới tận cửa. Không ai hiểu vì sao, khi Hoàng mang chồng sách nặng bước vào thang máy chúng xổ tung ra trên sàn cầu thang bữa ấy.

Jac năm nay 11 tuổi, ở tít trên tầng lầu 52. "Trên đó rất nhiều gió. Mày có lên đấy với tao không?" Chúng rủ nhau như vậy vào chiều thứ sáu tuần đầu của mùa hè năm nay. "Tất nhiên. Thế

mày không sợ cha mẹ mắng à?" Không! Jac nói. Cha mẹ tao đi cả

ngày. Nhà chỉ có tao. Ba giờ kém hai phút thì có thằng Vandam.

Vandam là ai? Nó là em tao. Mày có biết tại sao nó tên là Vandam không? Không à? Vandam chính là tên tao đặt cho nó đấy. Vandam vô địch! Thằng Jac giơ nắm tay dứ dứ vào không khí. Thì ra nó rất mê gã Vandam. "Thế mày đến từ đâu?" - "Việt Nam!" Hoàng bảo.

https://thuviensach.vn

"Việt Nam, nó ở đâu?" Jac nhăn mặt ra vẻ suy nghĩ như cha nó vẫn làm. Xa lắm! Hoàng cũng chỉ biết trả lời vậy. Cậu khoát tay chỉ về

một phía mà bản thân cũng chả hiểu nổi là có thể đi từ phía ấy để tới Việt Nam hay không? Câu chuyện chỉ tới vậy, bởi cửa thang máy tầng số 17 đã mở để Jac đi tiếp. Lúc cửa thang máy sập lại, cậu kịp nhìn thấy thằng Jac còn cười rất tươi và tiếng chào của đứa bạn cùng nhà mới quen kịp vọt ra: Bye! Bye!

Chúng gặp nhau liên tục vào các bữa ăn trưa sau đó. Đấy là căng-tin, ở sân sau của trường học. Hoàng nhận ra Jac là đứa mau miệng và rất hay hỏi: Có cần giúp gì không? Thằng bạn Mỹ kéo ghế ngồi cạnh Hoàng chủ động. Hoàng tỏ ra lịch sự hơn khi múc súp đưa lên miệng. Cậu cảm thấy nên cẩn thận vì mẹ đã dặn: "Ngay tới cả khi ăn, cũng đừng để người ta nhận ra là chúng ta có cách ăn khác vì xuất phát từ kiểu đánh chén khác." Tiếng thìa chạm nhẹ vào đĩa súp.

Hoàng hơi xấu hổ, ngước mắt nhìn đứa bạn Mỹ. Thế nào? Có chuyện gì mới không? Jac lên tiếng. Thực ra, Hoàng chỉ thấp hơn nó thôi, chứ tự cảm thấy mình hơn thằng Jac bắt đầu từ buổi hôm nay về độ khôn nhạy của một kẻ biết là thằng bạn mới tuy học cùng hệ lớp năm, nhưng kém tuổi mình. "Tao muốn nói với mày là thành phố này rộng lớn như vậy, nhưng chúng mày không hề có thú vật như ở quê tao." - "Thế à?" Jac thực sự tỏ ra muốn nghe chuyện. "Ừ! Mày có biết con cuốc không?" Hoàng bắt đầu và đẩy cái đĩa kem ra khỏi cái khay: "Mày ăn đi, tao không muốn ăn cái của nợ này, cái này cho bé bi." Mày nói gì? Jac hỏi. Con gì cơ? Sao mà thành phố lại có thể có thú vật? Không xạo đấy chứ? Thằng Jac nhận đĩa kem của Hoàng. Nó vẫn thích món tráng miệng bằng chuối tiêu rán tưới kem hơn, nếu phải trả tiền. Nhưng tội gì, đây tuy không có chuối tiêu rán, nhưng là của biếu. Trong khi đó Hoàng trợn mắt, giải thích: "Không phải đi đâu cả, ở ngay cạnh nhà tao, bên nhà là cánh đồng. Người ta trồng lúa gạo. Mày biết không?" Thằng Jac lắc đầu. Lúa gạo thì nó biết, cũng chỉ trên https://thuviensach.vn

phim ảnh, nước Mỹ trồng lúa gạo nhiều như lúa mỳ, nhưng ngay ở

thành phố mà trồng lúa gạo thì lạ. Lại có thú nữa!? Nó nghĩ, Hà Nội chắc giống như châu Phi, nơi mà nó đã nhìn thấy thế giới động vật trong nhiều thước phim chiếu ở chương trình du lịch. "Mày không hiểu tao rồi! Chỗ tao có những con cuốc thân đen, chân hồng và sống chung với gà". "Mày nuôi nó à?" Jac hỏi. "Không, đó là thứ hoang dã, mày biết không?" Thằng Jac nhăn mũi: "Mày nói gì? Con đó tên là gì?"

Hoàng không thể nói con cuốc là gì vì thực chất nó không tìm ra cái tên tương đương. Hoàng đáp ngay: "Tất nhiên là thú hoang, không ai nuôi nó cả, nhưng tao vẫn cho nó ăn chung với bầy gà nhà của bà tao?" - "Thế hả, thế là gà hoang. Được rồi. Mày viết tên con vật đó vào đây." Jac đưa cho Hoàng quyển vở. Jac tính, tối nay về bật máy lên, ấn một cái, sau khi đề tên, và sẽ in ra cái ảnh con vật có tên là cuốc. Nó đúng là một loại gà hoang mà ở những bìa rừng, trảng cỏ trên thảo nguyên không thiếu. Jac cười, nó sẽ làm điều đó, để chứng minh cho thằng Hoàng biết là không ai có thể

bịp nó bất kỳ điều gì cả. Nước Mỹ sẽ có tất và biết hết. "Năm mươi cent nhé, mai tao sẽ cho mày biết thế nào là con cuốc của mày." - "Sao? Cược hả?" - "ừ!" Hoàng rướn đôi lông mày lên, cậu có trong túi những năm USD, chứ năm mươi cent thì bõ bèn gì. Hoàng vốn là đứa hào phóng từ trong bụng mẹ, tỏ ra phớt tỉnh cái lời thách thức của đứa bạn: "Tao trả cho mày một đô". Chúng tạm biệt nhau sau bữa ăn trưa ở căng-tin nhà trường và vỗ tay vào nhau, hệt như trên phim, khi người ta như đã thân quen nhau từ lâu rồi.

Đúng ra là Hoàng đã hứng lên mà kể như thế, chứ cậu chưa hề

nhìn thấy cuốc . Bởi chính cậu chỉ biết về con cuốc thân đen, chân hồng, mỏ đỏ qua lời bà tả. Còn thực tế thì đã rất nhiều lần rình rập trên cánh đồng, nhưng cậu chưa bao giờ nhìn rõ ràng một chú cuốc . "Khó lắm, cháu ạ, nó lủi nhanh lắm!" Bà cậu nói thế

https://thuviensach.vn

lại càng làm Hoàng tò mò và bỏ ra mấy buổi chiều để rình ở thửa ruộng nước nghe nói có nhiều hang cuốc . Suốt cả tháng chẳng thấy gì cả! Một chiều sẩm, ven con đầm, thấy thoắt cái bóng con chim đen đen lủi nhanh qua những bụi niễng. Cậu có cảm giác, đó là con vật cậu đang săn tìm. Đuổi qua đám sậy thấy mất hút.

Chờ mãi đến tận khi trăng lên, từ mặt đầm hơi sương lờ phờ bồng bềnh trào dâng tựa khói lướt, chỉ nghe tiếng ếch, tiếng giun dế

ran ran. Hoàng xuỵt, giậm chân. Và cậu giật thót mình. Con vật thoắt vút khỏi đám sậy, niễng, chập chờn đập đôi cánh, khi thoáng khi hiện, chơi vơi mất hút trong màn sương. Hoàng về, cậu mang cả vào giấc mơ đêm ấy tiếng đập phần phật cánh bay sắc màu tía và xám. Đấy là con vịt trời, hoặc một coi bói cá! Một thằng bạn cậu nghe kể đã nói vậy. Cậu cãi, rõ là con vật ấy từ đó bay lên và không hề thấy gì nữa. Chả nhẽ con cuốc có thể biến ngay thành con vịt trời nhanh tới vậy?!

Một đêm trăng nữa, chợt nghe thấy tiếng kêu lạ cạnh bờ ruộng nước rất gần nhà. Tiếng kêu thon thót giữa dêm thanh vắng.

Thủng thoẳng, hoang dại, khắc khoải như tiếng âm hồn trong những câu chuyện của bà: cuốc... cuốc... "Con cuốc, bà ơi!" Nó thầm thì. "Đúng nó đấy!" Bà nghiêng tai nghe. Hoàng lao khỏi bàn học như tên bắn, chạy ra ngoài đồng. Đêm rất lặng và trăng soi vằng vặc, trôi ngang là những áng mây tơ. Cậu chạy một hơi trên những bờ cỏ đã ướt đẫm sương. Tiếng kêu bỗng nhiên bặt tắt.

Cậu suýt phát khóc, vì chỉ thấy những con cào cào ma thi thoảng tanh tách bay ào lên và trăm ngàn đốm xanh lẹt, lập loè trên bờ

đầm đen bí hiểm. Cậu đã nằm nín thở, bò, căng mắt trong đêm, cố đợi một lát, rồi bỗng thấy chờn chợn, chạy thốc tháo về với bà.

Hè nữa, ấy là dịp bố mẹ đi công tác biền biệt ở nước ngoài trở

về, cậu chợt lại nghe tiếng cuốc khi họ đang thì thào bàn việc tìm https://thuviensach.vn

kiếm hài cốt của ông cậu đã bao năm. Cậu không thể ngủ được, nghĩ miên man tới câu chuyện bà kể về sự tích con cuốc . Có thật như lời bà, con cuốc chính là linh hồn những người nhớ nước, vì nước tới chết đã hoá thân thành không? Tại sao có tiếng kêu mà chẳng bao giờ thấy nó? Hay con cuốc trên cánh đồng của cậu cũng không có thực, chỉ là những linh hồn mà Tiếng Kêu kia chính là linh hồn con người có thật, còn con cuốc thì hoàn toàn không có. Nếu thế thì đáng sợ quá. Hay là linh hồn ông của cậu đã biến thành cuốc về kêu trên cánh đồng làng, cho nên bố mẹ và bà đã tốn rất nhiều thời gian mà họ chẳng bao giờ tìm thấy xương cốt của ông. Như vậy thì tội cho ông quá. Cứ suốt đêm lang thang và kêu mãi...!

***

Buổi tối hôm đó, thằng Jac chợt nhớ tới Hoàng. Đấy là lúc cha nó, một chuyên gia tin học đang dán mắt vào tivi theo dõi tình hình chiến tranh ở đâu đó. Nó rướn cặp mắt xanh biếc hởi mẹ: "Việt Nam ở đâu?" - "Sao con lại hỏi thế?" Mẹ nó giật mình quay lại nhìn Jac. "Có một thằng Việt Nam mới tới đây. Nó kể về những con cuốc!" - "Nó ở đâu?" Người mẹ Jac đưa cái tờ giấy lau nơi mép bàn của Jac vừa rớt xuống mấy giọt sữa. "Nó ở tầng 17." - "Tầng 17?

Con không được chơi với nó nhé?" - "Tại sao, hả mẹ!" - "Không tại sao gì cả. Nói chung, người Châu Á và người Ả Rập là một bọn nguy hiểm." Thằng bé cúi mặt xuống uống nốt ly sữa và tiếp tục đuổi theo ý nghĩ về đứa bạn thấp hơn nó tới năm phân... Trong khi đó, mẹ nó bắt đầu băn khoăn trước câu hỏi của đứa con cưng. Có thực nó là Việt Nam? Bà gặng và lo âu khi Jac bảo: "Thật!"

Người mẹ Jac cũng chưa khi nào tới Việt Nam, và bà không biết một tí gì về cái xứ sở ấy cả, nhưng những câu chuyện của cha bà về những năm tháng chiến tranh ở đó thực hãi hùng. Bà chợt nhớ

tới chiếc chân giả và dáng đi chung chiêng của ông với vết sẹo https://thuviensach.vn

gồm nhiều bướu thịt phồng lên nơi đầu gối cụt. Bà thấy chúng mỗi lần cha bà tháo chiếc chân giả bằng nhựa ra, gác đùi lên một cái ghế bên cạnh. Chiếc chân giả đó của hãng Đại Bàng, nó giống hệt chân thật, từ màu da tới sự cử động rất nhẹ nhàng, bởi nó được chế tạo tại nước Mỹ, bằng công nghệ tiên tiên nhất, dành cho những sản phẩm thuộc thế kỉ 21.

Chính vì lẽ đó, bà mẹ Jac khi tắt đèn phòng ngủ của hai đứa trẻ, Vandam và Jac, vẫn trằn trọc mãi. Bà có cảm giác hình như có điều nguy hiểm mơ hồ từ đâu đang đe doạ con bà, mà chính bà không rõ.

Bà vừa nhắm mắt thiu thiu lại choàng tỉnh vì thấy hiện lên một người da vàng, đội mũ vải và cầm khẩu súng liên thanh bước vào thang máy với con bà. Bà quay lại phía chồng: "Anh có biết ở ngôi nhà này có một gia đình Việt Nam không?" Người chồng nghe tiếng vợ, chợt quằn lưng, quay sang trái, nhưng đôi mắt vẫn nhắm tịt:

"Em nói gì thế? Việt Nam? Đâu ra? Điều đó anh chưa khi nào nhìn thấy. Đấy là đôi vợ chồng người Nhật chứ. Bọn họ để xe vào hầm ở ngay trước xe nhà ta. Thôi, ngủ đi. Ngày mai anh sẽ hỏi đồn cảnh sát." - "Không! Việt Nam mà. Em không an tâm tí nào cả. Họ ở tầng 17. Jac nó nói vậy"

Ngày mai không có chuyện cha Jac tới đồn cảnh sát. Cả nhà đi nghỉ cuối tuần ở trang trại của họ, cách khu nhà gần trăm dặm Anh. Tại đó, thằng Jac đi câu và ăn bánh mỳ quệt mứt trên ghế

xích-đu mà cha nó làm bằng những đoạn bồ đào cứng. Thằng Vandam thì suốt cả ngày ở trong ngôi nhà gỗ với mẹ nó và chơi bài trên màn hình trực tuyến cùng thằng bạn ảo. Jac giật được con cá, nó lấy thước ra đo và thả con cá xuống nước khi thấy chú chưa đủ

độ lớn quy định. Đúng lúc nó thả con cá nhỏ xuống nước thì nó nghe thấy tiếng súng ở cánh rừng bên trái vọng lên.

Đoành đoành! Lại hai phát đạn nữa lên tiếng. Jac bỏ cần câu, chạy về phía ấy. Jac đứng lại, nó thấy cha từ ven rừng bước ra, đi https://thuviensach.vn

ủng, ông cầm trên tay hai con chim dính đạn. Jac chợt hiểu và không biết vì sao nó nhớ tới câu chuyện của Hoàng. Nó chạy nhanh tới bên người cha và hét lên: "Cha làm cái gì thế? Tại sao cha lại bắn chúng?" Thằng Jac bật ra câu hỏi nghiêm chỉnh. Người cha nhún vai. Chính bản thân ông cũng biết là ông không cần thịt chim đến mức phải nổ súng để hạ sát hai con gà hoang này. Nhưng đó là "một thói quen của một sự vui chơi bị lãng quên vốn đã ngấm vào máu con người từ thời cổ, khi con người phải giết thú hoang để lấy thịt."

Đấy là sau đó hơn một tuần, bà giáo của Jac đã giải thích như vậy.

"Điều ấy, chỉ có những nhà nhân chủng học mới lý giải nổi, còn hiện tại, người Mỹ thừa thịt mà đa số vẫn thấy cần phải nổ súng để

tìm kiếm chiến thắng. Chiến thắng, đó là một khoái cảm đáng lưu ý của thời đại chúng ta, chí ít là cho nước Mỹ giàu có, thừa thãi vật chất.", "Vì ít ra hai phát đạn giết hai con chim nhỏ thực sự mang lại khoảnh khắc khoái cảm về chiến thắng, chứ không phải thảm sát để lấy lợi từ hai trăm gam thịt." Những kiểu lí luận như thế của người lớn rõ ràng là khó chấp nhận với một đứa như Jac. Nó khó hiểu, khi những người lớn có nhiều cách lý giải về một hành vi của họ. "Cũng thế, cho nên nước Mỹ của chúng ta có rất nhiều đảng phái" Bà giáo nói rõ thêm với Jac, nhưng nó thấy mọi lời nói ấy đều chả có ý nghĩa gì với khu rừng và con suối của nó cả. Người ta thích giết nhau, tàn sát tất cả không chỉ bằng súng săn! Sau vụ

tháp đôi, nó đã nghe người ta kháo nhau

như vậy...

Họ đi vào nhà. Thằng Jac không muốn câu nữa. Nó chán nản ngồi vào bàn một cách bực bội ra mặt. "Sao thế?" Mẹ nó hỏi. "Cha đã bắn bọn gà hoang, mẹ ạ. Không chừng đó chính là con cuốc của thằng Hoàng!" - " Con cuốc nào?" Bà mẹ hốt hoảng nghe đứa con nói. "Mẹ nhìn kìa, tay cha có máu." Thằng Jac lại nói. Bấy giờ cậu em, Vandam mới rời ghế và hốt hoảng níu lấy áo mẹ. Quả thực, trên ống tay áo người cha khi ấy có một vết máu còn tươi lắm.

https://thuviensach.vn

***

Bọn chúng ngồi trên thành lan can của đường tàu điện ngầm ngay sát cổng trường. Jac móc trong cặp ra tấm ảnh mà Vandam, em nó chụp con chim cha nó bắn hạ trong vỉa rừng. Vandam in từ máy lade của nó theo yêu cầu của ông anh. Tấm ảnh rất nét. "Đây có phải là con cuốc của mày không?" Jac hỏi. Hoàng ngó vào tấm ảnh.

Con vật trong ảnh rất thảm hại, ngoẹo đầu, vết máu đỏ rất rõ còn bết trên vòng cườm của nó. "Không! Không phải con cuốc! Trả tao 50 cent đây!" Hoàng cười. "Tao đã bảo, lông nó đen, chân hồng và không có vòng cườm ở cổ như con này".

Thằng Jac móc túi lấy ra đồng xu, sòng phẳng dúi vào tay Hoàng. "Tao nhất quyết đòi lại trong một dịp gần đây!" Nó nói với Hoàng. "Mày sẽ hối hận đấy!" Nước Mỹ không có gì là không có, không thấy. Có điều, có thể chúng đã bị bắn ráo cả trước khi chúng tao biết là cần phải vui vẻ với súc vật. Cái câu này là câu của bà giáo hôm qua nói. Jac hơi ngượng khi muốn nói lại câu không phải của nó, nhưng nó không thú nhận điều ấy, mặt chỉ hơi xịu xuống. Hoàng ngần ngừ một lát, rồi trả lại Jac tấm ảnh và bước xuống mặt đường. "Đi về nhà thôi. Tao trả mày tiền. Chúng ta còn cơ hội." Đấy là lần đầu tiên ở thành phố xa lạ này, Hoàng hành xử như người lớn, khước từ một món được cuộc chưa rõ ràng, chưa có kết cục cuối cùng. Hoàng do dự nhận thấy cả hai đứa đều không biết con vật đó là con gì. Nhỡ là con cuốc thật thì bất nhẫn quá.

Cậu không dám lừa dối một đứa bạn như Jac, nhưng thâm tâm vẫn cố gắng không tin đó là con cuốc. Không thể có con cuốc thực, nhất là ở đây là nước Mỹ. Cậu chợt nhớ tới những việc liên quan tới con vật ấy ở quê nhà.

Chúng lên tàu đi về nhà. Trên đường về, Hoàng kể cho Jac về

mùa lúa chín trên cánh đồng và nhiều trò chơi của mình. Hoàng nói, trong gió ăm ắp mùi thơm! Jac hỏi, thơm như mùi gì. Hoàng https://thuviensach.vn

nói bừa là mùi lúa thơm rất giống mùi cốm. "Mùi cốm là mùi gì?" Jac lại hỏi. Thằng Hoàng không có từ cốm của tiếng Mỹ. Cậu nói bừa: "Đó là mùi giống như mùi bánh chín, táo chín, hay đại loại cái gì thơm hơn cả cái đang chín." Thế là cơn đói xồng xộc kéo tới với Jac, vì nó vốn luôn háu đói. Hoàng còn kể cả việc nướng những con vật có cánh cứng trong bếp lửa mà nhai làm Jac rùng mình. Thì cũng kinh thật! Jac hình dung ra hình ảnh của những người da đỏ

trong các bộ phim chiếu miễn phí ở trung tâm giáo dục thanh thiếu nhi. Hoàng bảo Jac, không việc gì phải sợ. "Đấy là những con châu chấu hay tương tự như vậy, bụng có mùi thơm vô cùng. Nó tên là gì nhỉ?" Hoàng vỗ tay vào trán hai lần: "Phải rồi, đó là con cà cuống!" Lại một cái tên mới lạ hoắc với Jac. Thế thì Hoàng đúng là một tay chơi da đỏ thực sự.

- Nhưng mày có tin là bọn tao bây giờ cũng đang cấm việc giết thú vật một cách bừa bãi không? - Hoàng chợt hỏi thằng bạn. - Có một nhà văn già lắm ở quê tao viết hẳn một cuốn sách về con dế. Con dế, mày biết không? Chúng tao chỉ bắn chim và giết gà, chó, bò, ngựa khi đói thôi. - Hoàng nói hoàn toàn theo bản năng, hay là lời nói ấy giống như sự giải thích của cô giáo vừa nói với Jac chiều hôm qua?

Bố ai hiểu được. Jac nghĩ. Nhưng rõ ràng là mọi am hiểu của thằng bạn Việt Nam về cuộc sống cũng làm cho Jac thấy thích thú. - Tao không hề lừa dối mày đâu, Jac ạ. Chúng tao có một cánh đồng đầy cả cuốc và rắn. Nhưng ở quê tao, người ta chưa thừa thãi thịt và vì có người còn thích thưởng thức chúng, thành ra bây giờ

quê tao còn có cả quán thú rừng nữa." Đấy là sự thực mà Hoàng muốn chia sẻ với người bạn của mình trên đường về, sau khi chúng vò nát tấm ảnh chụp hai chú chim lạ bị giết và ném vào thùng rác công cộng.

https://thuviensach.vn

Quả thật, khi đó Hoàng thoáng buồn khi cố gắng diễn tả mọi điều cho đứa bạn biết về quê hương mình. Tự nhiên, cậu kể miên man sang chuyện ông cậu bị giết trong chiến tranh, bởi cậu tự lý giải qua suy luận của mình về cái chết của ông, khi nó có thể liên quan tới những con cuốc. Nhưng chuyện này thằng Jac lại nghi ngờ, câu chuyện đến là trừu tượng! Sao một loài vật lại biến hoá từ

những linh hồn con người? "Đấy là một câu chuyện phịa, hết sức vớ vẩn mà mày tự nghĩ ra!" Lần đầu tiên Jac phản ứng mạnh như

thế và tí nữa chúng cãi nhau to, nếu Hoàng không tự kiềm chế, vì bấy nay Hoàng biết thằng Jac rất tốt và thực sự thân thiện với cậu.

Chúng ta, bạn đọc hãy cùng tôi ý thức rõ hơn là, nước Mỹ hiện nay đứng đầu thế giới về nhiều sức mạnh. Chính vì thế, bọn trẻ

không thể bịa tạc gì hơn những điều mà tâm hồn của chúng chứa đựng, cất giấu, hay những sự việc như vậy đã xảy ra trên thế

gian này; với chúng, mọi việc phải là hiện thực hiển nhiên, phải rõ ràng như ban ngày, có thể ve vuốt hay hít ngửi, sờ mó được.

Thằng Jac vẫn hậm hực. Có thể là câu chuyện giữa chúng sẽ làm nổ ra một trận đôi co mới. Nhưng điều bất ngờ đã xảy ra trong chớp mắt. Khi chúng bước ra khỏi xe điện ngầm, thì New York lâm vào tình trạng mất điện; sự cố đó đã chấm dứt cuộc cãi vã trên. Chúng lập tức quên ngay những câu chuyện vừa trao đổi, khi thấy trước mắt bao cảnh tượng khác thường. Nhạy cảm hơn, Hoàng phát hiện ra điều đó, khi thấy mọi sự nháo nhào ngay trên cửa đi vào ngôi nhà chúng ở. Người ta từ trong những lỗ hầm túa ra đường phố và thất thanh kêu. Mất điện! Mất điện! Khủng bố!... Chúa ơi, hãy cứu chúng con! Đại loại là chúng nghe vô khổi tiếng kêu hỗn loạn tương tự như vậy.

Ngay lập tức, thằng Jac móc túi lấy điện thoại hỏi về trung tâm tư vấn cho thanh thiếu niên để mong lời giải đáp. Thưa rằng chỉ có https://thuviensach.vn

tiếng tút tút mà không thấy một ai có thể hầu chuyện bọn trẻ.

Riêng Hoàng của chúng ta thì chả biết sợ là gì. Cậu dường như không hề có ý thức cầu viện một ai, kể cả việc cái thẻ điện từ của cậu khi lướt trên phím ở cửa ra vào nhà không tác dụng nữa. "Chạy lên nhà tớ, trèo qua cửa sổ phòng tắm, Jac ơi!" Cậu thét lên thích thú, vì trong khoảnh khắc này, cậu bỗng cảm thấy đây là lúc cậu là người lớn, thủ

lĩnh hơn thằng bạn Mỹ kia.

Đó là thời điểm mới bắt đầu sự hoảng loạn trong ngôi nhà chúng ở. Ngôi nhà cao hơn cả những đám mây mùa hạ nặng trĩu hơi nước, việc lên xuống của thang máy hoàn toàn bị đứt nghẹn. Thằng Jac chạy theo Hoàng như một cái máy và vượt lên trên Hoàng như nhiều lần. Chúng phải nghỉ lấy sức tới sáu bảy lần gì đó và, ngay nơi nghỉ

ở tầng 15, Jac chợt nghe rõ tiếng gọi rất quen thuộc của thằng Vandam, em trai nó. May mà nơi đó có nhiều ánh sáng do người ta lắp tại đấy những tấm kính lớn. Jac tìm ngay thấy cánh cửa đang khép kín, nơi vọng ra tiếng của thằng em đang thất thanh đấm cửa và gọi mẹ, gọi anh. Cầu thang máy ngay kế đó chứ đâu xa. Jac hét lên: "Tao đây! Đừng sợ và la lên như thế!"

Nói vậy, nhưng Jac rất lo lắng khi đưa bàn tay nhỏ bé của nó ấn liên tục vào nút mở mà cánh cửa cầu thang vẫn khép chặt. Nó ra sức đấm một cách vô vọng vào tấm gỗ màu hơi ngà rất cứng.

"Vâng... em... Anh cứu em với!" Tiếng thằng Vandam càng thôi thúc, lọt qua khe hở vọt ra cũng làm cho Hoàng thấy cồn cào, cậu giậm chân liên tục: phải chờ có điện. Hoặc là tìm cách nào lọt vào đứng cạnh Vandam thôi. Cậu nghĩ vậy. Nhưng làm sao có thể lọt vào thang máy được. Hoàng chạy lăng xăng, cậu bắt đầu bồn chồn.

Tiếng thằng Vandam chợt lịm dần và hai mươi phút trôi qua, bọn trẻ hơi sợ, khi không còn nghe thấy tiếng khóc của thằng em chúng nữa.

https://thuviensach.vn

Gọi lính cứu hoả ngay! Thằng Hoàng chợt nhớ ra lời giảng tại lớp mà bất cứ đứa trẻ nào sống ở xã hội văn minh này phải biết.

Chúng đồng loạt móc điện thoại di động, nhưng không hề có ai đáp lời chúng, hệt như tình cảnh khi hai toà nhà cao nhất của thành phố bị tấn công năm nào. Thằng Jac thực sự muốn khóc, nhưng nó không thể tỏ ra yếu đuối trước mặt Hoàng.

Phải nói là thời gian chỉ mới hơn tiếng trôi đi, nhưng thực sự là cơn thảm hoạ đối với thành phố hiện đại tới mức con người đã trở

thành nô lệ cho phương tiện kỹ thuật mà chính họ đã sản sinh ra.

Cũng bởi như thế, nên cả hơn chục người lớn đều tỏ ra rất lúng túng, khi phát hiện có một đứa trẻ cần thoát khỏi thang máy, nhưng họ không có một phương án có khả năng giải cứu cho cậu bé kia. Bấy giờ chính người mẹ của Jac tìm thấy chúng, bà là nguyên nhân làm cho hành lang nơi có cửa cầu thang máy dồn ứ, chật chội và ồn ã hơn, khi bà cứ đấm vào cửa thang máy một cách bất lực với đôi bàn tay thanh mảnh. Phải gọi lính cứu hoả tới. Đã nhiều lần vài người đàn ông bình tĩnh hơn kêu lên, nhưng không ai liên lạc được với trung tâm để gọi lính cứu hoả, khi chính nơi đó cũng mất điện. Khốn nạn.

Cái gì cũng dùng điện? Ai đó kêu lên!

"Con tôi sẽ chết mất!" Bà mẹ Jac vẫn rên rỉ khi bà vừa được ngửi long não của một viên bác sĩ nào đó từ tầng 19 mang tới. Họ bất lực đứng trước cửa thang máy giờ đây có thằng bé bị nhốt đã im lặng đáng sợ. Người ta lại lộn xộn một hồi nữa khi mẹ thằng Jac than thở, rằng Vandam, thằng bé con bà có thể lên cơn hen bất kỳ. "Em tôi bị giam trong đó sẽ chết!" Thằng Jac bỗng gào lên như một con chó và chưa khi nào cuống cuồng như vậy.

Suốt mấy tiếng đồng hồ trôi qua Hoàng vẫn bám sát Jac.

Cậu không làm gì hơn được là cố tìm cách bậy cửa, nhưng đó thực là một hành động vô nghĩa, khi những người lớn và khoẻ hơn chúng nhiều lần đã bó tay. Không hiểu sao khi ấy cậu lại dại dột tới bên https://thuviensach.vn

người mẹ của Vandam và đặt một cánh tay lên vai bà, hệt như những phim cậu nhìn thấy khi người lớn muốn thân thiện hay chia sẻ.

Hành vi ấy của cậu ban đầu làm người mẹ thấy chờn chợn. Bà khẽ

rùng mình. Nhưng Hoàng không nhận ra điều đó, cậu lại tự nhiên nắm lấy một bên tay bà mẹ, khi thấy Jac đưa hai tay nắm lấy tay trái của bà. Lập tức mẹ Jac cảm thấy bàn tay cậu bé Việt Nam ấy cũng bình thường như bàn tay của Jac, thậm chí ấm nóng hơn, nhất là trong lúc này.

***

Thế rồi cảnh sát cũng tới. Thành phố đã quá nhiều tai nạn khắp mọi nơi và lực lượng cứu hoả không gần bằng đồn cảnh sát, tuy vậy, sự có mặt của cảnh sát làm bà mẹ Jac tức điên lên vì cho rằng họ đã quá lề mề. Cảnh sát không quen với lối cạy cửa bằng tay, họ cứ lần sờ tấm cửa một cách vụng về, làm bà mẹ Jac và một vài người đã tức điên, nói ngay là trò mèo thô bỉ. Một viên cảnh sát xin mọi người hãy kiên nhẫn và bỏ đi, hẹn vài phút quay lại. Thực ra là hơn nửa tiếng, rồi họ cũng khuân lên một cái máy đẩy nhằm kéo banh cửa ra. Nhưng khi máy sắp vận hành thì ai nấy mới ngớ ra là chiếc máy này hoạt động bằng điện! Tiếng mắng nặng nề

văng tràn ứ hành lang làm hai tay cảnh sát mặt đỏ lựng mà không thể

nhận ra, ai đã thoá mạ họ trong hành lang tối, chật và bí? Cần phải có điện! Họ phân bua với đám người bắt đầu có vẻ sẵn sàng làm nổ

tung cả toà nhà. Chính khi ấy, Hoàng chợt kéo thốc thằng Jac chạy nhanh như ma đuổi theo cầu thang bộ xuống dưới đường.

Chúng lao qua đường rộng mà không gặp trở ngại của xe cộ, bởi khi ấy nhiều người tràn ra đường làm nghẹn cả con lộ rộng. Hoàng nhớ ra cái cửa hiệu có bày bán những cái cưa, rìu và dao... Chúng gõ rối rít vào cửa tiệm. Người bán hàng thận trọng nhìn chúng qua cửa kính thắp sáng bên trong toàn nến là nến và chúng trông thấy một nòng súng ngắn run rẩy trong tay người bán hàng. "Chúng tôi https://thuviensach.vn

cần một cái cưa máy!" Thằng Jac là đứa hét lên đầu tiên khi nhìn thấy cả hơn chục cái cưa máy. "Mở cửa ra!" Hoàng hét to hơn. Tiếng hét của chúng lọt qua cái khe thả thư. "Không bán chác gì cả. Mày không thấy là không nơi nào có điện à?" - "Không! Em tôi đang kẹt trong cầu thang máy. Nó sắp chết." Cái cửa hé mở một cách phân vân, đủ cho hai đứa trẻ lách qua, lọt vào trong tiệm. Thằng Jac móc ra dăm tờ đô-la nhàu nát, nó tóm lấy chiếc máy cưa đã cũ: "Chúng tôi chỉ mượn tạm nó!" Người chủ tiệm ngớ ra như đứng trước hai kẻ

cướp hung hãn, không có sự phản kháng nào, lại còn kéo cửa giúp Jac khi chiếc đòn tay của máy cưa vướng vào cánh cửa. Chiếc máy thực ra rất nặng. Nhưng khi ấy một con người đang đầy hung hăng thì có đủ sức cầm lấy chiếc máy cưa nhấc cao lên. "Bỏ xuống!"

Thằng Hoàng bảo. "Mày không thấy là nó chạy bằng xăng à?" -

"Tìm ra đâu xăng bây giờ?" - "Tới trạm xăng!" - "Không có điện thì ai bơm xăng cho chúng ta!" Hoàng nói và lấy một chiếc rìu. ánh nến lung linh làm lưỡi rìu phản chiếu tia sáng như chớp. Tất nhiên là người chủ quán lấy bằng được ba đô-la, đúng giá ghi trên cán rìu.

Chúng băng qua đường và leo lên toà nhà nhanh tới phi thường.

Những người lớn, ngạc nhiên tới muốn nổ con mắt, dạt ra khi thấy hai đứa trẻ lao tới cạnh cửa cầu thang máy. Hoàng bổ cái thứ

nhất vào cánh cửa. Lưỡi thép sắc cắm ngập tới nửa phân và ngoan cố đứng chết lại. Cái sức mạnh đầu tiên mà Hoàng thể hiện đã phản bội lại đôi tay chả mấy sức mạnh của cậu. Lập tức Jac lao vào, mắm môi mắm lợi ra sức kéo, song cái rìu vẫn như mút chặt thêm vào cánh cửa. Bấy giờ, trông bà mẹ Jac thực đáng thương, bà gần như quỵ xuống rên rỉ: "Các người đâu, hãy giúp chúng!" Người ta hiểu ra và lao tới, thi nhau bổ rìu vào cánh cửa. Chúng ta không nghe thấy gì hơn ngoài tiếng rìu phằm phằm chém vào cửa thang máy làm bằng gỗ rất chắc của hãng Nea, khoá điện của hãng Boss và những con lăn với viền thép bọc cửa đề rõ to chữ National in Germany. Cả New York khi ấy tưởng chỉ rền vang tiếng rìu phát https://thuviensach.vn

ra từ hành lang của toà nhà. Sau khoảng hai mươi phút gì đó, người ta kéo cậu bé Vandam mặt mũi tím tái, cậu còn đang co rúm, dán chặt mình vào góc cùng của thang máy, mặt dính đầy vụn gỗ.

***

Người viết lại câu chuyện này không hề cường điệu thêm một điều gì to tát hơn mọi việc đã xảy ra. Chỉ biết sau đó tất cả đám người lớn công kênh hai đứa trẻ và chiếc rìu được Jac đưa cao trên tay chúng.

Dường như ở khu nhà ấy, chả khi nào có cảnh mọi người cùng một lúc ùa xuống cái sảnh ngoài ngôi nhà làm chỗ trò chuyện, nếu không có sự cố mất điện. Người ta thấy cậu Hoàng bấy giờ đã thấm mệt, lảo đảo chạy lại với cha mẹ khi nhận ra họ cũng đang nhớn nhác đi tìm cậu. Khi đó, dưới đường đầy ánh sáng, bà mẹ

Vandam lúc này đã bình tĩnh lại, nhất là cha Vandam cũng vừa về.

Bà chợt nhìn rõ cái chân trái của Hoàng cũng xỏ chiếc giày thuộc hàng chân giả, giống hệt chiếc giày người cha bà vẫn đi, bên chân bị

mất ở cuộc chiến Việt Nam. Bà giật thót, thốc lại gần thằng Jac và cúi xuống, hỏi rất nhanh: "Jac! Con có biết thằng bạn của con có cái chân giả không?" - "Biết chứ!" Jac cười thản nhiên: "Phải tôn trọng những người tật nguyền và không được để cho họ biết là mình quá chú ý tới tật nguyền họ phải gánh chịu cơ mà! Ông ngoại vẫn thường nói vậy!" - "Đúng, đúng! Nhưng cái chân ấy là cái do hãng mà ông con đã làm. Gần đây, nó chỉ cung cấp thiện nguyện cho những người bị thương trong cuộc chiến ở Việt Nam. Làm sao Hoàng có nó?" Thằng Jac sững ra một lát, rồi chạy thẳng tới chỗ Hoàng:

"Này! Mẹ tớ muốn biết, vì sao cậu bị thương ở Việt Nam?"

Hoàng thực sự bất ngờ vì câu hỏi ấy. Bởi câu hỏi ấy đã đụng vào nhiều vấn đề còn liên quan tới cái chết của hai người bạn thân nhất ở Việt Nam mà bấy nay Hoàng không muốn nhớ và https://thuviensach.vn

tiết lộ cho bất kỳ ai. Vâng, buổi chiều đó! Trong đầu cậu bỗng hiện ra khối lửa màu da cam của quả bom bi mà máy cày đã xới tung lên khi bọn trẻ đuổi theo con vật mà chúng đinh ninh rằng đó là con cuốc . Nó không muốn nhắc tới cái chân của nó bị giập nát, tướp ra những sợi gân trắng ởn, để nó nhiều năm không được chạy trên đồng làng, dù rằng nó chưa bao giờ trả lời được nhiều câu hỏi còn lửng lờ trong đầu....

Nhưng một người như Jac thì không nên giấu làm gì. Hoàng chợt quay lại thực tế và cười rất vô tư: "Có gì đâu. Đơn giản thôi mà. Lâu rồi. Tớ đuổi theo một chú cuốc và một quả bom bi đã phát nổ" -

"Đơn giản! Đơn giản? Có thật là đơn giản!? Sao cánh đồng lại có bom?" Thằng Jac hỏi giật. "Cũng chả biết nữa! Đơn giản là khi tớ

lớn lên, vẫn thấy trên cánh đồng làng, thi thoảng lại có bom bi nổ!"

Thú thực khi đó Hoàng cười giòn lắm, dẫu là Jac với Hoàng không thể nào hiểu được vì sao trên thế gian đã lắm việc xảy ra đến như vậy. Do đó, Hoàng chỉ kể giản đơn như thế. Nhưng khi lắng nghe rõ cuộc nói chuyện của bọn trẻ, thì người mẹ của Jac chợt sững người. Bà thoáng rùng mình. Bà muốn nói một lời gì đó với Hoàng mà cổ họng cứ nghẹn lại. Yên lặng. Có nói gì thì khi ấy Hoàng cũng chẳng nghe được, bọn trẻ lại thản nhiên quay về với câu chuyện con cuốc của chúng. "Này, Jac này - Hoàng nói: - Mày phải nhớ là trong tất cả

các cánh đồng ở Việt Nam có rất nhiều cuốc và rắn đấy nhé..."

Chính lúc ấy hai viên cảnh sát tiến tới kính cẩn đưa cho cha mẹ

tờ biên bản và họ cũng mời ngay hai đứa trẻ tới làm chúng đứt ngang câu chuyện. Viên cảnh sát đọc to lời ghi để ba nhân chứng cùng cha mẹ của hai đứa trẻ cùng ký vào đó: "Việc phá cửa thực hiện bằng một cái rìu."

https://thuviensach.vn

Vâng! Đơn giản thế mà không biết. Nó là chiếc rìu chỉ để chặt cây. Nhưng tổ tiên chúng ta ngày xưa không chỉ để chặt cây... Đúng ra là chúng ta đã hay quên những sự việc tưởng là giản đơn lắm!... Có ai đó kêu lên và giọng đứt đoạn, chìm ngập trong tiếng cười nói oà ra trên hè đường New York đang ùn ùn dòng người tràn ra tránh nóng từ khắp mọi ngôi nhà cùng đêm xuống.

Xin nhắc lại là chưa bao giờ ở toà nhà ấy người ta có dịp tìm hiểu nhau và thân mến với nhau trên đường phố như vào cái ngày đơn giản là mất điện, một ngày lịch sử của mùa hè New York 2003, cái ngày xảy ra câu chuyện mà tôi ghi lại trên đây.

https://thuviensach.vn

Thất Huyền Cầm

Chúng tôi phải qua rất nhiều thủ tục mới được tay trưởng phòng kỹ thuật Viện Khoa học hình sự cho sử dụng chiếc máy đọc văn bản kín. Bạn tôi, nhà sử học Dương Trung Nam thận trọng trao chiếc hộp cho viên trung tá còn trẻ, đeo kính gọng Titan rất mode. "Xin anh hãy cẩn thận cho. Cuốn sách trong này nằm dưới lòng đất nhiều năm. Động mạnh sẽ tan vỡ!" - "Vô tư đi! Tôi biết, tôi biết." Viên cảnh sát cười. Dường như mọi sự nguy hiểm với cảnh sát đều là trò đùa! Anh ta đặt chiếc hộp đựng sách vào băng chuyền nhỏ, bấm nút; y như hải quan kiểm tra hành lí trên các cửa khẩu sân bay.

Đúng là thời đại công nghệ tin học! Chúng tôi hồi hộp theo dõi.

Trên màn hình hiện ra lờ mờ hình ảnh cuốn sách. Chỉ sau vài thao tác gõ gõ, bấm bấm bàn phím, màn hình xuất hiện rất nhiều đường thẳng cắt ngang, bổ dọc, xiên chéo và, như có phép thần, trước mắt chúng tôi hiện lên ảnh nổi một pho sách vuông vức.

Những trang sách trong hình ảo lật như chớp để không đầy hơn hai mươi giây công việc đã kết thúc.

Theo lời viên cảnh sát, tia laser đã quét lên cuốn sách, đo đạc, chụp lại tất cả các dấu vết và dựng lại nó trong không gian ba chiều. Phần mềm của máy tính đã kiểm soát, phân loại tất cả các vết tích và bóc tách, sắp xếp từng mặt của mỗi trang sách. "Sự đo đếm, chụp các mặt cắt chính xác tới phần triệu milidem!" Anh ta giải thích.

Việc dịch cuốn sách ngay sau đó cũng thực hiện bằng một cú nhấn phím. "Program này do một tay rất trẻ viết. Sự chuyển đổi ngôn ngữ tuyệt vời tới độ có thể bắt chước hệt giọng văn của Sử ký Tư

https://thuviensach.vn

Mã Thiên hay đại loại một giọng cổ văn như thế!" Viên trung tá tiếp tục nói nghiêm túc: "Bây giờ, nếu các anh muốn, chỉ cần gõ lệnh: truyện ngắn hiện thực phê phán, giọng Nam Cao. Máy sẽ viết ngay một truyện ngắn, y hệt như văn phong Nam Cao. Kể cả loại văn chương gần đây có tên rất kêu là Hậu hiện đại! Tha hồ logich hay phi logich, phi lý hay ẩn dụ, đa tuyến... Có điều, máy viết chứ

không phải người viết, nên vẫn chỉ là sự lặp lại. Lắm mẹo vặt, rất kĩ thuật, nhưng không có chi tiết sáng tạo, thiếu không khí đời sống vốn sinh động, vắng hồn người, gọi là văn bản lập trình, y như những trang văn của bọn đưa ra ý kiến: viết văn không cần cảm xúc, không cần vốn sống.

Tất nhiên, cái chỗ mà Dương Trung Nam trót đụng ngón tay, hôm mới tìm thấy cuốn sách cổ ở giếng Hoàng Thành, đã tan ra thành khói thì không máy nào đọc được. Chính vì thế mà bản dịch nhiều chỗ mất chữ, đành phải thêm vào văn bản vài từ mới cho rõ nghĩa; vì thế xin các nhà phê bình văn học tôn kính chiếu cố, kẻo lại bảo chúng tôi bắt chước tồi văn của người xưa, giả mạo văn bản cổ.

Để bạn đọc tham khảo văn bản này, tôi xin chép cả ra sau đây.

***

... (Mất chữ - ghi chú của Dương Trung Nam)

Năm Mậu Thân, Tôn Sỹ Nghị chia quân làm bốn đạo tiến vào nước Nam. Để công việc được suôn sẻ, trước đó, Nghị sai Thống ngầm cho tâm phúc luồn về nước.

Một tối, có kẻ tới Tây Hồ, vào đền Quán Thánh, lén lút dán bùa yểm sau lưng thần Trấn Vũ.

https://thuviensach.vn

Qua đêm tới sáng, bên sông Hồng, quãng bờ tả Bồ Đề bỗng tự

đâu dạt về đoạn trúc bám vào đất, rồi nảy ra độc một đọt măng.

Măng vun vút lớn, thoắt thành cây trúc sắc vàng tươi, thẳng tắp chọc thẳng lên trời, nom xa như tia chớp.

Khúc sông ấy có hai cha con người đánh cá, cha tên Nguyễn, con tên Thanh. Thanh mồ côi mẹ từ khi nhỏ, nên rất yêu cha, không rời nửa bước. Một đêm người cha nằm mộng, thấy có người tới lay mình dậy. Nói, ngày ấy, tháng ấy, năm ấy, cho con trai bỏ nghề

sông nước, lên bờ hành khất. Tỉnh giấc, thấy trăng tròn ngang đầu, trong sương mù bàng bạc như có ai vừa đi trên mặt nước, rẽ

sóng trắng xóa ra xa, rồi mất hút.

Mùa đông Đinh Mùi. Cha con cả ngày không đánh được con cá nào. Đến chiều tàn, đang loay hoay quăng chài bên bờ tả, chợt nghe bên bờ hữu có tiếng ai gọi đò rất gấp. Thanh động lòng, nói cha chèo sang. Mùa đông, gió bấc hun hút, mưa phùn buốt thấu xương, trên bờ không một bóng người. Lại đói và mệt, cha con cắm thuyền vào đúng nơi cây trúc mọc. Thanh lên bờ kiếm củi nấu cháo. Thấy cây trúc đẹp, cầm dao muốn chặt. Vừa vin vào, trúc tự

gẫy ra đoạn đẹp nhất, dài nửa thước, có bảy lỗ kiến đục, đều nhau như người khoét. Lên thuyền lấy dao tiện sơ đã thành cái tiêu. Lúc chờ cháo chín, buồn, đặt tiêu lên môi. Từ xưa, Thanh chưa khi nào thổi tiêu. Bấy giờ môi người gặp trúc, trúc tự ngân lên, chứ không phải người thổi. Âm thanh phát ra rất huyền cảm, hân hoan khôn xiết. Đúng lúc, có bầy cá lớn từ đâu tới mừng giỡn, đua nhau tự

nhảy vào lòng thuyền.

Người cha thấy vậy, bấm đốt tay thấy đúng ngày ấy, tháng ấy, năm ấy. Nhớ giấc mơ xưa. Lấy cá đổi đủ gạo, gà, rau, hương nhang, làm mâm cúng linh thần, tổ tiên. Hai cha con hạ lễ ăn uống.

Nguyễn để con ngủ say liền cõng lên bờ, rồi phóng hoả đốt thuyền, nhảy vào trong vòng lửa mà hoá.

https://thuviensach.vn

Tự đấy Thanh không còn phương tiện, buộc phải lên bờ làm hành khất và thổi độc một điệu. Thổi mãi, thổi mãi, tiếng tiêu càng nhuần nhuyễn, điêu luyện. Sau này có kẻ nhớ, chép lại khúc tiêu ngày ấy, đặt tên là khúc "Gọi đôi". Đấy là tiếng tiêu trầm, buồn, khắc khoải, day dứt không yên; nhưng quyến rũ, lay động, làm nhiều người rơi lệ, động lòng mà tặng Thanh cơm áo qua ngày.

Lại ở Đàng Trong, có gia đình đào nương, vợ tên Hương, trước sinh hạ một đứa gái, tên Huyền Cầm. Đứa bé khi chào đời trong nhà đầy hương xạ. Cầm vừa sinh, tóc mềm tuyền đen đã dài đến gót chân. Vợ chồng yêu con lắm, nhưng vẫn thở ngắn than dài vì tới mười lăm tuổi, đứa trẻ vẫn không nói, muốn gì ra hiệu. Lại chẳng khi nào cười, nhưng mỗi bận mẹ hát, cha đàn, mặt nàng tươi như hoa cỏ tiết xuân. Thấy thế, cha Cầm bày cho con các ngón sở trường.

Cầm thông minh khác người. Ba ngày vững nhịp, bảy ngày nắm hết âm luật, chín ngày tự nghĩ ra những khúc điệu nghê thường. Ai được nghe, thảy đều kinh ngạc, cho là kì nhân.

Một ngày nọ bên Hương Giang, những người chèo đò trên sông thấy từ đâu bay về con chim lớn, nhả xuống một hạt cây, rồi hướng tới nhà Cầm, liệng ba vòng, kêu chín tiếng. Tại nơi chim nhả

hạt, mọc lên một loại cây xanh tốt sum suê, thân gỗ mềm mại. Có kẻ trong thành tự khoe đọc nhiều sách thánh hiền, ra xem gọi tên cây là Ngô đồng. Đầu năm Mậu Thân, chiều ngang cây được nửa thước. Huyền Cầm ra hiệu đòi cha mẹ đẵn cây ngô đồng, tự mình vẽ kiểu, nhờ thợ khéo đóng một cây đàn. Lại tự cắt suối tóc mềm, óng đen tựa mun, kết thành bảy sợi dây, mắc lên đàn. Vừa so cung, hộp đàn rung vang. Huyền Cầm ôm đàn lướt ngón, buông thứ âm nhạc huyền diệu; khi êm ái, rì rào như nước chảy, khi cuồng nộ như

sấm chuyển đất rung. Người cha đếm sợi dây đàn, lấy tên con ghép vào, đặt tên đàn là Thất Huyền Cầm.

https://thuviensach.vn

Cuối năm Mậu Thân, Quang Trung tự xưng Hoàng đế, kể tội bọn Tôn Sỹ Nghị, chiêu thêm binh mã, chia thành năm đạo, làm lễ tại Phú Xuân, tiến ra Bắc. Cô gái 16 tuổi giả trang, buộc vuông lụa đỏ

lên mái tóc ngắn, ôm đàn, từ biệt cha mẹ theo Quang Trung.

Viên tiểu tướng coi việc lấy binh, thấy Cầm câm, mặt mũi non nớt, bèn đuổi về. Cầm không về, tha thiết tỏ ý quyết theo, làm y phải chuyển ý, sai lo việc củi lửa cơm nước.

Quang Trung tiến ra Thanh Hoá. Việc binh như lửa cháy, quân sĩ

gặp tiết đông giá rét đi mới vài ngày đã mỏi mệt. Thấy vậy Huyền Cầm mang đàn chơi. Nghe đàn, ai nấy bừng bừng phấn khích như

vừa uống liền ba chung rượu ngon. Đòi đi ngay. Quang Trung thừa thế nước lên, núi chuyển, đốc quân lấn chiều, mượn sớm mà đi.

Đi một ngày sau bằng ba ngày trước. Chỉ dăm hôm đã tới Tam Điệp, hội binh với bọn Ngô Văn Sở cho quân ăn tết trước. Lại hẹn bảy hôm sau ăn tết lại ở Thăng Long.

Quang Trung có viên sử quan, tên Dật. Dật xưa vốn gốc Chàm, là môn khách của Nhạc. Sau Nhạc yếm thế, bỏ Nhạc theo Quang Trung. Dật vốn xuất thân trong đám giang hồ, học hành chút ít, lại rất có khiếu văn chương, đam mê nhã nhạc. Khi nghỉ ở Tam Điệp, gặp đêm gió bấc mưa phùn, lòng dạ bồn chồn, bèn vời Huyền Cầm mang đàn ra sau núi đánh chơi. Cầm chối từ. Dật coi Cầm là đám tiểu tốt, giận lắm, nên không chép kể việc Cầm trong chính sử. Y còn viết truyền kì, đưa cho đám binh lính mang huyên truyền trong dân. Nói, quân năm đạo, chia nhiều cơ, cơ chia nhiều tổ ba người, thay nhau khiêng cáng, nên thần tốc. Văn Dật vốn lỗi lạc. Nhưng lòng kiêu bạc, bụng dạ lại hẹp như lỗ kim, nên văn tuy lạ

mà không chính, khéo mà không thanh. Nói theo Cam La đời Tần, ấy là thứ "quỷ văn" sinh trong tâm thức điên loạn. Nhờ tài, có giọng riêng, đầy sức mê hoặc và ám ảnh, nhất là với đám thảo dân thường vốn nhẹ dạ, cả tin, thiếu bản lĩnh. Thiên hạ sau này vẫn có kẻ tựa https://thuviensach.vn

vào Dật mà luận! Hỏi quân trang đã nặng, lại khiêng cáng nhau thì sao đi nhanh bằng tự thân. Thế mới biết sách có loại nguỵ thư, gốc quỷ dai dẳng, u ám, rơi rớt tới hôm nay!

Trong quân còn có tên Hiệp, xưa là giám mã cho Quang Trung.

Trong trận đại thắng Xiêm có công, được cất nhắc. Hiệp vốn ái.

Nay thấy Cầm mày ngài, mắt phượng, ngỡ trai tuấn tú, mê lắm.

Đêm mò vào. Mang sở đoản, bàn chuyện văn chương nhã nhạc. Cầm im nghe, sắc mặt không giận, không vui. Sau, Hiệp lộ chân tướng.

Đầu nắm tay, cuối quỳ xuống van vỉ, rồi hôn hít sờ soạng, đưa tay Cầm vào chỗ kín. Cầm không thuận. Hai bên giằng co va chạm một hồi. Cầm mảnh dẻ yếu ớt vẫn cố thoát hiểm tay võ biền bạo dâm hót giọng văn. Lúc Cầm bị đè ngửa ra đất, Thất Huyền Cầm tự nhiên rung lên giận dữ. Hiệp tỉnh ra, sợ chạy. Cầm ôm đàn, hai hàng lệ rớt rơi như ngọc vãi, tự nhiên cất lên lời. Than rằng:

"Thậm nguy!"

Hiệp nhờ đêm ấy phát hiện Cầm giả trai. Muốn lấy công, sớm sau phát giác với Quang Trung.

Huyền Cầm bị đè cổ, mớ tóc ngắn sổ chớm vai chờ chém vì tội dối trá. Cố ngửa mặt lên, xin cất lời khảng khái kể hết việc lai sử.

Nữ tướng Bùi Thị Xuân bấy giờ trong quân, đứng ra bênh vực Cầm.

Quang Trung cảm khái việc lạ. Tha! Lại kể tội trái luân thường đạo lý của Hiệp, thét võ sĩ mang chém. Cầm thưa, đạo lớn bao trùm thiên hạ sinh trước cả muôn loài. Hoàng đế nên tuân theo nó thì bền.

Nay Hiệp cơ thể do cha mẹ sinh ra đã vậy, chỉ nên xét tội ức hiếp, không nên lấy ái mà khép tội. Quang Trung nghe. Khen, biết nhẽ

tự nhiên. Hiệp làm hoạn quan từ ấy.

Có người bảo, Quang Trung đã tha lại nghe theo Cầm vì thấy Cầm quá đẹp. Vời Cầm tới nghe đàn, yêu lắm, định sung vào đám hầu nữ. Nửa đêm Quang Trung đang ngồi tính kế đánh Tôn Sỹ

https://thuviensach.vn

Nghị, bỗng nghe tiếng Thất Huyền Cầm xa vẳng lại. Khúc nhạc ban ngày nghe êm ái lạ thường là thế, trong đêm vắng lại như trăm ngàn mũi mác thích vào óc. Sớm sau Quang Trung sai người chu cấp cho Huyền Cầm ba chục lượng vàng, rồi đuổi. Cầm không van tiếc, lấy vàng, cảm tạ Quang Trung, cứ nhằm hướng Bắc mà đi trước quân sĩ hai ngày.

Bấy giờ ở Thăng Long thành, Tôn Sỹ Nghị biết Quang Trung hành động, vẫn giữ vẻ bình tâm, ngày ngày uống rượu, đánh cờ. Mỗi tối, y sai người tới quan sát sắc khí hình tượng thần Trấn Vũ, rồi mới yên trí đi nằm.

Huyền Cầm đi tới đâu đàn cho đám nông phu nghe tới đó. Lại dùng vàng giúp nhà nào thật đói khổ, nói thác là của Quang Trung.

Nhờ thế quân Quang Trung sau đi đến đâu, dân chúng vạn nhà hưởng ứng, đồng thanh, kẻ dâng tiền bạc, người giúp công sức. Tính ra, trai đinh theo thêm mười vạn. Khí thế rất lớn.

Cầm vào tới Thăng Long, bèn lên Tây Hồ đánh đàn. Tiết đông, vào lúc chiều tà, sương bạc đang dăng kín cả mặt hồ bỗng tan dần.

Lại nói, người thanh niên thổi tiêu tên Thanh, mấy đêm bồn chồn không yên, chẳng ngủ, thường uống rượu thậm say cho quên.

Chiều ấy, Thanh nghe tiếng đàn, sực tỉnh, quăng góc rượu dở, xốc áo, cầm tiêu thổi điệu Gọi đôi, lần theo lời Thất Huyền Cầm trong gió mà tới. Giờ Hợi thì Cầm và Thanh gặp nhau.

Bấy giờ không có ai biết rõ thế nào. Có một đoạn phú của Ngô Thì Nhậm sau viết, chẳng hay kể lại việc đó chăng:

...Một tiếng ngô đồng/ thơm bừng quán vắng/ ngửa trông lên trời/ Trúc vàng như nắng/ ánh khói chập chờn/ Người tiên lại chăng?/ Sóng cầm cuồn cuộn/ Tiếng địch thổi chăng/ Chim chóc https://thuviensach.vn

hót lượn/ Người bừng giấc chăng/ Cá rồng ẩn hiện/ hồn nước lại thăng... (1)

Trai gái gặp nhau, lấy tiếng nhạc thay lời thiết tha tao nhã.

Tiếng tiêu đầy, trầm, kiên quyết. Tiếng Thất Huyền Cầm khi sắc như nước, khi mềm nhẹ như mây. Cả hai riêng mà thành chung, quấn quít, run rẩy hoà thanh, tạo thành thứ âm nhạc phi thường, chưa bao giờ đất Thăng Long được nghe. Tự đâu có đàn chim lớn, đông không đếm được, kéo về bay lượn, hót vang cả khúc sông.

Ngay khi ấy, vị từ đền Trấn Vũ, trong chập choạng hương nến, thấy bức tượng như chợt rùng mình, vươn vai sau giấc ngủ dài. Sợ, rập mình xuống đất, vái lạy liên hồi, thấy chớp xanh tự đâu phóng ra, vút tận trời, vỡ thành ngàn vạn ngôi sao nhỏ rơi xuống quanh Thăng Long. Trên mặt Tây Hồ, dân đánh cá còn thấy nước cuộn lên như sôi. Có kẻ trông thấy con trâu rực rỡ sắc vàng, nổi lên chỗ nước cuộn, bơi một vòng, kêu một tiếng tha thiết như gọi ai, rồi lặn đi đâu không rõ. Mặt hồ văng vẳng tiếng chuông, tiếng khánh hoà theo tiếng tiêu, tiếng cầm, tiếng trâu vàng, âm âm vang tới tận Hồ Gươm. Quân sĩ Tôn Sỹ Nghị đi tuần thấy nổi lên một con rùa đen dài tám thước, ngang năm thước, đầu to như cái thúng, hai mắt như hai bó đuốc, giận dữ trừng trừng nhìn bọn ngoại bang. Chúng hoảng sợ bỏ chạy, cấp báo chuyện lạ tới Nghị.

Nghị đang đánh cờ nghe tin rùng mình, toát mồ hôi hột, buông rơi cả quân cờ trong tay lúc nào không biết. Suốt đêm không ngủ, sớm hôm sau Nghị sai người đến Quán Thánh, không thấy lá bùa sau lưng bức tượng thần. Từ đền sớm ấy quét dọn, vun rác rưởi lẫn vào đám lá rụng. Đốt. Khói hắc ám bay xám cả một góc đền.

Nghị sai thám tử dò xét khắp nơi, biết việc lạ khởi từ cặp trai gái kia, đoán là linh khí trời Nam tụ hội, bèn sai lính đi bắt.

Huyền Cầm và Thanh được tin, chạy ra hướng sông. Quân Nghị

đuổi gấp. Tới sông, cả hai dắt tay nhau toan nhảy xuống sông https://thuviensach.vn

cho nước cuốn đi. Chợt thấy từ đâu có chiếc thuyền nhỏ lao đến như tên bắn. Người chèo đò tóc râu cước bạc, gõ chèo hát:

- Mong người tri kỉ chừ, hai phương trời

Lòng ta lòng ta chừ, giờ gặp tri âm

Lòng trời lòng ta chừ, đối mênh mông

Nhìn nước nhìn mây chừ, không thẹn thùng

Hoà xong một khúc chừ, hết một chung

Hết một chung thơm chừ, rồng gặp mây

Giờ ai việc nấy chừ, mệnh người yên ổn

Mệnh nước yên ổn chừ, đến hẹn lại lên(2)

Lại giục Cầm và Thanh mau xuống thuyền. Đám lính của Nghị

bắn tên xuống như mưa bấc. Tên bay tới thuyền đều lả tả rơi xuống nước. Ra giữa dòng thì neo lại. Bảo Thanh: "Ngươi xong việc rồi!" Rồi nói với Huyền Cầm: "Còn người thì chưa, giờ hồn phách nhanh theo ta xuống Ngọc Hồi cho kịp".

Việc kế đó thuật lại sau này, mỗi người một khác.

Kẻ nói, dứt lời lão già, một mũi tên lạc bay thẳng xuống thuyền cắm đúng yết hầu Huyền Cầm. Tự đó một dòng huyết đỏ phụt ra chẻ đôi cây tiêu. Nước sông Hồng mùa đông trong vắt, sau ngày ấy vẫn giữ sắc phớt hồng. Khi cây tiêu bị chẻ đôi, Thanh ngã ra bất tỉnh. Sau dậy, không nhớ việc xưa, cũng chẳng thấy ông già và Huyền Cầm đâu, nhảy xuống nước bơi như cá, đi đâu chả rõ.

https://thuviensach.vn

Thuyền nhỏ trôi tới Ngọc Hồi mắc lại. Đấy là trúng ngày mồng năm tết Kỉ Dậu, Quang Trung đánh Ngọc Hồi. Ban đầu cả

trăm thớt voi xông lên, bị thần công của Hứa Thế Hanh bày trận bắn cản dữ dội, tung vòi giậm chân thình thịch tại chỗ. Bỗng gió đưa về văng vẳng tiếng nhạc từ phía bờ sông. Trăm thớt voi đồng thanh rống vang, chẳng chờ quản tượng thúc búa, cũng nhất loạt ào lên. Người người thấy thế như chẳng biết chết, hợp thành một khối "đông như kiến cỏ, thế lực ồ ạt như triều dâng"(3). Ngọc Hồi tan, Quang Trung coi như cầm chắc thắng trong lòng tay.

Người khác nói, Cầm trúng tên. Trước khi viên tịch, hét lên một tiếng chẻ cây tiêu làm hai mảnh. Khi Thanh tỉnh lại, không thấy ai, tựa nước trôi về Gián Khẩu theo quân Quang Trung lập công, rồi được cất làm tướng. Đoạn sau nói về trận Ngọc Hồi như trên.

Còn có lời đồn khác là, Thanh không nhớ việc xưa, nhảy xuống nước theo dòng trôi mãi, sau dạt vào làng Linh Hoa. Nhà họ Phạm, thấy Thanh giỏi đánh cá, khéo việc ruộng, yêu mà gả con gái. Thanh xin ở riêng, sinh con đẻ cái đông đúc, lập thôn Linh Hoa ven sông Thái Bình. Mãi mãi đánh cá, làm ruộng. Thôn này tới nay vẫn còn lệ

dịp tết Nguyên Đán, lấy thân chuối làm hình nhân trôi sông, vớt lên đem về miếu thành hoàng làng làm lễ nhập hồn. Dân thôn Linh Hoa tới ngày nay khi nông nhàn vẫn khoét tiêu, sáo rất tài, mà không ai biết thổi cho ra hồn tiêu. Có đứa trẻ nghịch cắt ngắn, mắc vào diều bay lên, tự cất tiếng vi vu, não nùng luyến tiếc xa xôi, suốt đêm ngày không mỏi, bay xa trăm dặm. Nhiều làng khác bắt chước diều sáo, nhưng tiếng kêu không nơi nào vang xa như

diều sáo Linh Hoa.

Tại khúc Chương Dương, hơn chục năm sau có người tên Du họ

Nguyễn, tự xưng là khách thơ, một đêm có việc đi qua, nghe trong tiếng nước trôi văng vẳng khúc tiêu, điệu cầm đan hòa, vọng từ mặt sông vẳng lên. Du tự đó hứng khởi lạ kì, nôn nao tâm dạ, mãi sau yên https://thuviensach.vn

được khi đã đặt bút viết hết Truyện Kiều. Sau, không làm được khúc nào hay hơn. Có lẽ, Kiều của Du thấm Huyền khúc cầm tiêu đêm ấy, gói được hết cái tình ý bách khoa người Nam, nhờ thế

sống mãi.

Tất cả là vậy, chép cả ra đây. Con cháu đời sau biết câu chuyện Cầm Tiêu mà hiểu vì sao ta không coi châu báu ra gì....

Năm...

Thăng Long.

https://thuviensach.vn

Miếu Ông Bổi

T ết qua, có dịp về một làng gần Hà Nội, thăm lại một người bạn đã lâu không gặp. Tại đó phát hiện có ngôi miếu nhỏ rất cổ kính rêu phong. Bên ngoài miếu đặt một con hổ đá, chứ

không phải chó đá như thường gặp ở các làng Bắc Bộ. Thấy tôi chú ý tới ngôi miếu, bạn tôi mời về một người chưa già, chẳng trẻ.

Rượu xuân vui tới nửa đêm, người kia rỉ rả kể thông một mạch mấy chuyện, tôi ghi lại sau. Cũng chả biết hư thực ra sao, nếu ai thấy có sách nào ghi lại việc kể sau, có sai sót gì xin chỉ để hiệu đính sửa chữa.

***

Làng này xưa tên gọi là Mỗ Tương. Trải qua nhiều thăng trầm, thay tên mới, nay tên cũ không ai nhắc tới.

Thời Tây Sơn, không nhớ năm nào, trong làng có Nguyễn Bổi nổi tiếng ham học, thấy ai hơn mình đều tìm đến thụ huấn, kết giao. Khi quân Thanh kéo vào xâm chiếm nước ta, Bổi bỏ bút, cầm gươm vào Đàng Trong theo vua Quang Trung.

Sinh ra không phải để cầm gươm múa giáo, nên với các ban võ nghệ giữa đám sĩ tốt, ông đều bị xếp thứ bét, bù lại biết kể chuyện cười dân gian, đọc thơ vui, làm quân sĩ thường quên cả nặng nhọc. Có người mách việc ấy với Quang Trung. Quang Trung cho gọi lên, hỏi:

"Nhà ngươi biết làm cho quân sĩ vui. Có biết làm cho ta vui không?" Bổi ngay thẳng hỏi lại: "Đấng quân vương thấy binh sĩ vui, lòng có vui không?" Quang Trung khó chịu, vẫn trả lời: "Vui!" Bổi bèn nói tiếp: "Thói thường, vua chúa hay tìm vui chốn cung nữ, khuê đài, nhã nhạc... Nay bệ hạ ra trận, như các vương giả đời xưa, nên lấy https://thuviensach.vn

chiến thắng làm nguồn vui lớn. Thần xin có kế nhỏ dâng lên bệ

hạ làm nguồn vui nhỏ!" Quang Trung là bậc anh hùng kiệt hiệt, trăm trận trăm thắng, lần này đối địch với quân Thanh, biết phải thận trọng, đang bày mưu kế chưa xong, nay thấy giữa đám tốt đen có đứa nói cứng, nghi ngờ lắm, hỏi gấp, kế gì? Bổi vẫn nhẩn nha, hỏi lại: "Quân Thanh có nhiều hơn quân ta không?" Quang Trung chau mày: "Quân Thanh hơn hai chục vạn". Bổi hỏi tiếp: "Quân Thanh có tinh nhuệ không?" Quang Trung trừng mắt! Bổi cúi đầu, mỉm cười:

"Bệ hạ đừng vội nóng giận." Quang Trung nghiêm sắc mặt: "Dân Bắc Hà ăn nói vòng vo quá. Quân sắp ra trận. Thành bại của tướng là sống chết cả vạn người. Đâu phải chuyện để đùa vui. Nói ngay, đúng ta thưởng, hồ đồ, chém làm lễ tế thần linh, an lòng binh sĩ".

Bổi vẫn bình tĩnh, không tỏ ra run sợ, biết là lúc Quang Trung lắng nghe mình, bèn nói một hơi không nghỉ:

- Nói về thế, quân Thanh trong đồn lũy, một người có thể chọi năm, địch mười. Bệ hạ tiến binh ra đất mà đa phần sĩ phu ham vui, nhu nhược, dân chúng vốn rặt tham lợi nhỏ, danh hão... chỉ khi bị nhục thì lập tức bất cần, trở nên khí phách, can trường, mạng sống chết coi như rơm rác. Xin bệ hạ hãy làm cho nhà nhà biết cái nhục người Nam, khi quân giặc lấy Thăng Long như đi vào chỗ

không người, coi người Nam ta như chó ngựa... Lại đem cái lợi sau khi chiến thắng mà tuyên truyền, hẳn muôn người ở Bắc Hà này sẽ

liều chết theo bệ hạ. Được vậy, hai chục vạn quân Thanh chắc không đông bằng dân cả nước Nam. Quân Thanh đã tinh nhuệ, so với tiền quân bên bệ hạ chẳng thua kém gì, lại trong đồn lũy, là thế mèo nằm đợi chuột. Ta tiến vào Thăng Long, thế nào cũng qua Ngọc Hồi. Xin bệ hạ, chọn một ngàn tay đao ngắn, voi trăm thớt. Thần xin có mẹo nhỏ biến họ thành dũng sĩ, không sợ súng to đạn lớn, đồn cao lũy dày của Hứa Thế Hanh.

https://thuviensach.vn

Quang Trung nghe. Sắc mặt chuyển từ căng thẳng sang bình thường. Thấy Bổi dừng lại, bèn giục, nói tiếp, nói tiếp. Nguyễn Bổi bèn tiến sát Quang Trung ghé tai nói thầm chỉ hai người nghe thấy. Kết bằng câu: "Cứ thế! Cứ thế!"

Quang Trung nghe xong, cười lớn, nói, được lắm, hợp ý ta!

Từ bữa đó, Quang Trung giữ Bổi ở bên mình.

Bên Quang Trung, Bổi tỏ ra người lắm cơ mưu, lại biết lựa lời nói với dân chúng, nên quân sĩ dọc đường ra bắc theo Quang Trung rất đông. Trận Ngọc Hồi, Bổi sai lính kiếm rặt thứ sẵn ở nơi thôn dã, chặt tre pheo làm xương, lấy rơm rạ, kết bùn ao đắp lên, làm tấm mộc lớn cho quân sĩ; lại kêu gọi dân chúng quanh vùng, bất kể

ai, miễn có lòng, trong đêm tối đốt lửa, gõ mõ, thanh la, chiêng, trống. Quân Thanh trong đồn tưởng quân ta có ức vạn. Hứa Thế

Hanh tuy là danh tướng, có đạn to, súng lớn, lại ở trong Ngọc Hồi hào sâu, lũy cao, nhưng vào trận, trong tiếng động dậy đất, thấy quân ta cứ ào ạt xông lên, nên lòng người hoảng loạn, dũng khí tan biến. Ngọc Hồi nửa đêm bị san phẳng. Ngọc Hồi mất, Thăng Long như ngôi nhà không cửa. Quang Trung đánh mấy trận nữa, toàn thắng.

Sau khi quét sạch quân Thanh, một đêm Bổi dẫn quân sĩ đi tuần, tới đoạn Chương Dương. Bến vắng, sông sâu. Chợt thấy mặt nước vẳng lên tiếng đàn thống thiết như mời gọi. Lắng nghe, tâm dạ

chao động, bồn chồn. Bèn sai lính chèo thuyền ra, tịnh không thấy bóng người. Bên bờ có một thuyền câu, bắt lái thuyền lại hỏi, mới hay trước khi đại phá quân Thanh, đây là chỗ có người con gái tên Huyền Cầm vì nước xả thân, rồi hoá ở khúc sông này(1).

Thất kinh, đêm ấy Bổi sai quân sĩ sắm lễ, tự mình dâng hương, rồi cắm thuyền nghỉ tại đó. Nửa đêm vừa chợp mắt, bỗng nghe trong tiếng nước chảy có tiếng đàn Thất Huyền Cầm như đưa https://thuviensach.vn

đẩy con thuyền. Nhỏm dậy, thấy trong sương bay khói nước có người con gái, tóc mây mượt mà, làn da, khuôn mặt toả sáng, tươi tốt như hoa cỏ mùa xuân, ôm đàn tủm tỉm cười. Bổi hỏi, người từ đâu tới?

Cô gái cất tiếng, đất này của người Nam, sông này của nước Nam, hỏi vậy có vô duyên không? Bổi bối rối, tỏ vẻ biết lỗi, lại xin mỹ

nhân đàn nữa. Mỹ nhân nâng đàn, tay mềm lả lướt, ngón ngọc nhẩn nháy cung phím, rung vang trên mặt nước, theo gió bay khắp thứ âm nhạc Bổi chưa khi nào từng nghe; cung bổng như tia nắng ban mai, cung trầm như sóng biển thì thầm vỗ, xuyên thẳng tâm can, thấm sâu cả vào lục phủ ngũ tạng Bổi. Cảm động, muốn nắm tay mỹ

nhân. Nhưng cứ đưa tay ra là cô gái biến mất, lẫn vào sương khói.

Với mãi, lỡ chân rơi xuống. Không thấy sông đâu, chỉ thấy vực sâu thăm thẳm. Hoảng sợ cố vùng vẫy, chợt tỉnh giấc mà không rõ hư

hay thực. Cảm rõ tiếng đàn lưu luyến ở tâm thức, hương xạ mỹ

nhân còn vương vấn đâu đây.

Sau đêm ấy, Bổi thấy bồi hồi, chợt nỗi nhớ quê dâng đầy, da diết. Thân xác như nhẹ không, mọi ham muốn đều thấy tầm thường. Vài ngày sau, Bổi từ chối việc ban thưởng của Quang Trung dành cho, nằng nặc xin lui về làng cũ, lại làm thứ dân.

Sau này có người hỏi: "Ông khó nhọc với nhà Tây Sơn, được yêu thế, là lúc hưởng phú quý, sao lại về?" Bổi đáp: "Sinh ra ở Mỗ

Tương, gốc là nông dân. Người ta, gốc gác nông phu, trong li loạn, đa phần thường là liều chết hạng nhất, song thời bình nếu có quyền chức, dù to hay nhỏ, đều tìm cái vui thú, hưởng lạc làm đầu.

Tìm mọi sự thoả mãn tới cùng cực mọi dục vọng khiến không chỉ

riêng mình đứng bên vực thẳm, mà còn dẫn quốc gia tới bại vong, đổ

nát. Từ khi ta nghe tiếng đàn bên sông, tự giác ngộ, thấy trên đời này, điều khó nhất, không phải là khám phá, chinh phục thiên hạ, khó nhất, cần thiết nhất là tự khám phá bản thân. Biết được vậy, tất bao lo lắng, ưu phiền tự tan biến mà vui sống. Việc quan https://thuviensach.vn

trường vốn cần nhiều sở đoản, thủ đoạn, luôn phải đối phó, ham hố nó, tức tự chuốc lấy bất an. Người ta ở đời cần vui sống và bình an. Việc lớn nhất, nặng nhọc nhất của một đời người, ta đã trả

xong rồi, vinh hoa phú quý vốn là phù vân, lại tựa vào kẻ khác, ắt như loài tầm gửi. Tựa người khác mà sống, muốn là mình cũng khó được là mình. Rốt ráo, cây đổ thì loài sống nhờ tất chết."

Quả thực, Bổi sống như đã định. Vải chọn thứ mộc, ăn thường dùng thức quê mùa, gặp việc gì, dẫu buồn vui thế nào cũng bình thản ứng xử, nên khuôn mặt khi nào cũng tươi mới.

Về làng ông mở lớp dạy học. Cũng không nhiều trò. Có điều là, ai tới xin học đều xem tướng rồi mới nhận. Có người tò mò lại hỏi vì sao, Nguyễn Bổi nói: "ác thiện đều hiện ra bản mặt, người thiện đọc mười cuốn sách may sáng thêm ra một điều; kẻ ác đọc một cuốn sách làm thêm mười điều xấu". Khách hỏi: "Sách vở không thay đổi được số phận ư?" Đáp: "Không! Người vô duyên, chữ nghĩa đầy mình càng thâm hiểm sâu ác. Có duyên, tự giác ngộ. Hình tướng sẽ

thay đổi, nên nói tướng cao hơn số!"

Bổi về già vẫn ham trau dồi kiến thức. Ông không chỉ ham đọc mà còn thăm thú nhiều nơi, học nhiều điều hay ở thiên hạ về

khuyến dụ cho dân làng. Mỗ Tương biết nghề làm giấy, nay thêm nghề thêu, khảm, nên nhiều người no đủ.

Việc dạy trò, cuối đời ông có thuật dùng tay sờ bài của trò mà biết hay hoặc dở. Có khách, xưa nay vẫn mến mộ ông tới, thắc mắc, hỏi, đọc bằng mắt, sao lại dùng tay dờ? Nguyễn Bổi đáp:

"Văn người ta, hay dở là từ khí chất nội tâm. Khí tạo độ đậm nhạt của dòng chữ trên mặt giấy. Kẻ tiểu khí, nông cạn, khi viết không làm chủ được mình, buồn vui bất thường, chữ nghĩa lên xuống, gợn cả

trong ngón tay ta."

https://thuviensach.vn

Lại hỏi, thế nào là hay dở?

Bổi vuốt râu, thản nhiên:

- Văn chương, đọc mãi, viết mãi cũng thành trơn tru. Đấy mới chỉ như vỏ cây, nước sơn bên ngoài.

Khách lại hỏi: "Có trước thì có sau?" Bổi tiên sinh rót đầy chén rượu cho khách, khen biết vấn đáp. Nói tiếp: "Viết văn giống đóng thuyền. Đóng thuyền phải nổi trên nước, chở được mới là thuyền. Vậy trước hết cần đạt! Thuyền cũng có dăm bảy loại. Thứ

chỉ để chuyên chở vật nặng, thứ chở người, loại chở trâu bò, chó, ngựa... lại phải theo thế nước, lòng sông, nên dài ngắn, to nhỏ tất đều khác nhau. Thợ giỏi là kẻ đóng được nhiều loại thuyền. Loại ấy hiếm. Đa phần thiên hạ chỉ giỏi sơn phết, văn thơ tràng giang cũng chỉ một bài, khác chi đóng thuyền một kiểu thì không thể đi cùng khắp sông nước". Khách cãi: "Thăng Long có nữ sĩ dòng Tân kì nhân nức tiếng làm thơ chỉ vài người hiểu. Cao lương mĩ vị đâu có cho kẻ tầm thường?" Bổi cười: "Nguỵ văn thường lộng ngôn. Thứ văn xảo ngôn lộng ngữ cũng là dạng quê mùa biến tướng. Cũng là loại

"dĩ cùng tắc biến" mà thôi. Bây giờ khối kẻ ở Thăng Long tự nhận là Cây Văn nhưng mấy kẻ biết, Cây Văn hình dáng ra sao? Người làm ra văn khác chi người làm ra thóc, gạo, rau cỏ... Văn chương nên lấy gốc vì người, rễ bám vào đất, nước tất có hồn cốt phong hoá; cành lá sum suê, tán rộng, bao dung được nhiều tầng lớp."

Khách hỏi: "Xin nói rõ hơn đường văn thế nào?" Bổi đáp: "Đường văn như đường cày trên mặt ruộng. Nông phu làm ra thóc gạo, nuôi dưỡng con người. Người văn là người dùng chữ mà lay động, dung dưỡng tâm hồn kẻ khác. Đấy là hay. Muốn thế phải biết đau nỗi đau của đời, vui với hạnh phúc của người, giãi bày ngay thẳng tấm lòng tôi mà hợp với ta, san sẻ được với ta. Chữ nghĩa muốn người tin, nên bình nhiên, êm ả chảy. Uốn éo tưởng kỳ khu dụng công là https://thuviensach.vn

hỏng. Xảo ngôn, mưu mẹo chỉ như anh thợ khéo. Lạm dụng đại ngôn là cái thùng rỗng. Văn chương suy cho cùng, không phải là bao nhiêu chữ, biết bao nhiêu việc. Có khi kiệm lời, nói hết được tâm ý của vài người, vài việc đã là tài. Hay phải như gió lớn, sóng cả: lay động, dung dưỡng, an ủi, khích động... được tâm hồn người. Văn bậc thượng thừa cổ, kim đều làm hết thảy mọi tầng lớp cảm động!" Lại nói, văn chương có ba loại, loại nói tới mà không tới là vất, loại nói tới mà tới là đạt, loại không nói tới mà tới là siêu thặng, tuyệt chiêu trong thiên hạ. Đấy không phải là lời ta.

Khách lại hỏi, sách thiên hạ vô kể, tiên sinh học thế nào? Nguyễn Bổi bảo: "Khách có cuốn gì không?" Khách đưa ra cuốn sách mới mang từ Trung Hoa về. Nguyễn tiên sinh điềm nhiên đốt, hoà tro vào rượu đầu be uống cạn. Xong, vuốt bụng ba cái, rồi lựa bút viết ngay một bài thơ, khách thấy toàn là đầu chữ của mỗi chương sách mình viết. Đọc, thấy rõ lời lẽ dung dị, tao nhã thần tiên, ý tứ

gói gọn cả bộ sách vạn chữ nói trên mà không thấy bóng dáng của người ở đâu nữa.

Khách phục lắm. Lui ngay. Không hỏi nữa.

Học trò theo ông tới khi ông mất cộng lại chỉ chưa đầy trăm người. Ông thường tuỳ theo tính khí từng người mà khuyên nhủ sự

tiến thân. Có người học dăm năm đi thi, nghe ông ra làm quan, có kẻ

nghe ông về cày ruộng, có kẻ vâng lời về đánh xe ngựa. Tuy chức phận khác nhau, nhưng ai ai cũng đủ ăn. Và, quan trọng hơn là tất cả, tự họ đều thấy vui sống và bình an.

Sau Bổi mất. Không đau đớn gì. Một tối vào nằm rồi đi như

ngủ. Có người bảo, gần sáng có tiếng đàn như xa như gần. Quả

thực trong nhà sớm ấy tràn ngập mùi hương hoa tinh sạch. Yên tĩnh lắm. Mộ rồi cũng chẳng xây đắp to cao gì. Một đêm mối đùn thành gò cao. Thiêng! Ai có việc gì khó khăn tới cầu, ông cũng ứng https://thuviensach.vn

mộng, chỉ lối thoát. Trong làng, khách văn dần quên ông, nhưng những phường thợ vẫn nhớ, đóng tiền của, lập miếu thờ, gọi nôm na là Miếu Ông Bổi. Hàng năm, các phường giấy, thêu, khảm đều có lễ. Lễ to hay nhỏ tuỳ thời, nhưng bao giờ cũng không thiếu sách mới của thiên hạ để dâng. Những bộ sách được dâng, nếu thực hay, sau lễ hội đều đổ sắc thắm vàng như qua lửa. Sách dở, ba ngày tự

mục, mủn, tan vụn thành cát bụi.

Làng Ngọc Hà - Bính Tuất

https://thuviensach.vn

Nuốt sách

Bấy giờ Nguyễn Ánh vừa tiêu diệt được nhà Tây Sơn, đóng đô tại Phú Xuân. Đất nước liền bờ cõi, không còn chiến tranh triền miên như trước, nhưng tại Bắc Hà, đám sĩ phu kẻ nhớ

nhà Lê, người tiếc nhà Tây Sơn, kẻ thờ vua mới là Nguyễn Ánh. Vì thế có người bảo: "Đất nước yên bình, nhưng tâm thức bất yên. "

Mỗ Tương, thời xa xôi trước đó, đám tuỳ tướng của vua ta, sau khi đánh tan giặc xâm lăng ngoại tộc ra quấy phá kinh thành, đã được đức vua ban thưởng theo công tích. Ngoài việc được thăng phẩm trật, và thưởng chiến lợi phẩm, họ còn được mang về xóm Vạc hơn chục tù nhân dòng tộc hậu duệ của giặc Chế. Trong số đó, có kì nữ gốc gác hoàng tộc. Dung nhan mặn mà, đàn hay múa giỏi, nhưng khuôn mặt khi nào cũng ủ dột sầu não. Làng có ba họ lớn Trịnh, Nguyễn và Hoàng.

Năm nọ, có con trâu điên lồng trên cánh đồng, suýt húc chết người họ Trịnh. Một gã nông phu họ Nguyễn dũng cảm, liều thân vác cày đón đầu, quật bừa mấy cái, hạ thủ trâu. Để trả ơn, nhà họ

Trịnh bèn cho không gã lực điền nữ nhân kia. Ba năm sau, sinh được một bé trai. Đặt tên Huy, đệm là Phất. Họ Nguyễn trong làng Mỗ

vốn không có thanh thế, muốn con có chữ, bèn sắm lễ, tới miếu Nguyễn Bổi, cầu xin rất khẩn thiết. Canh năm, mộng, thấy có người lay dậy, chỉ mặt nói: "Ông sinh con tinh hổ. Môi dày. Quầng mắt thâm. Bản ngã, thông minh, sau có danh tiếng, nhưng là danh tiếng của loài cầm thú". Cha Phất Huy nghe vậy, sau đó buồn lắm, nhưng vẫn cố cho Huy lên Thăng Long ăn học.

Phất Huy tới tam thập vẫn chưa làm được trò trống gì. Nhiều khi phải phiêu dạt. Được cái, chịu khó, chẳng từ nan việc nào, miễn có https://thuviensach.vn

tiền để sống. Thậm chí có lúc sa cơ, nhập bọn lũ thảo khấu, liều thân buôn lậu qua biên giới. Có lúc lại thay lốt, dạy trẻ trâu kiếm ăn qua ngày. Tới bốn chục tuổi, Huy vẫn là thường dân. Không biết vận chưa tới, Phất Huy lòng đầy oán khí, ấm ức tiết cả ra mặt. Vì vậy khuôn mặt y vốn thô kệch, quê mùa, tù hãm, nay lại thêm hai quầng mắt xám, nom càng nặng nề, âm u.

Bấy giờ, chính sách của Nguyễn Ánh chú ý tới Đàng Trong nên đời sống dân Bắc Hà, sau nhiều cuộc chiến triền miên rất thảm hại, kể cả đám quân sĩ từng có công đánh dẹp nhà Tây Sơn.

Phất Huy tìm về Thăng Long, thân cô thế cô, y muốn giao du với đám văn sĩ mà chưa có dịp. Bấy giờ, ở nam Thăng Long bọn văn sỹ Ngọc Chung Tử, Đặng Ân, Thụ Nguyễn, Thuỵ Vũ, Thị Anh...

thường hay tụ họp đàm đạo văn thơ, vui vẻ lắm. Có dịp quen với Đặng, Phất Huy ngỏ lời muốn nhập bọn. Biết y là kẻ mới lập bập về Thăng Long, lạ nước lạ cái, Đặng vốn nhân từ, vui vẻ nhận lời tiến dẫn. Vốn một thời lam lũ, đa phần bè bạn là đám giang hồ, Phất Huy không tường luật lệ giao du nơi đô hội, y hỏi, thưa Đặng tiên sinh, em ra mắt mang gì tới? Đặng nghĩ Huy nghèo, bảo, bọn này đủ rượu nhạt, đến với nhau là đủ. Về nhà, Phất Huy nằm nghĩ, cho rằng, thời thóc cao gạo kém, chắc bọn họ cũng đói, bọn sĩ

phu khách khí hay nói vậy, chắc thử rộng hẹp lòng mình. Nhỏm phắt dậy, giắt mấy tiền vào cạp quần, ra chợ. Y tính, sáu người, thể nào có kẻ cũng mang rượu thịt tới, ngày đầu mình cũng không nên bủn xỉn. Mua một chân giò lớn, nặng tới ba cân, đem về vườn nhà thui đen, cẩn thận bọc lá chuối.

Đúng hẹn, Huy đến. Thấy cả bọn đã tới từ trước, đang uống rượu bình thơ. Phất Huy rút phắt chân giò thui từ túi vải nhàu nhĩ, quệt mồ hôi hột, đặt xuống chiếu. Đám văn sĩ nói trên vốn là người tứ xứ, nhưng về Thăng Long đã lâu, dẫu có đói cũng chẳng ai nghĩ, sự ra mắt của Huy quá thực tế tới tầm thường là vậy, đều https://thuviensach.vn

trợn mắt, lè lưỡi. Để tỏ lịch thiệp, Đặng mời Huy an toạ, khen chân giò béo. Vốn nhạy cảm, Huy hiểu ánh mắt của mọi người. Nghĩ, mình bị chê mọi rợ quê mùa, ngượng lắm. Bụng tức giận vẫn cố

cười. Từ đó, y nuôi thêm mối căm hờn phải nén.

Sống ở Thăng Long vài năm, giao du với đủ hạng văn nhân, lại ngậm hờn bấy nay, y suy nghĩ nhiều đêm, lao tâm khổ tứ, mọi sự

dồn kết vào đúng tết Nguyên Đán năm ấy, Huy phát tiết làm thông chín khúc luận nhiều việc ở thiên hạ.

Văn Huy có giọng riêng, mang sắc lạ, chẳng giống ai bấy nay trong đám văn nhân Bắc Hà. Những chuyện y bàn ở chín khúc, mang sự suy ngẫm, nung nấu rất riêng về nhân tình thế thái, đặc biệt là cái hư hỏng của người đời. Sĩ phu Thăng Long bấy nay khiếp nhược trước sự trả thù của nhà Nguyễn với bầy tôi của Nguyễn Huệ, giờ có người nói hộ lòng mình, nên văn Huy được truyền tụng. Cũng có người xét nét nói, văn Phất Huy kiêu bạc, lạnh lùng, thiếu cái bao dung, nhân ái của văn nhân. Quả vậy, văn y hồn vía sắc nhọn, toát lạnh, bàn tới người mà như con hổ bình thản đang rau ráu nhai xương, nuốt thịt, con rắn cạp nia trợn mắt nuốt gọn con vật lớn trong rừng. Đôi khi, thấy như y cười man dại, sờ nắn, vạch, bóp, ỉa đái,v.v... tự nhiên chẳng kiêng kị những dung tục tầm thường, đặt cả

lên giấy trắng, gây bàn ra tán vào. Thiên hạ đa sự, Phất Huy nổi tiếng khắp Thăng Long bấy giờ.

Từ vô danh tới hữu danh chỉ là khoảnh khắc ngắn, Huy thoắt thấy mình như đệ nhất thiên hạ, thêm kiêu ngạo, dần chả coi ai ra gì. Ngay đối với bạn bè thủa hàn vi, các danh sĩ Thăng Long như thi sĩ Ngọc Chung Tử, văn gia Ngô Bội, là hai kẻ từng quảng bá văn Huy, giúp y giao du trong đám văn chương khắp Thăng Long, cũng bị y gọi là đứa, là thằng; vắng mặt tỏ lời khinh bỉ, xáp mặt thì lạnh lùng như người chưa từng gặp gỡ.

https://thuviensach.vn

Sau chín khúc ấy, Phất Huy có viết thêm dăm cuốn sách nữa, không tự biết bút lực đã cạn. Những sở đoản của y hay dùng như

đối thoại, ngôn từ sắc gọn, ẩn dụ khéo léo, hàm ý sâu sắc, giờ

mang nhai lại, không được như xưa. Văn y, rặt sự khéo chửi xéo thiên hạ, mà sự cay độc vốn là sở đoản, có lúc được coi là tuyệt kĩ, giờ dùng nữa, thiên hạ nghe nhiều thấy tầm thường. Thói thường, ngay ở

chợ, chửi mãi, lại thiếu cái ý vị, thâm sâu, thừa tục tĩu... thiên hạ

nghe nhiều thành nhàm chán, nhạt nhẽo.

Biết vậy, Phát Huy trở bút, bàn đủ thứ trên đời. Khốn nạn thay, trời chỉ cho y chín khúc, nay ham muốn nặng sâu, càng viết càng phô bày kiến văn nông cạn, kiến thức hẹp hòi. Các chiêu thức, xảo thuật mù mờ, lập lờ, hai mặt, vốn dung doạ được đám ít đọc, giờ đây chỉ gây chút bực mình cho kẻ chẳng muốn rác tai. Có người ôm bụng cười khi thấy rõ y tham vọng không cùng, lại hay lạm bàn tới Phật đạo, v.v...

Biết mình cô độc trong đám văn nhân, Huy cố tập hợp vài kẻ

quanh mình, chẳng kể bọn giang hồ, lưu manh, cả lũ chuyên vay nặng lãi, gây thanh thế. Có kẻ bày y làm quán Tửu hoa văn đài vừa kiếm tiền, vừa thu nạp đệ tử. Quán mở ra được ba bốn năm, cũng nhiều kẻ hiếu kì mò tới. Trong quán, các món chó, gà, dê, lợn đều sẵn; đôi khi có món lẩu thập cẩm đặc biệt, gọi là khẩu tục nhục bản năng, bán đắt gấp ba bốn lần giá thường, nên khách khứa cũng thưa thớt dần, hết kẻ tò mò, chẳng còn ai lui tới nữa. Tửu hoa văn đài hoang phế, thành nơi chó ỉa, mèo đái.

Năm nọ, Thăng Long có hội thả diều thơ ở Vân Các. Phát Huy vốn chẳng biết làm thơ, như cũng mò tới. Thú chơi thơ vốn là thú chơi tao nhã được người Bắc Hà rất trọng. Thơ thiên hạ nhiều cung bậc, có cao và thấp. Tới hội, Phất Huy lớn tiếng luận về thơ

phú, một mặt đem thơ đám tay chân, thân tín ca ngợi hết lời, một mặt vơ đũa cả nắm đám thi nhân, không kể cao thấp, xa gần, già https://thuviensach.vn

trẻ, lớn tiếng chê bai, coi họ như cỏ rác. Nhiều người biết y có tài châm chọc, lời lẽ đanh ác, đều tránh. Phất Huy trơ trọi trong đám hội, muốn sự chú ý của người đời, tỏ ra chẳng sợ ai, như tự nhập đồng vào các nhân vật y đã phóng tác, giả say, gạt đổ các bình hoa Thuỷ tiên các bậc trưởng lão thường bày cho thanh tao trong lễ hội xuống đất, rồi vạch quần đái tồ tồ vào đống hoa giữa thanh thiên bạch nhật.

Trong đám tới thả thơ năm ấy, có người dáng đậm, kiểu quê mùa, thấy nghịch cảnh, bèn tới bên chỉ mặt, cất lời mắng Huy. Điệu bộ

nhẩn nha, nhưng lời lẽ tao nhã, ý lý rạch ròi, phân minh, phê phán toàn bộ văn chương lẫn hành vi bấy nay của Huy. Y ngượng lắm, vì từ xưa chưa có ai luận hạch về y rành mạch, đen trắng tới vậy. Y tím tái, uất kết như có cục đá chặn ngang cổ. Đám tay chân của Huy muốn bênh, kẻ nắm tay, đứa phùng mang trợn mắt toan xông lại.

Từ trong đám đông thảo dân có người xưng là khách thơ, tự nhiên đến đứng bên gã nhà quê, trừng mắt lửa. Huy thấy vậy, bối rối, đám tay chân cũng chùn tay. Trong đám văn nhân, có lão già đã rụng hết răng, họ Hoàng, xưa vốn được nhiều người tôn trọng, nay vừa được y mời chén rượu lạt ở đầu hội, chả nghe, không biết đầu đuôi sự việc ra sao, thấy cả bọn Huy lúng túng liền bênh vớt, nói bừa một câu: "Thôi, về đi. Chấp gì bọn lợn cỏ bẩn thỉu".

Bị lên án giữa thanh thiên bạch nhật, kẻ phê lại chính danh, xưng rõ họ tên, tuổi tác, quê quán, nên Huy căm lắm. Về nhà, cả tháng trằn trọc không ngủ, viết một đoản văn mấy ngàn chữ, đối đáp lại việc ở sân thả thơ. Biết tài mình không thể át được lí lẽ của người kia, Huy một mặt khen vờ mấy dòng, mặt khác trở trò vu cáo, bịa đặt nhân thân hai người trên, lấy hình hài của người mà chê bai, bỉ thử, lại bôi bác, đặt vài hư chuyện. Xong, y cho người phát tán khắp nơi.

Việc tới tai nhiều người, có kẻ nói, thương thay cho Phất Huy, mơ

ước làm đại nhân mà xử sự như đứa chơi bi đánh đáo.

https://thuviensach.vn

Năm Phất Huy đã luống tuổi, thường lảm nhảm nhiều câu vô nghĩa một mình. Tự cảm thấy cô độc. Có người mách nên về làng nằm mộng bên miếu Ông Bổi sẽ biết lành dữ. Vốn chẳng tin ai, nhưng tính toán thấy cũng không tốn kém lắm, y về làng, tắm gội, bỏ ít bạc lẻ mua dăm bộ sách mới, vác chiếu tới miếu Ông Bổi chờ mộng. Nằm hai đêm chưa thấy linh ứng; tới đêm thứ ba, về

khuya, đã mệt mỏi, vừa thiêm thiếp ngoài thềm, thấy có người tới lay dậy, dẫn vào trong miếu. Chợt sênh nhạc vang lừng. Từng chồng sách người đời dâng cúng đang cháy đượm trong lò hoá. Có tiểu nữ từ

hậu cung ra, bưng bê rượu, đổ tro sách lắc đều, đoạn rót rượu ra mấy chén lớn. Ba bốn vị trên toà tự nhiên cạn uống, rồi đàm luận từng câu từng lời trong sách của thiên hạ tiến mà không sai một chữ.

Thấy thế, Huy sợ lắm, nhưng vẫn khấp khởi, trộm nghĩ, bấy nay, mình bị chê là kiến thức lỗ mỗ. Giá biết thuật này? Thầm đoán, chắc họ dùng loại rượu đặc biệt, bèn rập đầu lạy, xin một chén rượu. Ba bốn vị trên điện thấy thế cười lớn, rồi cũng sai thị

nữ ban cho y một chén. Y đón chén rượu, uống. Miệng chén chưa rời môi đã thấy bụng đau quặn. Kịp chạy vội ra ngoài miếu nôn thốc tháo. Ba người trên cao cười ha hả. Người râu dài ngồi giữa, như bức ảnh truyền thần Nguyễn Bổi treo chính giữa ban thờ, bấy giờ cất lời:

- Duyên trời cho bọn ta gặp ngươi chốn này. Phép ấy chỉ dùng cho bậc thượng thừa, chính nhân, không chỉ đọc vạn sách mà phải có chân tu, trải đủ, thấu mọi kiếp khổ nạn, biết cái đau của thiên hạ, biết nỗi vui của trăm nhà... nhận đủ uy khí trời đất nước Nam này.

Ngươi tinh hổ, cậy có chút tài mọn trời cho mà không tự biết mình, chỉ gầm ghè cắn người, bất kể cả bạn cũ, kẻ ân nghĩa với ngươi tới khi sắp chết cũng bị ngươi bỉ báng, coi họ như ruồi muỗi nhặng xị... Mà tật ấy chỉ của loài cầm thú, không bao giờ có bạn bè đồng loại. Thấy người phê phán mình thì chơi trò vu khống bịa tạc. Đấy https://thuviensach.vn

đâu là quân tử chính nhân? Thích nói tới Phật mà không thấu lời Phật dạy, trước không tự hiểu mình, sau là càn rỡ, rặt lời bệnh hoạn ma quỷ, vậy là chỉ đọc mà không học. Như loài vẹt kia, có ăn cao lương mỹ vị, đào tiên vườn Vương Mẫu cũng chỉ ỉa ra cứt xanh. Tâm khí sinh từ lục phủ ngũ tạng. Lòng dạ ngươi hiểm ác, tăm tối, tức lục phủ ngũ tạng hỏng hết, sao có thể tiêu được tro sách như bọn ta.

Thôi, về!

Dứt lời, tất cả biến hết.

Huy thấy mình nằm tơ hơ trên sàn gạch lạnh. Nhìn ra ngoài, bãi cỏ y vừa nôn ra mật xanh mật vàng đã cháy sém, táp đen, bốc mùi tanh hôi không ngửi được. Hoảng sợ, chạy về nhà ốm liệt, suốt ngày đêm chỉ uống nước mà nằm nôn ra rớt dãi xanh đen, tanh tưởi đến chó đói cũng không dám gần, có trót ngửi phải, đều chạy tứ

tán mất tăm.

Vài bữa nữa, chất nôn ra nhạt dần tới lúc sắc trong lại thì thấy sảng khoái. Bệnh vài ngày sau tự lui, trở lại bình thường. Càng về

già, y càng cô độc. Thảng có ai tới thăm, tỏ ra bất cần nhưng đêm tối vẫn ngửa mặt lên trời, than sinh bất phùng thời.

Về già, y lui về vườn cũ, nơi tổ tông để lại, biết phận câm lời. Từ

đó tự thấy nhàn thân. Nhưng không viết gì nữa.

Năm cùng tháng tận, Huy không ốm mà chết. Người nhà theo lời dặn đem xác thiêu. Lửa khét hai ngày, mùi hôi tanh toả ra ám cả

một vùng. Lửa tắt, thấy trong đám đất dưới giàn thiêu có khối kết rắn như đá, nom tựa hình đầu hổ nhe răng, trợn mắt như

chực cắn xé ai. Người nhà cho là điềm xấu, đem chôn nơi đám đất gần miếu. Vài ngày có trận mưa lớn, đầu hổ trồi lên, chó mèo thảng qua đều tránh. Dân làng thấy vậy, bèn rê khối đá ấy đặt ngoài cửa miếu thay cho chó đá giữ cửa.

https://thuviensach.vn

Mấy miếng đất xưa nơi Huy nôn xuống, trồng cây gì cũng không mọc, nuôi chó mèo nơi ấy đều chết. Thảng có ở gần thì cả

chó với người đều gầy yếu xác xơ. Nay vẫn vậy.

Ngọc Hà - Xuân Bính Tuất

https://thuviensach.vn

Vô danh trận mạc

....Chiến tranh là nơi ngọn cỏ

Cao hơn tất cả chúng ta

Những người lính đã bị đốn ngã

Xanh xao hơn mọi hận thù...

Thơ Nguyễn Việt Chiến

Đó là Lu. Tôi nhặt nó trong một bản nhỏ cháy toang hoang, nham nhở, còn nguyên mùi khét vì đạn cối giã xuống từ

chiếc C130 bay tuần đêm. Lúc sắp qua bản, tôi chợt nghe thấy tiếng rít yếu ớt vọng lên từ lòng đất, như là những âm thanh mơ hồ hay gặp trong chiến tranh. Không phải! Khi tôi đá gạt cành cây bị đạn chém rụng xuống mặt đất, lộ ra lòng hố tối thẳm và trong nó, một đôi mắt đen, lấp láy dưới ánh đèn pin. Hoảng hốt vài giây, nắm chặt hơn báng súng, tôi nhìn thấy một xác chết ôm đôi mắt kia trong lòng. Nhìn kĩ nữa, đứa trẻ chừng tám chín tuổi, đầu vỡ toác, gáy dựa vào thành hố, mắt trắng hoang mang, trân trân nhìn ngược lên trời. Mảnh đạn dài, nhọn, đầy gai góc đóng đinh trên vai. Máu đã khô, đen thành vệt chảy xuống đầy hai bàn tay đang ôm chặt con chó nhỏ. Con chó cố giãy giụa hòng thoát khỏi đôi tay của thằng bé. Khi không nhoi ra được, nó nghển đầu, mắt tha thiết cầu khẩn. Để đưa nó lên, tôi gần như phải bẻ gãy ngón tay của người đã che chắn cho nó.

Cả tiểu đội dừng lại, quây tròn tôi và chó. Không, nó chưa được gọi là chó. Con dách! Đã bé lại còm nhom. Tóm gáy nhấc lên. Toàn da và xương. Lông vàng xơ xác, tanh tưởi. Trên trán có ba đốm rất https://thuviensach.vn

đen. Cái thứ chó, vì đói và khát, tiết mùi tanh hay vì nó bị ủ trong máu, xác đã lên mùi của cậu bé kia, qua những ngày nóng bỏng trên cao nguyên? Nó yếu quá. Hai ba lần thử đặt nó trên mặt đất, Lu cố rướn lên, rồi lại khuỵ xuống, run lên từng đợt! Giá nó to độ

bốn bát thôi? Sẽ có ngay cách giải quyết rất lẹ của một lũ người luôn đói và khát! Giá nó đủ sức mạnh để chạy được, chắc nó sẽ biến ngay vào rừng để tránh xa bọn người lạ hoắc. "Nó chết mất"

Thằng Tâm người Hàng Bạc, lính vừa nhập ngũ, cao, gầy khẳng như

cái com-pa, cúi xuống, hạ ba-lô, kéo khẩu AK47 báng xếp ra sau lưng, thử gãi nhẹ lên đầu nó.

Chúng tôi gọi tên nó là Lu. Đừng nghĩ đó là một tên Tây. Nó cũng như là Vện, là Lêu, là Êu Êu. Còn khi gọi Lu Lu thì có vẻ Tây rồi!

Không phải tụi tôi muốn vậy. Ban đầu gọi một từ Lu gọn lỏn, nó chưa nhận ra là gọi nó. Chó mà! Thế là phải gọi hai lần từ Lu, quen miệng thành Lu Lu. Vậy là từ ngày đó, con chó sống sót của cái bản đã bị hủy diệt ấy, được coi là thành viên thứ bảy trong tiểu đội Hà Nội. Đấy là tôi muốn nói tới sự chia chác khẩu phần ăn của sáu người cho nó, chứ yếu ớt, còi hoi như nó thì làm được trò trống gì để đỡ đần cho thằng lính! Chúng tôi nghiền nhỏ cơm hoà nước thành thứ cháo hạng nhất cho nó liếm. Tóm được dăm con cá suối nhỏ về kho với me rừng, tôi lén tiểu đội, chan cho nó ít nước hiếm hoi. Giá mà có sữa, trứng bột như hồi chuẩn bị đi B dài nhỉ? Thằng Bảo, dân Hàng Thiếc, thốt ra. Mơ ước thần tiên! Hão huyền! Tôi mắng. Quả thực vậy, muối cũng thiếu, thèm mặn! Mì chính và muối được gìn giữ như của báu. Đôi khi nhón trộm vài hột, thả vào lưỡi. Sung sướng quá! Nói gì tới đường sữa cho chó! Thế mà nó qua được. Ba ngày đã nhởn nhơ quanh lán. Năm ngày nhảy tưng tưng khi chúng tôi từ rãy hay đi tuần tra về. Nó bắt đầu có da có thịt sau hai ba tuần gì đó. Lông không xác xơ nữa, mỡ dần, rõ sắc vàng điểm chấm đen và, nhanh nhẹn ra hồn chó. Cứ thế, theo ngày tháng, nó biết thêm ra. Chúng tôi cũng dần quen hơi bén tiếng với https://thuviensach.vn

nó. Những người lính sống âm thầm trong rừng, xa dân, xa bản, một con chó cũng làm cho cái lán vui vui. Một tháng sau, lần đầu tiên nghe nó sủa. Nhách... nhách... nhách... Tiếng kêu của chó, tiếng của sinh linh suýt chết, dầu còn mong manh, va vào núi đá, vọng trượt trên những tàn cây, cũng gợi lên điều gì rất xa xôi trong tôi.

Đám lính Hà Nội, tiểu đội trưởng Hạnh chai sạn, đánh nhau từ

Bắc vào Nam; từ tôi, thằng Hoàng, thằng Lưu, Bảo... những cựu chiến binh dày dạn bom đạn, biết thế nào là Huế Mậu Thân đẫm máu hay chiến dịch Lam Sơn 719 của địch, tới thằng Tâm, thằng Khanh (rất hay bốc phét) vừa nhập ngũ, chưa từng biết tè sũng quần khi phải xông lên trước làn đạn, thực ra tâm hồn đều như

nhau cả. Bởi tất cả chúng tôi đều là lũ vừa buông sách bút trường lớp phổ thông là khoác áo lính. Kinh nghiệm chiến tranh, không phải là một giá trị vĩnh cửu, chỉ giúp lũ cựu binh tồn tại, chiến đấu. Con người ta, trong đời người, còn phải va chạm thế nào ngoài xã hội, ứng xử ra sao với mọi phức tạp của đời sống người bình thường nữa chứ. Chúng tôi chẳng hề biết gì ngoài trận mạc. Đã chẳng biết gì tức là sẽ không bị nhuốm một vệt đen nào thường dội ngược trong đời sống. Chúng tôi đều có đôi mắt trong veo như

ngọc, trông thấy thoáng lũ văn công, lao xao dưới suối, tắm hở

nửa cái lưng có vài giây mà thổn thức cả tháng... Vậy, chúng tôi nhanh chóng yêu mến Lu là dễ hiểu. Tuy nhiên với Lu, mỗi người nhìn nhận, đùa giỡn, ứng xử với nó một khác. Ví như thằng Tâm, cũng hay cho nó ăn đấy, nhưng mỗi lần cho ăn, thường vỗ vỗ vào đầu nó và nói như hát: " Mau với chứ, vội vàng lên với chứ! ... Sáu bát, sáu bát!" Hê hê, tôi biết tỏng cái thứ thân thiện kiểu ấy. Nó là thằng gầy nhẳng mà háu đói nhất. Với anh Hạnh thì lại khác. Anh có thể

ngồi yên bên nó, gãi đầu và xoa lưng, cù vào ức nó cả giờ. Ngược lại, khi tiểu đội bận, đi vắng cả, nó cũng hàng giờ im lặng, ngúc ngoắc hai tai, để nghe anh kể lể gì đó. Tôi cứ đinh ninh khi ấy, anh đã nói https://thuviensach.vn

với Lu như đã từng kể với riêng tôi, về một bà chị bốn mùa đi đội than, quảy nước mắm, gánh củ nâu từ những chiếc thuyền có hai cánh buồm với bao nhiêu miếng vá ngoài bến Phà Đen... Tụi tôi vào lính với hoàn cảnh, nguồn gốc khác nhau. Anh Hạnh sinh ra trong một nhà nghèo. Bố mẹ mất sớm, phải ở với chị, phải đi bóc vỏ

cây, ở những cái bè gỗ trôi từ mạn ngược về. Người như vậy, không thể sống vô tư như đám con cái viên chức cũ, hay con cán bộ kháng chiến. Có thể do từng trải, anh là người cần kiệm, biết nhặt nhạnh từ chút giẻ cũ lau súng tới mẩu sắn gẫy ngoài nương cho nồi cơm bọn tôi thêm một lần xới. Thằng Hoàng thì trái lại với anh Hạnh.

Nhà nó giàu nứt đố đổ vách. Theo lời nó kể, nhà nó toàn bán gạo mậu dịch mua gạo tám xoan về ăn. Giò lụa cắn ngập răng. Thịt gà nhả bã. Có phải vì đói mà nó bốc phét như thằng Khanh không, nhưng tôi biết, mẹ nó quen mẹ tôi, bán vải ở chợ Đồng Xuân. Một bà đậm người, cổ thường đeo chuỗi ngọc xanh màu hoa lý. Hoàng rất hay trêu Lu. Đôi khi ngu xuẩn nắm cả đuôi nó kéo ngược. Lu kêu lên thảm thiết, nó giận Hoàng vài hôm. Nhưng Hoàng cũng hào phóng.

Có bữa, đang cắn dở miếng thịt nhím béo lắm, thấy Lu trân trân nhìn, nó vứt ngay lên cao để Lu nhảy lên tợp lấy... Tất nhiên với tôi, Lu gần gũi nhất. Đêm lạnh, nó nhảy lên sạp, chui vào cuối chăn làm ấm hẳn đôi bàn chân tôi.

Mùa mưa cao nguyên năm ấy thực đáng sợ. Mưa cứ rơi hết ngày này tới ngày khác, phá hỏng tất cả các con đường vận chuyển. Xe từ

Bắc không thể vào được tới mặt trận. Khẩu phần gạo tụt xuống, đầu mùa mưa là năm lạng, sau ba lạng và xuống hai lạng một người. Lĩnh gạo về, vừa mở dây buộc, bọ đen nhảy lên tanh tách. Đãi kĩ cho bớt bọ, mọt thì bột gạo trôi hết theo nước suối, còn trơ lại lõi gạo. Đãi không kĩ thì bát cơm đắng chát. Sắn cũng vừa đen vừa mốc. Cũng may là khi đó chúng tôi không phải đi đánh nhau. Chúng tôi trông kho đạn của tiểu đoàn, làm rẫy và thi thoảng tuần tra trên những lối mòn ven sông, bảo vệ vòng ngoài cho căn cứ của sư đoàn.

https://thuviensach.vn

Thế là sướng lắm rồi! Còn có cái mà sột soạt, tọng cho đầy cái dạ

dày luôn xẹp lép, dù làm rẫy cực nhọc lắm. Tại đó, không như hồi đánh và giữ Boloven, thú như trong chuồng, tha hồ bắn. Những cánh rừng khộp bằng phẳng trên cao nguyên chỉ sẵn cú, sóc và chuột. Còn rừng xanh có cheo và các thú khác nhưng không được nổ

súng lộ căn cứ! Chỉ còn cách đặt bẫy thú, săn bắt cá. Muốn nổ súng phải đi thật xa, cả ngày đường. Bẫy thú thì bọn " cày đường nhựa" tụi tôi hoàn toàn ít kinh nghiệm. Chỉ còn cách vớ được bất kì con gì cũng tống vào dạ dày, kể cả loài quạ tanh và dai, bọn vẹt chỉ toàn thấy đầu. Tới mùa măng le mọc, đi tìm lỗ dúi mà đào tới cùng và truy bắt. Những khi ấy, càng lớn Lu càng đắc dụng. Nó hít thật lực, hai chân trước cào cào, như báo hiệu hướng hang của dúi. Thèm chất tanh, đi đặt câu, nhưng chỉ trong mùa khô, khi các con suối hẹp lại, cạn đi để cá quả và trê hay cắn mồi. Muốn ăn cá lớn, phải đi xa nữa, tới con sông luôn xiết chảy. Đổi cái võng đôi Tô Châu mới, nửa cân muối mỏ, được bộ lưới bén của dân Lào dài chừng hơn hai chục mét. Tìm chỗ nước lặng, hay nơi suối gặp sông mà thả lưới. Cũng nhiều khi dùng bộc phá đánh cá. Nếu đánh, chỉ với lượng TNT rất ít, cắt ngắn dây cháy chậm sát kíp, tính sao khi nổ đủ độ sâu hai mét, cho người trên bờ chỉ nghe tiếng ục rất nhỏ, trầm và thấy nước sôi quẩn lên là lao ngay xuống vớt cá. Sông cao nguyên, đoạn nào lòng lắm đá, xiết chảy, cá mõm trâu nhiều lắm. Đánh một phát cháy nhanh, cá nổi ệch bụng, trắng phớ trôi theo nước xiết.

Nhảy ào xuống, bơi theo mà nhặt. Phải nhanh tay, nhanh mắt không cá trôi mất tiêu. Phải có nghề, mồm ngậm cá, tay cầm cá và ngón chân cũng kẹp cá. Khi còn nhỏ, Lu cứ chạy ven bờ sủa nhặng, làm tôi rất bực. Lúc xong việc, chúng tôi quây quần bên đống lửa nướng cá ăn cho đỡ mệt vì rét và đói. Lu rất có kỷ luật, dù cá thơm như thế nào, cu cậu cũng chỉ chồm hỗm ngồi yên, mắt đăm đăm vào kẹp cá đang thả mỡ rơi xèo xèo xuống giàn lửa. Nó là kẻ biết chờ đợi, kiên nhẫn chờ mấy cái đuôi cá nướng tụi tôi bẻ chia cho. Có lần, tôi bảo: "Ăn thế thôi. Chẳng làm gì lại kêu nhặng lên. Mày là https://thuviensach.vn

chó, công cán gì mà ăn như vua! Biết tội chưa?" Đúng thế. Tôi chưa biết cá Anh Vũ mạn Việt Trì tiến vua, hình dáng thế nào, nhưng có thằng công binh quê ở Việt Trì mách: "Vùng này, cả vùng sông chân Bolôven, mõm trâu nhiều, thực y như loài cá Anh Vũ Việt Trì, chỉ tội cá mõm trâu đen hơn và béo hơn." Lu có thể nhận ra tôi nghiêm túc, nên có vẻ sợ và chắc hối hận. Nhìn mắt nó thì biết.

Cu cậu chứng tỏ thái độ bằng cách thè ngay lưỡi liếm nịnh vào tay tôi. Tôi tin rằng, giống vật hiểu được tiếng nói con người. Chỉ có điều nó không nói ra mà thôi. Bằng chứng là hai tháng sau, trong một lần đánh cá, khi chúng tôi đồng loạt nhao xuống dòng nước xiết, Lu cũng nhào theo và, thoắt càm lên bờ một con cá khá lớn, rồi lại nhao xuống thả trôi tới hơn ba trăm mét để kiếm thêm con nữa. Tất nhiên, dù tụi tôi vì thiếu đói mà keo kiệt, vẫn phải để nó xơi nguyên một con cá. Thời gian vèo một cái hết mùa mưa. Chúng tôi sắp thu hoạch rẫy. Lúa rất mẩy và ngô nếp căng sữa chưa từng thấy. Khi này, Lu đã thực sự trở thành một chàng chó cường tráng và bắt đầu đỡ đần tụi tôi. Nó lùng sục suốt đêm ngày đuổi lũ chuột và sóc, cả những con khỉ nhanh lại khôn như chấy. Tôi không thể

tưởng tượng rằng, sao nó bắt chước nhanh tới vậy. Đó là lần thấy tôi bò trườn giữa những cây lúa đang trĩu hạt, tiếp cận, đủ tầm bắn, một chú hoẵng đang giác, lạc vào ven rẫy, nó cũng ngậm tăm bò ngay bên cạnh và lao như tên bắn ngay sau khi khói súng vừa loang trên đầu nòng. Đó là chiến công đầu của Lu. Con hoẵng bị

bắn sượt đầu, đạn trượt xuống cổ nên còn sức chạy. Lu đã kìm giữ

nó, nhao tới cắn tới tấp vào chân hoẵng để tôi bồi tiếp phát bắn hành tiến một cách hiệu quả. Chúng tôi không hề tìm hiểu nó là giống chó gì mà khôn tới vậy. Nhưng chắc chắn nó không phải giống chó ngoại. Bởi tới khi trưởng thành, hơn một năm tuổi, khi lớn hết cỡ, nó vẫn nhỏ và có khuôn mặt như bất cứ con chó nào tôi gặp dưới xuôi. Sau này, nghĩ về nó, nhớ lại, kiểm chứng qua bao nhiêu giống chó ngoại quốc, tôi càng tin ở điều đã nghĩ trên. Nó giản đơn là chó, đã trải qua khát, đói, hoạn nạn, vui buồn cùng chúng tôi https://thuviensach.vn

và bất chấp mọi thời tiết khắc nghiệt trên cao nguyên. Mỗi ngày, nó được chứng kiến thêm, tham gia vào nhiều công việc của thằng lính. Nó vừa là bạn vừa là chiến hữu.

Nói tới danh hiệu này, xin đừng nghĩ rằng những người lính dễ

dãi. Người ta, nơi trận mạc, không thể đùa cợt với sinh mạng của chính mình. Phải có thử thách, vượt qua những dấu mốc, sự kiện nào đó, mới xứng đáng được công nhận vừa là bạn vừa là chiến hữu.

Mà phẩm chất cao ngạo nhất của người lính là dũng cảm và không phản bội. Hai điều này Lu đã thể hiện. Dũng cảm là đương nhiên rồi, còn trung thành không phản bội thì không chỉ căn cứ vào một thời điểm, nhất là khi thuận chèo mát mái. Phẩm chất trung thành có lẽ là bản chất của loài chó, nhưng ở Lu lại thể hiện cả hai điều nói trên một cách rõ nhất trong một chuyện bình thường tại khu rừng mùa mưa năm sau.

Nói về Lu, không phải toàn ưu điểm. Nó cũng có khuyết điểm.

Có cái nó sửa chữa. Thành khẩn sửa chữa. Ví dụ như không được sủa, chỉ được rít hay gừ gừ khi có vật lạ, người lạ; khi hành quân tuần tra không ồn ào bắng nhắng, thì nó sửa được. Nhưng có cái nó chẳng chịu sửa chữa. Đấy là từ khi đã tám tháng tuổi, mỗi lần chúng tôi họp hành, kiểm điểm vào thứ bảy hàng tuần, cu cậu tuy ngồi im chầu rìa nhưng lại có hành vi không nghiêm túc chút nào. Mặc ai nói gì thì nói, nó thản nhiên hếch háng và ngửi hít, liếm láp vô tư con chim. Điệu bộ dâm đãng một cách trơ tráo. Một lần, chúng tôi đang bị chính trị viên xuống quạt cả tiểu đội về vài tội, nó điềm nhiên tái diễn vở như thế, lại để con cu thò ra nhọn hoắt và đỏ hỏn. Điên tiết, chờ cấp trên đi rồi, tôi đã bợp cho hai cái: "Láo, láo quá. Bận sau đi ra góc rừng khuất mà làm trò ấy!" Cu cậu chạy biến. Nhưng lần họp sau vẫn chứng nào tật ấy.

Còn câu chuyện của mùa mưa năm sau, đơn giản là thế này. Giữa mùa mưa, ngô bắt đầu kết sữa trên rẫy, tiểu đoàn đột ngột điều https://thuviensach.vn

người đi bổ sung quân số cho một đại đội đang chống lấn chiếm ở

vùng giáp ranh. Vì cả đại đội trông vào rẫy để chống đói, nên phải để

người ở lại. Anh Hạnh bảo, cậu ở lại với Lu nhé. Trông rẫy tất nhiên không có gì nguy hiểm như đi đánh nhau. Nhưng sẽ cô độc, buồn.

Tôi muốn đi với anh em. Hạnh vỗ vào vai tôi nói, cậu với Lu hợp nhau, bảo được nó. Thôi, ở lại! Đấy là mệnh lệnh! Tôi và Lu tiễn anh em ra Bến Rừng, sang sông.

Bởi còn lại một mình, tôi phải ngủ ngay tại chòi canh rẫy. Ăn ngủ

tại đó, rất tiện cho công việc, nhưng lại xa nước. Thực chẳng may cho tôi. Tiểu đội vừa đi được ba ngày thì tôi lăn ra sốt rét. Sốt rét ở đời lính Trường Sơn là lẽ thường. Nhưng lần đó, không hiểu sao đã uống tới hai liều Phòng ba(1) mà bệnh không thuyên giảm. Tôi lên cơn từng chập, dày hơn mọi lần và nằm liệt trên đệm cỏ ở cái lán thổ tả ấy. Ăn uống thì giản đơn. Vì có ăn được cơm đâu nữa. Cũng chẳng thèm ăn, chỉ khát ngọt. Cố lần ra rẫy, vặt ngay ngô non, rau cải xanh hay bí ngô non mà nhai tạm. Lu cũng đói đấy, nhưng tôi không thể nấu cho nó. Nó không sốt, nó khoẻ, nên chịu được. Hay nhịn đói chắc là sở trường của loài thú. Tới ngày thứ ba, đã cạn sạch hai ống bương dự trữ nước. Tôi rất khát. Đêm, cơn sốt làm tôi thiếp đi và mơ rất hãi hùng. Tôi thấy mẹ. Bà vuốt ve tôi và khóc.

Tỉnh giấc, trăng vằng vặc chiếu tỏ mọi vật và nhìn lên, đâu cũng thấy những áng mây sáng màu vàng. Một cánh tay tôi đã rơi khỏi sạp, thõng xuống đất. Trong cơn mơ, tôi tự cào xé hết cái áo lính đã tướp rách và đầm đìa mồ hôi. Không phải mẹ đâu! Tôi ý thức được điều gì đang xảy ra. Lu đứng cạnh. Đôi mắt nó xanh mơ trong ánh trăng, đăm đăm lo lắng nhìn tôi và cu cậu chậm rãi liếm mồ

hôi đang vã ra trên mặt, trên tay, trên ngực tôi. Tôi vật vã. Đau đầu vô cùng. Như thấu hiểu hết, Lu dụi mãi cái mõm ướt và nóng vào cổ, ẩy đầu tôi cao lên trên cái gối nhồi cỏ. Tôi nghĩ tới cái chết.

https://thuviensach.vn

Rồi đêm qua đi. Cứ nằm đây không chết vì sốt cũng chết vì khát. Tôi cố cầm gậy, ra rẫy bẻ vài bắp non hít nước và kéo lê bình-tông xuống tìm con suối nhỏ chân rừng. Thực không may, tới đoạn dốc nơi bìa rừng, tôi bị ngã và cứ thế lăn đi, rơi xuống một cái khe cạn, đầu quật mạnh vào một thân cây và bất tỉnh. Không biết tôi đã nằm tại đó bao nhiêu lâu. Mỗi khi lơ mơ mở mắt, vẫn là Lu bên cạnh. Nó đã cắn rách cả ống quần mà không sao kéo tôi thoát khỏi cái khe nhỏ ấy. Tôi nghĩ, chắc là chết. Nghĩ đến chết, lại chết hiu quạnh, tôi ứa nước mắt. Khi ấy Lu chạy cuống quanh tôi. Nó đứng ngẩn ra một lát và bất ngờ nghển cổ tru dài. Lần đầu tiên trong đời, tôi nghe một con chó nhà tru như chó sói. Tôi đã từng đọc sách, thấy nói, chó sói tru vào những đêm trăng suông. Tru gọi bạn tình. Bấy giờ trăng đã lặn. Lu gọi ai? Tôi muốn nói với Lu lắm mà không sao nói được. Lu cũng muốn nói với tôi thì phải. Nhìn vào mắt nó, tôi cảm thấy điều ấy và biết, có những tình cảm không thể cất lên lời. Mà cái tình, cũng không nên nói thành lời. Ở thời khắc hãi hùng ấy, thời khắc ý thức mình sẽ chết, con người ta chợt không thấy sợ nữa. Tôi muốn khép mắt lại. Lu bỗng phóng vọt đi, để mình tôi bắt đầu thiêm thiếp, chìm tiếp vào cái chết chậm. Tôi thấy mình bay khỏi xác. Tôi dang tay vượt trên những tàn rừng, nhằm hướng Bắc mà bay, bay mãi. Đột nhiên tôi thấy mình bị lắc kì lạ. Cảm giác ấy về sau chưa bao giờ lặp lại, chỉ tới sau này, khi ra nước ngoài trên chuyến bay lần đầu, tôi mới gặp lại cảm giác này lúc máy bay nhao rơi vào túi khí loãng... Tôi tỉnh. Bừng mắt. Thì ra tôi đang được một tốp người đưa qua một cái vực rất sâu bằng dây rừng. Họ thả tôi vút qua một cái vực. Ba người Thượng thì phải. Sau này, tôi cũng nhớ ra rằng, chúng tôi đã từng đi tuần tra tới đây. Đó là dải phân cách tự nhiên giữa hai ngọn núi mà người bình thường rất khó vượt qua. Sang tới bên kia, họ cho tôi uống nước đựng trong một ống vầu. Đấy là thứ nước ngọt nhất trên đời tôi chưa từng được uống. Đi tới đâu, nước làm thể xác tôi mát dịu tới đó.

https://thuviensach.vn

Đây là một gia đình người Thượng sống ở mé trái núi. Họ có ba người. Ông già, một người vợ và cô con gái mười bảy tuổi sống trong một cái nhà sàn nép dưới tàn cây, sâu vào nữa là hang nhỏ. Không, đúng hơn là còn con chó nữa, có cái tên dân tộc rất khó phát âm.

Như vậy, Lu đã tới đây tìm người cứu tôi. Thì ra cu cậu trước đây đã tới đây mà tôi không hề biết. Chỉ có chó mới có thể vượt qua được khe ấy mà tới tìm đồng loại của nó. Con chó cái đã chửa, bụng căng ra phơi nhiều núm vú và chúng liếm láp nhau tự nhiên trước tôi.

Tôi được uống thứ thuốc lá đắng muốn nôn. Tôi uống nước quả

từ tay cô gái con chủ nhà. Được ăn thứ củ, mà khi nấu lên màu trắng ngà như sữa, trộn chút mật ong. Những bắp ngô nếp giã nhừ

nấu với thịt. Tôi không biết tiếng họ và họ cũng không hề biết tiếng Kinh. Cũng không rõ, sao họ sống lẻ loi như vậy; vì người Thượng hay người Lá Vàng ít khi sống như thế. Có một bữa, máy bay địch sát qua ngọn núi. Thấy người đàn ông kéo vợ từ trảng rừng trống cảnh giác ép nhanh vào bìa đá. Còn cô gái thì chỉ lên trời và làm động tác chùi mắt. Đấy là toàn bộ những gì tôi biết về họ. Lại nói tới Lu. Nó và bạn nó được ăn uống rất sang. Người đàn ông tóc dài tới vai, đen cháy, săn chắc như gốc cây khộp đã qua lần đốt rẫy, đứng bên chái nhà xẻ thịt từ tảng thịt sấy, treo lủng lẳng một dãy, hào phóng quẳng cho hai con thú. Chỉ dăm ngày sau đó, khi đã khoẻ, tôi đã học được cách cài bẫy của ông rất đơn giản mà hiệu quả, nên hiểu vì sao trong nhà nhiều thịt sấy khô dự trữ như vậy. Ông chỉ cho tôi cách chém lồ ô, để lại cật sắc như nước, nhọn hoắt. Lu và con bạn nó giúp chúng tôi tìm thấy vệt đi của những con thú khi chúng cọ thân lấm bùn, để lại dấu vào các gốc cây trong rừng.

Chọn quãng hẹp mà bầy thú buộc phải qua đó, cắm dày đặc lồ ô sắc nhọn, đón tầm cao ngang ức con nai. Sau rừng chông ấy độ

năm sáu mét, căng một sợi dây rừng thực nhỏ, rồi ngụy trang. Bầy nai thế nào cũng có con chạm chân vào sợi dây đó và cái lẫy nhỏ

tung ra để lập tức hòn đá bị treo rơi nhanh xuống đất, phát ra tiếng động lạ. Cả bầy nai bị bất ngờ bởi tiếng động, sẽ hoảng https://thuviensach.vn

hồn, phi vọt chạy trốn. Thể nào cũng có con rơi vào rừng chông lồ

ô cắm chờ sẵn. Những ngọn lồ ô sắc, nhọn hoắt, dài tới ba mét cắm nghiêng, sẽ xuyên ngập ức nai. Tôi còn được đi lấy trứng kiến với mẹ con cô gái. Chui vào một tàn cây rậm rạp, thấp, treo lủng lẳng những chùm the be chín vàng. Tại quãng cây rừng như vậy có nhiều tổ kiến kết bằng lá cây, xộp, to như chõ sôi. Chém vào tổ kiến như bổ dưa, rồi rũ trứng xuống lá chuối. Trứng kiến rất thơm và bùi khi nướng trong bọc lá chuối. Sau này, tôi được biết thêm, rằng trứng kiến, mối và ong non có nhiều chất vi lượng và vitamin quý hiếm mà loài người khó tạo nên. Thảo nào, tôi lại sức rất nhanh. Thảo nào, môi cô gái hồng thế? Cổ tay em trắng và tròn thế!

Sau chuyện này, tôi đánh giá Lu rất cao. Nó biết nơi có thức ăn nhiều hơn. Tại đó lại có một bạn chó, để nó thoả mãn sự khát dục, vậy mà nó vẫn quay về với chúng tôi. Và nhờ có nó, tôi được cứu sống trong một hoàn cảnh như trên.

Tôi đã khoẻ, phải trở về trông rẫy. Chiều cuối cùng ở với gia đình người Thượng, tôi vẽ trên mặt đất đường phố Hà Nội cho cô bé biết là tôi sinh ở đâu. Tôi vẽ cả ô-tô và con Lu chạy trên đường phố... Có thể nói rằng, đó là thời gian bình yên hạnh phúc, rất hiếm hoi của đời tôi. Cho tới sau này, dầu đã nếm trải nhiều, đi ra khắp thế giới, được và mất, nhưng chưa khi nào tôi có một hơn tuần lễ hạnh phúc như thế, được sống giữa đại ngàn, không buồn phiền, không âu lo, tưởng như không có chiến tranh và những sự

bất hạnh của cuộc đời. Cảm giác được chở che, yêu quý. Tôi cũng đã lần đầu biết thế nào là bàn tay mềm mại của một cô gái. Những cảm giác hoàn toàn lành mạnh, nhưng sung sướng mà bất kì con người nào cũng khát thèm, trong sự kiềm chế để không thành lạm dụng trong một hoàn cảnh như bấy giờ. Nhưng đó là một câu chuyện khác. Dài lắm. Kể cả cảm giác cũng rất khó nói, khi tôi trở về rẫy, https://thuviensach.vn

phải nằm co một mình để tưởng tượng ra hình bóng người phụ nữ

đầu tiên của đời tôi. Không, chiến tranh không cho phép người ta đi xa hơn vào những giấc mộng thiên thai, nhất là sau đó trung đội khác tới tiếp nhận rẫy, thu hoạch và tôi trở về tiểu đội chiến đấu, cách nơi đó hơn ba ngày đường.

Hơn một năm nữa qua đi.

1975, trước tết một tuần lễ, tiểu đội chúng tôi được lệnh về hội quân. Lâu rồi chúng tôi mới tập trung toàn tiểu đoàn về cụm gần nhau tới vậy. Tôi gặp lại nhiều bạn hữu. Lu cũng tỏ vẻ mừng rỡ. Gặp bất kì ai, nó cũng hít ngửi, chắc để nhận ra mùi lính. Nó không biết rằng, chúng tôi sắp bước vào một trận đánh lớn. Đánh nhau, điều ấy cũng bình thường nhưng không thể vui vẻ nhảy cẫng lên suốt ngày như nó. Chúng tôi lau lại súng, xóc lại lê và mài dao găm.

Lĩnh thêm lựu đạn và đạn. Anh Hạnh vác về khẩu B41 còn nguyên lớp mỡ và những viên đạn dài, hình bắp chuối, màu quân dụng.

Sớm ra, có lệnh giết tất cả thú vật, không trừ một ngoại lệ. "Đây là trận đánh lớn. Có tính quyết định như tổng tấn công. Tuyệt đối giữ bí mật khi áp sát địch" . Hơn chục con gà, một con lợn của tiểu đội hậu cần, nhanh chóng được đưa xuống anh nuôi để lập tức xả thịt, băm nhỏ, trộn với muối làm lương khô cho chiến dịch. Bọn thèm chó mừng rú. Sớm dậy, chưa tỏ mặt người, tay anh nuôi đã tới tiểu đội tôi tóm lấy con Lu khi nó chưa hiểu ra việc gì. Gã buộc vào cổ Lu một sợi dây rừng và định dắt nó đi. Không! Lu giằng ra, lùi bước và nhe bộ răng trắng ởn hăm dọa. Tất nhiên anh Hạnh đã can thiệp. Mệnh lệnh mà. Anh Hạnh bảo thằng Tâm đưa nó xuống bếp. Sao lại là tôi? Tâm nói. Nó đưa mắt nhìn chúng tôi hoang mang. Thôi, cậu đi đi. Tôi quay mặt đi, nói. Tâm và gã anh nuôi xuống bếp, con Lu lững thững theo sau họ. Đi một đoạn, Lu bỗng dừng chân và ngoái đầu nhìn lại. Cái nhìn đầy trách móc như muốn nói với tôi: "Đồ

phản bạn!"

https://thuviensach.vn

Tôi lên võng, tung tấm đắp trùm kín đầu. Hình ảnh Lu trong bóng tối hiện lên... Tôi bật dậy và chạy đi. Tới đầu lán anh nuôi, gặp Tâm quay lại. Lu bị giết chưa? Tôi hỏi. "Chưa! Tao sợ nhìn nó lắm!"

Theo tao. Tôi lại bảo. Chúng tôi vòng ra sau hầm bếp. Lu đang bị

cột vào một gốc cây ven suối. Dưới cổ nó một cái nồi nhỏ để sẵn.

Lu ngẩng lên nhìn gã anh nuôi đang giơ cao cái chày chuẩn bị giáng xuống đầu. Thế mà nó vẫn vẫy đuôi như mừng rỡ. Mõm hếch lên liếm láp cái cổ tay của kẻ sắp giết nó. Tôi nhói đau và bỗng loé lên ý nghĩ khi nhìn thấy chai xăng nhỏ mồi bếp. Tôi ném thẳng chai xăng vào lò Hoàng Cầm. Tích tắc, có tiếng nổ phát ra và lửa khói dâng cao hai mét, trùm kín cả nồi quân dụng đầy nước đang sôi ùng ục. Cháy, cháy. Tâm la lên. Tất nhiên là ba thằng anh nuôi bỏ

Lu nhao vào. Chỉ chờ có vậy, tôi vòng ra sau lán, rút nhanh dao găm chém đứt phăng sợi dây rừng đã trói buộc Lu. Chạy! Chạy ngay! Tôi vỗ vào mông Lu hạ lệnh, khi cái mũi ẩm ướt quen thuộc của nó áp nhanh vào má tôi. Chần chừ một lát, ngước mắt nhìn tôi lần cuối, Lu phóng đi.

Chiều tối hôm ấy xe binh trạm tới. Mưa tầm tã. Những trận mưa cuối của mùa mưa, nặng hạt lắm. Đây là lần đầu cánh bộ

binh chúng tôi được hành quân cơ giới. Người ta bảo, trận này sẽ diễn ra trong thành phố lớn nhất nhì cao nguyên. Nơi đó cách đây cả

trăm cây số. Hành quân gấp. Xe nổ máy tiến vào đêm đen. Tôi kịp phát hiện ra bóng Lu từ đâu nhảy ra và chạy theo xe. Tôi nhổm người lên. Cả Hạnh và Hoàng cũng nhổm lên. Bóng nó chập chờn cố phi theo, đôi lúc nước táp toé trắng ra hai bên chân nó trong ánh chớp sấm nhì nhoằng. Thôi, hãy về với gia đình của cô gái, thôi, hãy trở

lại rừng... Tôi đứng nhìn cho tới khi bóng nó mất hẳn trong đêm tối.

Chúng tôi được ô-tô mặt trận thả xuống cách thành phố Buôn Mê Thuột vài chục cây. Cứ ngậm tăm mà đi. Mũi chúng tôi chọc thẳng https://thuviensach.vn

vào sân bay, nơi có những toán quân thiện chiến của tướng Phú trấn giữ. Tôi không rõ các cánh quân khác đã tràn ngập thành phố

thế nào, nhưng đại đội tôi để chiếm được già nửa sân bay đã tổn thất khá nhiều chiến sĩ vì trận đánh dằng dai hơn ngày trời với toán lính rằn ri tại đây. Địch từ các hầm ngầm, với sự yểm trợ của nhiều toán máy bay A37 từ miền Trung bay lên yểm trợ, trồi lên bất ngờ và đánh trả quyết liệt khi trời hửng sáng. Phải công nhận rằng chiến tranh cả hai phía đều có những người lính dám xả thân vì đồng đội. Tiểu đội hai người hy sinh. Anh Hạnh cũng bị thương ở

chân và tôi dìu anh vào một khu nhà có bức tường thấp ngăn với đoạn cuối đường băng. Chúng tôi không ngờ có tốp lính đối phương đã mật kích sau lưng qua bức tường ấy. Hai tên vừa chạm đất bị anh Hạnh và tôi kịp lia đạn tiêu diệt thì hai đứa khác từ đâu bổ

xuống. Gần quá, tôi phất một tên, dùng nòng súng gạt phắt lưỡi lê của tên thứ hai và tung báng súng. Cú đánh trượt, người lính cao to hơn tôi đã lao cả người đẩy tôi ngã ngửa xuống mặt đất. Chớp mắt, tôi thoáng thấy ánh sáng của mũi lê AR 15 vung lên. Chắc chắn sau tích tắc, tôi sẽ biến thành khối thịt phun bọt máu, đổ sập xuống đất. Không, trời cho tôi sống. Huỵch! Như có phép thần, hay tôi đang mơ, bóng Lu từ đâu vụt lao tới húc thẳng vào đối thủ, đẩy bật hắn bằng sức mạnh của gia tốc loài chó. Trời ơi. Lu!

Đêm ấy tôi ôm Lu ngủ. Nó thở phì phò và liếm vào mặt, cổ tôi.

Không biết bằng cách nào mà nó đã chạy suốt hơn cả trăm cây số

để đuổi theo đội hình tiểu đội. Hay là sự huyễn hoặc và số phận đã bày đặt ra thử thách nó và cả chúng tôi nữa, những con người bình thường đã gắn bó ở những thời điểm đặc biệt, trớ trêu của cuộc sống.

Sớm sau tỉnh dậy đã thấy Lu ngồi chồm chỗm bên cạnh. Nó đương ngắm tôi rất kỹ. Đôi mắt không như mọi khi, trìu mến.

Tôi không thể hiểu được nó nghĩ gì. ánh mắt ấy, nếu là của con https://thuviensach.vn

người, chắc hẳn để phán xét người khác. Nó suy nghĩ gì? Đôi mắt kia, nhìn tôi đăm đăm như muốn nói, muốn hỏi? Hay ánh mắt ấy, đang thấy lạ lùng về loài người là chúng tôi, sao không nhớ tới đồng cỏ và cánh rừng, chơi với bạn như nó chơi với bạn gái của nó?

Sao không thể thân thiện với nhau và yên bình mỗi ngày nằm xoài bốn chân trong gió, trên cỏ đón lấy hương rừng...

Ba ngày sau, thành phố cao nguyên, kể cả sân bay, hoàn toàn về

tay chúng tôi. Đó là trận đánh có tính then chốt, tạo nên sự sụp đổ

quân đội địch như trò chơi Domino. Mở đầu là cuộc rút chạy hỗn loạn của quân đoàn tướng Phú, để từ đó nhiều cánh quân của ta mở

chiến dịch thần tốc, tạo nên chiến thắng Hồ Chí Minh lịch sử.

Sau trận mở màn ấy, tiểu đội chúng tôi khuyết đi hai người. Họ bị

bắn gục ngay trong nửa ngày đầu trận chiến. Anh Hạnh bị trọng thương phải đi viện. Thằng Hoàng lên thay. Nhận thêm ba tân binh từ Bắc mới vào. Rồi lại đánh cắt chéo xuống miền Trung. Không ai xua đuổi Lu nữa. Kể cả tay chính trị viên khó tính. Thế là Lu tham gia hầu hết các trận đánh về tận Sài Gòn. Tại Cheo Reo nó lập được chiến công nữa. Chúng tôi nhờ nó mà tìm được 16 trẻ, tám chín người lớn thoi thóp chờ chết trong rừng. Họ là đám người chẳng biết gì cả, chạy trốn chiến tranh lại đi lẫn vào đội quân rút chạy để

rồi tán loạn, lạc trong rừng cao nguyên. Những tốp người, Kinh có, Thượng có... nằm cong queo bên một gốc săng lẻ, đã toác cả môi vì đói và khát.

Tôi cứ đinh ninh là Lu sẽ theo tôi về tận Sài Gòn và sẽ ra thăm Hà Nội. Nhưng thực tế không có thể như mong ước. Cửa ngõ Sài Gòn có phòng tuyến phía Tây. Địch ném bom ngạt bảy tấn xoá sổ cả một đơn vị. Chúng tôi vẫn tiến lên, đánh địch giằng co từ chiều tới tận cả ngày sau. Lu luôn luôn bám sát bên tôi. Chúng tôi bị cản lại trước một khoảng trống giữa hai khu nhà. Đạn cày ngang hất dọc. Không khí khét lẹt, nung nóng bởi những đám lửa bất ngờ bùng lên. Vừa https://thuviensach.vn

tạm thời nằm xuống trước một khoảng trống thì từ đâu hiện ra đứa trẻ ba bốn tuổi khóc ré và chạy ra giữa làn đạn của hai bên.

Chẳng bên nào dám bắn cả. Nhưng không thể nằm chờ chiến tranh kết thúc. Tôi bảo Lu tiến lên, như ngày nào nó ở hậu cứ, trên rẫy, càm bất cứ một vật gì khi tôi ra lệnh. Nó, người bạn trung thành và gan dạ vọt tiến qua bức tường đổ, rồi cắt chéo đường ngắn nhất tiếp cận ngay đứa trẻ. Đúng khi sắp hoàn thành nhiệm vụ thì nó gục xuống. Nó bị ai đó bắn hạ. Bình thường, khó bắn trúng nó lắm, bởi nó nhanh vô cùng, di chuyển lắt léo hơn cả đạn. Nhưng lúc ấy, nó phải chậm chạp bò lùi, kéo đứa trẻ xuống rãnh sâu bên đường. Lu của tôi giật nảy người lên, rồi nằm im... Thế là tiếng súng hai bên lại rộ lên, bùng sáng những đám lửa da cam.

Tôi cùng tiểu đội quay lại nơi Lu nằm tênh hênh bên cái lạch thoát nước bên đường. Để đứa trẻ có thể sống, Lu đã chết. Nó đã chết. Viên đạn cày trên đường, xuyên vỡ nát bả vai và phá tung lồng ngực nó. Máu ướt thẫm mặt đường nơi nó nằm xuống. Bốn chân duỗi ra, buông xuôi. Đôi mắt khép lại như ngủ. Chắc chắn, nó không hiểu vì sao con người lại giết nó và ai đã bắn nó. Tại sao lại bắn nó? Đó là sự chủ định của một con người cụ thể hay là viên đạn định mệnh của chiến tranh dành cho một số phận chó.

Người ta chôn cất các chiến sĩ của đoàn tôi trên một khu đất cao. Cạnh đó chúng tôi đưa xác Lu tới và đắp một ngôi mộ nhỏ.

Không ai dám ngăn cản chúng tôi làm việc đó. Bởi đã một tháng nay, câu chuyện của Lu trở thành huyền thoại trong biết bao câu chuyện của trung đoàn. Giống như các chiến sĩ đặc công, những người đã ngã xuống đầu tiên vào đêm đâu tiên mở màn cho chiến công Ban Mê Thuột; giống như tiểu đội bộ binh truy kích, chạy bộ mấy chục cây, chặn đứng toán xe đầu tiên của toàn bộ lực lượng địch tuỳ nghi di tản, giúp Quân đoàn chúng tôi tiêu diệt toàn bộ sinh lực chính của địch trên cao nguyên, tạo nên sự kinh hoàng, rã đám toàn bộ lực https://thuviensach.vn

lượng còn rất đông của quân lực Việt Nam Cộng hoà. Chúng tôi cắm một tấm biển gỗ và trên đó, tự tay tôi dùng bút dạ chiến lợi phẩm đề: "Lu. Tiểu đội Ba. Đoàn Bảy Hai. Đã hy sinh ngày 16 tháng 4 năm 1975."

Vĩnh biệt, tôi bắn một loạt tiểu liên lên trời. Khói súng bay lên từ

đầu nòng và tản ra rồi lững lờ lên cao. Tự nhiên mắt tôi nhoà lệ.

Có thể vì nhòa lệ hay ảo giác, tôi thấy hình Lu trong khói súng. Nó đang phi... đúng hơn là phi tít lên trời xanh, hòa vào những đám mây lang thang của bầu trời tháng tư phía Nam đầu mùa mưa.

Chúng tôi tiến vào Sài Gòn không có Lu. Chiến tranh chấm dứt.

https://thuviensach.vn

Mấy lời cuối sách hay Đọc Nguyễn Văn Thọ

Trần Đăng Khoa

I

Bạn đang có trong tay tập truyện ngắn Thất Huyền Cầm của Nguyễn Văn Thọ. Đây là tập văn xuôi thứ tư, được viết trong giai đoạn sung sức nhất của anh, một ngòi bút đã đến độ chín.

Có người bảo: Nguyễn Văn Thọ là một thứ trái cây chín muộn. Tôi không nghĩ thế. Bởi Nguyễn Văn Thọ không có ý định trở thành nhà văn. Ngay cả bây giờ, khi đã là một cây bút có tiếng, được bạn đọc yêu mến, Nguyễn Văn Thọ vẫn không coi văn chương là cái nghề

chính của mình. Anh chỉ coi văn chương là một cách nhận biết để

sống.

Trước khi đến với văn chương, Nguyễn Văn Thọ là một người lính thực thụ. Anh nhập ngũ khi vừa tốt nghiệp học sinh phổ thông, tháng 7 năm 1965. Lúc đó, cuộc chiến tranh bằng không quân của Mỹ đã lan rộng ra khắp Miền Bắc. Cả nước thành chiến trường.

Hôm tiễn con vào mặt trận, ông Nguyễn Văn Thiệu, một hoạ sĩ được đào tạo ở Trường Mỹ thuật Đông Dương, chỉ dặn con mấy lời ngắn gọn: “Bố rất tin con. Hãy sống và chiến đấu cho bằng anh bằng em. Con là con trai của bố. Nếu con hy sinh, bố thờ!” Chỉ

thế cũng đủ biết là rất nghiêm trọng. Nguyễn Văn Thọ rất hiểu tính bố. Mái tóc bố đã ngả bạc. Bom đạn mù mịt. Chiến trường còn khốc liệt hơn nữa. Nguyễn Văn Thọ không nghĩ mình còn có dịp trở về, còn có dịp gặp lại bố. Hầu như những người lính dũng cảm https://thuviensach.vn

nhất đều đã nằm lại hết ở mặt trận. Mình không thể là một kẻ

đớn hèn. Với người lính dũng cảm, không hy sinh trận này, tất sẽ hy sinh trong trận khác. Bao nhiêu trận đánh trong đời một người lính!

Sự hy sinh là tất nhiên. Nguyễn Văn Thọ đã tự xác định cho mình như thế. Và anh đã làm trọn vẹn công việc của một người lính quả

cảm. Mười một năm trong đời lính là mười một năm bám trụ các chiến trường khốc liệt. Trong đó có cả khoảng một thời gian chiến đấu trên chiến trường Lào. Anh đã đánh trên 500 trận(1), tham gia

nhiều binh chủng, chiến đấu ở nhiều vị trí, từ lính cao xạ, tới lính bộ binh, gùi thồ vận chuyển. Dường như anh đã trải qua hết mọi vui, buồn, đắng, ngọt của đời lính. Và thật kỳ lạ, không một viên đạn nào của kẻ thù găm được vào anh. Mới hay, chiến tranh khốc liệt cũng ẩn chứa trong nó bao chuyện tưởng như chỉ có trong cổ tích.

Nguyễn Văn Thọ là một pho “cổ tích hiện đại”. Ngày 30 tháng 4 năm 1975, sau trận đánh cuối cùng, trong lúc đồng đội ào lên đón chiến thắng, Nguyễn Văn Thọ lại thấy thảng thốt, bàng hoàng.

Bởi anh bỗng nhận ra, ngay trong tích tắc, bao nhiêu kinh nghiệm của một người lính trận mạc, những cách đào hầm, tránh bom, rồi cách tiêu diệt địch... Nghĩa là những kinh nghiệm đắc địa, giúp cho một người lính có thể tồn tại đàng hoàng trong lửa đạn, bỗng chốc trở nên vô nghĩa, không còn dùng được nữa. Đất nước đã hoà bình rồi. Nguyễn Văn Thọ đã ra khỏi cuộc chiến tranh với hai bàn tay trắng.

II

Nguyễn Văn Thọ không phải chỉ có hai bàn tay trắng. Anh còn một gia tài khá đề huề. Đó là vốn sống chiến tranh trong những năm anh làm lính trận. Nhưng rồi anh vẫn không viết. Bởi anh không có ý định làm nhà văn. Nhiều lần anh, cựu binh Nguyễn Văn Thọ, đọc những trang văn viết về người lính, thấy nhạt nhẽo quá!

https://thuviensach.vn

Vừa nhạt, vừa giả, đặc biệt, một đêm xem vở kịch trên vô tuyến truyền hình, vở kịch kể về một người lính ra chiến trường chiến đấu rồi hy sinh ra sao, Nguyễn Văn Thọ cảm thấy khó chịu, bởi tác giả vở diễn phản ánh không đúng những điều anh đã tận mắt chứng kiến trong cuộc chiến đằng đẵng. Thế rồi, anh quyết định viết truyện ngắn đầu tay Rồi chúng con sẽ trở về quê hương. Truyện ngắn vừa ráo mực đã được in trên tuần báo Văn nghệ năm 1985.

Tiếp theo là truyện Sương đêm và một loạt tác phẩm nữa ra đời.

Đối với một người viết, có thể xem đó như một sự thuận lợi, may mắn. Song Nguyễn Văn Thọ lại tự thấy chán những trang viết của mình. Bởi nó vẫn chưa thoát ra ngoài cái nhạt. Nó chưa đúng như

những gì anh sống. Thế là anh bỏ viết. Bỏ vĩnh viễn.

Nhưng rồi văn chương lại không chịu bỏ anh. Chính đời sống bề bộn đã tìm đến với anh, đã chọn ngòi bút của anh để ùa lên trang giấy. Năm 1999, tập truyện ngắn đầu tay của anh mới ra đời.

Tập truyện có tên là Gió lạnh(2). Bốn năm sau, Nguyễn Văn Thọ cho in tập thứ 2, tập Vàng xưa, sau khi nhận Giải nhì (không có giải nhất) trong cuộc thi truyện ngắn ở Tạp chí Văn nghệ quân đội.

Phải đến tập truyện này, bạn đọc mới nhận ra Nguyễn Văn Thọ là một cây bút truyện ngắn có tài. Tập sách có 10 truyện. Hầu như

không có truyện nào non lép. Trong đó, có truyện từng đoạt giải thưởng trong các cuộc thi truyện ngắn trên tuần báo Văn nghệ, tạp chí Văn nghệ quân đội, như Cõi ảo, Nhà ba hộ, Vườn Maria. Cũng có truyện không được giải, nhưng lại được bạn đọc yêu thích như Một người Đức, Lá bùa, ám ảnh. Đặc sắc nhất là truyện Vàng xưa, một truyện ngắn có dung lượng lớn. Vàng xưa như tiểu thuyết được cô đặc lại. Chiến tranh với hoà bình. Quá khứ và hiện tại. Tất cả đều đồng hiện, hoà quyện và nhuần nhuyễn trong một cốt truyện chặt chẽ, hấp dẫn. Ngôn ngữ sắc sảo linh hoạt. Mọi chi tiết đưa ra đều được khai thác triệt để và đẩy đến tận cùng.

https://thuviensach.vn

Thất Huyền Cầm, tập truyện mới gồm 12 truyện ngắn của Nguyễn Văn Thọ, vẫn giữ được cái mạch văn ấy. Với tập sách này, có cảm giác ngòi bút anh đằm hơn. Nói như một nhà phê bình: “Cũng là những câu chuyện hậu chiến của người lính, song ở đây, từ Vô danh trận mạc tới Yêu sống, người ta nhận ra một Nguyễn Văn Thọ

không chỉ từng trải, mà qua những chi tiết gạn lọc của đời sống hôm qua và hôm nay, sự quan sát và chiêm nghiệm đã đến lúc chắt chiu, đọng lại, nhìn nhận cuộc sống một cách sâu lắng và trầm tĩnh.” Bên cạnh những truyện đề cập đến mảng chiến tranh, vốn đã thành sở trường quen thuộc của anh, Nguyễn Văn Thọ cũng bước đầu thử bút ở mảng truyện dã sử. Vịn vào “cảnh xưa“, mảng dã sử

của anh buộc người đọc phải đặt nhiều câu hỏi và suy ngẫm. Một cố

gắng cũng rất đáng ghi nhận của Nguyễn Văn Thọ trong tập sách này là chùm truyện viết về đời thường. Người đọc thật khó quên cô bé Toản Ly với với tâm hồn trong vắt của bé ở Gửi ông Đại tá chờ

thư, hay số phận của những con người lam lũ sống trong Phố cũ.

Nguyễn Văn Thọ tỏ ra khá am tường đời sống của người dân phố cổ.

Phố cũ không dừng lại ở những thân phận con người mà cuộc sống còn lam lũ trong ba sáu phố phường nổi tiếng. Thông qua những chi tiết chọn lọc, ấn tượng, để khi xâu chuỗi lại, tác giả hình như

muốn đặt một câu hỏi khá nhức nhối về vấn đề bảo tồn văn hóa trong lòng phố cổ, mối quan hệ giữa hình thức và nội dung, bản chất của Phố với Người… Chỉ tiếc, phần hai nhạt hơn. Nhờ tài văn, Nguyễn Văn Thọ vẫn níu kéo được người đọc vào với trang viết của mình, mặc dù truyện đã hết ở phần một. Khúc “vĩ thanh” này chỉ là sự vun vén, dọn dẹp của người đầu bếp khéo tay sau bữa tiệc đã tàn. Nhưng “vun vén” được như thế cũng đã là khéo đấy.

Có thể nói, Nguyễn Văn Thọ là một người đi nhiều. Các cụ bảo: Đi một ngày đàng học một sàng khôn. Nguyễn Văn Thọ không phải chỉ

đi một ngày đàng, mà anh đã qua hơn nửa vòng trái đất, đã sống nhiều năm ở nước ngoài. Ta hiểu vì sao trong sáng tác của Nguyễn https://thuviensach.vn

Văn Thọ thường có hai mảng đề tài: mảng viết về trong nước và mảng viết về nước người. Dù viết về đất nước, hay viết về nước người thì Nguyễn Văn Thọ vẫn viết với tâm thế của một người trong cuộc, chứ không phải người cưỡi ngựa ngắm hoa. Chính sự đi nhiều đã cho Nguyễn Văn Thọ cái lợi thế ấy. Anh nhìn người, nhìn cảnh nước ngoài bằng con mắt của người phương Đông. Rồi lại nhìn người, nhìn cảnh nước mình bằng con mắt của một người Việt sống lâu ở nước ngoài. Chính vì thế, anh phát hiện được nhiều vẻ

đẹp, nhiều tinh chất mà người nếu chỉ sống ở nước sở tại sẽ

không thể thấy được. Đây chính là sức mạnh đã tạo cho anh có được những trang viết sinh động, dù viết về bất cứ con người nào, hay đề tài nào, ở cả các thể loại truyện ngắn và tùy bút, ký sự.

Văn xuôi trong đời sống hôm nay, theo tôi, vẫn là một mảnh đất còn nhiều thách thức với các nhà văn đương đại. Trong tập truyện ngắn mới này, Nguyễn Văn Thọ vẫn chủ trương lối viết dung dị

nhưng đa giọng. Đó là một đặc điểm văn xuôi Nguyễn Văn Thọ để có thể nhận ra anh. Thất Huyền Cầm là một nỗ lực trên con đường anh khai phá và thử thách chính mình.

Mừng cho anh.

Hà Nội, những ngày bận rộn 7-5-2006

T. Đ.K

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Lời mở sách

- Yêu sống

- Gửi Ông Đại tá chờ thư

- Phố cũ I

- Phố cũ II

- Nhà ba hộ

- Làng bên sông

- Trong bão tuyết

- Thật là giản đơn

- Thất Huyền Cầm

- Miếu Ông Bổi

- Nuốt sách

- Vô danh trận mạc

- Mấy lời cuối sách hay Đọc Nguyễn Văn Thọ

- I

- II

Table of Contents

Lời mở sách

Yêu sống

Gửi Ông Đại tá chờ thư

Phố cũ I

Phố cũ II

Nhà ba hộ

Làng bên sông

Trong bão tuyết

Thật là giản đơn

Thất Huyền Cầm

Miếu Ông Bổi

Nuốt sách

Vô danh trận mạc

Mấy lời cuối sách hay Đọc Nguyễn Văn Thọ

I

II